શ્રીશુક ઉવાચ
સત્રાજિતઃ સ્વતનયાં કૃષ્ણાય કૃતકિલ્બિષઃ ।
સ્યમન્તકેન મણિના સ્વયમુદ્યમ્ય દત્તવાન્ ॥ ૧ ॥
સત્રાજિતઃ સ્વતનયાં કૃષ્ણાય કૃતકિલ્બિષઃ ।
સ્યમન્તકેન મણિના સ્વયમુદ્યમ્ય દત્તવાન્ ॥ ૧ ॥
શ્રીરાજોવાચ
સત્રાજિતઃ કિમકરોદ્ બ્રહ્મન્ કૃષ્ણસ્ય કિલ્બિષઃ ।
સ્યમન્તકઃ કુતસ્તસ્ય કસ્માદ્ દત્તા સુતા હરેઃ ॥ ૨ ॥
સત્રાજિતઃ કિમકરોદ્ બ્રહ્મન્ કૃષ્ણસ્ય કિલ્બિષઃ ।
સ્યમન્તકઃ કુતસ્તસ્ય કસ્માદ્ દત્તા સુતા હરેઃ ॥ ૨ ॥
શ્રીશુક ઉવાચ
આસીત્ સત્રાજિતઃ સૂર્યો ભક્તસ્ય પરમઃ સખા ।
પ્રીતસ્તસ્મૈ મણિં પ્રાદાત્ સ ચ તુષ્ટઃ સ્યમન્તકમ્ ॥ ૩ ॥
આસીત્ સત્રાજિતઃ સૂર્યો ભક્તસ્ય પરમઃ સખા ।
પ્રીતસ્તસ્મૈ મણિં પ્રાદાત્ સ ચ તુષ્ટઃ સ્યમન્તકમ્ ॥ ૩ ॥
સ તં બિભ્રન્ મણિં કણ્ઠે ભ્રાજમાનો યથા રવિઃ ।
પ્રવિષ્ટો દ્વારકાં રાજન્ તેજસા નોપલક્ષિતઃ ॥ ૪ ॥
પ્રવિષ્ટો દ્વારકાં રાજન્ તેજસા નોપલક્ષિતઃ ॥ ૪ ॥
તં વિલોક્ય જના દૂરાત્તેજસા મુષ્ટદૃષ્ટયઃ ।
દીવ્યતેઽક્ષૈર્ભગવતે શશંસુઃ સૂર્યશઙ્કિતાઃ ॥ ૫ ॥
દીવ્યતેઽક્ષૈર્ભગવતે શશંસુઃ સૂર્યશઙ્કિતાઃ ॥ ૫ ॥
નારાયણ નમસ્તેઽસ્તુ શઙ્ખચક્રગદાધર ।
દામોદરારવિન્દાક્ષ ગોવિન્દ યદુનન્દન ॥ ૬ ॥
દામોદરારવિન્દાક્ષ ગોવિન્દ યદુનન્દન ॥ ૬ ॥
એષ આયાતિ સવિતા ત્વાં દિદૃક્ષુર્જગત્પતે ।
મુષ્ણન્ ગભસ્તિચક્રેણ નૃણાં ચક્ષૂંષિ તિગ્મગુઃ ॥ ૭ ॥
મુષ્ણન્ ગભસ્તિચક્રેણ નૃણાં ચક્ષૂંષિ તિગ્મગુઃ ॥ ૭ ॥
નન્વન્વિચ્છન્તિ તે માર્ગં ત્રિલોક્યાં વિબુધર્ષભાઃ ।
જ્ઞાત્વાદ્ય ગૂઢં યદુષુ દ્રષ્ટું ત્વાં યાત્યજઃ પ્રભો ॥ ૮ ॥
જ્ઞાત્વાદ્ય ગૂઢં યદુષુ દ્રષ્ટું ત્વાં યાત્યજઃ પ્રભો ॥ ૮ ॥
શ્રીશુક ઉવાચ
નિશમ્ય બાલવચનં પ્રહસ્યામ્બુજલોચનઃ ।
પ્રાહ નાસૌ રવિર્દેવઃ સત્રાજિન્મણિના જ્વલન્ ॥ ૯ ॥
નિશમ્ય બાલવચનં પ્રહસ્યામ્બુજલોચનઃ ।
પ્રાહ નાસૌ રવિર્દેવઃ સત્રાજિન્મણિના જ્વલન્ ॥ ૯ ॥
સત્રાજિત્ સ્વગૃહં શ્રીમત્ કૃતકૌતુકમઙ્ગલમ્ ।
પ્રવિશ્ય દેવસદને મણિં વિપ્રૈર્ન્યવેશયત્ ॥ ૧૦ ॥
પ્રવિશ્ય દેવસદને મણિં વિપ્રૈર્ન્યવેશયત્ ॥ ૧૦ ॥
દિને દિને સ્વર્ણભારાનષ્ટૌ સ સૃજતિ પ્રભો ।
દુર્ભિક્ષમાર્યરિષ્ટાનિ સર્પાધિવ્યાધયોઽશુભાઃ ।
ન સન્તિ માયિનસ્તત્ર યત્રાસ્તેઽભ્યર્ચિતો મણિઃ ॥ ૧૧ ॥
દુર્ભિક્ષમાર્યરિષ્ટાનિ સર્પાધિવ્યાધયોઽશુભાઃ ।
ન સન્તિ માયિનસ્તત્ર યત્રાસ્તેઽભ્યર્ચિતો મણિઃ ॥ ૧૧ ॥
સ યાચિતો મણિં ક્વાપિ યદુરાજાય શૌરિણા ।
નૈવાર્થકામુકઃ પ્રાદાદ્ યાચ્ઞાભઙ્ગમતર્કયન્ ॥ ૧૨ ॥
નૈવાર્થકામુકઃ પ્રાદાદ્ યાચ્ઞાભઙ્ગમતર્કયન્ ॥ ૧૨ ॥
તમેકદા મણિં કણ્ઠે પ્રતિમુચ્ય મહાપ્રભમ્ ।
પ્રસેનો હયમારુહ્ય મૃગાયાં વ્યચરદ્ વને ॥ ૧૩ ॥
પ્રસેનો હયમારુહ્ય મૃગાયાં વ્યચરદ્ વને ॥ ૧૩ ॥
પ્રસેનં સહયં હત્વા મણિમાચ્છિદ્ય કેશરી ।
ગિરિં વિશન્ જામ્બવતા નિહતો મણિમિચ્છતા ॥ ૧૪ ॥
ગિરિં વિશન્ જામ્બવતા નિહતો મણિમિચ્છતા ॥ ૧૪ ॥
સોઽપિ ચક્રે કુમારસ્ય મણિં ક્રીડનકં બિલે ।
અપશ્યન્ ભ્રાતરં ભ્રાતા સત્રાજિત્ પર્યતપ્યત ॥ ૧૫ ॥
અપશ્યન્ ભ્રાતરં ભ્રાતા સત્રાજિત્ પર્યતપ્યત ॥ ૧૫ ॥
પ્રાયઃ કૃષ્ણેન નિહતો મણિગ્રીવો વનં ગતઃ ।
ભ્રાતા મમેતિ તચ્છ્રુત્વા કર્ણે કર્ણેઽજપન્ જનાઃ ॥ ૧૬ ॥
ભ્રાતા મમેતિ તચ્છ્રુત્વા કર્ણે કર્ણેઽજપન્ જનાઃ ॥ ૧૬ ॥
ભગવાંસ્તદુપશ્રુત્ય દુર્યશો લિપ્તમાત્મનિ ।
માર્ષ્ટું પ્રસેનપદવીમન્વપદ્યત નાગરૈઃ ॥ ૧૭ ॥
માર્ષ્ટું પ્રસેનપદવીમન્વપદ્યત નાગરૈઃ ॥ ૧૭ ॥
હતં પ્રસેનં અશ્વં ચ વીક્ષ્ય કેશરિણા વને ।
તં ચાદ્રિપૃષ્ઠે નિહતમૃક્ષેણ દદૃશુર્જનાઃ ॥ ૧૮ ॥
તં ચાદ્રિપૃષ્ઠે નિહતમૃક્ષેણ દદૃશુર્જનાઃ ॥ ૧૮ ॥
ઋક્ષરાજબિલં ભીમમન્ધેન તમસાવૃતમ્ ।
એકો વિવેશ ભગવાનવસ્થાપ્ય બહિઃ પ્રજાઃ ॥ ૧૯ ॥
એકો વિવેશ ભગવાનવસ્થાપ્ય બહિઃ પ્રજાઃ ॥ ૧૯ ॥
તત્ર દૃષ્ટ્વા મણિપ્રેષ્ઠં બાલક્રીડનકં કૃતમ્ ।
હર્તું કૃતમતિસ્તસ્મિન્નવતસ્થેઽર્ભકાન્તિકે ॥ ૨૦ ॥
હર્તું કૃતમતિસ્તસ્મિન્નવતસ્થેઽર્ભકાન્તિકે ॥ ૨૦ ॥
તમપૂર્વં નરં દૃષ્ટ્વા ધાત્રી ચુક્રોશ ભીતવત્ ।
તચ્છ્રુત્વાભ્યદ્રવત્ ક્રુદ્ધો જામ્બવાન્ બલિનાં વરઃ ॥ ૨૧ ॥
તચ્છ્રુત્વાભ્યદ્રવત્ ક્રુદ્ધો જામ્બવાન્ બલિનાં વરઃ ॥ ૨૧ ॥
સ વૈ ભગવતા તેન યુયુધે સ્વામિનાત્મનઃ ।
પુરુષં પ્રાકૃતં મત્વા કુપિતો નાનુભાવવિત્ ॥ ૨૨ ॥
પુરુષં પ્રાકૃતં મત્વા કુપિતો નાનુભાવવિત્ ॥ ૨૨ ॥
દ્વન્દ્વયુદ્ધં સુતુમુલમુભયોર્વિજિગીષતોઃ ।
આયુધાશ્મદ્રુમૈર્દોર્ભિઃ ક્રવ્યાર્થે શ્યેનયોરિવ ॥ ૨૩ ॥
આયુધાશ્મદ્રુમૈર્દોર્ભિઃ ક્રવ્યાર્થે શ્યેનયોરિવ ॥ ૨૩ ॥
આસીત્તદષ્ટાવિંશાહમિતરેતરમુષ્ટિભિઃ ।
વજ્રનિષ્પેષપરુષૈરવિશ્રમમહર્નિશમ્ ॥ ૨૪ ॥
વજ્રનિષ્પેષપરુષૈરવિશ્રમમહર્નિશમ્ ॥ ૨૪ ॥
કૃષ્ણમુષ્ટિવિનિષ્પાતનિષ્પિષ્ટાઙ્ગોરુબન્ધનઃ ।
ક્ષીણસત્ત્વઃ સ્વિન્નગાત્રસ્તમાહાતીવ વિસ્મિતઃ ॥ ૨૫ ॥
ક્ષીણસત્ત્વઃ સ્વિન્નગાત્રસ્તમાહાતીવ વિસ્મિતઃ ॥ ૨૫ ॥
જાને ત્વાં સર્વભૂતાનાં પ્રાણ ઓજઃ સહો બલમ્ ।
વિષ્ણું પુરાણપુરુષં પ્રભવિષ્ણુમધીશ્વરમ્ ॥ ૨૬ ॥
વિષ્ણું પુરાણપુરુષં પ્રભવિષ્ણુમધીશ્વરમ્ ॥ ૨૬ ॥
ત્વં હિ વિશ્વસૃજાં સ્રષ્ટા સૃષ્ટાનામપિ યચ્ચ સત્ ।
કાલઃ કલયતામીશઃ પર આત્મા તથાત્મનામ્ ॥ ૨૭ ॥
કાલઃ કલયતામીશઃ પર આત્મા તથાત્મનામ્ ॥ ૨૭ ॥
યસ્યેષદુત્કલિતરોષકટાક્ષમોક્ષૈ-
ર્વર્ત્માદિશત્ ક્ષુભિતનક્રતિમિઙ્ગલોઽબ્ધિઃ ।
સેતુઃ કૃતઃ સ્વયશ ઉજ્જ્વલિતા ચ લઙ્કા
રક્ષઃશિરાંસિ ભુવિ પેતુરિષુક્ષતાનિ ॥ ૨૮ ॥
ર્વર્ત્માદિશત્ ક્ષુભિતનક્રતિમિઙ્ગલોઽબ્ધિઃ ।
સેતુઃ કૃતઃ સ્વયશ ઉજ્જ્વલિતા ચ લઙ્કા
રક્ષઃશિરાંસિ ભુવિ પેતુરિષુક્ષતાનિ ॥ ૨૮ ॥
ઇતિ વિજ્ઞાતવિજ્ઞાનમૃક્ષરાજાનમચ્યુતઃ ।
વ્યાજહાર મહારાજ ભગવાન્ દેવકીસુતઃ ॥ ૨૯ ॥
વ્યાજહાર મહારાજ ભગવાન્ દેવકીસુતઃ ॥ ૨૯ ॥
અભિમૃશ્યારવિન્દાક્ષઃ પાણિના શંકરેણ તમ્ ।
કૃપયા પરયા ભક્તં મેઘગમ્ભીરયા ગિરા ॥ ૩૦ ॥
કૃપયા પરયા ભક્તં મેઘગમ્ભીરયા ગિરા ॥ ૩૦ ॥
મણિહેતોરિહ પ્રાપ્તા વયમૃક્ષપતે બિલમ્ ।
મિથ્યાભિશાપં પ્રમૃજન્નાત્મનો મણિનામુના ॥ ૩૧ ॥
મિથ્યાભિશાપં પ્રમૃજન્નાત્મનો મણિનામુના ॥ ૩૧ ॥
ઇત્યુક્તઃ સ્વાં દુહિતરં કન્યાં જામ્બવતીં મુદા ।
અર્હણાર્થં સ મણિના કૃષ્ણાયોપજહાર હ ॥ ૩૨ ॥
અર્હણાર્થં સ મણિના કૃષ્ણાયોપજહાર હ ॥ ૩૨ ॥
અદૃષ્ટ્વા નિર્ગમં શૌરેઃ પ્રવિષ્ટસ્ય બિલં જનાઃ ।
પ્રતીક્ષ્ય દ્વાદશાહાનિ દુઃખિતાઃ સ્વપુરં યયુઃ ॥ ૩૩ ॥
પ્રતીક્ષ્ય દ્વાદશાહાનિ દુઃખિતાઃ સ્વપુરં યયુઃ ॥ ૩૩ ॥
નિશમ્ય દેવકી દેવી રક્મિણ્યાનકદુન્દુભિઃ ।
સુહૃદો જ્ઞાતયોઽશોચન્ બિલાત્ કૃષ્ણમનિર્ગતમ્ ॥ ૩૪ ॥
સુહૃદો જ્ઞાતયોઽશોચન્ બિલાત્ કૃષ્ણમનિર્ગતમ્ ॥ ૩૪ ॥
સત્રાજિતં શપન્તસ્તે દુઃખિતા દ્વારકૌકસઃ ।
ઉપતસ્થુશ્ચન્દ્રભાગાં દુર્ગાં કૃષ્ણોપલબ્ધયે ॥ ૩૫ ॥
ઉપતસ્થુશ્ચન્દ્રભાગાં દુર્ગાં કૃષ્ણોપલબ્ધયે ॥ ૩૫ ॥
તેષાં તુ દેવ્યુપસ્થાનાત્ પ્રત્યાદિષ્ટાશિષા સ ચ ।
પ્રાદુર્બભૂવ સિદ્ધાર્થઃ સદારો હર્ષયન્ હરિઃ ॥ ૩૬ ॥
પ્રાદુર્બભૂવ સિદ્ધાર્થઃ સદારો હર્ષયન્ હરિઃ ॥ ૩૬ ॥
ઉપલભ્ય હૃષીકેશં મૃતં પુનરિવાગતમ્ ।
સહ પત્ન્યા મણિગ્રીવં સર્વે જાતમહોત્સવાઃ ॥ ૩૭ ॥
સહ પત્ન્યા મણિગ્રીવં સર્વે જાતમહોત્સવાઃ ॥ ૩૭ ॥
સત્રાજિતં સમાહૂય સભાયાં રાજસન્નિધૌ ।
પ્રાપ્તિં ચાખ્યાય ભગવાન્ મણિં તસ્મૈ ન્યવેદયત્ ॥ ૩૮ ॥
પ્રાપ્તિં ચાખ્યાય ભગવાન્ મણિં તસ્મૈ ન્યવેદયત્ ॥ ૩૮ ॥
સ ચાતિવ્રીડિતો રત્નં ગૃહીત્વાવાઙ્મુખસ્તતઃ ।
અનુતપ્યમાનો ભવનમગમત્ સ્વેન પાપ્મના ॥ ૩૯ ॥
અનુતપ્યમાનો ભવનમગમત્ સ્વેન પાપ્મના ॥ ૩૯ ॥
સોઽનુધ્યાયંસ્તદેવાઘં બલવદ્વિગ્રહાકુલઃ ।
કથં મૃજામ્યાત્મરજઃ પ્રસીદેદ્ વાચ્યુતઃ કથમ્ ॥ ૪૦ ॥
કથં મૃજામ્યાત્મરજઃ પ્રસીદેદ્ વાચ્યુતઃ કથમ્ ॥ ૪૦ ॥
કિં કૃત્વા સાધુ મહ્યં સ્યાન્ન શપેદ્ વા જનો યથા ।
અદીર્ઘદર્શનં ક્ષુદ્રં મૂઢં દ્રવિણલોલુપમ્ ॥ ૪૧ ॥
અદીર્ઘદર્શનં ક્ષુદ્રં મૂઢં દ્રવિણલોલુપમ્ ॥ ૪૧ ॥
દાસ્યે દુહિતરં તસ્મૈ સ્ત્રીરત્નં રત્નમેવ ચ ।
ઉપાયોઽયં સમીચીનસ્તસ્ય શાન્તિર્ન ચાન્યથા ॥ ૪૨ ॥
ઉપાયોઽયં સમીચીનસ્તસ્ય શાન્તિર્ન ચાન્યથા ॥ ૪૨ ॥
એવં વ્યવસિતો બુદ્ધ્યા સત્રાજિત્ સ્વસુતાં શુભામ્ ।
મણિં ચ સ્વયમુદ્યમ્ય કૃષ્ણાયોપજહાર હ ॥ ૪૩ ॥
મણિં ચ સ્વયમુદ્યમ્ય કૃષ્ણાયોપજહાર હ ॥ ૪૩ ॥
તાં સત્યભામાં ભગવાનુપયેમે યથાવિધિ ।
બહુભિર્યાચિતાં શીલરૂપૌદાર્યગુણાન્વિતામ્ ॥ ૪૪ ॥
બહુભિર્યાચિતાં શીલરૂપૌદાર્યગુણાન્વિતામ્ ॥ ૪૪ ॥
ભગવાનાહ ન મણિં પ્રતીચ્છામો વયં નૃપ ।
તવાસ્તાં દેવભક્તસ્ય વયં ચ ફલભાગિનઃ ॥ ૪૫ ॥
તવાસ્તાં દેવભક્તસ્ય વયં ચ ફલભાગિનઃ ॥ ૪૫ ॥
ઇતિ શ્રીમદ્ભાગવાતે મહાપુરાણે પારમહંસ્યાં
સંહિતાયાં દશમસ્કન્ધે ઉત્તરાર્ધે સ્યમન્તકો-
પાખ્યાને ષટ્પઞ્ચાશત્તમોઽધ્યાયઃ
સંહિતાયાં દશમસ્કન્ધે ઉત્તરાર્ધે સ્યમન્તકો-
પાખ્યાને ષટ્પઞ્ચાશત્તમોઽધ્યાયઃ