ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତମ୍ ୧୦.୫୩

ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ
ଵୈଦର୍ଭ୍ଯାଃ ସ ତୁ ସନ୍ଦେଶଂ ନିଶମ୍ଯ ଯଦୁନନ୍ଦନଃ ।
ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ପାଣିନା ପାଣିଂ ପ୍ରହସନ୍ନିଦମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ ୧ ॥

ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ
ତଥାହମପି ତଚ୍ଚିତ୍ତୋ ନିଦ୍ରାଂ ଚ ନ ଲଭେ ନିଶି ।
ଵେଦାହଂ ରୁକ୍ମିଣା ଦ୍ଵେଷାନ୍ମମୋଦ୍ଵାହୋ ନିଵାରିତଃ ॥ ୨ ॥

ତାମାନଯିଷ୍ଯ ଉନ୍ମଥ୍ଯ ରାଜନ୍ଯାପସଦାନ୍ ମୃଧେ ।
ମତ୍ପରାମନଵଦ୍ଯାଙ୍ଗୀମେଧସୋଽଗ୍ନିଶିଖାମିଵ ॥ ୩ ॥

ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ
ଉଦ୍ଵାହର୍କ୍ଷଂ ଚ ଵିଜ୍ଞାଯ ରୁକ୍ମିଣ୍ଯା ମଧୁସୂଦନଃ ।
ରଥଃ ସଂଯୁଜ୍ଯତାମାଶୁ ଦାରୁକେତ୍ଯାହ ସାରଥିମ୍ ॥ ୪ ॥

ସ ଚାଶ୍ଵୈଃ ଶୈବ୍ଯସୁଗ୍ରୀଵମେଘପୁଷ୍ପବଲାହକୈଃ ।
ଯୁକ୍ତଂ ରଥମୁପାନୀଯ ତସ୍ଥୌ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିରଗ୍ରତଃ ॥ ୫ ॥

ଆରୁହ୍ଯ ସ୍ଯନ୍ଦନଂ ଶୌରିର୍ଦ୍ଵିଜମାରୋପ୍ଯ ତୂର୍ଣଗୈଃ ।
ଆନର୍ତାଦେକରାତ୍ରେଣ ଵିଦର୍ଭାନଗମଦ୍ଧଯୈଃ ॥ ୬ ॥

ରାଜା ସ କୁଣ୍ଡିନପତିଃ ପୁତ୍ରସ୍ନେହଵଶାନୁଗଃ ।
ଶିଶୁପାଲାଯ ସ୍ଵାଂ କନ୍ଯାଂ ଦାସ୍ଯନ୍ କର୍ମାଣ୍ଯକାରଯତ୍ ॥ ୭ ॥

ପୁରଂ ସମ୍ମୃଷ୍ଟସଂସିକ୍ତମାର୍ଗରଥ୍ଯାଚତୁଷ୍ପଥମ୍ ।
ଚିତ୍ରଧ୍ଵଜପତାକାଭିସ୍ତୋରଣୈଃ ସମଲଙ୍କୃତମ୍ ॥ ୮ ॥

ସ୍ରଗ୍ଗନ୍ଧମାଲ୍ଯାଭରଣୈର୍ଵିରଜୋଽମ୍ବରଭୂଷିତୈଃ ।
ଜୁଷ୍ଟଂ ସ୍ତ୍ରୀପୁରୁଷୈଃ ଶ୍ରୀମଦ୍ଗୃହୈରଗୁରୁଧୂପିତୈଃ ॥ ୯ ॥

ପିତୃନ୍ ଦେଵାନ୍ ସମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ଵିପ୍ରାଂଶ୍ଚ ଵିଧିଵନ୍ନୃପ ।
ଭୋଜଯିତ୍ଵା ଯଥାନ୍ଯାଯଂ ଵାଚଯାମାସ ମଙ୍ଗଲମ୍ ॥ ୧୦ ॥

ସୁସ୍ନାତାଂ ସୁଦତୀଂ କନ୍ଯାଂ କୃତକୌତୁକମଙ୍ଗଲାମ୍ ।
ଆହତାଂଶୁକଯୁଗ୍ମେନ ଭୂଷିତାଂ ଭୂଷଣୋତ୍ତମୈଃ ॥ ୧୧ ॥

ଚକ୍ରୁଃ ସାମର୍ଗ୍ଯଜୁର୍ମନ୍ତ୍ରୈର୍ଵଧ୍ଵା ରକ୍ଷାଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ ।
ପୁରୋହିତୋଽଥର୍ଵଵିଦ୍ଵୈ ଜୁହାଵ ଗ୍ରହଶାନ୍ତଯେ ॥ ୧୨ ॥

ହିରଣ୍ଯରୂପ୍ଯଵାସାଂସି ତିଲାଂଶ୍ଚ ଗୁଡମିଶ୍ରିତାନ୍ ।
ପ୍ରାଦାଦ୍ ଧେନୂଶ୍ଚ ଵିପ୍ରେଭ୍ଯୋ ରାଜା ଵିଧିଵିଦାଂ ଵରଃ ॥ ୧୩ ॥

ଏଵଂ ଚେଦିପତୀ ରାଜା ଦମଘୋଷଃ ସୁତାଯ ଵୈ ।
କାରଯାମାସ ମନ୍ତ୍ରଜ୍ଞୈଃ ସର୍ଵମଭ୍ଯୁଦଯୋଚିତମ୍ ॥ ୧୪ ॥

ମଦଚ୍ଯୁଦ୍ଭିର୍ଗଜାନୀକୈଃ ସ୍ଯନ୍ଦନୈର୍ହେମମାଲିଭିଃ ।
ପତ୍ତ୍ଯଶ୍ଵସଙ୍କୁଲୈଃ ସୈନ୍ଯୈଃ ପରୀତଃ କୁଣ୍ଡିନଂ ଯଯୌ ॥ ୧୫ ॥

ତଂ ଵୈ ଵିଦର୍ଭାଧିପତିଃ ସମଭ୍ଯେତ୍ଯାଭିପୂଜ୍ଯ ଚ ।
ନିଵେଶଯାମାସ ମୁଦା କଲ୍ପିତାନ୍ଯନିଵେଶନେ ॥ ୧୬ ॥

ତତ୍ର ଶାଲ୍ଵୋ ଜରାସନ୍ଧୋ ଦନ୍ତଵକ୍ରୋ ଵିଦୂରଥଃ ।
ଆଜଗ୍ମୁଶ୍ଚୈଦ୍ଯପକ୍ଷୀଯାଃ ପୌଣ୍ଡ୍ରକାଦ୍ଯାଃ ସହସ୍ରଶଃ ॥ ୧୭ ॥

କୃଷ୍ଣରାମଦ୍ଵିଷୋ ଯତ୍ତାଃ କନ୍ଯାଂ ଚୈଦ୍ଯାଯ ସାଧିତୁମ୍ । ଯଦ୍ଯାଗତ୍ଯ ହରେତ୍ କୃଷ୍ଣୋ ରାମାଦ୍ଯୈର୍ଯଦୁଭିର୍ଵୃତଃ ॥ ୧୮ ॥

ଯୋତ୍ସ୍ଯାମଃ ସଂହତାସ୍ତେନ ଇତି ନିଶ୍ଚିତମାନସାଃ । ଆଜଗ୍ମୁର୍ଭୂଭୁଜଃ ସର୍ଵେ ସମଗ୍ରବଲଵାହନାଃ ॥ ୧୯ ॥

ଶ୍ରୁତ୍ଵୈତଦ୍ ଭଗଵାନ୍ ରାମୋ ଵିପକ୍ଷୀଯନୃପୋଦ୍ଯମମ୍ । କୃଷ୍ଣଂ ଚୈକଂ ଗତଂ ହର୍ତୁଂ କନ୍ଯାଂ କଲହଶଙ୍କିତଃ ॥ ୨୦ ॥

ବଲେନ ମହତା ସାର୍ଧଂ ଭ୍ରାତୃସ୍ନେହପରିପ୍ଲୁତଃ । ତ୍ଵରିତଃ କୁଣ୍ଡିନଂ ପ୍ରାଗାଦ୍ ଗଜାଶ୍ଵରଥପତ୍ତିଭିଃ ॥ ୨୧ ॥

ଭୀଷ୍ମକନ୍ଯା ଵରାରୋହା କାଙ୍କ୍ଷନ୍ତ୍ଯାଗମନଂ ହରେଃ । ପ୍ରତ୍ଯାପତ୍ତିମପଶ୍ଯନ୍ତୀ ଦ୍ଵିଜସ୍ଯାଚିନ୍ତଯତ୍ତଦା ॥ ୨୨ ॥

ଅହୋ ତ୍ରିଯାମାନ୍ତରିତ ଉଦ୍ଵାହୋ ମେଽଲ୍ପରାଧସଃ । ନାଗଚ୍ଛତ୍ଯରଵିନ୍ଦାକ୍ଷୋ ନାହଂ ଵେଦ୍ମ୍ଯତ୍ର କାରଣମ୍ । ସୋଽପି ନାଵର୍ତତେଽଦ୍ଯାପି ମତ୍ସନ୍ଦେଶହରୋ ଦ୍ଵିଜଃ ॥ ୨୩ ॥

ଅପି ମଯ୍ଯନଵଦ୍ଯାତ୍ମା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କିଞ୍ଚିଜ୍ଜୁଗୁପ୍ସିତମ୍ । ମତ୍ପାଣିଗ୍ରହଣେ ନୂନଂ ନାଯାତି ହି କୃତୋଦ୍ଯମଃ ॥ ୨୪ ॥

ଦୁର୍ଭଗାଯା ନ ମେ ଧାତା ନାନୁକୂଲୋ ମହେଶ୍ଵରଃ । ଦେଵୀ ଵା ଵିମୁଖୀ ଗୌରୀ ରୁଦ୍ରାଣୀ ଗିରିଜା ସତୀ ॥ ୨୫ ॥

ଏଵଂ ଚିନ୍ତଯତୀ ବାଲା ଗୋଵିନ୍ଦହୃତମାନସା । ନ୍ଯମୀଲଯତ କାଲଜ୍ଞା ନେତ୍ରେ ଚାଶ୍ରୁକଲାକୁଲେ ॥ ୨୬ ॥

ଏଵଂ ଵଧ୍ଵାଃ ପ୍ରତୀକ୍ଷନ୍ତ୍ଯା ଗୋଵିନ୍ଦାଗମନଂ ନୃପ । ଵାମ ଊରୁର୍ଭୁଜୋ ନେତ୍ରମସ୍ଫୁରନ୍ ପ୍ରିଯଭାଷିଣଃ ॥ ୨୭ ॥

ଅଥ କୃଷ୍ଣଵିନିର୍ଦିଷ୍ଟଃ ସ ଏଵ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମଃ । ଅନ୍ତଃପୁରଚରୀଂ ଦେଵୀଂ ରାଜପୁତ୍ରୀଂ ଦଦର୍ଶ ହ ॥ ୨୮ ॥

ସା ତଂ ପ୍ରହୃଷ୍ଟଵଦନମଵ୍ଯଗ୍ରାତ୍ମଗତିଂ ସତୀ । ଆଲକ୍ଷ୍ଯ ଲକ୍ଷଣାଭିଜ୍ଞା ସମପୃଚ୍ଛଚ୍ଛୁଚିସ୍ମିତା ॥ ୨୯ ॥

ତସ୍ଯା ଆଵେଦଯତ୍ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଶଶଂସ ଯଦୁନନ୍ଦନମ୍ । ଉକ୍ତଂ ଚ ସତ୍ଯଵଚନମାତ୍ମୋପନଯନଂ ପ୍ରତି ॥ ୩୦ ॥

ତମାଗତଂ ସମାଜ୍ଞାଯ ଵୈଦର୍ଭୀ ହୃଷ୍ଟମାନସା । ନ ପଶ୍ଯନ୍ତୀ ବ୍ରାହ୍ମଣାଯ ପ୍ରିଯମନ୍ଯନ୍ନନାମ ସା ॥ ୩୧ ॥

ପ୍ରାପ୍ତୌ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସ୍ଵଦୁହିତୁରୁଦ୍ଵାହପ୍ରେକ୍ଷଣୋତ୍ସୁକୌ । ଅଭ୍ଯଯାତ୍ତୂର୍ଯଘୋଷେଣ ରାମକୃଷ୍ଣୌ ସମର୍ହଣୈଃ ॥ ୩୨ ॥

ମଧୁପର୍କମୁପାନୀଯ ଵାସାଂସି ଵିରଜାଂସି ସଃ । ଉପାଯନାନ୍ଯଭୀଷ୍ଟାନି ଵିଧିଵତ୍ ସମପୂଜଯତ୍ ॥ ୩୩ ॥

ତଯୋର୍ନିଵେଶନଂ ଶ୍ରୀମଦୁପାକଲ୍ପ୍ଯ ମହାମତିଃ । ସସୈନ୍ଯଯୋଃ ସାନୁଗଯୋରାତିଥ୍ଯଂ ଵିଦଧେ ଯଥା ॥ ୩୪ ॥

ଏଵଂ ରାଜ୍ଞାଂ ସମେତାନାଂ ଯଥାଵୀର୍ଯଂ
ଯଥାଵଯଃ । ଯଥାବଲଂ ଯଥାଵିତ୍ତଂ ସର୍ଵୈଃ କାମୈଃ ସମର୍ହଯତ୍ ॥ ୩୫ ॥

କୃଷ୍ଣମାଗତମାକର୍ଣ୍ଯ
ଵିଦର୍ଭପୁରଵାସିନଃ । ଆଗତ୍ଯ ନେତ୍ରାଞ୍ଜଲିଭିଃ ପପୁସ୍ତନ୍ମୁଖପଙ୍କଜମ୍ ॥ ୩୬ ॥

ଅସ୍ଯୈଵ ଭାର୍ଯା ଭଵିତୁଂ ରୁକ୍ମିଣ୍ଯର୍ହତି
ନାପରା । ଅସାଵପ୍ଯନଵଦ୍ଯାତ୍ମା ଭୈଷ୍ମ୍ଯାଃ ସମୁଚିତଃ ପତିଃ ॥ ୩୭ ॥

କିଞ୍ଚିତ୍ସୁଚରିତଂ ଯନ୍ନସ୍ତେନ
ତୁଷ୍ଟସ୍ତ୍ରିଲୋକକୃତ୍ । ଅନୁଗୃହ୍ଣାତୁ ଗୃହ୍ଣାତୁ ଵୈଦର୍ଭ୍ଯାଃ ପାଣିମଚ୍ଯୁତଃ ॥
୩୮ ॥

ଏଵଂ ପ୍ରେମକଲାବଦ୍ଧା ଵଦନ୍ତି ସ୍ମ
ପୁରୌକସଃ । କନ୍ଯା ଚାନ୍ତଃପୁରାତ୍ ପ୍ରାଗାଦ୍ ଭଟୈର୍ଗୁପ୍ତାମ୍ବିକାଲଯମ୍ ॥ ୩୯ ॥

ପଦ୍ଭ୍ଯାଂ ଵିନିର୍ଯଯୌ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଭଵାନ୍ଯାଃ ପାଦପଲ୍ଲଵମ୍ ।
ସା ଚାନୁଧ୍ଯାଯତୀ ସମ୍ଯଙ୍ମୁକୁନ୍ଦଚରଣାମ୍ବୁଜମ୍ ॥ ୪୦ ॥

ଯତଵାଙ୍ମାତୃଭିଃ ସାର୍ଧଂ ସଖୀଭିଃ ପରିଵାରିତା ।
ଗୁପ୍ତା ରାଜଭଟୈଃ ଶୂରୈଃ ସନ୍ନଦ୍ଧୈରୁଦ୍ଯତାଯୁଧୈଃ ।
ମୃଦଙ୍ଗଶଙ୍ଖପଣଵାସ୍ତୂର୍ଯଭେର୍ଯଶ୍ଚ ଜଘ୍ନିରେ ॥ ୪୧ ॥

ନାନୋପହାରବଲିଭିର୍ଵାରମୁଖ୍ଯାଃ ସହସ୍ରଶଃ ।
ସ୍ରଗ୍ଗନ୍ଧଵସ୍ତ୍ରାଭରଣୈର୍ଦ୍ଵିଜପତ୍ନ୍ଯଃ ସ୍ଵଲଙ୍କୃତାଃ ॥ ୪୨ ॥

ଗାଯନ୍ତ୍ଯଶ୍ଚ ସ୍ତୁଵନ୍ତଶ୍ଚ ଗାଯକା ଵାଦ୍ଯଵାଦକାଃ ।
ପରିଵାର୍ଯ ଵଧୂଂ ଜଗ୍ମୁଃ ସୂତମାଗଧଵନ୍ଦିନଃ ॥ ୪୩ ॥

ଆସାଦ୍ଯ ଦେଵୀସଦନଂ ଧୌତପାଦକରାମ୍ବୁଜା ।
ଉପସ୍ପୃଶ୍ଯ ଶୁଚିଃ ଶାନ୍ତା ପ୍ରଵିଵେଶାମ୍ବିକାନ୍ତିକମ୍ ॥ ୪୪ ॥

ତାଂ ଵୈ ପ୍ରଵଯସୋ ବାଲାଂ ଵିଧିଜ୍ଞା ଵିପ୍ରଯୋଷିତଃ ।
ଭଵାନୀଂ ଵନ୍ଦଯାଂଚକ୍ରୁର୍ଭଵପତ୍ନୀଂ ଭଵାନ୍ଵିତାମ୍ ॥ ୪୫ ॥

ନମସ୍ଯେ ତ୍ଵାମ୍ବିକେଽଭୀକ୍ଷ୍ଣଂ ସ୍ଵସନ୍ତାନଯୁତାଂ ଶିଵାମ୍ ।
ଭୂଯାତ୍ ପତିର୍ମେ ଭଗଵାନ୍ କୃଷ୍ଣସ୍ତଦନୁମୋଦତାମ୍ ॥ ୪୬ ॥

ଅଦ୍ଭିର୍ଗନ୍ଧାକ୍ଷତୈର୍ଧୂପୈର୍ଵାସଃସ୍ରଙ୍ମାଲ୍ଯଭୂଷଣୈଃ ।
ନାନୋପହାରବଲିଭିଃ ପ୍ରଦୀପାଵଲିଭିଃ ପୃଥକ୍ ॥ ୪୭ ॥

ଵିପ୍ରସ୍ତ୍ରିଯଃ ପତିମତୀସ୍ତଥା ତୈଃ ସମପୂଜଯତ୍ ।
ଲଵଣାପୂପତାମ୍ବୂଲକଣ୍ଠସୂତ୍ରଫଲେକ୍ଷୁଭିଃ ॥ ୪୮ ॥

ତସ୍ଯୈ ସ୍ତ୍ରିଯସ୍ତାଃ ପ୍ରଦଦୁଃ ଶେଷାଂ ଯୁଯୁଜୁରାଶିଷଃ ।
ତାଭ୍ଯୋ ଦେଵ୍ଯୈ ନମଶ୍ଚକ୍ରେ ଶେଷାଂ ଚ ଜଗୃହେ ଵଧୂଃ ॥ ୪୯ ॥

ମୁନିଵ୍ରତମଥ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ନିଶ୍ଚକ୍ରାମାମ୍ବିକାଗୃହାତ୍ ।
ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ପାଣିନା ଭୃତ୍ଯାଂ ରତ୍ନମୁଦ୍ରୋପଶୋଭିନା ॥ ୫୦ ॥

ତାଂ ଦେଵମାଯାମିଵ ଧୀରମୋହିନୀଂ
ସୁମଧ୍ଯମାଂ କୁଣ୍ଡଲମଣ୍ଡିତାନନାମ୍ ।
ଶ୍ଯାମାଂ ନିତମ୍ବାର୍ପିତରତ୍ନମେଖଲାଂ
ଵ୍ଯଞ୍ଜତ୍ସ୍ତନୀଂ କୁନ୍ତଲଶଙ୍କିତେକ୍ଷଣାମ୍ ।
ଶୁଚିସ୍ମିତାଂ ବିମ୍ବଫଲାଧରଦ୍ଯୁତି-
ଶୋଣାଯମାନଦ୍ଵିଜକୁନ୍ଦକୁଡ୍ମଲାମ୍ ॥ ୫୧ ॥

ପଦା ଚଲନ୍ତୀଂ କଲହଂସଗାମିନୀଂ
ସିଞ୍ଜତ୍କଲାନୂପୁରଧାମଶୋଭିନା ।
ଵିଲୋକ୍ଯ ଵୀରା ମୁମୁହୁଃ ସମାଗତା
ଯଶସ୍ଵିନସ୍ତତ୍କୃତହୃଚ୍ଛଯାର୍ଦିତାଃ ॥ ୫୨ ॥

ଯାଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ତେ ନୃପତଯସ୍ତଦୁଦାରହାସ-
ଵ୍ରୀଦାଵଲୋକହୃତଚେତସ ଉଜ୍ଝିତାସ୍ତ୍ରାଃ ।
ପେତୁଃ କ୍ଷିତୌ ଗଜରଥାଶ୍ଵଗତା ଵିମୂଢା
ଯାତ୍ରାଚ୍ଛଲେନ ହରଯେଽର୍ପଯତୀଂ ସ୍ଵଶୋଭାମ୍ ॥ ୫୩ ॥

ସୈଵଂ ଶନୈଶ୍ଚଲଯତୀ ଚଲପଦ୍ମକୋଶୌ
ପ୍ରାପ୍ତିଂ ତଦା ଭଗଵତଃ ପ୍ରସମୀକ୍ଷମାଣା ।
ଉତ୍ସାର୍ଯ ଵାମକରଜୈରଲକାନପାଙ୍ଗୈଃ
ପ୍ରାପ୍ତାନ୍ ହ୍ରିଯୈକ୍ଷତ ନୃପାନ୍ ଦଦୃଶେଽଚ୍ଯୁତଂ ଚ ॥ ୫୪ ॥

ତାଂ ରାଜକନ୍ଯାଂ ରଥମାରୁରୁକ୍ଷତୀଂ
ଜହାର କୃଷ୍ଣୋ ଦ୍ଵିଷତାଂ ସମୀକ୍ଷତାମ୍ ॥ ୫୫ ॥

ରଥଂ ସମାରୋପ୍ଯ ସୁପର୍ଣଲକ୍ଷଣଂ
ରାଜନ୍ଯଚକ୍ରଂ ପରିଭୂଯ ମାଧଵଃ ।
ତତୋ ଯଯୌ ରାମପୁରୋଗମଃ ଶନୈଃ
ଶୃଗାଲମଧ୍ଯାଦିଵ ଭାଗହୃଦ୍ଧରିଃ ॥ ୫୬ ॥

ତଂ ମାନିନଃ ସ୍ଵାଭିଭଵଂ ଯଶଃକ୍ଷଯଂ
ପରେ ଜରାସନ୍ଧମୁଖା ନ ସେହିରେ ।
ଅହୋ ଧିଗସ୍ମାନ୍ ଯଶ ଆତ୍ତଧନ୍ଵନାଂ
ଗୋପୈର୍ହୃତଂ କେଶରିଣାଂ ମୃଗୈରିଵ ॥ ୫୭ ॥