ശ്രീശുക ഉവാച
സത്രാജിതഃ സ്വതനയാം കൃഷ്ണായ കൃതകില്ബിഷഃ ।
സ്യമന്തകേന മണിനാ സ്വയമുദ്യമ്യ ദത്തവാന് ॥ ൧ ॥
സത്രാജിതഃ സ്വതനയാം കൃഷ്ണായ കൃതകില്ബിഷഃ ।
സ്യമന്തകേന മണിനാ സ്വയമുദ്യമ്യ ദത്തവാന് ॥ ൧ ॥
ശ്രീരാജോവാച
സത്രാജിതഃ കിമകരോദ് ബ്രഹ്മന് കൃഷ്ണസ്യ കില്ബിഷഃ ।
സ്യമന്തകഃ കുതസ്തസ്യ കസ്മാദ് ദത്താ സുതാ ഹരേഃ ॥ ൨ ॥
സത്രാജിതഃ കിമകരോദ് ബ്രഹ്മന് കൃഷ്ണസ്യ കില്ബിഷഃ ।
സ്യമന്തകഃ കുതസ്തസ്യ കസ്മാദ് ദത്താ സുതാ ഹരേഃ ॥ ൨ ॥
ശ്രീശുക ഉവാച
ആസീത് സത്രാജിതഃ സൂര്യോ ഭക്തസ്യ പരമഃ സഖാ ।
പ്രീതസ്തസ്മൈ മണിം പ്രാദാത് സ ച തുഷ്ടഃ സ്യമന്തകമ് ॥ ൩ ॥
ആസീത് സത്രാജിതഃ സൂര്യോ ഭക്തസ്യ പരമഃ സഖാ ।
പ്രീതസ്തസ്മൈ മണിം പ്രാദാത് സ ച തുഷ്ടഃ സ്യമന്തകമ് ॥ ൩ ॥
സ തം ബിഭ്രന് മണിം കണ്ഠേ ഭ്രാജമാനോ യഥാ രവിഃ ।
പ്രവിഷ്ടോ ദ്വാരകാം രാജന് തേജസാ നോപലക്ഷിതഃ ॥ ൪ ॥
പ്രവിഷ്ടോ ദ്വാരകാം രാജന് തേജസാ നോപലക്ഷിതഃ ॥ ൪ ॥
തം വിലോക്യ ജനാ ദൂരാത്തേജസാ മുഷ്ടദൃഷ്ടയഃ ।
ദീവ്യതേഽക്ഷൈര്ഭഗവതേ ശശംസുഃ സൂര്യശങ്കിതാഃ ॥ ൫ ॥
ദീവ്യതേഽക്ഷൈര്ഭഗവതേ ശശംസുഃ സൂര്യശങ്കിതാഃ ॥ ൫ ॥
നാരായണ നമസ്തേഽസ്തു ശങ്ഖചക്രഗദാധര ।
ദാമോദരാരവിന്ദാക്ഷ ഗോവിന്ദ യദുനന്ദന ॥ ൬ ॥
ദാമോദരാരവിന്ദാക്ഷ ഗോവിന്ദ യദുനന്ദന ॥ ൬ ॥
ഏഷ ആയാതി സവിതാ ത്വാം ദിദൃക്ഷുര്ജഗത്പതേ ।
മുഷ്ണന് ഗഭസ്തിചക്രേണ നൃണാം ചക്ഷൂംഷി തിഗ്മഗുഃ ॥ ൭ ॥
മുഷ്ണന് ഗഭസ്തിചക്രേണ നൃണാം ചക്ഷൂംഷി തിഗ്മഗുഃ ॥ ൭ ॥
നന്വന്വിച്ഛന്തി തേ മാര്ഗം ത്രിലോക്യാം വിബുധര്ഷഭാഃ ।
ജ്ഞാത്വാദ്യ ഗൂഢം യദുഷു ദ്രഷ്ടും ത്വാം യാത്യജഃ പ്രഭോ ॥ ൮ ॥
ജ്ഞാത്വാദ്യ ഗൂഢം യദുഷു ദ്രഷ്ടും ത്വാം യാത്യജഃ പ്രഭോ ॥ ൮ ॥
ശ്രീശുക ഉവാച
നിശമ്യ ബാലവചനം പ്രഹസ്യാമ്ബുജലോചനഃ ।
പ്രാഹ നാസൌ രവിര്ദേവഃ സത്രാജിന്മണിനാ ജ്വലന് ॥ ൯ ॥
നിശമ്യ ബാലവചനം പ്രഹസ്യാമ്ബുജലോചനഃ ।
പ്രാഹ നാസൌ രവിര്ദേവഃ സത്രാജിന്മണിനാ ജ്വലന് ॥ ൯ ॥
സത്രാജിത് സ്വഗൃഹം ശ്രീമത് കൃതകൌതുകമങ്ഗലമ് ।
പ്രവിശ്യ ദേവസദനേ മണിം വിപ്രൈര്ന്യവേശയത് ॥ ൧൦ ॥
പ്രവിശ്യ ദേവസദനേ മണിം വിപ്രൈര്ന്യവേശയത് ॥ ൧൦ ॥
ദിനേ ദിനേ സ്വര്ണഭാരാനഷ്ടൌ സ സൃജതി പ്രഭോ ।
ദുര്ഭിക്ഷമാര്യരിഷ്ടാനി സര്പാധിവ്യാധയോഽശുഭാഃ ।
ന സന്തി മായിനസ്തത്ര യത്രാസ്തേഽഭ്യര്ചിതോ മണിഃ ॥ ൧൧ ॥
ദുര്ഭിക്ഷമാര്യരിഷ്ടാനി സര്പാധിവ്യാധയോഽശുഭാഃ ।
ന സന്തി മായിനസ്തത്ര യത്രാസ്തേഽഭ്യര്ചിതോ മണിഃ ॥ ൧൧ ॥
സ യാചിതോ മണിം ക്വാപി യദുരാജായ ശൌരിണാ ।
നൈവാര്ഥകാമുകഃ പ്രാദാദ് യാച്ഞാഭങ്ഗമതര്കയന് ॥ ൧൨ ॥
നൈവാര്ഥകാമുകഃ പ്രാദാദ് യാച്ഞാഭങ്ഗമതര്കയന് ॥ ൧൨ ॥
തമേകദാ മണിം കണ്ഠേ പ്രതിമുച്യ മഹാപ്രഭമ് ।
പ്രസേനോ ഹയമാരുഹ്യ മൃഗായാം വ്യചരദ് വനേ ॥ ൧൩ ॥
പ്രസേനോ ഹയമാരുഹ്യ മൃഗായാം വ്യചരദ് വനേ ॥ ൧൩ ॥
പ്രസേനം സഹയം ഹത്വാ മണിമാച്ഛിദ്യ കേശരീ ।
ഗിരിം വിശന് ജാമ്ബവതാ നിഹതോ മണിമിച്ഛതാ ॥ ൧൪ ॥
ഗിരിം വിശന് ജാമ്ബവതാ നിഹതോ മണിമിച്ഛതാ ॥ ൧൪ ॥
സോഽപി ചക്രേ കുമാരസ്യ മണിം ക്രീഡനകം ബിലേ ।
അപശ്യന് ഭ്രാതരം ഭ്രാതാ സത്രാജിത് പര്യതപ്യത ॥ ൧൫ ॥
അപശ്യന് ഭ്രാതരം ഭ്രാതാ സത്രാജിത് പര്യതപ്യത ॥ ൧൫ ॥
പ്രായഃ കൃഷ്ണേന നിഹതോ മണിഗ്രീവോ വനം ഗതഃ ।
ഭ്രാതാ മമേതി തച്ഛ്രുത്വാ കര്ണേ കര്ണേഽജപന് ജനാഃ ॥ ൧൬ ॥
ഭ്രാതാ മമേതി തച്ഛ്രുത്വാ കര്ണേ കര്ണേഽജപന് ജനാഃ ॥ ൧൬ ॥
ഭഗവാംസ്തദുപശ്രുത്യ ദുര്യശോ ലിപ്തമാത്മനി ।
മാര്ഷ്ടും പ്രസേനപദവീമന്വപദ്യത നാഗരൈഃ ॥ ൧൭ ॥
മാര്ഷ്ടും പ്രസേനപദവീമന്വപദ്യത നാഗരൈഃ ॥ ൧൭ ॥
ഹതം പ്രസേനം അശ്വം ച വീക്ഷ്യ കേശരിണാ വനേ ।
തം ചാദ്രിപൃഷ്ഠേ നിഹതമൃക്ഷേണ ദദൃശുര്ജനാഃ ॥ ൧൮ ॥
തം ചാദ്രിപൃഷ്ഠേ നിഹതമൃക്ഷേണ ദദൃശുര്ജനാഃ ॥ ൧൮ ॥
ഋക്ഷരാജബിലം ഭീമമന്ധേന തമസാവൃതമ് ।
ഏകോ വിവേശ ഭഗവാനവസ്ഥാപ്യ ബഹിഃ പ്രജാഃ ॥ ൧൯ ॥
ഏകോ വിവേശ ഭഗവാനവസ്ഥാപ്യ ബഹിഃ പ്രജാഃ ॥ ൧൯ ॥
തത്ര ദൃഷ്ട്വാ മണിപ്രേഷ്ഠം ബാലക്രീഡനകം കൃതമ് ।
ഹര്തും കൃതമതിസ്തസ്മിന്നവതസ്ഥേഽര്ഭകാന്തികേ ॥ ൨൦ ॥
ഹര്തും കൃതമതിസ്തസ്മിന്നവതസ്ഥേഽര്ഭകാന്തികേ ॥ ൨൦ ॥
തമപൂര്വം നരം ദൃഷ്ട്വാ ധാത്രീ ചുക്രോശ ഭീതവത് ।
തച്ഛ്രുത്വാഭ്യദ്രവത് ക്രുദ്ധോ ജാമ്ബവാന് ബലിനാം വരഃ ॥ ൨൧ ॥
തച്ഛ്രുത്വാഭ്യദ്രവത് ക്രുദ്ധോ ജാമ്ബവാന് ബലിനാം വരഃ ॥ ൨൧ ॥
സ വൈ ഭഗവതാ തേന യുയുധേ സ്വാമിനാത്മനഃ ।
പുരുഷം പ്രാകൃതം മത്വാ കുപിതോ നാനുഭാവവിത് ॥ ൨൨ ॥
പുരുഷം പ്രാകൃതം മത്വാ കുപിതോ നാനുഭാവവിത് ॥ ൨൨ ॥
ദ്വന്ദ്വയുദ്ധം സുതുമുലമുഭയോര്വിജിഗീഷതോഃ ।
ആയുധാശ്മദ്രുമൈര്ദോര്ഭിഃ ക്രവ്യാര്ഥേ ശ്യേനയോരിവ ॥ ൨൩ ॥
ആയുധാശ്മദ്രുമൈര്ദോര്ഭിഃ ക്രവ്യാര്ഥേ ശ്യേനയോരിവ ॥ ൨൩ ॥
ആസീത്തദഷ്ടാവിംശാഹമിതരേതരമുഷ്ടിഭിഃ ।
വജ്രനിഷ്പേഷപരുഷൈരവിശ്രമമഹര്നിശമ് ॥ ൨൪ ॥
വജ്രനിഷ്പേഷപരുഷൈരവിശ്രമമഹര്നിശമ് ॥ ൨൪ ॥
കൃഷ്ണമുഷ്ടിവിനിഷ്പാതനിഷ്പിഷ്ടാങ്ഗോരുബന്ധനഃ ।
ക്ഷീണസത്ത്വഃ സ്വിന്നഗാത്രസ്തമാഹാതീവ വിസ്മിതഃ ॥ ൨൫ ॥
ക്ഷീണസത്ത്വഃ സ്വിന്നഗാത്രസ്തമാഹാതീവ വിസ്മിതഃ ॥ ൨൫ ॥
ജാനേ ത്വാം സര്വഭൂതാനാം പ്രാണ ഓജഃ സഹോ ബലമ് ।
വിഷ്ണും പുരാണപുരുഷം പ്രഭവിഷ്ണുമധീശ്വരമ് ॥ ൨൬ ॥
വിഷ്ണും പുരാണപുരുഷം പ്രഭവിഷ്ണുമധീശ്വരമ് ॥ ൨൬ ॥
ത്വം ഹി വിശ്വസൃജാം സ്രഷ്ടാ സൃഷ്ടാനാമപി യച്ച സത് ।
കാലഃ കലയതാമീശഃ പര ആത്മാ തഥാത്മനാമ് ॥ ൨൭ ॥
കാലഃ കലയതാമീശഃ പര ആത്മാ തഥാത്മനാമ് ॥ ൨൭ ॥
യസ്യേഷദുത്കലിതരോഷകടാക്ഷമോക്ഷൈ-
ര്വര്ത്മാദിശത് ക്ഷുഭിതനക്രതിമിങ്ഗലോഽബ്ധിഃ ।
സേതുഃ കൃതഃ സ്വയശ ഉജ്ജ്വലിതാ ച ലങ്കാ
രക്ഷഃശിരാംസി ഭുവി പേതുരിഷുക്ഷതാനി ॥ ൨൮ ॥
ര്വര്ത്മാദിശത് ക്ഷുഭിതനക്രതിമിങ്ഗലോഽബ്ധിഃ ।
സേതുഃ കൃതഃ സ്വയശ ഉജ്ജ്വലിതാ ച ലങ്കാ
രക്ഷഃശിരാംസി ഭുവി പേതുരിഷുക്ഷതാനി ॥ ൨൮ ॥
ഇതി വിജ്ഞാതവിജ്ഞാനമൃക്ഷരാജാനമച്യുതഃ ।
വ്യാജഹാര മഹാരാജ ഭഗവാന് ദേവകീസുതഃ ॥ ൨൯ ॥
വ്യാജഹാര മഹാരാജ ഭഗവാന് ദേവകീസുതഃ ॥ ൨൯ ॥
അഭിമൃശ്യാരവിന്ദാക്ഷഃ പാണിനാ ശംകരേണ തമ് ।
കൃപയാ പരയാ ഭക്തം മേഘഗമ്ഭീരയാ ഗിരാ ॥ ൩൦ ॥
കൃപയാ പരയാ ഭക്തം മേഘഗമ്ഭീരയാ ഗിരാ ॥ ൩൦ ॥
മണിഹേതോരിഹ പ്രാപ്താ വയമൃക്ഷപതേ ബിലമ് ।
മിഥ്യാഭിശാപം പ്രമൃജന്നാത്മനോ മണിനാമുനാ ॥ ൩൧ ॥
മിഥ്യാഭിശാപം പ്രമൃജന്നാത്മനോ മണിനാമുനാ ॥ ൩൧ ॥
ഇത്യുക്തഃ സ്വാം ദുഹിതരം കന്യാം ജാമ്ബവതീം മുദാ ।
അര്ഹണാര്ഥം സ മണിനാ കൃഷ്ണായോപജഹാര ഹ ॥ ൩൨ ॥
അര്ഹണാര്ഥം സ മണിനാ കൃഷ്ണായോപജഹാര ഹ ॥ ൩൨ ॥
അദൃഷ്ട്വാ നിര്ഗമം ശൌരേഃ പ്രവിഷ്ടസ്യ ബിലം ജനാഃ ।
പ്രതീക്ഷ്യ ദ്വാദശാഹാനി ദുഃഖിതാഃ സ്വപുരം യയുഃ ॥ ൩൩ ॥
പ്രതീക്ഷ്യ ദ്വാദശാഹാനി ദുഃഖിതാഃ സ്വപുരം യയുഃ ॥ ൩൩ ॥
നിശമ്യ ദേവകീ ദേവീ രക്മിണ്യാനകദുന്ദുഭിഃ ।
സുഹൃദോ ജ്ഞാതയോഽശോചന് ബിലാത് കൃഷ്ണമനിര്ഗതമ് ॥ ൩൪ ॥
സുഹൃദോ ജ്ഞാതയോഽശോചന് ബിലാത് കൃഷ്ണമനിര്ഗതമ് ॥ ൩൪ ॥
സത്രാജിതം ശപന്തസ്തേ ദുഃഖിതാ ദ്വാരകൌകസഃ ।
ഉപതസ്ഥുശ്ചന്ദ്രഭാഗാം ദുര്ഗാം കൃഷ്ണോപലബ്ധയേ ॥ ൩൫ ॥
ഉപതസ്ഥുശ്ചന്ദ്രഭാഗാം ദുര്ഗാം കൃഷ്ണോപലബ്ധയേ ॥ ൩൫ ॥
തേഷാം തു ദേവ്യുപസ്ഥാനാത് പ്രത്യാദിഷ്ടാശിഷാ സ ച ।
പ്രാദുര്ബഭൂവ സിദ്ധാര്ഥഃ സദാരോ ഹര്ഷയന് ഹരിഃ ॥ ൩൬ ॥
പ്രാദുര്ബഭൂവ സിദ്ധാര്ഥഃ സദാരോ ഹര്ഷയന് ഹരിഃ ॥ ൩൬ ॥
ഉപലഭ്യ ഹൃഷീകേശം മൃതം പുനരിവാഗതമ് ।
സഹ പത്ന്യാ മണിഗ്രീവം സര്വേ ജാതമഹോത്സവാഃ ॥ ൩൭ ॥
സഹ പത്ന്യാ മണിഗ്രീവം സര്വേ ജാതമഹോത്സവാഃ ॥ ൩൭ ॥
സത്രാജിതം സമാഹൂയ സഭായാം രാജസന്നിധൌ ।
പ്രാപ്തിം ചാഖ്യായ ഭഗവാന് മണിം തസ്മൈ ന്യവേദയത് ॥ ൩൮ ॥
പ്രാപ്തിം ചാഖ്യായ ഭഗവാന് മണിം തസ്മൈ ന്യവേദയത് ॥ ൩൮ ॥
സ ചാതിവ്രീഡിതോ രത്നം ഗൃഹീത്വാവാങ്മുഖസ്തതഃ ।
അനുതപ്യമാനോ ഭവനമഗമത് സ്വേന പാപ്മനാ ॥ ൩൯ ॥
അനുതപ്യമാനോ ഭവനമഗമത് സ്വേന പാപ്മനാ ॥ ൩൯ ॥
സോഽനുധ്യായംസ്തദേവാഘം ബലവദ്വിഗ്രഹാകുലഃ ।
കഥം മൃജാമ്യാത്മരജഃ പ്രസീദേദ് വാച്യുതഃ കഥമ് ॥ ൪൦ ॥
കഥം മൃജാമ്യാത്മരജഃ പ്രസീദേദ് വാച്യുതഃ കഥമ് ॥ ൪൦ ॥
കിം കൃത്വാ സാധു മഹ്യം സ്യാന്ന ശപേദ് വാ ജനോ യഥാ ।
അദീര്ഘദര്ശനം ക്ഷുദ്രം മൂഢം ദ്രവിണലോലുപമ് ॥ ൪൧ ॥
അദീര്ഘദര്ശനം ക്ഷുദ്രം മൂഢം ദ്രവിണലോലുപമ് ॥ ൪൧ ॥
ദാസ്യേ ദുഹിതരം തസ്മൈ സ്ത്രീരത്നം രത്നമേവ ച ।
ഉപായോഽയം സമീചീനസ്തസ്യ ശാന്തിര്ന ചാന്യഥാ ॥ ൪൨ ॥
ഉപായോഽയം സമീചീനസ്തസ്യ ശാന്തിര്ന ചാന്യഥാ ॥ ൪൨ ॥
ഏവം വ്യവസിതോ ബുദ്ധ്യാ സത്രാജിത് സ്വസുതാം ശുഭാമ് ।
മണിം ച സ്വയമുദ്യമ്യ കൃഷ്ണായോപജഹാര ഹ ॥ ൪൩ ॥
മണിം ച സ്വയമുദ്യമ്യ കൃഷ്ണായോപജഹാര ഹ ॥ ൪൩ ॥
താം സത്യഭാമാം ഭഗവാനുപയേമേ യഥാവിധി ।
ബഹുഭിര്യാചിതാം ശീലരൂപൌദാര്യഗുണാന്വിതാമ് ॥ ൪൪ ॥
ബഹുഭിര്യാചിതാം ശീലരൂപൌദാര്യഗുണാന്വിതാമ് ॥ ൪൪ ॥
ഭഗവാനാഹ ന മണിം പ്രതീച്ഛാമോ വയം നൃപ ।
തവാസ്താം ദേവഭക്തസ്യ വയം ച ഫലഭാഗിനഃ ॥ ൪൫ ॥
തവാസ്താം ദേവഭക്തസ്യ വയം ച ഫലഭാഗിനഃ ॥ ൪൫ ॥
ഇതി ശ്രീമദ്ഭാഗവാതേ മഹാപുരാണേ പാരമഹംസ്യാം
സംഹിതായാം ദശമസ്കന്ധേ ഉത്തരാര്ധേ സ്യമന്തകോ-
പാഖ്യാനേ ഷട്പഞ്ചാശത്തമോഽധ്യായഃ
സംഹിതായാം ദശമസ്കന്ധേ ഉത്തരാര്ധേ സ്യമന്തകോ-
പാഖ്യാനേ ഷട്പഞ്ചാശത്തമോഽധ്യായഃ