ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ
ଅଥ ଵ୍ରଜନ୍ ରାଜପଥେନ ମାଧଵଃ
ସ୍ତ୍ରିଯଂ ଗୃହୀତାଙ୍ଗଵିଲେପଭାଜନାମ୍ ।
ଵିଲୋକ୍ଯ କୁବ୍ଜାଂ ଯୁଵତୀଂ ଵରାନନାଂ
ପପ୍ରଚ୍ଛ ଯାନ୍ତୀଂ ପ୍ରହସନ୍ ରସପ୍ରଦଃ ॥ ୧ ॥
ଅଥ ଵ୍ରଜନ୍ ରାଜପଥେନ ମାଧଵଃ
ସ୍ତ୍ରିଯଂ ଗୃହୀତାଙ୍ଗଵିଲେପଭାଜନାମ୍ ।
ଵିଲୋକ୍ଯ କୁବ୍ଜାଂ ଯୁଵତୀଂ ଵରାନନାଂ
ପପ୍ରଚ୍ଛ ଯାନ୍ତୀଂ ପ୍ରହସନ୍ ରସପ୍ରଦଃ ॥ ୧ ॥
କା ତ୍ଵଂ ଵରୋର୍ଵେତଦୁ ହାନୁଲେପନଂକସ୍ଯାଙ୍ଗନେ ଵା କଥଯସ୍ଵ ସାଧୁ ନଃ । ଦେହ୍ଯାଵଯୋରଙ୍ଗଵିଲେପମୁତ୍ତମଂଶ୍ରେଯସ୍ତତସ୍ତେ ନ ଚିରାଦ୍ ଭଵିଷ୍ଯତି ॥ ୨ ॥
ସୈରନ୍ଧ୍ର୍ଯୁଵାଚ
ଦାସ୍ଯସ୍ମ୍ଯହଂ ସୁନ୍ଦର କଂସସମ୍ମତାତ୍ରିଵକ୍ରନାମା ହ୍ଯନୁଲେପକର୍ମଣି । ମଦ୍ଭାଵିତଂ ଭୋଜପତେରତିପ୍ରିଯଂଵିନା ଯୁଵାଂ କୋଽନ୍ଯତମସ୍ତଦର୍ହତି ॥ ୩ ॥
ଦାସ୍ଯସ୍ମ୍ଯହଂ ସୁନ୍ଦର କଂସସମ୍ମତାତ୍ରିଵକ୍ରନାମା ହ୍ଯନୁଲେପକର୍ମଣି । ମଦ୍ଭାଵିତଂ ଭୋଜପତେରତିପ୍ରିଯଂଵିନା ଯୁଵାଂ କୋଽନ୍ଯତମସ୍ତଦର୍ହତି ॥ ୩ ॥
ରୂପପେଶଲମାଧୁର୍ଯହସିତାଲାପଵୀକ୍ଷିତୈଃ । ଧର୍ଷିତାତ୍ମା ଦଦୌ ସାନ୍ଦ୍ରମୁଭଯୋରନୁଲେପନମ୍ ॥ ୪ ॥
ତତସ୍ତାଵଙ୍ଗରାଗେଣ ସ୍ଵଵର୍ଣେତରଶୋଭିନା । ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତପରଭାଗେନ ଶୁଶୁଭାତେଽନୁରଞ୍ଜିତୌ ॥ ୫ ॥
ପ୍ରସନ୍ନୋ ଭଗଵାନ୍କୁବ୍ଜାଂ ତ୍ରିଵକ୍ରାଂ ରୁଚିରାନନାମ୍ । ଋଜ୍ଵୀଂ କର୍ତୁଂ ମନଶ୍ଚକ୍ରେ ଦର୍ଶଯନ୍ ଦର୍ଶନେ ଫଲମ୍ ॥ ୬ ॥
ପଦ୍ଭ୍ଯାମାକ୍ରମ୍ଯ ପ୍ରପଦେ ଦ୍ଵ୍ଯଙ୍ଗୁଲ୍ଯୁତ୍ତାନପାଣିନା । ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ଚିବୁକେଽଧ୍ଯାତ୍ମମୁଦନୀନମଦଚ୍ଯୁତଃ ॥ ୭ ॥
ସା ତଦର୍ଜୁସମାନାଙ୍ଗୀ ବୃହଚ୍ଛ୍ରୋଣିପଯୋଧରା । ମୁକୁନ୍ଦସ୍ପର୍ଶନାତ୍ ସଦ୍ଯୋ ବଭୂଵ ପ୍ରମଦୋତ୍ତମା ॥ ୮ ॥
ତତୋ ରୂପଗୁଣୌଦାର୍ଯସମ୍ପନ୍ନା ପ୍ରାହ କେଶଵମ୍ । ଉତ୍ତରୀଯାନ୍ତମାକୃଷ୍ଯ ସ୍ମଯନ୍ତୀ ଜାତହୃଚ୍ଛଯା ॥ ୯ ॥
ଏହି ଵୀର ଗୃହଂ ଯାମୋ ନ ତ୍ଵାଂ ତ୍ଯକ୍ତୁମିହୋତ୍ସହେ । ତ୍ଵଯୋନ୍ମଥିତଚିତ୍ତାଯାଃ ପ୍ରସୀଦ ପୁରୁଷର୍ଷଭ ॥ ୧୦ ॥
ଏଵଂ ସ୍ତ୍ରିଯା ଯାଚ୍ଯମାନଃ କୃଷ୍ଣୋ ରାମସ୍ଯ ପଶ୍ଯତଃ । ମୁଖଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯାନୁ ଗୋପାନାଂ ପ୍ରହସଂସ୍ତାମୁଵାଚ ହ ॥ ୧୧ ॥
ଏଷ୍ଯାମି ତେ ଗୃହଂ ସୁଭ୍ରୁ ପୁଂସାମାଧିଵିକର୍ଶନମ୍ । ସାଧିତାର୍ଥୋଽଗୃହାଣାଂ ନଃ ପାନ୍ଥାନାଂ ତ୍ଵଂ ପରାଯଣମ୍ ॥ ୧୨ ॥
ଵିସୃଜ୍ଯ ମାଧ୍ଵ୍ଯା ଵାଣ୍ଯା ତାମ୍ଵ୍ରଜନ୍ ମାର୍ଗେ ଵଣିକ୍ପଥୈଃ । ନାନୋପାଯନତାମ୍ବୂଲସ୍ରଗ୍ଗନ୍ଧୈଃ ସାଗ୍ରଜୋଽର୍ଚିତଃ ॥ ୧୩ ॥
ତଦ୍ଦର୍ଶନସ୍ମରକ୍ଷୋଭାଦାତ୍ମାନଂ ନାଵିଦନ୍ ସ୍ତ୍ରିଯଃ । ଵିସ୍ରସ୍ତଵାସଃକଵରଵଲଯା ଲେଖ୍ଯମୂର୍ତଯଃ ॥ ୧୪ ॥
ତତଃ ପୌରାନ୍ ପୃଚ୍ଛମାନୋ ଧନୁଷଃ ସ୍ଥାନମଚ୍ଯୁତଃ । ତସ୍ମିନ୍ ପ୍ରଵିଷ୍ଟୋ ଦଦୃଶେ ଧନୁରୈନ୍ଦ୍ରମିଵାଦ୍ଭୁତମ୍ ॥ ୧୫ ॥
ପୁରୁଷୈର୍ବହୁଭିର୍ଗୁପ୍ତମର୍ଚିତଂ ପରମର୍ଦ୍ଧିମତ୍ । ଵାର୍ଯମାଣୋ ନୃଭିଃ କୃଷ୍ଣଃ ପ୍ରସହ୍ଯ ଧନୁରାଦଦେ ॥ ୧୬ ॥
କରେଣ ଵାମେନ ସଲୀଲମୁଦ୍ଧୃତଂସଜ୍ଯଂ ଚ କୃତ୍ଵା ନିମିଷେଣ ପଶ୍ଯତାମ୍ । ନୃଣାଂ ଵିକୃଷ୍ଯ ପ୍ରବଭଞ୍ଜ ମଧ୍ଯତୋଯଥେକ୍ଷୁଦଣ୍ଡଂ ମଦକର୍ଯୁରୁକ୍ରମଃ ॥ ୧୭ ॥
ଧନୁଷୋ ଭଜ୍ଯମାନସ୍ଯ ଶବ୍ଦଃ ଖଂ ରୋଦସୀ ଦିଶଃ । ପୂରଯାମାସ ଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କଂସସ୍ତ୍ରାସମୁପାଗମତ୍ ॥ ୧୮ ॥
ତଦ୍ ରକ୍ଷିଣଃ ସାନୁଚରଂ କୁପିତା ଆତତାଯିନଃ । ଗୃହୀତୁକାମା ଆଵଵ୍ରୁର୍ଗୃହ୍ଯତାଂ ଵଧ୍ଯତାମିତି ॥ ୧୯ ॥
ଅଥ ତାନ୍ଦୁରଭିପ୍ରାଯାନ୍ ଵିଲୋକ୍ଯ ବଲକେଶଵୌ । କ୍ରୁଦ୍ଧୌ ଧନ୍ଵନ ଆଦାଯ ଶକଲେ ତାଂଶ୍ଚ ଜଘ୍ନତୁଃ ॥ ୨୦ ॥
ବଲଂ ଚ କଂସପ୍ରହିତଂ ହତ୍ଵା ଶାଲାମୁଖାତ୍ତତଃ । ନିଷ୍କ୍ରମ୍ଯ ଚେରତୁର୍ହୃଷ୍ଟୌ ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ପୁରସମ୍ପଦଃ ॥ ୨୧ ॥
ତଯୋସ୍ତଦଦ୍ଭୁତଂ ଵୀର୍ଯଂ ନିଶାମ୍ଯ ପୁରଵାସିନଃ ।
ତେଜଃ ପ୍ରାଗଲ୍ଭ୍ଯଂ ରୂପଂ ଚ ମେନିରେ ଵିବୁଧୋତ୍ତମୌ
ତେଜଃ ପ୍ରାଗଲ୍ଭ୍ଯଂ ରୂପଂ ଚ ମେନିରେ ଵିବୁଧୋତ୍ତମୌ
ତଯୋର୍ଵିଚରତୋଃ ସ୍ଵୈରମାଦିତ୍ଯୋଽସ୍ତମୁପେଯିଵାନ୍ । କୃଷ୍ଣରାମୌ ଵୃତୌ ଗୋପୈଃ ପୁରାଚ୍ଛକଟମୀଯତୁଃ ॥ ୨୩ ॥
ଗୋପ୍ଯୋ ମୁକୁନ୍ଦଵିଗମେ ଵିରହାତୁରା ଯାଆଶାସତାଶିଷ ଋତା ମଧୁପୁର୍ଯଭୂଵନ୍ । ସମ୍ପଶ୍ଯତାଂ ପୁରୁଷଭୂଷଣଗାତ୍ରଲକ୍ଷ୍ମୀଂହିତ୍ଵେତରାନ୍ ନୁ ଭଜତଶ୍ଚକମେଽଯନଂ ଶ୍ରୀଃ ॥ ୨୪ ॥
ଅଵନିକ୍ତାଙ୍ଘ୍ରିଯୁଗଲୌ ଭୁକ୍ତ୍ଵା କ୍ଷୀରୋପସେଚନମ୍ । ଊଷତୁସ୍ତାଂ ସୁଖଂ ରାତ୍ରିଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା କଂସଚିକୀର୍ଷିତମ୍ ॥ ୨୫ ॥
କଂସସ୍ତୁ ଧନୁଷୋ ଭଙ୍ଗଂ ରକ୍ଷିଣାଂ ସ୍ଵବଲସ୍ଯ ଚ । ଵଧଂ ନିଶମ୍ଯ ଗୋଵିନ୍ଦରାମଵିକ୍ରୀଡିତଂ ପରମ୍ ॥ ୨୬ ॥
ଦୀର୍ଘପ୍ରଜାଗରୋ ଭୀତୋ ଦୁର୍ନିମିତ୍ତାନି ଦୁର୍ମତିଃ । ବହୂନ୍ଯଚଷ୍ଟୋଭଯଥା ମୃତ୍ଯୋର୍ଦୌତ୍ଯକରାଣି ଚ ॥ ୨୭ ॥
ଅଦର୍ଶନଂ ସ୍ଵଶିରସଃ ପ୍ରତିରୂପେ ଚ ସତ୍ଯପି । ଅସତ୍ଯପି ଦ୍ଵିତୀଯେ ଚ ଦ୍ଵୈରୂପ୍ଯଂ ଜ୍ଯୋତିଷାଂ ତଥା ॥ ୨୮ ॥
ଛିଦ୍ରପ୍ରତୀତିଶ୍ଛାଯାଯାଂ ପ୍ରାଣଘୋଷାନୁପଶ୍ରୁତିଃ । ସ୍ଵର୍ଣପ୍ରତୀତିର୍ଵୃକ୍ଷେଷୁ ସ୍ଵପଦାନାମଦର୍ଶନମ୍ ॥ ୨୯ ॥
ସ୍ଵପ୍ନେ ପ୍ରେତପରିଷ୍ଵଙ୍ଗଃ ଖରଯାନଂ ଵିଷାଦନମ୍ । ଯାଯାନ୍ନଲଦମାଲ୍ଯେକସ୍ତୈଲାଭ୍ଯକ୍ତୋ ଦିଗମ୍ବରଃ ॥ ୩୦ ॥
ଅନ୍ଯାନି ଚେତ୍ଥଂ ଭୂତାନି ସ୍ଵପ୍ନଜାଗରିତାନି ଚ । ପଶ୍ଯନ୍ ମରଣସନ୍ତ୍ରସ୍ତୋ ନିଦ୍ରାଂ ଲେଭେ ନ ଚିନ୍ତଯା ॥ ୩୧ ॥
ଵ୍ଯୁଷ୍ଟାଯାଂ ନିଶି କୌରଵ୍ଯ ସୂର୍ଯେ ଚାଦ୍ଭ୍ଯଃ ସମୁତ୍ଥିତେ । କାରଯାମାସ ଵୈ କଂସୋ ମଲ୍ଲକ୍ରୀଡାମହୋତ୍ସଵମ୍ ॥ ୩୨ ॥
ଆନର୍ଚୁଃ ପୁରୁଷା ରଙ୍ଗଂ ତୂର୍ଯଭେର୍ଯଶ୍ଚ ଜଘ୍ନିରେ । ମଞ୍ଚାଶ୍ଚାଲଙ୍କୃତାଃ ସ୍ରଗ୍ଭିଃ ପତାକାଚୈଲତୋରଣୈଃ ॥ ୩୩ ॥
ତେଷୁ ପୌରା ଜାନପଦା ବ୍ରହ୍ମକ୍ଷତ୍ରପୁରୋଗମାଃ । ଯଥୋପଜୋଷଂ ଵିଵିଶୂ ରାଜାନଶ୍ଚ କୃତାସନାଃ ॥ ୩୪ ॥
କଂସଃ ପରିଵୃତୋଽମାତ୍ଯୈ ରାଜମଞ୍ଚ ଉପାଵିଶତ୍ । ମଣ୍ଡଲେଶ୍ଵରମଧ୍ଯସ୍ଥୋ ହୃଦଯେନ ଵିଦୂଯତା ॥ ୩୫ ॥
ଵାଦ୍ଯମାନେଷୁ ତୂର୍ଯେଷୁ ମଲ୍ଲତାଲୋତ୍ତରେଷୁ ଚ । ମଲ୍ଲାଃ ସ୍ଵଲଙ୍କୃତାଃ ଦୃପ୍ତାଃ ସୋପାଧ୍ଯାଯାଃ ସମାସତ ॥ ୩୬ ॥
ଚାଣୂରୋ ମୁଷ୍ଟିକଃ କୂଟଃ ଶଲସ୍ତୋଶଲ ଏଵ ଚ । ତ ଆସେଦୁରୁପସ୍ଥାନଂ ଵଲ୍ଗୁଵାଦ୍ଯପ୍ରହର୍ଷିତାଃ ॥ ୩୭ ॥
ନନ୍ଦଗୋପାଦଯୋ ଗୋପା ଭୋଜରାଜସମାହୁତାଃ । ନିଵେଦିତୋପାଯନାସ୍ତ ଏକସ୍ମିନ୍ମଞ୍ଚ ଆଵିଶନ୍ ॥ ୩୮ ॥