શ્રીબાદરાયણિરુવાચ
વિજ્ઞાતાર્થોઽપિ ગોવિન્દો દગ્ધાનાકર્ણ્ય પાણ્ડવાન્ ।
કુન્તીં ચ કુલ્યકરણે સહરામો યયૌ કુરૂન્ ॥ ૧ ॥
વિજ્ઞાતાર્થોઽપિ ગોવિન્દો દગ્ધાનાકર્ણ્ય પાણ્ડવાન્ ।
કુન્તીં ચ કુલ્યકરણે સહરામો યયૌ કુરૂન્ ॥ ૧ ॥
ભીષ્મં કૃપં સવિદુરં ગાન્ધારીં દ્રોણમેવ ચ ।
તુલ્યદુઃખૌ ચ સઙ્ગમ્ય હા કષ્ટમિતિ હોચતુઃ ॥ ૨ ॥
તુલ્યદુઃખૌ ચ સઙ્ગમ્ય હા કષ્ટમિતિ હોચતુઃ ॥ ૨ ॥
લબ્ધ્વૈતદન્તરં રાજન્ શતધન્વાનમૂચતુઃ ।
અક્રૂરકૃતવર્માણૌ મનિઃ કસ્માન્ન ગૃહ્યતે ॥ ૩ ॥
અક્રૂરકૃતવર્માણૌ મનિઃ કસ્માન્ન ગૃહ્યતે ॥ ૩ ॥
યોઽસ્મભ્યં સમ્પ્રતિશ્રુત્ય કન્યારત્નં વિગર્હ્ય નઃ ।
કૃષ્ણાયાદાન્ન સત્રાજિત્ કસ્માદ્ ભ્રાતરમન્વિયાત્ ॥ ૪ ॥
કૃષ્ણાયાદાન્ન સત્રાજિત્ કસ્માદ્ ભ્રાતરમન્વિયાત્ ॥ ૪ ॥
એવં ભિન્નમતિસ્તાભ્યાં સત્રાજિતમસત્તમઃ ।
શયાનમવધીલ્લોભાત્ સ પાપઃ ક્ષીણજીવિતઃ ॥ ૫ ॥
શયાનમવધીલ્લોભાત્ સ પાપઃ ક્ષીણજીવિતઃ ॥ ૫ ॥
સ્ત્રીણાં વિક્રોશમાનાનાં ક્રન્દન્તીનામનાથવત્ ।
હત્વા પશૂન્ સૌનિકવન્મણિમાદાય જગ્મિવાન્ ॥ ૬ ॥
હત્વા પશૂન્ સૌનિકવન્મણિમાદાય જગ્મિવાન્ ॥ ૬ ॥
સત્યભામા ચ પિતરં હતં વીક્ષ્ય શુચાર્પિતા ।
વ્યલપત્તાત તાતેતિ હા હતાસ્મીતિ મુહ્યતી ॥ ૭ ॥
વ્યલપત્તાત તાતેતિ હા હતાસ્મીતિ મુહ્યતી ॥ ૭ ॥
તૈલદ્રોણ્યાં મૃતં પ્રાસ્ય જગામ ગજસાહ્વયમ્ ।
કૃષ્ણાય વિદિતાર્થાય તપ્તાચખ્યૌ પિતુર્વધમ્ ॥ ૮ ॥
કૃષ્ણાય વિદિતાર્થાય તપ્તાચખ્યૌ પિતુર્વધમ્ ॥ ૮ ॥
તદાકર્ણ્યેશ્વરૌ રાજન્નનુસૃત્ય નૃલોકતામ્ ।
અહો નઃ પરમં કષ્ટમિત્યસ્રાક્ષૌ વિલેપતુઃ ॥ ૯ ॥
અહો નઃ પરમં કષ્ટમિત્યસ્રાક્ષૌ વિલેપતુઃ ॥ ૯ ॥
આગત્ય ભગવાંસ્તસ્માત્ સભાર્યઃ સાગ્રજઃ પુરમ્ ।
શતધન્વાનમારેભે હન્તું હર્તું મણિં તતઃ ॥ ૧૦ ॥
શતધન્વાનમારેભે હન્તું હર્તું મણિં તતઃ ॥ ૧૦ ॥
સોઽપિ કૃતોદ્યમં જ્ઞાત્વા ભીતઃ પ્રાણપરીપ્સયા ।
સાહાય્યે કૃતવર્માણમયાચત સ ચાબ્રવીત્ ॥ ૧૧ ॥
સાહાય્યે કૃતવર્માણમયાચત સ ચાબ્રવીત્ ॥ ૧૧ ॥
નાહમીસ્વરયોઃ કુર્યાં હેલનં રામકૃષ્ણયોઃ ।
કો નુ ક્ષેમાય કલ્પેત તયોર્વૃજિનમાચરન્ ॥ ૧૨ ॥
કો નુ ક્ષેમાય કલ્પેત તયોર્વૃજિનમાચરન્ ॥ ૧૨ ॥
કંસઃ સહાનુગોઽપીતો યદ્દ્વેષાત્ત્યાજિતઃ શ્રિયા ।
જરાસન્ધઃ સપ્તદશ સંયુગાદ્ વિરથો ગતઃ ॥ ૧૩ ॥
જરાસન્ધઃ સપ્તદશ સંયુગાદ્ વિરથો ગતઃ ॥ ૧૩ ॥
પ્રત્યાખ્યાતઃ સ ચાક્રૂરં પાર્ષ્ણિગ્રાહમયાચત ।
સોઽપ્યાહ કો વિરુધ્યેત વિદ્વાનીશ્વરયોર્બલમ્ ॥ ૧૪ ॥
સોઽપ્યાહ કો વિરુધ્યેત વિદ્વાનીશ્વરયોર્બલમ્ ॥ ૧૪ ॥
ય ઇદં લીલયા વિશ્વં સૃજત્યવતિ હન્તિ ચ ।
ચેષ્ટાં વિશ્વસૃજો યસ્ય ન વિદુર્મોહિતાજયા ॥ ૧૫ ॥
ચેષ્ટાં વિશ્વસૃજો યસ્ય ન વિદુર્મોહિતાજયા ॥ ૧૫ ॥
યઃ સપ્તહાયનઃ શૈલમુત્પાટ્યૈકેન પાણિના ।
દધાર લીલયા બાલ ઉચ્છિલીન્ધ્રમિવાર્ભકઃ ॥ ૧૬ ॥
દધાર લીલયા બાલ ઉચ્છિલીન્ધ્રમિવાર્ભકઃ ॥ ૧૬ ॥
નમસ્તસ્મૈ ભગવતે કૃષ્ણાયાદ્ભુતકર્મણે ।
અનન્તાયાદિભૂતાય કૂટસ્થાયાત્મને નમઃ ॥ ૧૭ ॥
અનન્તાયાદિભૂતાય કૂટસ્થાયાત્મને નમઃ ॥ ૧૭ ॥
પ્રત્યાખ્યાતઃ સ તેનાપિ શતધન્વા મહામણિમ્ ।
તસ્મિન્ ન્યસ્યાશ્વમારુહ્ય શતયોજનગં યયૌ ॥ ૧૮ ॥
તસ્મિન્ ન્યસ્યાશ્વમારુહ્ય શતયોજનગં યયૌ ॥ ૧૮ ॥
ગરુડધ્વજમારુહ્ય રથં રામજનાર્દનૌ ।
અન્વયાતાં મહાવેગૈરશ્વૈ રાજન્ ગુરુદ્રુહમ્ ॥ ૧૯ ॥
અન્વયાતાં મહાવેગૈરશ્વૈ રાજન્ ગુરુદ્રુહમ્ ॥ ૧૯ ॥
મિથિલાયામુપવને વિસૃજ્ય પતિતં હયમ્ ।
પદ્ભ્યામધાવત્ સન્ત્રસ્તઃ કૃષ્ણોઽપ્યન્વદ્રવદ્ રુષા ॥ ૨૦ ॥
પદ્ભ્યામધાવત્ સન્ત્રસ્તઃ કૃષ્ણોઽપ્યન્વદ્રવદ્ રુષા ॥ ૨૦ ॥
પદાતેર્ભગવાંસ્તસ્ય પદાતિસ્તિગ્મનેમિના ।
ચક્રેણ શિર ઉત્કૃત્ય વાસસોર્વ્યચિનોન્મણિમ્ ॥ ૨૧ ॥
ચક્રેણ શિર ઉત્કૃત્ય વાસસોર્વ્યચિનોન્મણિમ્ ॥ ૨૧ ॥
અલબ્ધમણિરાગત્ય કૃષ્ણ આહાગ્રજાન્તિકમ્ ।
વૃથા હતઃ શતધનુર્મણિસ્તત્ર ન વિદ્યતે ॥ ૨૨ ॥
વૃથા હતઃ શતધનુર્મણિસ્તત્ર ન વિદ્યતે ॥ ૨૨ ॥
તત આહ બલો નૂનં સ મણિઃ શતધન્વના ।
કસ્મિંશ્ચિત્ પુરુષે ન્યસ્તસ્તમન્વેષ પુરં વ્રજ ॥ ૨૩ ॥
કસ્મિંશ્ચિત્ પુરુષે ન્યસ્તસ્તમન્વેષ પુરં વ્રજ ॥ ૨૩ ॥
અહં વૈદેહમિચ્છામિ દ્રષ્ટું પ્રિયતમં મમ ।
ઇત્યુક્ત્વા મિથિલાં રાજન્ વિવેશ યદુનન્દનઃ ॥ ૨૪ ॥
ઇત્યુક્ત્વા મિથિલાં રાજન્ વિવેશ યદુનન્દનઃ ॥ ૨૪ ॥
તં દૃષ્ટ્વા સહસોત્થાય મૈથિલઃ પ્રીતમાનસઃ ।
અર્હયામાસ વિધિવદર્હણીયં સમર્હણૈઃ ॥ ૨૫ ॥
અર્હયામાસ વિધિવદર્હણીયં સમર્હણૈઃ ॥ ૨૫ ॥
ઉવાસ તસ્યાં કતિચિન્મિથિલાયાં સમા વિભુઃ ।
માનિતઃ પ્રીતિયુક્તેન જનકેન મહાત્મના ।
તતોઽશિક્ષદ્ ગદાં કાલે ધાર્તરાષ્ટ્રઃ સુયોધનઃ ॥ ૨૬ ॥
માનિતઃ પ્રીતિયુક્તેન જનકેન મહાત્મના ।
તતોઽશિક્ષદ્ ગદાં કાલે ધાર્તરાષ્ટ્રઃ સુયોધનઃ ॥ ૨૬ ॥
કેશવો દ્વારકામેત્ય નિધનં શતધન્વનઃ ।
અપ્રાપ્તિં ચ મણેઃ પ્રાહ પ્રિયાયાઃ પ્રિયકૃદ્ વિભુઃ ॥ ૨૭ ॥
અપ્રાપ્તિં ચ મણેઃ પ્રાહ પ્રિયાયાઃ પ્રિયકૃદ્ વિભુઃ ॥ ૨૭ ॥
તતઃ સ કારયામાસ ક્રિયા બન્ધોર્હતસ્ય વૈ ।
સાકં સુહૃદ્ભિર્ભગવાન્ યા યાઃ સ્યુઃ સામ્પરાયિકીઃ ॥ ૨૮ ॥
સાકં સુહૃદ્ભિર્ભગવાન્ યા યાઃ સ્યુઃ સામ્પરાયિકીઃ ॥ ૨૮ ॥
અક્રૂરઃ કૃતવર્મા ચ શ્રુત્વા શતધનોર્વધમ્ ।
વ્યૂષતુર્ભયવિત્રસ્તૌ દ્વારકાયાઃ પ્રયોજકૌ ॥ ૨૯ ॥
વ્યૂષતુર્ભયવિત્રસ્તૌ દ્વારકાયાઃ પ્રયોજકૌ ॥ ૨૯ ॥
અક્રૂરે પ્રોષિતેઽરિષ્ટાન્યાસન્ વૈ દ્વારકૌકસામ્ ।
શારીરા માનસાસ્તાપા મુહુર્દૈવિકભૌતિકાઃ ॥ ૩૦ ॥
શારીરા માનસાસ્તાપા મુહુર્દૈવિકભૌતિકાઃ ॥ ૩૦ ॥
ઇત્યઙ્ગોપદિશન્ત્યેકે વિસ્મૃત્ય પ્રાગુદાહૃતમ્ ।
મુનિવાસનિવાસે કિં ઘટેતારિષ્ટદર્શનમ્ ॥ ૩૧ ॥
મુનિવાસનિવાસે કિં ઘટેતારિષ્ટદર્શનમ્ ॥ ૩૧ ॥
દેવેઽવર્ષતિ કાશીશઃ શ્વફલ્કાયાગતાય વૈ ।
સ્વસુતાં ગાન્દિનીં પ્રાદાત્ તતોઽવર્ષત્ સ્મ કાશિષુ ॥ ૩૨ ॥
સ્વસુતાં ગાન્દિનીં પ્રાદાત્ તતોઽવર્ષત્ સ્મ કાશિષુ ॥ ૩૨ ॥
તત્સુતસ્તત્પ્રભાવોઽસાવક્રૂરો યત્ર યત્ર હ ।
દેવોઽભિવર્ષતે તત્ર નોપતાપા ન મારીકાઃ ॥ ૩૩ ॥
દેવોઽભિવર્ષતે તત્ર નોપતાપા ન મારીકાઃ ॥ ૩૩ ॥
ઇતિ વૃદ્ધવચઃ શ્રુત્વા નૈતાવદિહ કારણમ્ ।
ઇતિ મત્વા સમાનાય્ય પ્રાહાક્રૂરં જનાર્દનઃ ॥ ૩૪ ॥
ઇતિ મત્વા સમાનાય્ય પ્રાહાક્રૂરં જનાર્દનઃ ॥ ૩૪ ॥
પૂજયિત્વાભિભાષ્યૈનં કથયિત્વા પ્રિયાઃ કથાઃ ।
વિજ્ઞાતાખિલચિત્તજ્ઞઃ સ્મયમાન ઉવાચહ ॥ ૩૫ ॥
વિજ્ઞાતાખિલચિત્તજ્ઞઃ સ્મયમાન ઉવાચહ ॥ ૩૫ ॥
નનુ દાનપતે ન્યસ્તસ્ત્વય્યાસ્તે શતધન્વના ।
સ્યમન્તકો મનિઃ શ્રીમાન્ વિદિતઃ પૂર્વમેવ નઃ ॥ ૩૬ ॥
સ્યમન્તકો મનિઃ શ્રીમાન્ વિદિતઃ પૂર્વમેવ નઃ ॥ ૩૬ ॥
સત્રાજિતોઽનપત્યત્વાદ્ ગૃહ્ણીયુર્દુહિતુઃ સુતાઃ ।
દાયં નિનીયાપઃ પિણ્ડાન્ વિમુચ્યર્ણં ચ શેષિતમ્ ॥ ૩૭ ॥
દાયં નિનીયાપઃ પિણ્ડાન્ વિમુચ્યર્ણં ચ શેષિતમ્ ॥ ૩૭ ॥
તથાપિ દુર્ધરસ્ત્વન્યૈસ્ત્વય્યાસ્તાં સુવ્રતે મણિઃ ।
કિન્તુ મામગ્રજઃ સમ્યઙ્ન પ્રત્યેતિ મણિં પ્રતિ ॥ ૩૮ ॥
કિન્તુ મામગ્રજઃ સમ્યઙ્ન પ્રત્યેતિ મણિં પ્રતિ ॥ ૩૮ ॥
દર્શયસ્વ મહાભાગ બન્ધૂનાં શાન્તિમાવહ ।
અવ્યુચ્છિન્ના મખાસ્તેઽદ્ય વર્તન્તે રુક્મવેદયઃ ॥ ૩૯ ॥
અવ્યુચ્છિન્ના મખાસ્તેઽદ્ય વર્તન્તે રુક્મવેદયઃ ॥ ૩૯ ॥
એવં સામભિરાલબ્ધઃ શ્વફલ્કતનયો મણિમ્ ।
આદાય વાસસાચ્છન્નઃ દદૌ સૂર્યસમપ્રભમ્ ॥ ૪૦ ॥
આદાય વાસસાચ્છન્નઃ દદૌ સૂર્યસમપ્રભમ્ ॥ ૪૦ ॥
સ્યમન્તકં દર્શયિત્વા જ્ઞાતિભ્યો રજ આત્મનઃ ।
વિમૃજ્ય મણિના ભૂયસ્તસ્મૈ પ્રત્યર્પયત્ પ્રભુઃ ॥ ૪૧ ॥
વિમૃજ્ય મણિના ભૂયસ્તસ્મૈ પ્રત્યર્પયત્ પ્રભુઃ ॥ ૪૧ ॥
યસ્ત્વેતદ્ ભગવત ઈશ્વરસ્ય વિષ્ણો-
ર્વીર્યાઢ્યં વૃજિનહરં સુમઙ્ગલં ચ ।
આખ્યાનં પઠતિ શૃણોત્યનુસ્મરેદ્ વા
દુષ્કીર્તિં દુરિતમપોહ્ય યાતિ શાન્તિમ્ ॥ ૪૨ ॥
ર્વીર્યાઢ્યં વૃજિનહરં સુમઙ્ગલં ચ ।
આખ્યાનં પઠતિ શૃણોત્યનુસ્મરેદ્ વા
દુષ્કીર્તિં દુરિતમપોહ્ય યાતિ શાન્તિમ્ ॥ ૪૨ ॥