ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତମ୍ ୧୦.୪୩

ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ
ଅଥ କୃଷ୍ଣଶ୍ଚ ରାମଶ୍ଚ କୃତଶୌଚୌ ପରନ୍ତପ । ମଲ୍ଲଦୁନ୍ଦୁଭିନିର୍ଘୋଷଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦ୍ରଷ୍ଟୁମୁପେଯତୁଃ ॥ ୧ ॥

ରଙ୍ଗଦ୍ଵାରଂ ସମାସାଦ୍ଯ ତସ୍ମିନ୍ ନାଗମଵସ୍ଥିତମ୍ । ଅପଶ୍ଯତ୍କୁଵଲଯାପୀଡଂ କୃଷ୍ଣୋଽମ୍ବଷ୍ଠପ୍ରଚୋଦିତମ୍ ॥ ୨ ॥

ବଦ୍ଧ୍ଵା ପରିକରଂ ଶୌରିଃ ସମୁହ୍ଯ କୁଟିଲାଲକାନ୍ । ଉଵାଚହସ୍ତିପଂ ଵାଚା ମେଘନାଦଗଭୀରଯା ॥ ୩ ॥

ଅମ୍ବଷ୍ଠାମ୍ବଷ୍ଠ ମାର୍ଗଂ ନୌ ଦେହ୍ଯପକ୍ରମ ମା ଚିରମ୍ । ନୋ ଚେତ୍ ସକୁଞ୍ଜରଂ ତ୍ଵାଦ୍ଯ ନଯାମି ଯମସାଦନମ୍ ॥ ୪ ॥

ଏଵଂ ନିର୍ଭର୍ତ୍ସିତୋଽମ୍ବଷ୍ଠଃ କୁପିତଃ କୋପିତଂ ଗଜମ୍ । ଚୋଦଯାମାସ କୃଷ୍ଣାଯ କାଲାନ୍ତକଯମୋପମମ୍ ॥ ୫ ॥

କରୀନ୍ଦ୍ରସ୍ତମଭିଦ୍ରୁତ୍ଯ କରେଣ ତରସାଗ୍ରହୀତ୍ । କରାଦ୍ଵିଗଲିତଃ ସୋଽମୁଂ ନିହତ୍ଯାଙ୍ଘ୍ରିଷ୍ଵଲୀଯତ ॥ ୬ ॥

ସଙ୍କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ତମଚକ୍ଷାଣୋ ଘ୍ରାଣଦୃଷ୍ଟିଃ ସ କେଶଵମ୍ । ପରାମୃଶତ୍ ପୁଷ୍କରେଣ ସ ପ୍ରସହ୍ଯ ଵିନିର୍ଗତଃ ॥ ୭ ॥

ପୁଚ୍ଛେ ପ୍ରଗୃହ୍ଯାତିବଲଂ ଧନୁଷଃ ପଞ୍ଚଵିଂଶତିମ୍ । ଵିଚକର୍ଷ ଯଥା ନାଗଂ ସୁପର୍ଣ ଇଵ ଲୀଲଯା ॥ ୮ ॥

ସ ପର୍ଯାଵର୍ତମାନେନ ସଵ୍ଯଦକ୍ଷିଣତୋଽଚ୍ଯୁତଃ । ବଭ୍ରାମ ଭ୍ରାମ୍ଯମାଣେନ ଗୋଵତ୍ସେନେଵ ବାଲକଃ ॥ ୯ ॥

ତତୋଽଭିମୁଖମଭ୍ଯେତ୍ଯ ପାଣିନାହତ୍ଯ ଵାରଣମ୍ । ପ୍ରାଦ୍ରଵନ୍ ପାତଯାମାସ ସ୍ପୃଶ୍ଯମାନଃ ପଦେ ପଦେ ॥ ୧୦ ॥

ସ ଧାଵନ୍ କ୍ରୀଡଯା ଭୂମୌ ପତିତ୍ଵା ସହସୋତ୍ଥିତଃ । ତଂ ମତ୍ଵା ପତିତଂ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଦନ୍ତାଭ୍ଯାଂ ସୋଽହନତ୍କ୍ଷିତିମ୍ ॥ ୧୧ ॥

ସ୍ଵଵିକ୍ରମେ ପ୍ରତିହତେ କୁଞ୍ଜରେନ୍ଦ୍ରୋଽତ୍ଯମର୍ଷିତଃ । ଚୋଦ୍ଯମାନୋ ମହାମାତ୍ରୈଃ କୃଷ୍ଣମଭ୍ଯଦ୍ରଵଦ୍ ରୁଷା ॥ ୧୨ ॥

ତମାପତନ୍ତମାସାଦ୍ଯ ଭଗଵାନ୍ ମଧୁସୂଦନଃ । ନିଗୃହ୍ଯ ପାଣିନା ହସ୍ତଂ ପାତଯାମାସ ଭୂତଲେ ॥ ୧୩ ॥

ପତିତସ୍ଯ ପଦାକ୍ରମ୍ଯ ମୃଗେନ୍ଦ୍ର ଇଵ ଲୀଲଯା । ଦନ୍ତମୁତ୍ପାଟ୍ଯ ତେନେଭଂ ହସ୍ତିପାଂଶ୍ଚାହନଦ୍ଧରିଃ ॥ ୧୪ ॥

ମୃତକଂ ଦ୍ଵିପମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ଦନ୍ତପାଣିଃ ସମାଵିଶତ୍ । ଅଂସନ୍ଯସ୍ତଵିଷାଣୋଽସୃଙ୍ମଦବିନ୍ଦୁଭିରଙ୍କିତଃ । ଵିରୂଢସ୍ଵେଦକଣିକାଵଦନାମ୍ବୁରୁହୋ ବଭୌ ॥ ୧୫ ॥

ଵୃତୌ ଗୋପୈଃ କତିପଯୈର୍ବଲଦେଵଜନାର୍ଦନୌ । ରଙ୍ଗଂ ଵିଵିଶତୂ ରାଜନ୍ ଗଜଦନ୍ତଵରାଯୁଧୌ ॥ ୧୬ ॥

ମଲ୍ଲାନାମଶନିର୍ନୃଣାଂ ନରଵରଃ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ସ୍ମରୋ ମୂର୍ତିମାନ୍ଗୋପାନାଂ ସ୍ଵଜନୋଽସତାଂ କ୍ଷିତିଭୁଜାଂ ଶାସ୍ତା ସ୍ଵପିତ୍ରୋଃ ଶିଶୁଃ । ମୃତ୍ଯୁର୍ଭୋଜପତେର୍ଵିରାଡଵିଦୁଷାଂ ତତ୍ତ୍ଵଂ ପରଂ ଯୋଗିନାଂଵୃଷ୍ଣୀନାଂ ପରଦେଵତେତି ଵିଦିତୋ ରଙ୍ଗଂ ଗତଃ ସାଗ୍ରଜଃ ॥ ୧୭ ॥

ହତଂ କୁଵଲଯାପୀଡଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାଵପି ଦୁର୍ଜଯୌ । କଂସୋ ମନସ୍ଯପି ତଦା ଭୃଶମୁଦ୍ଵିଵିଜେ ନୃପ ॥ ୧୮ ॥

ତୌ ରେଜତୂ ରଙ୍ଗଗତୌ ମହାଭୁଜୌଵିଚିତ୍ରଵେଷାଭରଣସ୍ରଗମ୍ବରୌ । ଯଥା ନଟାଵୁତ୍ତମଵେଷଧାରିଣୌମନଃ କ୍ଷିପନ୍ତୌ ପ୍ରଭଯା ନିରୀକ୍ଷତାମ୍ ॥ ୧୯ ॥

ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ତାଵୁତ୍ତମପୂରୁଷୌ ଜନାମଞ୍ଚସ୍ଥିତା ନାଗରରାଷ୍ଟ୍ରକା ନୃପ । ପ୍ରହର୍ଷଵେଗୋତ୍କଲିତେକ୍ଷଣାନନାଃପପୁର୍ନ ତୃପ୍ତା ନଯନୈସ୍ତଦାନନମ୍ ॥ ୨୦ ॥

ପିବନ୍ତ ଇଵ ଚକ୍ଷୁର୍ଭ୍ଯାଂ ଲିହନ୍ତ ଇଵ ଜିହ୍ଵଯା । ଜିଘ୍ରନ୍ତ ଇଵ ନାସାଭ୍ଯାଂ ଶ୍ଲିଷ୍ଯନ୍ତ ଇଵ ବାହୁଭିଃ ॥ ୨୧ ॥

ଊଚୁଃ ପରସ୍ପରଂ ତେ ଵୈ ଯଥାଦୃଷ୍ଟଂ ଯଥାଶ୍ରୁତମ୍ । ତଦ୍ରୂପଗୁଣମାଧୁର୍ଯପ୍ରାଗଲ୍ଭ୍ଯସ୍ମାରିତା ଇଵ ॥ ୨୨ ॥

ଏତୌ ଭଗଵତଃ ସାକ୍ଷାଦ୍ଧରେର୍ନାରାଯଣସ୍ଯ ହି । ଅଵତୀର୍ଣାଵିହାଂଶେନ ଵସୁଦେଵସ୍ଯ ଵେଶ୍ମନି ॥ ୨୩ ॥

ଏଷ ଵୈ କିଲ ଦେଵକ୍ଯାଂ ଜାତୋ ନୀତଶ୍ଚ ଗୋକୁଲମ୍ । କାଲମେତଂ ଵସନ୍ ଗୂଢୋ ଵଵୃଧେ ନନ୍ଦଵେଶ୍ମନି ॥ ୨୪ ॥

ପୂତନାନେନ ନୀତାନ୍ତଂ ଚକ୍ରଵାତଶ୍ଚ ଦାନଵଃ । ଅର୍ଜୁନୌ ଗୁହ୍ଯକଃ କେଶୀ ଧେନୁକୋଽନ୍ଯେ ଚ ତଦ୍ଵିଧାଃ ॥ ୨୫ ॥

ଗାଵଃ ସପାଲା ଏତେନ ଦାଵାଗ୍ନେଃ ପରିମୋଚିତାଃ । କାଲିଯୋ ଦମିତଃ ସର୍ପ ଇନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚ ଵିମଦଃ କୃତଃ ॥ ୨୬ ॥

ସପ୍ତାହମେକହସ୍ତେନ ଧୃତୋଽଦ୍ରିପ୍ରଵରୋଽମୁନା । ଵର୍ଷଵାତାଶନିଭ୍ଯଶ୍ଚ ପରିତ୍ରାତଂ ଚ ଗୋକୁଲମ୍ ॥ ୨୭ ॥

ଗୋପ୍ଯୋଽସ୍ଯ ନିତ୍ଯମୁଦିତହସିତପ୍ରେକ୍ଷଣଂ ମୁଖମ୍ । ପଶ୍ଯନ୍ତ୍ଯୋ ଵିଵିଧାଂସ୍ତାପାଂସ୍ତରନ୍ତି ସ୍ମାଶ୍ରମଂ ମୁଦା ॥ ୨୮ ॥

ଵଦନ୍ତ୍ଯନେନ ଵଂଶୋଽଯଂ ଯଦୋଃ ସୁବହୁଵିଶ୍ରୁତଃ । ଶ୍ରିଯଂ ଯଶୋ ମହତ୍ଵଂ ଚ ଲପ୍ସ୍ଯତେ ପରିରକ୍ଷିତଃ ॥ ୨୯ ॥

ଅଯଂ ଚାସ୍ଯାଗ୍ରଜଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ରାମଃ କମଲଲୋଚନଃ । ପ୍ରଲମ୍ବୋ ନିହତୋ ଯେନ ଵତ୍ସକୋ ଯେ ବକାଦଯଃ ॥ ୩୦ ॥

ଜନେଷ୍ଵେଵଂ ବ୍ରୁଵାଣେଷୁ ତୂର୍ଯେଷୁ ନିନଦତ୍ସୁ ଚ । କୃଷ୍ଣରାମୌ ସମାଭାଷ୍ଯ ଚାଣୂରୋ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ ୩୧ ॥

ହେ ନନ୍ଦସୂନୋ ହେ ରାମ ଭଵନ୍ତୌ ଵୀରସମ୍ମତୌ । ନିଯୁଦ୍ଧକୁଶଲୌ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଜ୍ଞାହୂତୌ ଦିଦୃକ୍ଷୁଣା ॥ ୩୨ ॥

ପ୍ରିଯଂ ରାଜ୍ଞଃ ପ୍ରକୁର୍ଵତ୍ଯଃ ଶ୍ରେଯୋ ଵିନ୍ଦନ୍ତି ଵୈ ପ୍ରଜାଃ । ମନସା କର୍ମଣା ଵାଚା ଵିପରୀତମତୋଽନ୍ଯଥା ॥ ୩୩ ॥

ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରମୁଦିତା ଗୋପା ଵତ୍ସପାଲା ଯଥାସ୍ଫୁଟମ୍ । ଵନେଷୁ ମଲ୍ଲଯୁଦ୍ଧେନ କ୍ରୀଡନ୍ତଶ୍ଚାରଯନ୍ତି ଗାଃ ॥ ୩୪ ॥

ତସ୍ମାଦ୍ ରାଜ୍ଞଃ ପ୍ରିଯଂ ଯୂଯଂ ଵଯଂ ଚ କରଵାମ ହେ । ଭୂତାନି ନଃ ପ୍ରସୀଦନ୍ତି ସର୍ଵଭୂତମଯୋ ନୃପଃ ॥ ୩୫ ॥

ତନ୍ନିଶମ୍ଯାବ୍ରଵୀତ୍କୃଷ୍ଣୋ ଦେଶକାଲୋଚିତଂ ଵଚଃ । ନିଯୁଦ୍ଧମାତ୍ମନୋଽଭୀଷ୍ଟଂ ମନ୍ଯମାନୋଽଭିନନ୍ଦ୍ଯ ଚ ॥ ୩୬ ॥

ପ୍ରଜା ଭୋଜପତେରସ୍ଯ ଵଯଂ ଚାପି ଵନେଚରାଃ । କରଵାମ ପ୍ରିଯଂ ନିତ୍ଯଂ ତନ୍ନଃ ପରମନୁଗ୍ରହଃ ॥ ୩୭ ॥

ବାଲା ଵଯଂ ତୁଲ୍ଯବଲୈଃ କ୍ରୀଡିଷ୍ଯାମୋ ଯଥୋଚିତମ୍ । ଭଵେନ୍ନିଯୁଦ୍ଧଂ ମାଧର୍ମଃ ସ୍ପୃଶେନ୍ମଲ୍ଲ ସଭାସଦଃ ॥ ୩୮ ॥

ଚାଣୂର ଉଵାଚ
ନ ବାଲୋ ନ କିଶୋରସ୍ତ୍ଵଂ ବଲଶ୍ଚ ବଲିନାଂ ଵରଃ । ଲୀଲଯେଭୋ ହତୋ ଯେନ ସହସ୍ରଦ୍ଵିପସତ୍ତ୍ଵଭୃତ୍ ॥ ୩୯ ॥

ତସ୍ମାଦ୍ଭଵଦ୍ଭ୍ଯାଂ ବଲିଭିର୍ଯୋଦ୍ଧଵ୍ଯଂ ନାନଯୋଽତ୍ର ଵୈ । ମଯି ଵିକ୍ରମ ଵାର୍ଷ୍ଣେଯ ବଲେନ ସହ ମୁଷ୍ଟିକଃ ॥ ୪୦ ॥