શ્રીમદ્ભાગવતમ્ ૧૦.૫૩

શ્રીશુક ઉવાચ
વૈદર્ભ્યાઃ સ તુ સન્દેશં નિશમ્ય યદુનન્દનઃ ।
પ્રગૃહ્ય પાણિના પાણિં પ્રહસન્નિદમબ્રવીત્ ॥ ૧ ॥

શ્રીભગવાનુવાચ
તથાહમપિ તચ્ચિત્તો નિદ્રાં ચ ન લભે નિશિ ।
વેદાહં રુક્મિણા દ્વેષાન્મમોદ્વાહો નિવારિતઃ ॥ ૨ ॥

તામાનયિષ્ય ઉન્મથ્ય રાજન્યાપસદાન્ મૃધે ।
મત્પરામનવદ્યાઙ્ગીમેધસોઽગ્નિશિખામિવ ॥ ૩ ॥

શ્રીશુક ઉવાચ
ઉદ્વાહર્ક્ષં ચ વિજ્ઞાય રુક્મિણ્યા મધુસૂદનઃ ।
રથઃ સંયુજ્યતામાશુ દારુકેત્યાહ સારથિમ્ ॥ ૪ ॥

સ ચાશ્વૈઃ શૈબ્યસુગ્રીવમેઘપુષ્પબલાહકૈઃ ।
યુક્તં રથમુપાનીય તસ્થૌ પ્રાઞ્જલિરગ્રતઃ ॥ ૫ ॥

આરુહ્ય સ્યન્દનં શૌરિર્દ્વિજમારોપ્ય તૂર્ણગૈઃ ।
આનર્તાદેકરાત્રેણ વિદર્ભાનગમદ્ધયૈઃ ॥ ૬ ॥

રાજા સ કુણ્ડિનપતિઃ પુત્રસ્નેહવશાનુગઃ ।
શિશુપાલાય સ્વાં કન્યાં દાસ્યન્ કર્માણ્યકારયત્ ॥ ૭ ॥

પુરં સમ્મૃષ્ટસંસિક્તમાર્ગરથ્યાચતુષ્પથમ્ ।
ચિત્રધ્વજપતાકાભિસ્તોરણૈઃ સમલઙ્કૃતમ્ ॥ ૮ ॥

સ્રગ્ગન્ધમાલ્યાભરણૈર્વિરજોઽમ્બરભૂષિતૈઃ ।
જુષ્ટં સ્ત્રીપુરુષૈઃ શ્રીમદ્ગૃહૈરગુરુધૂપિતૈઃ ॥ ૯ ॥

પિતૃન્ દેવાન્ સમભ્યર્ચ્ય વિપ્રાંશ્ચ વિધિવન્નૃપ ।
ભોજયિત્વા યથાન્યાયં વાચયામાસ મઙ્ગલમ્ ॥ ૧૦ ॥

સુસ્નાતાં સુદતીં કન્યાં કૃતકૌતુકમઙ્ગલામ્ ।
આહતાંશુકયુગ્મેન ભૂષિતાં ભૂષણોત્તમૈઃ ॥ ૧૧ ॥

ચક્રુઃ સામર્ગ્યજુર્મન્ત્રૈર્વધ્વા રક્ષાં દ્વિજોત્તમાઃ ।
પુરોહિતોઽથર્વવિદ્વૈ જુહાવ ગ્રહશાન્તયે ॥ ૧૨ ॥

હિરણ્યરૂપ્યવાસાંસિ તિલાંશ્ચ ગુડમિશ્રિતાન્ ।
પ્રાદાદ્ ધેનૂશ્ચ વિપ્રેભ્યો રાજા વિધિવિદાં વરઃ ॥ ૧૩ ॥

એવં ચેદિપતી રાજા દમઘોષઃ સુતાય વૈ ।
કારયામાસ મન્ત્રજ્ઞૈઃ સર્વમભ્યુદયોચિતમ્ ॥ ૧૪ ॥

મદચ્યુદ્ભિર્ગજાનીકૈઃ સ્યન્દનૈર્હેમમાલિભિઃ ।
પત્ત્યશ્વસઙ્કુલૈઃ સૈન્યૈઃ પરીતઃ કુણ્ડિનં યયૌ ॥ ૧૫ ॥

તં વૈ વિદર્ભાધિપતિઃ સમભ્યેત્યાભિપૂજ્ય ચ ।
નિવેશયામાસ મુદા કલ્પિતાન્યનિવેશને ॥ ૧૬ ॥

તત્ર શાલ્વો જરાસન્ધો દન્તવક્રો વિદૂરથઃ ।
આજગ્મુશ્ચૈદ્યપક્ષીયાઃ પૌણ્ડ્રકાદ્યાઃ સહસ્રશઃ ॥ ૧૭ ॥

કૃષ્ણરામદ્વિષો યત્તાઃ કન્યાં ચૈદ્યાય સાધિતુમ્ । યદ્યાગત્ય હરેત્ કૃષ્ણો રામાદ્યૈર્યદુભિર્વૃતઃ ॥ ૧૮ ॥

યોત્સ્યામઃ સંહતાસ્તેન ઇતિ નિશ્ચિતમાનસાઃ । આજગ્મુર્ભૂભુજઃ સર્વે સમગ્રબલવાહનાઃ ॥ ૧૯ ॥

શ્રુત્વૈતદ્ ભગવાન્ રામો વિપક્ષીયનૃપોદ્યમમ્ । કૃષ્ણં ચૈકં ગતં હર્તું કન્યાં કલહશઙ્કિતઃ ॥ ૨૦ ॥

બલેન મહતા સાર્ધં ભ્રાતૃસ્નેહપરિપ્લુતઃ । ત્વરિતઃ કુણ્ડિનં પ્રાગાદ્ ગજાશ્વરથપત્તિભિઃ ॥ ૨૧ ॥

ભીષ્મકન્યા વરારોહા કાઙ્ક્ષન્ત્યાગમનં હરેઃ । પ્રત્યાપત્તિમપશ્યન્તી દ્વિજસ્યાચિન્તયત્તદા ॥ ૨૨ ॥

અહો ત્રિયામાન્તરિત ઉદ્વાહો મેઽલ્પરાધસઃ । નાગચ્છત્યરવિન્દાક્ષો નાહં વેદ્મ્યત્ર કારણમ્ । સોઽપિ નાવર્તતેઽદ્યાપિ મત્સન્દેશહરો દ્વિજઃ ॥ ૨૩ ॥

અપિ મય્યનવદ્યાત્મા દૃષ્ટ્વા કિઞ્ચિજ્જુગુપ્સિતમ્ । મત્પાણિગ્રહણે નૂનં નાયાતિ હિ કૃતોદ્યમઃ ॥ ૨૪ ॥

દુર્ભગાયા ન મે ધાતા નાનુકૂલો મહેશ્વરઃ । દેવી વા વિમુખી ગૌરી રુદ્રાણી ગિરિજા સતી ॥ ૨૫ ॥

એવં ચિન્તયતી બાલા ગોવિન્દહૃતમાનસા । ન્યમીલયત કાલજ્ઞા નેત્રે ચાશ્રુકલાકુલે ॥ ૨૬ ॥

એવં વધ્વાઃ પ્રતીક્ષન્ત્યા ગોવિન્દાગમનં નૃપ । વામ ઊરુર્ભુજો નેત્રમસ્ફુરન્ પ્રિયભાષિણઃ ॥ ૨૭ ॥

અથ કૃષ્ણવિનિર્દિષ્ટઃ સ એવ દ્વિજસત્તમઃ । અન્તઃપુરચરીં દેવીં રાજપુત્રીં દદર્શ હ ॥ ૨૮ ॥

સા તં પ્રહૃષ્ટવદનમવ્યગ્રાત્મગતિં સતી । આલક્ષ્ય લક્ષણાભિજ્ઞા સમપૃચ્છચ્છુચિસ્મિતા ॥ ૨૯ ॥

તસ્યા આવેદયત્ પ્રાપ્તં શશંસ યદુનન્દનમ્ । ઉક્તં ચ સત્યવચનમાત્મોપનયનં પ્રતિ ॥ ૩૦ ॥

તમાગતં સમાજ્ઞાય વૈદર્ભી હૃષ્ટમાનસા । ન પશ્યન્તી બ્રાહ્મણાય પ્રિયમન્યન્નનામ સા ॥ ૩૧ ॥

પ્રાપ્તૌ શ્રુત્વા સ્વદુહિતુરુદ્વાહપ્રેક્ષણોત્સુકૌ । અભ્યયાત્તૂર્યઘોષેણ રામકૃષ્ણૌ સમર્હણૈઃ ॥ ૩૨ ॥

મધુપર્કમુપાનીય વાસાંસિ વિરજાંસિ સઃ । ઉપાયનાન્યભીષ્ટાનિ વિધિવત્ સમપૂજયત્ ॥ ૩૩ ॥

તયોર્નિવેશનં શ્રીમદુપાકલ્પ્ય મહામતિઃ । સસૈન્યયોઃ સાનુગયોરાતિથ્યં વિદધે યથા ॥ ૩૪ ॥

એવં રાજ્ઞાં સમેતાનાં યથાવીર્યં
યથાવયઃ । યથાબલં યથાવિત્તં સર્વૈઃ કામૈઃ સમર્હયત્ ॥ ૩૫ ॥

કૃષ્ણમાગતમાકર્ણ્ય
વિદર્ભપુરવાસિનઃ । આગત્ય નેત્રાઞ્જલિભિઃ પપુસ્તન્મુખપઙ્કજમ્ ॥ ૩૬ ॥

અસ્યૈવ ભાર્યા ભવિતું રુક્મિણ્યર્હતિ
નાપરા । અસાવપ્યનવદ્યાત્મા ભૈષ્મ્યાઃ સમુચિતઃ પતિઃ ॥ ૩૭ ॥

કિઞ્ચિત્સુચરિતં યન્નસ્તેન
તુષ્ટસ્ત્રિલોકકૃત્ । અનુગૃહ્ણાતુ ગૃહ્ણાતુ વૈદર્ભ્યાઃ પાણિમચ્યુતઃ ॥
૩૮ ॥

એવં પ્રેમકલાબદ્ધા વદન્તિ સ્મ
પુરૌકસઃ । કન્યા ચાન્તઃપુરાત્ પ્રાગાદ્ ભટૈર્ગુપ્તામ્બિકાલયમ્ ॥ ૩૯ ॥

પદ્ભ્યાં વિનિર્યયૌ દ્રષ્ટું ભવાન્યાઃ પાદપલ્લવમ્ ।
સા ચાનુધ્યાયતી સમ્યઙ્મુકુન્દચરણામ્બુજમ્ ॥ ૪૦ ॥

યતવાઙ્માતૃભિઃ સાર્ધં સખીભિઃ પરિવારિતા ।
ગુપ્તા રાજભટૈઃ શૂરૈઃ સન્નદ્ધૈરુદ્યતાયુધૈઃ ।
મૃદઙ્ગશઙ્ખપણવાસ્તૂર્યભેર્યશ્ચ જઘ્નિરે ॥ ૪૧ ॥

નાનોપહારબલિભિર્વારમુખ્યાઃ સહસ્રશઃ ।
સ્રગ્ગન્ધવસ્ત્રાભરણૈર્દ્વિજપત્ન્યઃ સ્વલઙ્કૃતાઃ ॥ ૪૨ ॥

ગાયન્ત્યશ્ચ સ્તુવન્તશ્ચ ગાયકા વાદ્યવાદકાઃ ।
પરિવાર્ય વધૂં જગ્મુઃ સૂતમાગધવન્દિનઃ ॥ ૪૩ ॥

આસાદ્ય દેવીસદનં ધૌતપાદકરામ્બુજા ।
ઉપસ્પૃશ્ય શુચિઃ શાન્તા પ્રવિવેશામ્બિકાન્તિકમ્ ॥ ૪૪ ॥

તાં વૈ પ્રવયસો બાલાં વિધિજ્ઞા વિપ્રયોષિતઃ ।
ભવાનીં વન્દયાંચક્રુર્ભવપત્નીં ભવાન્વિતામ્ ॥ ૪૫ ॥

નમસ્યે ત્વામ્બિકેઽભીક્ષ્ણં સ્વસન્તાનયુતાં શિવામ્ ।
ભૂયાત્ પતિર્મે ભગવાન્ કૃષ્ણસ્તદનુમોદતામ્ ॥ ૪૬ ॥

અદ્ભિર્ગન્ધાક્ષતૈર્ધૂપૈર્વાસઃસ્રઙ્માલ્યભૂષણૈઃ ।
નાનોપહારબલિભિઃ પ્રદીપાવલિભિઃ પૃથક્ ॥ ૪૭ ॥

વિપ્રસ્ત્રિયઃ પતિમતીસ્તથા તૈઃ સમપૂજયત્ ।
લવણાપૂપતામ્બૂલકણ્ઠસૂત્રફલેક્ષુભિઃ ॥ ૪૮ ॥

તસ્યૈ સ્ત્રિયસ્તાઃ પ્રદદુઃ શેષાં યુયુજુરાશિષઃ ।
તાભ્યો દેવ્યૈ નમશ્ચક્રે શેષાં ચ જગૃહે વધૂઃ ॥ ૪૯ ॥

મુનિવ્રતમથ ત્યક્ત્વા નિશ્ચક્રામામ્બિકાગૃહાત્ ।
પ્રગૃહ્ય પાણિના ભૃત્યાં રત્નમુદ્રોપશોભિના ॥ ૫૦ ॥

તાં દેવમાયામિવ ધીરમોહિનીં
સુમધ્યમાં કુણ્ડલમણ્ડિતાનનામ્ ।
શ્યામાં નિતમ્બાર્પિતરત્નમેખલાં
વ્યઞ્જત્સ્તનીં કુન્તલશઙ્કિતેક્ષણામ્ ।
શુચિસ્મિતાં બિમ્બફલાધરદ્યુતિ-
શોણાયમાનદ્વિજકુન્દકુડ્મલામ્ ॥ ૫૧ ॥

પદા ચલન્તીં કલહંસગામિનીં
સિઞ્જત્કલાનૂપુરધામશોભિના ।
વિલોક્ય વીરા મુમુહુઃ સમાગતા
યશસ્વિનસ્તત્કૃતહૃચ્છયાર્દિતાઃ ॥ ૫૨ ॥

યાં વીક્ષ્ય તે નૃપતયસ્તદુદારહાસ-
વ્રીદાવલોકહૃતચેતસ ઉજ્ઝિતાસ્ત્રાઃ ।
પેતુઃ ક્ષિતૌ ગજરથાશ્વગતા વિમૂઢા
યાત્રાચ્છલેન હરયેઽર્પયતીં સ્વશોભામ્ ॥ ૫૩ ॥

સૈવં શનૈશ્ચલયતી ચલપદ્મકોશૌ
પ્રાપ્તિં તદા ભગવતઃ પ્રસમીક્ષમાણા ।
ઉત્સાર્ય વામકરજૈરલકાનપાઙ્ગૈઃ
પ્રાપ્તાન્ હ્રિયૈક્ષત નૃપાન્ દદૃશેઽચ્યુતં ચ ॥ ૫૪ ॥

તાં રાજકન્યાં રથમારુરુક્ષતીં
જહાર કૃષ્ણો દ્વિષતાં સમીક્ષતામ્ ॥ ૫૫ ॥

રથં સમારોપ્ય સુપર્ણલક્ષણં
રાજન્યચક્રં પરિભૂય માધવઃ ।
તતો યયૌ રામપુરોગમઃ શનૈઃ
શૃગાલમધ્યાદિવ ભાગહૃદ્ધરિઃ ॥ ૫૬ ॥

તં માનિનઃ સ્વાભિભવં યશઃક્ષયં
પરે જરાસન્ધમુખા ન સેહિરે ।
અહો ધિગસ્માન્ યશ આત્તધન્વનાં
ગોપૈર્હૃતં કેશરિણાં મૃગૈરિવ ॥ ૫૭ ॥