ശ്രീശുക ഉവാച
ബഹിരന്തഃപുരദ്വാരഃ സര്വാഃ പൂര്വവദാവൃതാഃ ।
തതോ ബാലധ്വനിം ശ്രുത്വാ ഗൃഹപാലാഃ സമുത്ഥിതാഃ ॥ ൧ ॥
ബഹിരന്തഃപുരദ്വാരഃ സര്വാഃ പൂര്വവദാവൃതാഃ ।
തതോ ബാലധ്വനിം ശ്രുത്വാ ഗൃഹപാലാഃ സമുത്ഥിതാഃ ॥ ൧ ॥
തേ തു തൂര്ണമുപവ്രജ്യ ദേവക്യാ ഗര്ഭജന്മ തത് ।
ആചഖ്യുര്ഭോജരാജായ യദുദ്വിഗ്നഃ പ്രതീക്ഷതേ ॥ ൨ ॥
ആചഖ്യുര്ഭോജരാജായ യദുദ്വിഗ്നഃ പ്രതീക്ഷതേ ॥ ൨ ॥
സ തല്പാത് തൂര്ണമുത്ഥായ കാലോഽയമിതി വിഹ്വലഃ ।
സൂതീഗൃഹമഗാത് തൂര്ണം പ്രസ്ഖലന് മുക്തമൂര്ധജഃ ॥ ൩ ॥
സൂതീഗൃഹമഗാത് തൂര്ണം പ്രസ്ഖലന് മുക്തമൂര്ധജഃ ॥ ൩ ॥
തമാഹ ഭ്രാതരം ദേവീ കൃപണാ കരുണം സതീ । സ്നുഷേയം തവ കല്യാണ സ്ത്രിയം മാ ഹന്തുമര്ഹസി ॥ ൪ ॥
ബഹവോ ഹിംസിതാ ഭ്രാതഃ ശിശവഃ പാവകോപമാഃ ।
ത്വയാ ദൈവനിസൃഷ്ടേന പുത്രികൈകാ പ്രദീയതാമ് ॥ ൫ ॥
ത്വയാ ദൈവനിസൃഷ്ടേന പുത്രികൈകാ പ്രദീയതാമ് ॥ ൫ ॥
നന്വഹം തേ ഹ്യവരജാ ദീനാ ഹതസുതാ പ്രഭോ ।
ദാതുമര്ഹസി മന്ദായാ അങ്ഗേമാം ചരമാം പ്രജാമ് ॥ ൬ ॥
ദാതുമര്ഹസി മന്ദായാ അങ്ഗേമാം ചരമാം പ്രജാമ് ॥ ൬ ॥
ശ്രീശുക ഉവാച
ഉപഗുഹ്യാത്മജാമേവം രുദത്യാ ദീനദീനവത് ।
യാചിതസ്താം വിനിര്ഭര്ത്സ്യ ഹസ്താദാചിച്ഛിദേ ഖലഃ ॥ ൭ ॥
ഉപഗുഹ്യാത്മജാമേവം രുദത്യാ ദീനദീനവത് ।
യാചിതസ്താം വിനിര്ഭര്ത്സ്യ ഹസ്താദാചിച്ഛിദേ ഖലഃ ॥ ൭ ॥
താം ഗൃഹീത്വാ ചരണയോര്ജാതമാത്രാം സ്വസുഃ സുതാമ് ।
അപോഥയച്ഛിലാപൃഷ്ഠേ സ്വാര്ഥോന്മൂലിതസൌഹൃദഃ ॥ ൮ ॥
അപോഥയച്ഛിലാപൃഷ്ഠേ സ്വാര്ഥോന്മൂലിതസൌഹൃദഃ ॥ ൮ ॥
സാ തദ്ധസ്താത് സമുത്പത്യ സദ്യോ ദേവ്യമ്ബരം ഗതാ ।
അദൃശ്യതാനുജാ വിഷ്ണോഃ സായുധാഷ്ടമഹാഭുജാ ॥ ൯ ॥
അദൃശ്യതാനുജാ വിഷ്ണോഃ സായുധാഷ്ടമഹാഭുജാ ॥ ൯ ॥
ദിവ്യസ്രഗമ്ബരാലേപരത്നാഭരണഭൂഷിതാ ।
ധനുഃശൂലേഷുചര്മാസിശങ്ഖചക്രഗദാധരാ ॥ ൧൦ ॥
ധനുഃശൂലേഷുചര്മാസിശങ്ഖചക്രഗദാധരാ ॥ ൧൦ ॥
സിദ്ധചാരണഗന്ധര്വൈരപ്സരഃകിന്നരോരഗൈഃ ।
ഉപാഹൃതോരുബലിഭിഃ സ്തൂയമാനേദമബ്രവീത് ॥ ൧൧ ॥
ഉപാഹൃതോരുബലിഭിഃ സ്തൂയമാനേദമബ്രവീത് ॥ ൧൧ ॥
കിം മയാ ഹതയാ മന്ദ ജാതഃ ഖലു തവാന്തകൃത് ।
യത്ര ക്വ വാ പൂര്വശത്രുര്മാ ഹിംസീഃ കൃപണാന് വൃഥാ ॥ ൧൨ ॥
യത്ര ക്വ വാ പൂര്വശത്രുര്മാ ഹിംസീഃ കൃപണാന് വൃഥാ ॥ ൧൨ ॥
ഇതി പ്രഭാഷ്യ തം ദേവീ മായാ ഭഗവതീ ഭുവി ।
ബഹുനാമനികേതേഷു ബഹുനാമാ ബഭൂവ ഹ ॥ ൧൩ ॥
ബഹുനാമനികേതേഷു ബഹുനാമാ ബഭൂവ ഹ ॥ ൧൩ ॥
തയാഭിഹിതമാകര്ണ്യ കംസഃ പരമവിസ്മിതഃ ।
ദേവകീം വസുദേവം ച വിമുച്യ പ്രശ്രിതോഽബ്രവീത് ॥ ൧൪ ॥
ദേവകീം വസുദേവം ച വിമുച്യ പ്രശ്രിതോഽബ്രവീത് ॥ ൧൪ ॥
അഹോ ഭഗിന്യഹോ ഭാമ മയാ വാം ബത പാപ്മനാ ।
പുരുഷാദ ഇവാപത്യം ബഹവോ ഹിംസിതാഃ സുതാഃ ॥ ൧൫ ॥
പുരുഷാദ ഇവാപത്യം ബഹവോ ഹിംസിതാഃ സുതാഃ ॥ ൧൫ ॥
സ ത്വഹം ത്യക്തകാരുണ്യസ്ത്യക്തജ്ഞാതിസുഹൃത് ഖലഃ । കാന്ലോകാന് വൈ ഗമിഷ്യാമി ബ്രഹ്മഹേവ മൃതഃ ശ്വസന് ॥ ൧൬ ॥
ദൈവമപ്യനൃതം വക്തി ന മര്ത്യാ ഏവ കേവലമ് ।
യദ്വിശ്രമ്ഭാദഹം പാപഃ സ്വസുര്നിഹതവാഞ്ഛിശൂന് ॥ ൧൭ ॥
യദ്വിശ്രമ്ഭാദഹം പാപഃ സ്വസുര്നിഹതവാഞ്ഛിശൂന് ॥ ൧൭ ॥
മാ ശോചതം മഹാഭാഗാവാത്മജാന് സ്വകൃതംഭുജഃ ।
ജാന്തവോ ന സദൈകത്ര ദൈവാധീനാസ്തദാസതേ ॥ ൧൮ ॥
ജാന്തവോ ന സദൈകത്ര ദൈവാധീനാസ്തദാസതേ ॥ ൧൮ ॥
ഭുവി ഭൌമാനി ഭൂതാനി യഥാ യാന്ത്യപയാന്തി ച । നായമാത്മാ തഥൈതേഷു വിപര്യേതി യഥൈവ ഭൂഃ ॥ ൧൯ ॥
യഥാനേവംവിദോ ഭേദോ യത ആത്മവിപര്യയഃ ।
ദേഹയോഗവിയോഗൌ ച സംസൃതിര്ന നിവര്തതേ ॥ ൨൦ ॥
ദേഹയോഗവിയോഗൌ ച സംസൃതിര്ന നിവര്തതേ ॥ ൨൦ ॥
തസ്മാദ് ഭദ്രേ സ്വതനയാന് മയാ വ്യാപാദിതാനപി ।
മാനുശോച യതഃ സര്വഃ സ്വകൃതം വിന്ദതേഽവശഃ ॥ ൨൧ ॥
മാനുശോച യതഃ സര്വഃ സ്വകൃതം വിന്ദതേഽവശഃ ॥ ൨൧ ॥
യാവദ്ധതോഽസ്മി ഹന്താസ്മീത്യാത്മാനം മന്യതേഽസ്വദൃക് ।
താവത്തദഭിമാന്യജ്ഞോ ബാധ്യബാധകതാമിയാത് ॥ ൨൨ ॥
താവത്തദഭിമാന്യജ്ഞോ ബാധ്യബാധകതാമിയാത് ॥ ൨൨ ॥
ക്ഷമധ്വം മമ ദൌരാത്മ്യം സാധവോ ദീനവത്സലാഃ ।
ഇത്യുക്ത്വാശ്രുമുഖഃ പാദൌ ശ്യാലഃ സ്വസ്രോരഥാഗ്രഹീത് ॥ ൨൩ ॥
ഇത്യുക്ത്വാശ്രുമുഖഃ പാദൌ ശ്യാലഃ സ്വസ്രോരഥാഗ്രഹീത് ॥ ൨൩ ॥
മോചയാമാസ നിഗഡാദ് വിശ്രബ്ധഃ കന്യകാഗിരാ ।
ദേവകീം വസുദേവം ച ദര്ശയന്നാത്മസൌഹൃദമ് ॥ ൨൪ ॥
ദേവകീം വസുദേവം ച ദര്ശയന്നാത്മസൌഹൃദമ് ॥ ൨൪ ॥
ഭ്രാതുഃ സമനുതപ്തസ്യ ക്ഷാന്തരോഷാ ച ദേവകീ ।
വ്യസൃജദ് വസുദേവശ്ച പ്രഹസ്യ തമുവാച ഹ ॥ ൨൫ ॥
വ്യസൃജദ് വസുദേവശ്ച പ്രഹസ്യ തമുവാച ഹ ॥ ൨൫ ॥
ഏവമേതന്മഹാഭാഗ യഥാ വദസി ദേഹിനാമ് ।
അജ്ഞാനപ്രഭവാഹംധീഃ സ്വപരേതി ഭിദാ യതഃ ॥ ൨൬ ॥
അജ്ഞാനപ്രഭവാഹംധീഃ സ്വപരേതി ഭിദാ യതഃ ॥ ൨൬ ॥
ശോകഹര്ഷഭയദ്വേഷലോഭമോഹമദാന്വിതാഃ ।
മിഥോ ഘ്നന്തം ന പശ്യന്തി ഭാവൈര്ഭാവം പൃഥഗ്ദൃശഃ ॥ ൨൭ ॥
മിഥോ ഘ്നന്തം ന പശ്യന്തി ഭാവൈര്ഭാവം പൃഥഗ്ദൃശഃ ॥ ൨൭ ॥
ശ്രീശുക ഉവാച
കംസ ഏവം പ്രസന്നാഭ്യാം വിശുദ്ധം പ്രതിഭാഷിതഃ ।
ദേവകീവസുദേവാഭ്യാമനുജ്ഞാതോഽവിശദ് ഗൃഹമ് ॥ ൨൮ ॥
കംസ ഏവം പ്രസന്നാഭ്യാം വിശുദ്ധം പ്രതിഭാഷിതഃ ।
ദേവകീവസുദേവാഭ്യാമനുജ്ഞാതോഽവിശദ് ഗൃഹമ് ॥ ൨൮ ॥
തസ്യാം രാത്ര്യാം വ്യതീതായാം കംസ ആഹൂയ മന്ത്രിണഃ ।
തേഭ്യ ആചഷ്ട തത് സര്വം യദുക്തം യോഗനിദ്രയാ ॥ ൨൯ ॥
തേഭ്യ ആചഷ്ട തത് സര്വം യദുക്തം യോഗനിദ്രയാ ॥ ൨൯ ॥
ആകര്ണ്യ ഭര്തുര്ഗദിതം തമൂചുര്ദേവശത്രവഃ ।
ദേവാന് പ്രതി കൃതാമര്ഷാ ദൈതേയാ നാതികോവിദാഃ ॥ ൩൦ ॥
ദേവാന് പ്രതി കൃതാമര്ഷാ ദൈതേയാ നാതികോവിദാഃ ॥ ൩൦ ॥
ഏവം ചേത്തര്ഹി ഭോജേന്ദ്ര പുരഗ്രാമവ്രജാദിഷു ।
അനിര്ദശാന് നിര്ദശാംശ്ച ഹനിഷ്യാമോഽദ്യ വൈ ശിശൂന് ॥ ൩൧ ॥
അനിര്ദശാന് നിര്ദശാംശ്ച ഹനിഷ്യാമോഽദ്യ വൈ ശിശൂന് ॥ ൩൧ ॥
കിമുദ്യമൈഃ കരിഷ്യന്തി ദേവാഃ സമരഭീരവഃ ।
നിത്യമുദ്വിഗ്നമനസോ ജ്യാഘോഷൈര്ധനുഷസ്തവ ॥ ൩൨ ॥
നിത്യമുദ്വിഗ്നമനസോ ജ്യാഘോഷൈര്ധനുഷസ്തവ ॥ ൩൨ ॥
അസ്യതസ്തേ ശരവ്രാതൈര്ഹന്യമാനാഃ സമന്തതഃ ।
ജിജീവിഷവ ഉത്സൃജ്യ പലായനപരാ യയുഃ ॥ ൩൩ ॥
ജിജീവിഷവ ഉത്സൃജ്യ പലായനപരാ യയുഃ ॥ ൩൩ ॥
കേചിത് പ്രാഞ്ജലയോ ദീനാ ന്യസ്തശസ്ത്രാ ദിവൌകസഃ ।
മുക്തകച്ഛശിഖാഃ കേചിദ് ഭീതാഃ സ്മ ഇതി വാദിനഃ ॥ ൩൪ ॥
മുക്തകച്ഛശിഖാഃ കേചിദ് ഭീതാഃ സ്മ ഇതി വാദിനഃ ॥ ൩൪ ॥
ന ത്വം വിസ്മൃതശസ്ത്രാസ്ത്രാന് വിരഥാന് ഭയസംവൃതാന് ।
ഹംസ്യന്യാസക്തവിമുഖാന് ഭഗ്നചാപാനയുധ്യതഃ ॥ ൩൫ ॥
ഹംസ്യന്യാസക്തവിമുഖാന് ഭഗ്നചാപാനയുധ്യതഃ ॥ ൩൫ ॥
കിം ക്ഷേമശൂരൈര്വിബുധൈരസംയുഗവികത്ഥനൈഃ ।
രഹോജുഷാ കിം ഹരിണാ ശമ്ഭുനാ വാ വനൌകസാ ।
കിമിന്ദ്രേണാല്പവീര്യേണ ബ്രഹ്മണാ വാ തപസ്യതാ ॥ ൩൬ ॥
രഹോജുഷാ കിം ഹരിണാ ശമ്ഭുനാ വാ വനൌകസാ ।
കിമിന്ദ്രേണാല്പവീര്യേണ ബ്രഹ്മണാ വാ തപസ്യതാ ॥ ൩൬ ॥
തഥാപി ദേവാഃ സാപത്ന്യാന്നോപേക്ഷ്യാ ഇതി മന്മഹേ ।
തതസ്തന്മൂലഖനനേ നിയുങ്ക്ഷ്വാസ്മാനനുവ്രതാന് ॥ ൩൭ ॥
തതസ്തന്മൂലഖനനേ നിയുങ്ക്ഷ്വാസ്മാനനുവ്രതാന് ॥ ൩൭ ॥
യഥാമയോഽങ്ഗേ സമുപേക്ഷിതോ നൃഭി-
ര്ന ശക്യതേ രൂഢപദശ്ചികിത്സിതുമ് ।
യഥേന്ദ്രിയഗ്രാമ ഉപേക്ഷിതസ്തഥാ
രിപുര്മഹാന് ബദ്ധബലോ ന ചാല്യതേ ॥ ൩൮ ॥
ര്ന ശക്യതേ രൂഢപദശ്ചികിത്സിതുമ് ।
യഥേന്ദ്രിയഗ്രാമ ഉപേക്ഷിതസ്തഥാ
രിപുര്മഹാന് ബദ്ധബലോ ന ചാല്യതേ ॥ ൩൮ ॥
മൂലം ഹി വിഷ്ണുര്ദേവാനാം യത്ര ധര്മഃ സനാതനഃ ।
തസ്യ ച ബ്രഹ്മ ഗോവിപ്രാസ്തപോ യജ്ഞാഃ സദക്ഷിണാഃ ॥ ൩൯ ॥
തസ്യ ച ബ്രഹ്മ ഗോവിപ്രാസ്തപോ യജ്ഞാഃ സദക്ഷിണാഃ ॥ ൩൯ ॥
തസ്മാത് സര്വാത്മനാ രാജന് ബ്രാഹ്മണാന് ബ്രഹ്മവാദിനഃ ।
തപസ്വിനോ യജ്ഞശീലാന് ഗാശ്ച ഹന്മോ ഹവിര്ദുഘാഃ ॥ ൪൦ ॥
തപസ്വിനോ യജ്ഞശീലാന് ഗാശ്ച ഹന്മോ ഹവിര്ദുഘാഃ ॥ ൪൦ ॥
വിപ്രാ ഗാവശ്ച വേദാശ്ച തപഃ സത്യം ദമഃ ശമഃ ।
ശ്രദ്ധാ ദയാ തിതിക്ഷാ ച ക്രതവശ്ച ഹരേസ്തനൂഃ ॥ ൪൧ ॥
ശ്രദ്ധാ ദയാ തിതിക്ഷാ ച ക്രതവശ്ച ഹരേസ്തനൂഃ ॥ ൪൧ ॥
സ ഹി സര്വസുരാധ്യക്ഷോ ഹ്യസുരദ്വിഡ് ഗുഹാശയഃ ।
തന്മൂലാ ദേവതാഃ സര്വാഃ സേശ്വരാഃ സചതുര്മുഖാഃ ।
അയം വൈ തദ്വധോപായോ യദൃഷീണാം വിഹിംസനമ് ॥ ൪൨ ॥
തന്മൂലാ ദേവതാഃ സര്വാഃ സേശ്വരാഃ സചതുര്മുഖാഃ ।
അയം വൈ തദ്വധോപായോ യദൃഷീണാം വിഹിംസനമ് ॥ ൪൨ ॥
ശ്രീശുക ഉവാച
ഏവം ദുര്മന്ത്രിഭിഃ കംസഃ സഹ സമ്മന്ത്ര്യ ദുര്മതിഃ ।
ബ്രഹ്മഹിംസാം ഹിതം മേനേ കാലപാശാവൃതോഽസുരഃ ॥ ൪൩ ॥
ഏവം ദുര്മന്ത്രിഭിഃ കംസഃ സഹ സമ്മന്ത്ര്യ ദുര്മതിഃ ।
ബ്രഹ്മഹിംസാം ഹിതം മേനേ കാലപാശാവൃതോഽസുരഃ ॥ ൪൩ ॥
സന്ദിശ്യ സാധുലോകസ്യ കദനേ കദനപ്രിയാന് ।
കാമരൂപധരാന് ദിക്ഷു ദാനവാന് ഗൃഹമാവിശത് ॥ ൪൪ ॥
കാമരൂപധരാന് ദിക്ഷു ദാനവാന് ഗൃഹമാവിശത് ॥ ൪൪ ॥
തേ വൈ രജഃപ്രകൃതയസ്തമസാ മൂഢചേതസഃ ।
സതാം വിദ്വേഷമാചേരുരാരാദാഗതമൃത്യവഃ ॥ ൪൫ ॥
സതാം വിദ്വേഷമാചേരുരാരാദാഗതമൃത്യവഃ ॥ ൪൫ ॥
ആയുഃ ശ്രിയം യശോ ധര്മം ലോകാനാശിഷ ഏവ ച ।
ഹന്തി ശ്രേയാംസി സര്വാണി പുംസോ മഹദതിക്രമഃ ॥ ൪൬ ॥
ഹന്തി ശ്രേയാംസി സര്വാണി പുംസോ മഹദതിക്രമഃ ॥ ൪൬ ॥