શ્રીશુક ઉવાચ
બહિરન્તઃપુરદ્વારઃ સર્વાઃ પૂર્વવદાવૃતાઃ ।
તતો બાલધ્વનિં શ્રુત્વા ગૃહપાલાઃ સમુત્થિતાઃ ॥ ૧ ॥
બહિરન્તઃપુરદ્વારઃ સર્વાઃ પૂર્વવદાવૃતાઃ ।
તતો બાલધ્વનિં શ્રુત્વા ગૃહપાલાઃ સમુત્થિતાઃ ॥ ૧ ॥
તે તુ તૂર્ણમુપવ્રજ્ય દેવક્યા ગર્ભજન્મ તત્ ।
આચખ્યુર્ભોજરાજાય યદુદ્વિગ્નઃ પ્રતીક્ષતે ॥ ૨ ॥
આચખ્યુર્ભોજરાજાય યદુદ્વિગ્નઃ પ્રતીક્ષતે ॥ ૨ ॥
સ તલ્પાત્ તૂર્ણમુત્થાય કાલોઽયમિતિ વિહ્વલઃ ।
સૂતીગૃહમગાત્ તૂર્ણં પ્રસ્ખલન્ મુક્તમૂર્ધજઃ ॥ ૩ ॥
સૂતીગૃહમગાત્ તૂર્ણં પ્રસ્ખલન્ મુક્તમૂર્ધજઃ ॥ ૩ ॥
તમાહ ભ્રાતરં દેવી કૃપણા કરુણં સતી । સ્નુષેયં તવ કલ્યાણ સ્ત્રિયં મા હન્તુમર્હસિ ॥ ૪ ॥
બહવો હિંસિતા ભ્રાતઃ શિશવઃ પાવકોપમાઃ ।
ત્વયા દૈવનિસૃષ્ટેન પુત્રિકૈકા પ્રદીયતામ્ ॥ ૫ ॥
ત્વયા દૈવનિસૃષ્ટેન પુત્રિકૈકા પ્રદીયતામ્ ॥ ૫ ॥
નન્વહં તે હ્યવરજા દીના હતસુતા પ્રભો ।
દાતુમર્હસિ મન્દાયા અઙ્ગેમાં ચરમાં પ્રજામ્ ॥ ૬ ॥
દાતુમર્હસિ મન્દાયા અઙ્ગેમાં ચરમાં પ્રજામ્ ॥ ૬ ॥
શ્રીશુક ઉવાચ
ઉપગુહ્યાત્મજામેવં રુદત્યા દીનદીનવત્ ।
યાચિતસ્તાં વિનિર્ભર્ત્સ્ય હસ્તાદાચિચ્છિદે ખલઃ ॥ ૭ ॥
ઉપગુહ્યાત્મજામેવં રુદત્યા દીનદીનવત્ ।
યાચિતસ્તાં વિનિર્ભર્ત્સ્ય હસ્તાદાચિચ્છિદે ખલઃ ॥ ૭ ॥
તાં ગૃહીત્વા ચરણયોર્જાતમાત્રાં સ્વસુઃ સુતામ્ ।
અપોથયચ્છિલાપૃષ્ઠે સ્વાર્થોન્મૂલિતસૌહૃદઃ ॥ ૮ ॥
અપોથયચ્છિલાપૃષ્ઠે સ્વાર્થોન્મૂલિતસૌહૃદઃ ॥ ૮ ॥
સા તદ્ધસ્તાત્ સમુત્પત્ય સદ્યો દેવ્યમ્બરં ગતા ।
અદૃશ્યતાનુજા વિષ્ણોઃ સાયુધાષ્ટમહાભુજા ॥ ૯ ॥
અદૃશ્યતાનુજા વિષ્ણોઃ સાયુધાષ્ટમહાભુજા ॥ ૯ ॥
દિવ્યસ્રગમ્બરાલેપરત્નાભરણભૂષિતા ।
ધનુઃશૂલેષુચર્માસિશઙ્ખચક્રગદાધરા ॥ ૧૦ ॥
ધનુઃશૂલેષુચર્માસિશઙ્ખચક્રગદાધરા ॥ ૧૦ ॥
સિદ્ધચારણગન્ધર્વૈરપ્સરઃકિન્નરોરગૈઃ ।
ઉપાહૃતોરુબલિભિઃ સ્તૂયમાનેદમબ્રવીત્ ॥ ૧૧ ॥
ઉપાહૃતોરુબલિભિઃ સ્તૂયમાનેદમબ્રવીત્ ॥ ૧૧ ॥
કિં મયા હતયા મન્દ જાતઃ ખલુ તવાન્તકૃત્ ।
યત્ર ક્વ વા પૂર્વશત્રુર્મા હિંસીઃ કૃપણાન્ વૃથા ॥ ૧૨ ॥
યત્ર ક્વ વા પૂર્વશત્રુર્મા હિંસીઃ કૃપણાન્ વૃથા ॥ ૧૨ ॥
ઇતિ પ્રભાષ્ય તં દેવી માયા ભગવતી ભુવિ ।
બહુનામનિકેતેષુ બહુનામા બભૂવ હ ॥ ૧૩ ॥
બહુનામનિકેતેષુ બહુનામા બભૂવ હ ॥ ૧૩ ॥
તયાભિહિતમાકર્ણ્ય કંસઃ પરમવિસ્મિતઃ ।
દેવકીં વસુદેવં ચ વિમુચ્ય પ્રશ્રિતોઽબ્રવીત્ ॥ ૧૪ ॥
દેવકીં વસુદેવં ચ વિમુચ્ય પ્રશ્રિતોઽબ્રવીત્ ॥ ૧૪ ॥
અહો ભગિન્યહો ભામ મયા વાં બત પાપ્મના ।
પુરુષાદ ઇવાપત્યં બહવો હિંસિતાઃ સુતાઃ ॥ ૧૫ ॥
પુરુષાદ ઇવાપત્યં બહવો હિંસિતાઃ સુતાઃ ॥ ૧૫ ॥
સ ત્વહં ત્યક્તકારુણ્યસ્ત્યક્તજ્ઞાતિસુહૃત્ ખલઃ । કાન્લોકાન્ વૈ ગમિષ્યામિ બ્રહ્મહેવ મૃતઃ શ્વસન્ ॥ ૧૬ ॥
દૈવમપ્યનૃતં વક્તિ ન મર્ત્યા એવ કેવલમ્ ।
યદ્વિશ્રમ્ભાદહં પાપઃ સ્વસુર્નિહતવાઞ્છિશૂન્ ॥ ૧૭ ॥
યદ્વિશ્રમ્ભાદહં પાપઃ સ્વસુર્નિહતવાઞ્છિશૂન્ ॥ ૧૭ ॥
મા શોચતં મહાભાગાવાત્મજાન્ સ્વકૃતંભુજઃ ।
જાન્તવો ન સદૈકત્ર દૈવાધીનાસ્તદાસતે ॥ ૧૮ ॥
જાન્તવો ન સદૈકત્ર દૈવાધીનાસ્તદાસતે ॥ ૧૮ ॥
ભુવિ ભૌમાનિ ભૂતાનિ યથા યાન્ત્યપયાન્તિ ચ । નાયમાત્મા તથૈતેષુ વિપર્યેતિ યથૈવ ભૂઃ ॥ ૧૯ ॥
યથાનેવંવિદો ભેદો યત આત્મવિપર્યયઃ ।
દેહયોગવિયોગૌ ચ સંસૃતિર્ન નિવર્તતે ॥ ૨૦ ॥
દેહયોગવિયોગૌ ચ સંસૃતિર્ન નિવર્તતે ॥ ૨૦ ॥
તસ્માદ્ ભદ્રે સ્વતનયાન્ મયા વ્યાપાદિતાનપિ ।
માનુશોચ યતઃ સર્વઃ સ્વકૃતં વિન્દતેઽવશઃ ॥ ૨૧ ॥
માનુશોચ યતઃ સર્વઃ સ્વકૃતં વિન્દતેઽવશઃ ॥ ૨૧ ॥
યાવદ્ધતોઽસ્મિ હન્તાસ્મીત્યાત્માનં મન્યતેઽસ્વદૃક્ ।
તાવત્તદભિમાન્યજ્ઞો બાધ્યબાધકતામિયાત્ ॥ ૨૨ ॥
તાવત્તદભિમાન્યજ્ઞો બાધ્યબાધકતામિયાત્ ॥ ૨૨ ॥
ક્ષમધ્વં મમ દૌરાત્મ્યં સાધવો દીનવત્સલાઃ ।
ઇત્યુક્ત્વાશ્રુમુખઃ પાદૌ શ્યાલઃ સ્વસ્રોરથાગ્રહીત્ ॥ ૨૩ ॥
ઇત્યુક્ત્વાશ્રુમુખઃ પાદૌ શ્યાલઃ સ્વસ્રોરથાગ્રહીત્ ॥ ૨૩ ॥
મોચયામાસ નિગડાદ્ વિશ્રબ્ધઃ કન્યકાગિરા ।
દેવકીં વસુદેવં ચ દર્શયન્નાત્મસૌહૃદમ્ ॥ ૨૪ ॥
દેવકીં વસુદેવં ચ દર્શયન્નાત્મસૌહૃદમ્ ॥ ૨૪ ॥
ભ્રાતુઃ સમનુતપ્તસ્ય ક્ષાન્તરોષા ચ દેવકી ।
વ્યસૃજદ્ વસુદેવશ્ચ પ્રહસ્ય તમુવાચ હ ॥ ૨૫ ॥
વ્યસૃજદ્ વસુદેવશ્ચ પ્રહસ્ય તમુવાચ હ ॥ ૨૫ ॥
એવમેતન્મહાભાગ યથા વદસિ દેહિનામ્ ।
અજ્ઞાનપ્રભવાહંધીઃ સ્વપરેતિ ભિદા યતઃ ॥ ૨૬ ॥
અજ્ઞાનપ્રભવાહંધીઃ સ્વપરેતિ ભિદા યતઃ ॥ ૨૬ ॥
શોકહર્ષભયદ્વેષલોભમોહમદાન્વિતાઃ ।
મિથો ઘ્નન્તં ન પશ્યન્તિ ભાવૈર્ભાવં પૃથગ્દૃશઃ ॥ ૨૭ ॥
મિથો ઘ્નન્તં ન પશ્યન્તિ ભાવૈર્ભાવં પૃથગ્દૃશઃ ॥ ૨૭ ॥
શ્રીશુક ઉવાચ
કંસ એવં પ્રસન્નાભ્યાં વિશુદ્ધં પ્રતિભાષિતઃ ।
દેવકીવસુદેવાભ્યામનુજ્ઞાતોઽવિશદ્ ગૃહમ્ ॥ ૨૮ ॥
કંસ એવં પ્રસન્નાભ્યાં વિશુદ્ધં પ્રતિભાષિતઃ ।
દેવકીવસુદેવાભ્યામનુજ્ઞાતોઽવિશદ્ ગૃહમ્ ॥ ૨૮ ॥
તસ્યાં રાત્ર્યાં વ્યતીતાયાં કંસ આહૂય મન્ત્રિણઃ ।
તેભ્ય આચષ્ટ તત્ સર્વં યદુક્તં યોગનિદ્રયા ॥ ૨૯ ॥
તેભ્ય આચષ્ટ તત્ સર્વં યદુક્તં યોગનિદ્રયા ॥ ૨૯ ॥
આકર્ણ્ય ભર્તુર્ગદિતં તમૂચુર્દેવશત્રવઃ ।
દેવાન્ પ્રતિ કૃતામર્ષા દૈતેયા નાતિકોવિદાઃ ॥ ૩૦ ॥
દેવાન્ પ્રતિ કૃતામર્ષા દૈતેયા નાતિકોવિદાઃ ॥ ૩૦ ॥
એવં ચેત્તર્હિ ભોજેન્દ્ર પુરગ્રામવ્રજાદિષુ ।
અનિર્દશાન્ નિર્દશાંશ્ચ હનિષ્યામોઽદ્ય વૈ શિશૂન્ ॥ ૩૧ ॥
અનિર્દશાન્ નિર્દશાંશ્ચ હનિષ્યામોઽદ્ય વૈ શિશૂન્ ॥ ૩૧ ॥
કિમુદ્યમૈઃ કરિષ્યન્તિ દેવાઃ સમરભીરવઃ ।
નિત્યમુદ્વિગ્નમનસો જ્યાઘોષૈર્ધનુષસ્તવ ॥ ૩૨ ॥
નિત્યમુદ્વિગ્નમનસો જ્યાઘોષૈર્ધનુષસ્તવ ॥ ૩૨ ॥
અસ્યતસ્તે શરવ્રાતૈર્હન્યમાનાઃ સમન્તતઃ ।
જિજીવિષવ ઉત્સૃજ્ય પલાયનપરા યયુઃ ॥ ૩૩ ॥
જિજીવિષવ ઉત્સૃજ્ય પલાયનપરા યયુઃ ॥ ૩૩ ॥
કેચિત્ પ્રાઞ્જલયો દીના ન્યસ્તશસ્ત્રા દિવૌકસઃ ।
મુક્તકચ્છશિખાઃ કેચિદ્ ભીતાઃ સ્મ ઇતિ વાદિનઃ ॥ ૩૪ ॥
મુક્તકચ્છશિખાઃ કેચિદ્ ભીતાઃ સ્મ ઇતિ વાદિનઃ ॥ ૩૪ ॥
ન ત્વં વિસ્મૃતશસ્ત્રાસ્ત્રાન્ વિરથાન્ ભયસંવૃતાન્ ।
હંસ્યન્યાસક્તવિમુખાન્ ભગ્નચાપાનયુધ્યતઃ ॥ ૩૫ ॥
હંસ્યન્યાસક્તવિમુખાન્ ભગ્નચાપાનયુધ્યતઃ ॥ ૩૫ ॥
કિં ક્ષેમશૂરૈર્વિબુધૈરસંયુગવિકત્થનૈઃ ।
રહોજુષા કિં હરિણા શમ્ભુના વા વનૌકસા ।
કિમિન્દ્રેણાલ્પવીર્યેણ બ્રહ્મણા વા તપસ્યતા ॥ ૩૬ ॥
રહોજુષા કિં હરિણા શમ્ભુના વા વનૌકસા ।
કિમિન્દ્રેણાલ્પવીર્યેણ બ્રહ્મણા વા તપસ્યતા ॥ ૩૬ ॥
તથાપિ દેવાઃ સાપત્ન્યાન્નોપેક્ષ્યા ઇતિ મન્મહે ।
તતસ્તન્મૂલખનને નિયુઙ્ક્ષ્વાસ્માનનુવ્રતાન્ ॥ ૩૭ ॥
તતસ્તન્મૂલખનને નિયુઙ્ક્ષ્વાસ્માનનુવ્રતાન્ ॥ ૩૭ ॥
યથામયોઽઙ્ગે સમુપેક્ષિતો નૃભિ-
ર્ન શક્યતે રૂઢપદશ્ચિકિત્સિતુમ્ ।
યથેન્દ્રિયગ્રામ ઉપેક્ષિતસ્તથા
રિપુર્મહાન્ બદ્ધબલો ન ચાલ્યતે ॥ ૩૮ ॥
ર્ન શક્યતે રૂઢપદશ્ચિકિત્સિતુમ્ ।
યથેન્દ્રિયગ્રામ ઉપેક્ષિતસ્તથા
રિપુર્મહાન્ બદ્ધબલો ન ચાલ્યતે ॥ ૩૮ ॥
મૂલં હિ વિષ્ણુર્દેવાનાં યત્ર ધર્મઃ સનાતનઃ ।
તસ્ય ચ બ્રહ્મ ગોવિપ્રાસ્તપો યજ્ઞાઃ સદક્ષિણાઃ ॥ ૩૯ ॥
તસ્ય ચ બ્રહ્મ ગોવિપ્રાસ્તપો યજ્ઞાઃ સદક્ષિણાઃ ॥ ૩૯ ॥
તસ્માત્ સર્વાત્મના રાજન્ બ્રાહ્મણાન્ બ્રહ્મવાદિનઃ ।
તપસ્વિનો યજ્ઞશીલાન્ ગાશ્ચ હન્મો હવિર્દુઘાઃ ॥ ૪૦ ॥
તપસ્વિનો યજ્ઞશીલાન્ ગાશ્ચ હન્મો હવિર્દુઘાઃ ॥ ૪૦ ॥
વિપ્રા ગાવશ્ચ વેદાશ્ચ તપઃ સત્યં દમઃ શમઃ ।
શ્રદ્ધા દયા તિતિક્ષા ચ ક્રતવશ્ચ હરેસ્તનૂઃ ॥ ૪૧ ॥
શ્રદ્ધા દયા તિતિક્ષા ચ ક્રતવશ્ચ હરેસ્તનૂઃ ॥ ૪૧ ॥
સ હિ સર્વસુરાધ્યક્ષો હ્યસુરદ્વિડ્ ગુહાશયઃ ।
તન્મૂલા દેવતાઃ સર્વાઃ સેશ્વરાઃ સચતુર્મુખાઃ ।
અયં વૈ તદ્વધોપાયો યદૃષીણાં વિહિંસનમ્ ॥ ૪૨ ॥
તન્મૂલા દેવતાઃ સર્વાઃ સેશ્વરાઃ સચતુર્મુખાઃ ।
અયં વૈ તદ્વધોપાયો યદૃષીણાં વિહિંસનમ્ ॥ ૪૨ ॥
શ્રીશુક ઉવાચ
એવં દુર્મન્ત્રિભિઃ કંસઃ સહ સમ્મન્ત્ર્ય દુર્મતિઃ ।
બ્રહ્મહિંસાં હિતં મેને કાલપાશાવૃતોઽસુરઃ ॥ ૪૩ ॥
એવં દુર્મન્ત્રિભિઃ કંસઃ સહ સમ્મન્ત્ર્ય દુર્મતિઃ ।
બ્રહ્મહિંસાં હિતં મેને કાલપાશાવૃતોઽસુરઃ ॥ ૪૩ ॥
સન્દિશ્ય સાધુલોકસ્ય કદને કદનપ્રિયાન્ ।
કામરૂપધરાન્ દિક્ષુ દાનવાન્ ગૃહમાવિશત્ ॥ ૪૪ ॥
કામરૂપધરાન્ દિક્ષુ દાનવાન્ ગૃહમાવિશત્ ॥ ૪૪ ॥
તે વૈ રજઃપ્રકૃતયસ્તમસા મૂઢચેતસઃ ।
સતાં વિદ્વેષમાચેરુરારાદાગતમૃત્યવઃ ॥ ૪૫ ॥
સતાં વિદ્વેષમાચેરુરારાદાગતમૃત્યવઃ ॥ ૪૫ ॥
આયુઃ શ્રિયં યશો ધર્મં લોકાનાશિષ એવ ચ ।
હન્તિ શ્રેયાંસિ સર્વાણિ પુંસો મહદતિક્રમઃ ॥ ૪૬ ॥
હન્તિ શ્રેયાંસિ સર્વાણિ પુંસો મહદતિક્રમઃ ॥ ૪૬ ॥