శ్రీశుక ఉవాచ
అస్తిః ప్రాప్తిశ్చ కంసస్య మహిష్యౌ భరతర్షభ ।
మృతే భర్తరి దుఃఖార్తే ఈయతుః స్మ పితుర్గృహాన్ ॥ ౧ ॥
అస్తిః ప్రాప్తిశ్చ కంసస్య మహిష్యౌ భరతర్షభ ।
మృతే భర్తరి దుఃఖార్తే ఈయతుః స్మ పితుర్గృహాన్ ॥ ౧ ॥
పిత్రే మగధరాజాయ జరాసన్ధాయ దుఃఖితే ।
వేదయాం చక్రతుః సర్వమాత్మవైధవ్యకారణమ్ ॥ ౨ ॥
వేదయాం చక్రతుః సర్వమాత్మవైధవ్యకారణమ్ ॥ ౨ ॥
స తదప్రియమాకర్ణ్య శోకామర్షయుతో నృప ।
అయాదవీం మహీం కర్తుం చక్రే పరమముద్యమమ్ ॥ ౩ ॥
అయాదవీం మహీం కర్తుం చక్రే పరమముద్యమమ్ ॥ ౩ ॥
అక్షౌహిణీభిర్వింశత్యా తిసృభిశ్చాపి సంవృతః ।
యదురాజధానీం మథురాం న్యరుధత్ సర్వతోదిశమ్ ॥ ౪ ॥
యదురాజధానీం మథురాం న్యరుధత్ సర్వతోదిశమ్ ॥ ౪ ॥
నిరీక్ష్య తద్బలం కృష్ణ ఉద్వేలమివ సాగరమ్ ।
స్వపురం తేన సంరుద్ధం స్వజనం చ భయాకులమ్ ॥ ౫ ॥
స్వపురం తేన సంరుద్ధం స్వజనం చ భయాకులమ్ ॥ ౫ ॥
చిన్తయామాస భగవాన్ హరిః కారణమానుషః ।
తద్దేశకాలానుగుణం స్వావతారప్రయోజనమ్ ॥ ౬ ॥
తద్దేశకాలానుగుణం స్వావతారప్రయోజనమ్ ॥ ౬ ॥
హనిష్యామి బలం హ్యేతద్భువి భారం సమాహితమ్ ।
మాగధేన సమానీతం వశ్యానాం సర్వభూభుజామ్ ॥ ౭ ॥
మాగధేన సమానీతం వశ్యానాం సర్వభూభుజామ్ ॥ ౭ ॥
అక్షౌహిణీభిః సఙ్ఖ్యాతం భటాశ్వరథకుఞ్జరైః ।
మాగధస్తు న హన్తవ్యో భూయః కర్తా బలోద్యమమ్ ॥ ౮ ॥
మాగధస్తు న హన్తవ్యో భూయః కర్తా బలోద్యమమ్ ॥ ౮ ॥
ఏతదర్థోఽవతారోఽయం భూభారహరణాయ మే ।
సంరక్షణాయ సాధూనాం కృతోఽన్యేషాం వధాయ చ ॥ ౯ ॥
సంరక్షణాయ సాధూనాం కృతోఽన్యేషాం వధాయ చ ॥ ౯ ॥
అన్యోఽపి ధర్మరక్షాయై దేహః సంభ్రియతే మయా ।
విరామాయాప్యధర్మస్య కాలే ప్రభవతః క్వచిత్ ॥ ౧౦ ॥
విరామాయాప్యధర్మస్య కాలే ప్రభవతః క్వచిత్ ॥ ౧౦ ॥
ఏవం ధ్యాయతి గోవిన్ద ఆకాశాత్ సూర్యవర్చసౌ ।
రథావుపస్థితౌ సద్యః ససూతౌ సపరిచ్ఛదౌ ॥ ౧౧ ॥
రథావుపస్థితౌ సద్యః ససూతౌ సపరిచ్ఛదౌ ॥ ౧౧ ॥
ఆయుధాని చ దివ్యాని పురాణాని యదృచ్ఛయా ।
దృష్ట్వా తాని హృషీకేశః సఙ్కర్షణమథాబ్రవీత్ ॥ ౧౨ ॥
దృష్ట్వా తాని హృషీకేశః సఙ్కర్షణమథాబ్రవీత్ ॥ ౧౨ ॥
పశ్యార్య వ్యసనం ప్రాప్తం యదూనాం త్వావతాం ప్రభో ।
ఏష తే రథ ఆయాతో దయితాన్యాయుధాని చ ॥ ౧౩ ॥
ఏష తే రథ ఆయాతో దయితాన్యాయుధాని చ ॥ ౧౩ ॥
ఏతదర్థం హి నౌ జన్మ సాధూనామీశ శర్మకృత్ ।
త్రయోవింశత్యనీకాఖ్యం భూమేర్భారమపాకురు ॥ ౧౪ ॥
త్రయోవింశత్యనీకాఖ్యం భూమేర్భారమపాకురు ॥ ౧౪ ॥
ఏవం సమ్మన్త్ర్య దాశార్హౌ దంశితౌ రథినౌ పురాత్ ।
నిర్జగ్మతుః స్వాయుధాఢ్యౌ బలేనాల్పీయసా వృతౌ ॥ ౧౫ ॥
నిర్జగ్మతుః స్వాయుధాఢ్యౌ బలేనాల్పీయసా వృతౌ ॥ ౧౫ ॥
శఙ్ఖం దధ్మౌ వినిర్గత్య హరిర్దారుకసారథిః ।
తతోఽభూత్ పరసైన్యానాం హృది విత్రాసవేపథుః ॥ ౧౬ ॥
తతోఽభూత్ పరసైన్యానాం హృది విత్రాసవేపథుః ॥ ౧౬ ॥
తావాహ మాగధో వీక్ష్య హే కృష్ణ పురుషాధమ ।
న త్వయా యోద్ధుమిచ్ఛామి బాలేనైకేన లజ్జయా ।
గుప్తేన హి త్వయా మన్ద న యోత్స్యే యాహి బన్ధుహన్ ॥ ౧౭ ॥
న త్వయా యోద్ధుమిచ్ఛామి బాలేనైకేన లజ్జయా ।
గుప్తేన హి త్వయా మన్ద న యోత్స్యే యాహి బన్ధుహన్ ॥ ౧౭ ॥
తవ రామ యది శ్రద్ధా యుధ్యస్వ ధైర్యముద్వహ ।
హిత్వా వా మచ్ఛరైశ్ఛిన్నం దేహం స్వర్యాహి మాం జహి ॥ ౧౮ ॥
హిత్వా వా మచ్ఛరైశ్ఛిన్నం దేహం స్వర్యాహి మాం జహి ॥ ౧౮ ॥
శ్రీభగవానువాచ
న వై శూరా వికత్థన్తే దర్శయన్త్యేవ పౌరుషమ్ ।
న గృహ్ణీమో వచో రాజన్నాతురస్య ముమూర్షతః ॥ ౧౯ ॥
న వై శూరా వికత్థన్తే దర్శయన్త్యేవ పౌరుషమ్ ।
న గృహ్ణీమో వచో రాజన్నాతురస్య ముమూర్షతః ॥ ౧౯ ॥
శ్రీశుక ఉవాచ
జరాసుతస్తావభిసృత్య మాధవౌ
మహాబలౌఘేన బలీయసావృణోత్ ।
ససైన్యయానధ్వజవాజిసారథీ
సూర్యానలౌ వాయురివాభ్రరేణుభిః ॥ ౨౦ ॥
జరాసుతస్తావభిసృత్య మాధవౌ
మహాబలౌఘేన బలీయసావృణోత్ ।
ససైన్యయానధ్వజవాజిసారథీ
సూర్యానలౌ వాయురివాభ్రరేణుభిః ॥ ౨౦ ॥
సుపర్ణతాలధ్వజచిహ్నితౌ రథా-
వలక్షయన్త్యో హరిరామయోర్మృధే ।
స్త్రియః పురాట్టాలకహర్మ్యగోపురం
సమాశ్రితాః సమ్ముముహుః శుచార్దితాః ॥ ౨౧ ॥
వలక్షయన్త్యో హరిరామయోర్మృధే ।
స్త్రియః పురాట్టాలకహర్మ్యగోపురం
సమాశ్రితాః సమ్ముముహుః శుచార్దితాః ॥ ౨౧ ॥
హరిః పరానీకపయోముచాం ముహుః
శిలీముఖాత్యుల్బణవర్షపీడితమ్ ।
స్వసైన్యమాలోక్య సురాసురార్చితం
వ్యస్ఫూర్జయచ్ఛార్ఙ్గశరాసనోత్తమమ్ ॥ ౨౨ ॥
శిలీముఖాత్యుల్బణవర్షపీడితమ్ ।
స్వసైన్యమాలోక్య సురాసురార్చితం
వ్యస్ఫూర్జయచ్ఛార్ఙ్గశరాసనోత్తమమ్ ॥ ౨౨ ॥
గృహ్ణన్ నిశఙ్గాదథ సన్దధచ్ఛరాన్
వికృష్య ముఞ్చన్ శితబాణపూగాన్ ।
నిఘ్నన్ రథాన్ కుఞ్జరవాజిపత్తీన్
నిరన్తరం యద్వదలాతచక్రమ్ ॥ ౨౩ ॥
వికృష్య ముఞ్చన్ శితబాణపూగాన్ ।
నిఘ్నన్ రథాన్ కుఞ్జరవాజిపత్తీన్
నిరన్తరం యద్వదలాతచక్రమ్ ॥ ౨౩ ॥
నిర్భిన్నకుమ్భాః కరిణో నిపేతు-
రనేకశోఽశ్వాః శరవృక్ణకన్ధరాః ।
రథా హతాశ్వధ్వజసూతనాయకాః
పదాయతశ్ఛిన్నభుజోరుకన్ధరాః ॥ ౨౪ ॥
రనేకశోఽశ్వాః శరవృక్ణకన్ధరాః ।
రథా హతాశ్వధ్వజసూతనాయకాః
పదాయతశ్ఛిన్నభుజోరుకన్ధరాః ॥ ౨౪ ॥
సఞ్ఛిద్యమానద్విపదేభవాజినా-
మఙ్గప్రసూతాః శతశోఽసృగాపగాః ।
భుజాహయః పూరుషశీర్షకచ్ఛపా
హతద్విపద్వీపహయగ్రహాకులాః ॥ ౨౫ ॥
మఙ్గప్రసూతాః శతశోఽసృగాపగాః ।
భుజాహయః పూరుషశీర్షకచ్ఛపా
హతద్విపద్వీపహయగ్రహాకులాః ॥ ౨౫ ॥
కరోరుమీనా నరకేశశైవలా
ధనుస్తరఙ్గాయుధగుల్మసఙ్కులాః ।
అచ్ఛూరికావర్తభయానకా మహా-
మణిప్రవేకాభరణాశ్మశర్కరాః ॥ ౨౬ ॥
ధనుస్తరఙ్గాయుధగుల్మసఙ్కులాః ।
అచ్ఛూరికావర్తభయానకా మహా-
మణిప్రవేకాభరణాశ్మశర్కరాః ॥ ౨౬ ॥
ప్రవర్తితా భీరుభయావహా మృధే
మనస్వినాం హర్షకరీః పరస్పరమ్ ।
వినిఘ్నతారీన్ ముషలేన దుర్మదాన్
సఙ్కర్షణేనాపరిమేయతేజసా ॥ ౨౭ ॥
మనస్వినాం హర్షకరీః పరస్పరమ్ ।
వినిఘ్నతారీన్ ముషలేన దుర్మదాన్
సఙ్కర్షణేనాపరిమేయతేజసా ॥ ౨౭ ॥
బలం తదఙ్గార్ణవదుర్గభైరవం
దురన్తపారం మగధేన్ద్రపాలితమ్ ।
క్షయం ప్రణీతం వసుదేవపుత్రయో-
ర్విక్రీడితం తజ్జగదీశయోః పరమ్ ॥ ౨౮ ॥
దురన్తపారం మగధేన్ద్రపాలితమ్ ।
క్షయం ప్రణీతం వసుదేవపుత్రయో-
ర్విక్రీడితం తజ్జగదీశయోః పరమ్ ॥ ౨౮ ॥
స్థిత్యుద్భవాన్తం భువనత్రయస్య యః
సమీహితేఽనన్తగుణః స్వలీలయా ।
న తస్య చిత్రం పరపక్షనిగ్రహ-
స్తథాపి మర్త్యానువిధస్య వర్ణ్యతే ॥ ౨౯ ॥
సమీహితేఽనన్తగుణః స్వలీలయా ।
న తస్య చిత్రం పరపక్షనిగ్రహ-
స్తథాపి మర్త్యానువిధస్య వర్ణ్యతే ॥ ౨౯ ॥
జగ్రాహ విరథం రామో జరాసన్ధం మహాబలమ్ ।
హతానీకావశిష్టాసుం సింహః సింహమివౌజసా ॥ ౩౦ ॥
హతానీకావశిష్టాసుం సింహః సింహమివౌజసా ॥ ౩౦ ॥
బధ్యమానం హతారాతిం పాశైర్వారుణమానుషైః ।
వారయామాస గోవిన్దస్తేన కార్యచికీర్షయా ॥ ౩౧ ॥
వారయామాస గోవిన్దస్తేన కార్యచికీర్షయా ॥ ౩౧ ॥
స ముక్తో లోకనాథాభ్యాం వ్రీడితో వీరసమ్మతః ।
తపసే కృతసఙ్కల్పో వారితః పథి రాజభిః ॥ ౩౨ ॥
తపసే కృతసఙ్కల్పో వారితః పథి రాజభిః ॥ ౩౨ ॥
వాక్యైః పవిత్రార్థపదైర్నయనైః ప్రాకృతైరపి ।
స్వకర్మబన్ధప్రాప్తోఽయం యదుభిస్తే పరాభవః ॥ ౩౩ ॥
స్వకర్మబన్ధప్రాప్తోఽయం యదుభిస్తే పరాభవః ॥ ౩౩ ॥
హతేషు సర్వానీకేషు నృపో బార్హద్రథస్తదా ।
ఉపేక్షితో భగవతా మగధాన్ దుర్మనా యయౌ ॥ ౩౪ ॥
ఉపేక్షితో భగవతా మగధాన్ దుర్మనా యయౌ ॥ ౩౪ ॥
ముకున్దోఽప్యక్షతబలో నిస్తీర్ణారిబలార్ణవః ।
వికీర్యమాణః కుసుమైస్త్రీదశైరనుమోదితః ॥ ౩౫ ॥
వికీర్యమాణః కుసుమైస్త్రీదశైరనుమోదితః ॥ ౩౫ ॥
మాథురైరుపసఙ్గమ్య విజ్వరైర్ముదితాత్మభిః ।
ఉపగీయమానవిజయః సూతమాగధవన్దిభిః ॥ ౩౬ ॥
ఉపగీయమానవిజయః సూతమాగధవన్దిభిః ॥ ౩౬ ॥
శఙ్ఖదున్దుభయో నేదుర్భేరీతూర్యాణ్యనేకశః ।
వీణావేణుమృదఙ్గాని పురం ప్రవిశతి ప్రభౌ ॥ ౩౭ ॥
వీణావేణుమృదఙ్గాని పురం ప్రవిశతి ప్రభౌ ॥ ౩౭ ॥
సిక్తమార్గాం హృష్టజనాం పతాకాభిరభ్యలఙ్కృతామ్ ।
నిర్ఘుష్టాం బ్రహ్మఘోషేణ కౌతుకాబద్ధతోరణామ్ ॥ ౩౮ ॥
నిర్ఘుష్టాం బ్రహ్మఘోషేణ కౌతుకాబద్ధతోరణామ్ ॥ ౩౮ ॥
నిచీయమానో నారీభిర్మాల్యదధ్యక్షతాఙ్కురైః ।
నిరీక్ష్యమాణః సస్నేహం ప్రీత్యుత్కలితలోచనైః ॥ ౩౯ ॥
నిరీక్ష్యమాణః సస్నేహం ప్రీత్యుత్కలితలోచనైః ॥ ౩౯ ॥
ఆయోధనగతం విత్తమనన్తం వీరభూషణమ్ ।
యదురాజాయ తత్ సర్వమాహృతం ప్రాదిశత్ప్రభుః ॥ ౪౦ ॥
యదురాజాయ తత్ సర్వమాహృతం ప్రాదిశత్ప్రభుః ॥ ౪౦ ॥
ఏవం సప్తదశకృత్వస్తావత్యక్షౌహిణీబలః ।
యుయుధే మాగధో రాజా యదుభిః కృష్ణపాలితైః ॥ ౪౧ ॥
యుయుధే మాగధో రాజా యదుభిః కృష్ణపాలితైః ॥ ౪౧ ॥
అక్షిణ్వంస్తద్బలం సర్వం వృష్ణయః కృష్ణతేజసా ।
హతేషు స్వేష్వనీకేషు త్యక్తోఽగాదరిభిర్నృపః ॥ ౪౨ ॥
హతేషు స్వేష్వనీకేషు త్యక్తోఽగాదరిభిర్నృపః ॥ ౪౨ ॥
అష్టాదశమసఙ్గ్రామ ఆగామిని తదన్తరా ।
నారదప్రేషితో వీరో యవనః ప్రత్యదృశ్యత ॥ ౪౩ ॥
నారదప్రేషితో వీరో యవనః ప్రత్యదృశ్యత ॥ ౪౩ ॥
రురోధ మథురామేత్య తిసృభిర్మ్లేచ్ఛకోటిభిః ।
నృలోకే చాప్రతిద్వన్ద్వో వృష్ణీన్శ్రుత్వాత్మసమ్మితాన్ ॥ ౪౪ ॥
నృలోకే చాప్రతిద్వన్ద్వో వృష్ణీన్శ్రుత్వాత్మసమ్మితాన్ ॥ ౪౪ ॥
తం దృష్ట్వాచిన్తయత్ కృష్ణః సఙ్కర్షణసహాయవాన్ ।
అహో యదూనాం వృజినం ప్రాప్తం హ్యుభయతో మహత్ ॥ ౪౫ ॥
అహో యదూనాం వృజినం ప్రాప్తం హ్యుభయతో మహత్ ॥ ౪౫ ॥
యవనోఽయం నిరున్ధేఽస్మానద్య తావన్మహాబలః ।
మాగధోఽప్యద్య వా శ్వో వా పరశ్వో వాగమిష్యతి ॥ ౪౬ ॥
మాగధోఽప్యద్య వా శ్వో వా పరశ్వో వాగమిష్యతి ॥ ౪౬ ॥
ఆవయోః యుధ్యతోరస్య యద్యాగన్తా జరాసుతః ।
బన్ధూన్ హనిష్యత్యథవా నేష్యతే స్వపురం బలీ ॥ ౪౭ ॥
బన్ధూన్ హనిష్యత్యథవా నేష్యతే స్వపురం బలీ ॥ ౪౭ ॥
తస్మాదద్య విధాస్యామో దుర్గం ద్విపదదుర్గమమ్ ।
తత్ర జ్ఞాతీన్ సమాధాయ యవనం ఘాతయామహే ॥ ౪౮ ॥
తత్ర జ్ఞాతీన్ సమాధాయ యవనం ఘాతయామహే ॥ ౪౮ ॥
ఇతి సమ్మన్త్ర్య భగవాన్ దుర్గం ద్వాదశయోజనమ్ ।
అన్తఃసముద్రే నగరం కృత్స్నాద్భుతమచీకరత్ ॥ ౪౯ ॥
అన్తఃసముద్రే నగరం కృత్స్నాద్భుతమచీకరత్ ॥ ౪౯ ॥
దృశ్యతే యత్ర హి త్వాష్ట్రం విజ్ఞానం శిల్పనైపుణమ్ ।
రథ్యాచత్వరవీథీభిర్యథావాస్తు వినిర్మితమ్ ॥ ౫౦ ॥
రథ్యాచత్వరవీథీభిర్యథావాస్తు వినిర్మితమ్ ॥ ౫౦ ॥
సురద్రుమలతోద్యానవిచిత్రోపవనాన్వితమ్ ।
హేమశృఙ్గైర్దివిస్పృగ్భిః స్ఫటికాట్టాలగోపురైః ॥ ౫౧ ॥
హేమశృఙ్గైర్దివిస్పృగ్భిః స్ఫటికాట్టాలగోపురైః ॥ ౫౧ ॥
రాజతారకుటైః కోష్ఠైర్హేమకుమ్భైరలఙ్కృతైః ।
రత్నకూతైర్గృహైర్హేమైర్మహామారకత స్థలైః ॥ ౫౨ ॥
రత్నకూతైర్గృహైర్హేమైర్మహామారకత స్థలైః ॥ ౫౨ ॥
వాస్తోష్పతీనాం చ గృహైర్వల్లభీభిశ్చ నిర్మితమ్ ।
చాతుర్వర్ణ్యజనాకీర్ణం యదుదేవగృహోల్లసత్ ॥ ౫౩ ॥
చాతుర్వర్ణ్యజనాకీర్ణం యదుదేవగృహోల్లసత్ ॥ ౫౩ ॥
సుధర్మాం పారిజాతం చ మహేన్ద్రః ప్రాహిణోద్ధరేః ।
యత్ర చావస్థితో మర్త్యో మర్త్యధర్మైర్న యుజ్యతే ॥ ౫౪ ॥
యత్ర చావస్థితో మర్త్యో మర్త్యధర్మైర్న యుజ్యతే ॥ ౫౪ ॥
శ్యామైకవర్ణాన్ వరుణో హయాన్ శుక్లాన్మనోజవాన్ ।
అష్టౌ నిధిపతిః కోశాన్ లోకపాలో నిజోదయాన్ ॥ ౫౫ ॥
అష్టౌ నిధిపతిః కోశాన్ లోకపాలో నిజోదయాన్ ॥ ౫౫ ॥
యద్ యద్ భగవతా దత్తమాధిపత్యం స్వసిద్ధయే ।
సర్వం ప్రత్యర్పయామాసుర్హరౌ భూమిగతే నృప ॥ ౫౬ ॥
సర్వం ప్రత్యర్పయామాసుర్హరౌ భూమిగతే నృప ॥ ౫౬ ॥
తత్ర యోగప్రభావేన నీత్వా సర్వజనం హరిః ।
ప్రజాపాలేన రామేణ కృష్ణః సమనుమన్త్రితః ।
నిర్జగామ పురద్వారాత్ పద్మమాలీ నిరాయుధః ॥ ౫౭ ॥
ప్రజాపాలేన రామేణ కృష్ణః సమనుమన్త్రితః ।
నిర్జగామ పురద్వారాత్ పద్మమాలీ నిరాయుధః ॥ ౫౭ ॥
తత్ర యోగప్రభావేణ నీత్వా సర్వజనం హరిః ।
ప్రజాపాలేన రామేణ కృష్ణః సమనుమన్త్రితః ।
నిర్జగామ పురద్వారాత్పద్మమాలీ నిరాయుధః
ప్రజాపాలేన రామేణ కృష్ణః సమనుమన్త్రితః ।
నిర్జగామ పురద్వారాత్పద్మమాలీ నిరాయుధః