શ્રીમદ્ભાગવતમ્ ૧૦.૪૩

શ્રીશુક ઉવાચ
અથ કૃષ્ણશ્ચ રામશ્ચ કૃતશૌચૌ પરન્તપ । મલ્લદુન્દુભિનિર્ઘોષં શ્રુત્વા દ્રષ્ટુમુપેયતુઃ ॥ ૧ ॥

રઙ્ગદ્વારં સમાસાદ્ય તસ્મિન્ નાગમવસ્થિતમ્ । અપશ્યત્કુવલયાપીડં કૃષ્ણોઽમ્બષ્ઠપ્રચોદિતમ્ ॥ ૨ ॥

બદ્ધ્વા પરિકરં શૌરિઃ સમુહ્ય કુટિલાલકાન્ । ઉવાચહસ્તિપં વાચા મેઘનાદગભીરયા ॥ ૩ ॥

અમ્બષ્ઠામ્બષ્ઠ માર્ગં નૌ દેહ્યપક્રમ મા ચિરમ્ । નો ચેત્ સકુઞ્જરં ત્વાદ્ય નયામિ યમસાદનમ્ ॥ ૪ ॥

એવં નિર્ભર્ત્સિતોઽમ્બષ્ઠઃ કુપિતઃ કોપિતં ગજમ્ । ચોદયામાસ કૃષ્ણાય કાલાન્તકયમોપમમ્ ॥ ૫ ॥

કરીન્દ્રસ્તમભિદ્રુત્ય કરેણ તરસાગ્રહીત્ । કરાદ્વિગલિતઃ સોઽમું નિહત્યાઙ્ઘ્રિષ્વલીયત ॥ ૬ ॥

સઙ્ક્રુદ્ધસ્તમચક્ષાણો ઘ્રાણદૃષ્ટિઃ સ કેશવમ્ । પરામૃશત્ પુષ્કરેણ સ પ્રસહ્ય વિનિર્ગતઃ ॥ ૭ ॥

પુચ્છે પ્રગૃહ્યાતિબલં ધનુષઃ પઞ્ચવિંશતિમ્ । વિચકર્ષ યથા નાગં સુપર્ણ ઇવ લીલયા ॥ ૮ ॥

સ પર્યાવર્તમાનેન સવ્યદક્ષિણતોઽચ્યુતઃ । બભ્રામ ભ્રામ્યમાણેન ગોવત્સેનેવ બાલકઃ ॥ ૯ ॥

તતોઽભિમુખમભ્યેત્ય પાણિનાહત્ય વારણમ્ । પ્રાદ્રવન્ પાતયામાસ સ્પૃશ્યમાનઃ પદે પદે ॥ ૧૦ ॥

સ ધાવન્ ક્રીડયા ભૂમૌ પતિત્વા સહસોત્થિતઃ । તં મત્વા પતિતં ક્રુદ્ધો દન્તાભ્યાં સોઽહનત્ક્ષિતિમ્ ॥ ૧૧ ॥

સ્વવિક્રમે પ્રતિહતે કુઞ્જરેન્દ્રોઽત્યમર્ષિતઃ । ચોદ્યમાનો મહામાત્રૈઃ કૃષ્ણમભ્યદ્રવદ્ રુષા ॥ ૧૨ ॥

તમાપતન્તમાસાદ્ય ભગવાન્ મધુસૂદનઃ । નિગૃહ્ય પાણિના હસ્તં પાતયામાસ ભૂતલે ॥ ૧૩ ॥

પતિતસ્ય પદાક્રમ્ય મૃગેન્દ્ર ઇવ લીલયા । દન્તમુત્પાટ્ય તેનેભં હસ્તિપાંશ્ચાહનદ્ધરિઃ ॥ ૧૪ ॥

મૃતકં દ્વિપમુત્સૃજ્ય દન્તપાણિઃ સમાવિશત્ । અંસન્યસ્તવિષાણોઽસૃઙ્મદબિન્દુભિરઙ્કિતઃ । વિરૂઢસ્વેદકણિકાવદનામ્બુરુહો બભૌ ॥ ૧૫ ॥

વૃતૌ ગોપૈઃ કતિપયૈર્બલદેવજનાર્દનૌ । રઙ્ગં વિવિશતૂ રાજન્ ગજદન્તવરાયુધૌ ॥ ૧૬ ॥

મલ્લાનામશનિર્નૃણાં નરવરઃ સ્ત્રીણાં સ્મરો મૂર્તિમાન્ગોપાનાં સ્વજનોઽસતાં ક્ષિતિભુજાં શાસ્તા સ્વપિત્રોઃ શિશુઃ । મૃત્યુર્ભોજપતેર્વિરાડવિદુષાં તત્ત્વં પરં યોગિનાંવૃષ્ણીનાં પરદેવતેતિ વિદિતો રઙ્ગં ગતઃ સાગ્રજઃ ॥ ૧૭ ॥

હતં કુવલયાપીડં દૃષ્ટ્વા તાવપિ દુર્જયૌ । કંસો મનસ્યપિ તદા ભૃશમુદ્વિવિજે નૃપ ॥ ૧૮ ॥

તૌ રેજતૂ રઙ્ગગતૌ મહાભુજૌવિચિત્રવેષાભરણસ્રગમ્બરૌ । યથા નટાવુત્તમવેષધારિણૌમનઃ ક્ષિપન્તૌ પ્રભયા નિરીક્ષતામ્ ॥ ૧૯ ॥

નિરીક્ષ્ય તાવુત્તમપૂરુષૌ જનામઞ્ચસ્થિતા નાગરરાષ્ટ્રકા નૃપ । પ્રહર્ષવેગોત્કલિતેક્ષણાનનાઃપપુર્ન તૃપ્તા નયનૈસ્તદાનનમ્ ॥ ૨૦ ॥

પિબન્ત ઇવ ચક્ષુર્ભ્યાં લિહન્ત ઇવ જિહ્વયા । જિઘ્રન્ત ઇવ નાસાભ્યાં શ્લિષ્યન્ત ઇવ બાહુભિઃ ॥ ૨૧ ॥

ઊચુઃ પરસ્પરં તે વૈ યથાદૃષ્ટં યથાશ્રુતમ્ । તદ્રૂપગુણમાધુર્યપ્રાગલ્ભ્યસ્મારિતા ઇવ ॥ ૨૨ ॥

એતૌ ભગવતઃ સાક્ષાદ્ધરેર્નારાયણસ્ય હિ । અવતીર્ણાવિહાંશેન વસુદેવસ્ય વેશ્મનિ ॥ ૨૩ ॥

એષ વૈ કિલ દેવક્યાં જાતો નીતશ્ચ ગોકુલમ્ । કાલમેતં વસન્ ગૂઢો વવૃધે નન્દવેશ્મનિ ॥ ૨૪ ॥

પૂતનાનેન નીતાન્તં ચક્રવાતશ્ચ દાનવઃ । અર્જુનૌ ગુહ્યકઃ કેશી ધેનુકોઽન્યે ચ તદ્વિધાઃ ॥ ૨૫ ॥

ગાવઃ સપાલા એતેન દાવાગ્નેઃ પરિમોચિતાઃ । કાલિયો દમિતઃ સર્પ ઇન્દ્રશ્ચ વિમદઃ કૃતઃ ॥ ૨૬ ॥

સપ્તાહમેકહસ્તેન ધૃતોઽદ્રિપ્રવરોઽમુના । વર્ષવાતાશનિભ્યશ્ચ પરિત્રાતં ચ ગોકુલમ્ ॥ ૨૭ ॥

ગોપ્યોઽસ્ય નિત્યમુદિતહસિતપ્રેક્ષણં મુખમ્ । પશ્યન્ત્યો વિવિધાંસ્તાપાંસ્તરન્તિ સ્માશ્રમં મુદા ॥ ૨૮ ॥

વદન્ત્યનેન વંશોઽયં યદોઃ સુબહુવિશ્રુતઃ । શ્રિયં યશો મહત્વં ચ લપ્સ્યતે પરિરક્ષિતઃ ॥ ૨૯ ॥

અયં ચાસ્યાગ્રજઃ શ્રીમાન્રામઃ કમલલોચનઃ । પ્રલમ્બો નિહતો યેન વત્સકો યે બકાદયઃ ॥ ૩૦ ॥

જનેષ્વેવં બ્રુવાણેષુ તૂર્યેષુ નિનદત્સુ ચ । કૃષ્ણરામૌ સમાભાષ્ય ચાણૂરો વાક્યમબ્રવીત્ ॥ ૩૧ ॥

હે નન્દસૂનો હે રામ ભવન્તૌ વીરસમ્મતૌ । નિયુદ્ધકુશલૌ શ્રુત્વા રાજ્ઞાહૂતૌ દિદૃક્ષુણા ॥ ૩૨ ॥

પ્રિયં રાજ્ઞઃ પ્રકુર્વત્યઃ શ્રેયો વિન્દન્તિ વૈ પ્રજાઃ । મનસા કર્મણા વાચા વિપરીતમતોઽન્યથા ॥ ૩૩ ॥

નિત્યં પ્રમુદિતા ગોપા વત્સપાલા યથાસ્ફુટમ્ । વનેષુ મલ્લયુદ્ધેન ક્રીડન્તશ્ચારયન્તિ ગાઃ ॥ ૩૪ ॥

તસ્માદ્ રાજ્ઞઃ પ્રિયં યૂયં વયં ચ કરવામ હે । ભૂતાનિ નઃ પ્રસીદન્તિ સર્વભૂતમયો નૃપઃ ॥ ૩૫ ॥

તન્નિશમ્યાબ્રવીત્કૃષ્ણો દેશકાલોચિતં વચઃ । નિયુદ્ધમાત્મનોઽભીષ્ટં મન્યમાનોઽભિનન્દ્ય ચ ॥ ૩૬ ॥

પ્રજા ભોજપતેરસ્ય વયં ચાપિ વનેચરાઃ । કરવામ પ્રિયં નિત્યં તન્નઃ પરમનુગ્રહઃ ॥ ૩૭ ॥

બાલા વયં તુલ્યબલૈઃ ક્રીડિષ્યામો યથોચિતમ્ । ભવેન્નિયુદ્ધં માધર્મઃ સ્પૃશેન્મલ્લ સભાસદઃ ॥ ૩૮ ॥

ચાણૂર ઉવાચ
ન બાલો ન કિશોરસ્ત્વં બલશ્ચ બલિનાં વરઃ । લીલયેભો હતો યેન સહસ્રદ્વિપસત્ત્વભૃત્ ॥ ૩૯ ॥

તસ્માદ્ભવદ્ભ્યાં બલિભિર્યોદ્ધવ્યં નાનયોઽત્ર વૈ । મયિ વિક્રમ વાર્ષ્ણેય બલેન સહ મુષ્ટિકઃ ॥ ૪૦ ॥