ശ്രീമദ്ഭാഗവതമ് ൧൦.൪൩

ശ്രീശുക ഉവാച
അഥ കൃഷ്ണശ്ച രാമശ്ച കൃതശൌചൌ പരന്തപ । മല്ലദുന്ദുഭിനിര്ഘോഷം ശ്രുത്വാ ദ്രഷ്ടുമുപേയതുഃ ॥ ൧ ॥

രങ്ഗദ്വാരം സമാസാദ്യ തസ്മിന് നാഗമവസ്ഥിതമ് । അപശ്യത്കുവലയാപീഡം കൃഷ്ണോഽമ്ബഷ്ഠപ്രചോദിതമ് ॥ ൨ ॥

ബദ്ധ്വാ പരികരം ശൌരിഃ സമുഹ്യ കുടിലാലകാന് । ഉവാചഹസ്തിപം വാചാ മേഘനാദഗഭീരയാ ॥ ൩ ॥

അമ്ബഷ്ഠാമ്ബഷ്ഠ മാര്ഗം നൌ ദേഹ്യപക്രമ മാ ചിരമ് । നോ ചേത് സകുഞ്ജരം ത്വാദ്യ നയാമി യമസാദനമ് ॥ ൪ ॥

ഏവം നിര്ഭര്ത്സിതോഽമ്ബഷ്ഠഃ കുപിതഃ കോപിതം ഗജമ് । ചോദയാമാസ കൃഷ്ണായ കാലാന്തകയമോപമമ് ॥ ൫ ॥

കരീന്ദ്രസ്തമഭിദ്രുത്യ കരേണ തരസാഗ്രഹീത് । കരാദ്വിഗലിതഃ സോഽമും നിഹത്യാങ്ഘ്രിഷ്വലീയത ॥ ൬ ॥

സങ്ക്രുദ്ധസ്തമചക്ഷാണോ ഘ്രാണദൃഷ്ടിഃ സ കേശവമ് । പരാമൃശത് പുഷ്കരേണ സ പ്രസഹ്യ വിനിര്ഗതഃ ॥ ൭ ॥

പുച്ഛേ പ്രഗൃഹ്യാതിബലം ധനുഷഃ പഞ്ചവിംശതിമ് । വിചകര്ഷ യഥാ നാഗം സുപര്ണ ഇവ ലീലയാ ॥ ൮ ॥

സ പര്യാവര്തമാനേന സവ്യദക്ഷിണതോഽച്യുതഃ । ബഭ്രാമ ഭ്രാമ്യമാണേന ഗോവത്സേനേവ ബാലകഃ ॥ ൯ ॥

തതോഽഭിമുഖമഭ്യേത്യ പാണിനാഹത്യ വാരണമ് । പ്രാദ്രവന് പാതയാമാസ സ്പൃശ്യമാനഃ പദേ പദേ ॥ ൧൦ ॥

സ ധാവന് ക്രീഡയാ ഭൂമൌ പതിത്വാ സഹസോത്ഥിതഃ । തം മത്വാ പതിതം ക്രുദ്ധോ ദന്താഭ്യാം സോഽഹനത്ക്ഷിതിമ് ॥ ൧൧ ॥

സ്വവിക്രമേ പ്രതിഹതേ കുഞ്ജരേന്ദ്രോഽത്യമര്ഷിതഃ । ചോദ്യമാനോ മഹാമാത്രൈഃ കൃഷ്ണമഭ്യദ്രവദ് രുഷാ ॥ ൧൨ ॥

തമാപതന്തമാസാദ്യ ഭഗവാന് മധുസൂദനഃ । നിഗൃഹ്യ പാണിനാ ഹസ്തം പാതയാമാസ ഭൂതലേ ॥ ൧൩ ॥

പതിതസ്യ പദാക്രമ്യ മൃഗേന്ദ്ര ഇവ ലീലയാ । ദന്തമുത്പാട്യ തേനേഭം ഹസ്തിപാംശ്ചാഹനദ്ധരിഃ ॥ ൧൪ ॥

മൃതകം ദ്വിപമുത്സൃജ്യ ദന്തപാണിഃ സമാവിശത് । അംസന്യസ്തവിഷാണോഽസൃങ്മദബിന്ദുഭിരങ്കിതഃ । വിരൂഢസ്വേദകണികാവദനാമ്ബുരുഹോ ബഭൌ ॥ ൧൫ ॥

വൃതൌ ഗോപൈഃ കതിപയൈര്ബലദേവജനാര്ദനൌ । രങ്ഗം വിവിശതൂ രാജന് ഗജദന്തവരായുധൌ ॥ ൧൬ ॥

മല്ലാനാമശനിര്നൃണാം നരവരഃ സ്ത്രീണാം സ്മരോ മൂര്തിമാന്ഗോപാനാം സ്വജനോഽസതാം ക്ഷിതിഭുജാം ശാസ്താ സ്വപിത്രോഃ ശിശുഃ । മൃത്യുര്ഭോജപതേര്വിരാഡവിദുഷാം തത്ത്വം പരം യോഗിനാംവൃഷ്ണീനാം പരദേവതേതി വിദിതോ രങ്ഗം ഗതഃ സാഗ്രജഃ ॥ ൧൭ ॥

ഹതം കുവലയാപീഡം ദൃഷ്ട്വാ താവപി ദുര്ജയൌ । കംസോ മനസ്യപി തദാ ഭൃശമുദ്വിവിജേ നൃപ ॥ ൧൮ ॥

തൌ രേജതൂ രങ്ഗഗതൌ മഹാഭുജൌവിചിത്രവേഷാഭരണസ്രഗമ്ബരൌ । യഥാ നടാവുത്തമവേഷധാരിണൌമനഃ ക്ഷിപന്തൌ പ്രഭയാ നിരീക്ഷതാമ് ॥ ൧൯ ॥

നിരീക്ഷ്യ താവുത്തമപൂരുഷൌ ജനാമഞ്ചസ്ഥിതാ നാഗരരാഷ്ട്രകാ നൃപ । പ്രഹര്ഷവേഗോത്കലിതേക്ഷണാനനാഃപപുര്ന തൃപ്താ നയനൈസ്തദാനനമ് ॥ ൨൦ ॥

പിബന്ത ഇവ ചക്ഷുര്ഭ്യാം ലിഹന്ത ഇവ ജിഹ്വയാ । ജിഘ്രന്ത ഇവ നാസാഭ്യാം ശ്ലിഷ്യന്ത ഇവ ബാഹുഭിഃ ॥ ൨൧ ॥

ഊചുഃ പരസ്പരം തേ വൈ യഥാദൃഷ്ടം യഥാശ്രുതമ് । തദ്രൂപഗുണമാധുര്യപ്രാഗല്ഭ്യസ്മാരിതാ ഇവ ॥ ൨൨ ॥

ഏതൌ ഭഗവതഃ സാക്ഷാദ്ധരേര്നാരായണസ്യ ഹി । അവതീര്ണാവിഹാംശേന വസുദേവസ്യ വേശ്മനി ॥ ൨൩ ॥

ഏഷ വൈ കില ദേവക്യാം ജാതോ നീതശ്ച ഗോകുലമ് । കാലമേതം വസന് ഗൂഢോ വവൃധേ നന്ദവേശ്മനി ॥ ൨൪ ॥

പൂതനാനേന നീതാന്തം ചക്രവാതശ്ച ദാനവഃ । അര്ജുനൌ ഗുഹ്യകഃ കേശീ ധേനുകോഽന്യേ ച തദ്വിധാഃ ॥ ൨൫ ॥

ഗാവഃ സപാലാ ഏതേന ദാവാഗ്നേഃ പരിമോചിതാഃ । കാലിയോ ദമിതഃ സര്പ ഇന്ദ്രശ്ച വിമദഃ കൃതഃ ॥ ൨൬ ॥

സപ്താഹമേകഹസ്തേന ധൃതോഽദ്രിപ്രവരോഽമുനാ । വര്ഷവാതാശനിഭ്യശ്ച പരിത്രാതം ച ഗോകുലമ് ॥ ൨൭ ॥

ഗോപ്യോഽസ്യ നിത്യമുദിതഹസിതപ്രേക്ഷണം മുഖമ് । പശ്യന്ത്യോ വിവിധാംസ്താപാംസ്തരന്തി സ്മാശ്രമം മുദാ ॥ ൨൮ ॥

വദന്ത്യനേന വംശോഽയം യദോഃ സുബഹുവിശ്രുതഃ । ശ്രിയം യശോ മഹത്വം ച ലപ്സ്യതേ പരിരക്ഷിതഃ ॥ ൨൯ ॥

അയം ചാസ്യാഗ്രജഃ ശ്രീമാന്രാമഃ കമലലോചനഃ । പ്രലമ്ബോ നിഹതോ യേന വത്സകോ യേ ബകാദയഃ ॥ ൩൦ ॥

ജനേഷ്വേവം ബ്രുവാണേഷു തൂര്യേഷു നിനദത്സു ച । കൃഷ്ണരാമൌ സമാഭാഷ്യ ചാണൂരോ വാക്യമബ്രവീത് ॥ ൩൧ ॥

ഹേ നന്ദസൂനോ ഹേ രാമ ഭവന്തൌ വീരസമ്മതൌ । നിയുദ്ധകുശലൌ ശ്രുത്വാ രാജ്ഞാഹൂതൌ ദിദൃക്ഷുണാ ॥ ൩൨ ॥

പ്രിയം രാജ്ഞഃ പ്രകുര്വത്യഃ ശ്രേയോ വിന്ദന്തി വൈ പ്രജാഃ । മനസാ കര്മണാ വാചാ വിപരീതമതോഽന്യഥാ ॥ ൩൩ ॥

നിത്യം പ്രമുദിതാ ഗോപാ വത്സപാലാ യഥാസ്ഫുടമ് । വനേഷു മല്ലയുദ്ധേന ക്രീഡന്തശ്ചാരയന്തി ഗാഃ ॥ ൩൪ ॥

തസ്മാദ് രാജ്ഞഃ പ്രിയം യൂയം വയം ച കരവാമ ഹേ । ഭൂതാനി നഃ പ്രസീദന്തി സര്വഭൂതമയോ നൃപഃ ॥ ൩൫ ॥

തന്നിശമ്യാബ്രവീത്കൃഷ്ണോ ദേശകാലോചിതം വചഃ । നിയുദ്ധമാത്മനോഽഭീഷ്ടം മന്യമാനോഽഭിനന്ദ്യ ച ॥ ൩൬ ॥

പ്രജാ ഭോജപതേരസ്യ വയം ചാപി വനേചരാഃ । കരവാമ പ്രിയം നിത്യം തന്നഃ പരമനുഗ്രഹഃ ॥ ൩൭ ॥

ബാലാ വയം തുല്യബലൈഃ ക്രീഡിഷ്യാമോ യഥോചിതമ് । ഭവേന്നിയുദ്ധം മാധര്മഃ സ്പൃശേന്മല്ല സഭാസദഃ ॥ ൩൮ ॥

ചാണൂര ഉവാച
ന ബാലോ ന കിശോരസ്ത്വം ബലശ്ച ബലിനാം വരഃ । ലീലയേഭോ ഹതോ യേന സഹസ്രദ്വിപസത്ത്വഭൃത് ॥ ൩൯ ॥

തസ്മാദ്ഭവദ്ഭ്യാം ബലിഭിര്യോദ്ധവ്യം നാനയോഽത്ര വൈ । മയി വിക്രമ വാര്ഷ്ണേയ ബലേന സഹ മുഷ്ടികഃ ॥ ൪൦ ॥