శ్రీశుక ఉవాచ
ఏకదా పాణ్డవాన్ ద్రష్టుం ప్రతీతాన్ పురుషోత్తమః ।
ఇన్ద్రప్రస్థం గతః శ్రీమాన్ యుయుధానాదిభిర్వృతః ॥ ౧ ॥
ఏకదా పాణ్డవాన్ ద్రష్టుం ప్రతీతాన్ పురుషోత్తమః ।
ఇన్ద్రప్రస్థం గతః శ్రీమాన్ యుయుధానాదిభిర్వృతః ॥ ౧ ॥
దృష్ట్వా తమాగతం పార్థా ముకున్దమఖిలేశ్వరమ్ ।
ఉత్తస్థుర్యుగపద్ వీరాః ప్రాణా ముఖ్యమివాగతమ్ ॥ ౨ ॥
ఉత్తస్థుర్యుగపద్ వీరాః ప్రాణా ముఖ్యమివాగతమ్ ॥ ౨ ॥
పరిష్వజ్యాచ్యుతం వీరా అఙ్గసఙ్గహతైనసః ।
సానురాగస్మితం వక్త్రం వీక్ష్య తస్య ముదం యయుః ॥ ౩ ॥
సానురాగస్మితం వక్త్రం వీక్ష్య తస్య ముదం యయుః ॥ ౩ ॥
యుధిష్ఠిరస్య భీమస్య కృత్వా పాదాభివన్దనమ్ ।
ఫాల్గునం పరిరభ్యాథ యమాభ్యాం చాభివన్దితః ॥ ౪ ॥
ఫాల్గునం పరిరభ్యాథ యమాభ్యాం చాభివన్దితః ॥ ౪ ॥
పరమాసన ఆసీనం కృష్ణా కృష్ణమనిన్దితా ।
నవోఢా వ్రీడితా కిఞ్చిచ్ఛనైరేత్యాభ్యవన్దత ॥ ౫ ॥
నవోఢా వ్రీడితా కిఞ్చిచ్ఛనైరేత్యాభ్యవన్దత ॥ ౫ ॥
తథైవ సాత్యకిః పార్థైః పూజితశ్చాభివన్దితః ।
నిషసాదాసనేఽన్యే చ పూజితాః పర్యుపాసత ॥ ౬ ॥
నిషసాదాసనేఽన్యే చ పూజితాః పర్యుపాసత ॥ ౬ ॥
పృథాం సమాగత్య కృతాభివాదన-
స్తయాతిహార్దార్ద్రదృశాభిరమ్భితః ।
ఆపృష్టవాంస్తాం కుశలం సహస్నుషాం
పితృష్వసారం పరిపృష్టబాన్ధవః ॥ ౭ ॥
స్తయాతిహార్దార్ద్రదృశాభిరమ్భితః ।
ఆపృష్టవాంస్తాం కుశలం సహస్నుషాం
పితృష్వసారం పరిపృష్టబాన్ధవః ॥ ౭ ॥
తమాహ ప్రేమవైక్లవ్యరుద్ధకణ్ఠాశ్రులోచనా ।
స్మరన్తీ తాన్ బహూన్ క్లేశాన్ క్లేశాపాయాత్మదర్శనమ్ ॥ ౮ ॥
స్మరన్తీ తాన్ బహూన్ క్లేశాన్ క్లేశాపాయాత్మదర్శనమ్ ॥ ౮ ॥
తదైవ కుశలం నోఽభూత్ సనాథాస్తే కృతా వయమ్ ।
జ్ఞతీన్ నః స్మరతా కృష్ణ భ్రాతా మే ప్రేషితస్త్వయా ॥ ౯ ॥
జ్ఞతీన్ నః స్మరతా కృష్ణ భ్రాతా మే ప్రేషితస్త్వయా ॥ ౯ ॥
న తేఽస్తి స్వపరభ్రాన్తిర్విశ్వస్య సుహృదాత్మనః ।
తథాపి స్మరతాం శశ్వత్ క్లేశాన్ హంసి హృది స్థితః ॥ ౧౦ ॥
తథాపి స్మరతాం శశ్వత్ క్లేశాన్ హంసి హృది స్థితః ॥ ౧౦ ॥
యుధిష్ఠిర ఉవాచ
కిం న ఆచరితం శ్రేయో న వేదాహమధీశ్వర ।
యోగేశ్వరాణాం దుర్దర్శో యన్నో దృష్టః కుమేధసామ్ ॥ ౧౧ ॥
కిం న ఆచరితం శ్రేయో న వేదాహమధీశ్వర ।
యోగేశ్వరాణాం దుర్దర్శో యన్నో దృష్టః కుమేధసామ్ ॥ ౧౧ ॥
ఇతి వై వార్షికాన్ మాసాన్ రాజ్ఞా సోఽభ్యర్థితః సుఖమ్ ।
జనయన్ నయనానన్దమిన్ద్రప్రస్థౌకసాం విభుః ॥ ౧౨ ॥
జనయన్ నయనానన్దమిన్ద్రప్రస్థౌకసాం విభుః ॥ ౧౨ ॥
ఏకదా రథమారుహ్య విజయో వానరధ్వజమ్ ।
గాణ్డీవం ధనురాదాయ తూణౌ చాక్షయసాయకౌ ॥ ౧౩ ॥
గాణ్డీవం ధనురాదాయ తూణౌ చాక్షయసాయకౌ ॥ ౧౩ ॥
సాకం కృష్ణేన సన్నద్ధో విహర్తుం విపినం మహత్ ।
బహువ్యాలమృగాకీర్ణం ప్రావిశత్ పరవీరహా ॥ ౧౪ ॥
బహువ్యాలమృగాకీర్ణం ప్రావిశత్ పరవీరహా ॥ ౧౪ ॥
తత్రావిధ్యచ్ఛరైర్వ్యాఘ్రాన్ శూకరాన్ మహిషాన్ రురూన్ ।
శరభాన్ గవయాన్ ఖడ్గాన్ హరిణాన్ శశశల్లకాన్ ॥ ౧౫ ॥
శరభాన్ గవయాన్ ఖడ్గాన్ హరిణాన్ శశశల్లకాన్ ॥ ౧౫ ॥
తాన్ నిన్యుః కిఙ్కరా రాజ్ఞే మేధ్యాన్ పర్వణ్యుపాగతే ।
తృట్పరీతః పరిశ్రాన్తో బిభత్సుర్యమునామగాత్ ॥ ౧౬ ॥
తృట్పరీతః పరిశ్రాన్తో బిభత్సుర్యమునామగాత్ ॥ ౧౬ ॥
తత్రోపస్పృశ్య విశదం పీత్వా వారి మహారథౌ ।
కృష్ణౌ దదృశతుః కన్యాం చరన్తీం చారుదర్శనామ్ ॥ ౧౭ ॥
కృష్ణౌ దదృశతుః కన్యాం చరన్తీం చారుదర్శనామ్ ॥ ౧౭ ॥
తామాసాద్య వరారోహాం సుద్విజాం రుచిరాననామ్ ।
పప్రచ్ఛ ప్రేషితః సఖ్యా ఫాల్గునః ప్రమదోత్తమామ్ ॥ ౧౮ ॥
పప్రచ్ఛ ప్రేషితః సఖ్యా ఫాల్గునః ప్రమదోత్తమామ్ ॥ ౧౮ ॥
కా త్వం కస్యాసి సుశ్రోణి కుతో వా కిం చికీర్షసి ।
మన్యే త్వాం పతిమిచ్ఛన్తీం సర్వం కథయ శోభనే ॥ ౧౯ ॥
మన్యే త్వాం పతిమిచ్ఛన్తీం సర్వం కథయ శోభనే ॥ ౧౯ ॥
శ్రీకాలిన్ద్యువాచ
అహం దేవస్య సవితుర్దుహితా పతిమిచ్ఛతీ ।
విష్ణుం వరేణ్యం వరదం తపః పరమమాస్థితః ॥ ౨౦ ॥
అహం దేవస్య సవితుర్దుహితా పతిమిచ్ఛతీ ।
విష్ణుం వరేణ్యం వరదం తపః పరమమాస్థితః ॥ ౨౦ ॥
నాన్యం పతిం వృణే వీర తమృతే శ్రీనికేతనమ్ ।
తుష్యతాం మే స భగవాన్ ముకున్దోఽనాథసంశ్రయః ॥ ౨౧ ॥
తుష్యతాం మే స భగవాన్ ముకున్దోఽనాథసంశ్రయః ॥ ౨౧ ॥
కాలిన్దీతి సమాఖ్యాతా వసామి యమునాజలే ।
నిర్మితే భవనే పిత్రా యావదచ్యుతదర్శనమ్ ॥ ౨౨ ॥
నిర్మితే భవనే పిత్రా యావదచ్యుతదర్శనమ్ ॥ ౨౨ ॥
తథావదద్ గుడాకేశో వాసుదేవాయ సోఽపి తామ్ ।
రథమారోప్య తద్ విద్వాన్ ధర్మరాజముపాగమత్ ॥ ౨౩ ॥
రథమారోప్య తద్ విద్వాన్ ధర్మరాజముపాగమత్ ॥ ౨౩ ॥
యదైవ కృష్ణః సన్దిష్టః పార్థానాం పరమాద్భుతమ్ ।
కారయామాస నగరం విచిత్రం విశ్వకర్మణా ॥ ౨౪ ॥
కారయామాస నగరం విచిత్రం విశ్వకర్మణా ॥ ౨౪ ॥
భగవాంస్తత్ర నివసన్ స్వానాం ప్రియచికీర్షయా ।
అగ్నయే ఖాణ్డవం దాతుమర్జునస్యాస సారథిః ॥ ౨౫ ॥
అగ్నయే ఖాణ్డవం దాతుమర్జునస్యాస సారథిః ॥ ౨౫ ॥
సోఽగ్నిస్తుష్టో ధనురదాద్ధయాన్ శ్వేతాన్ రథం నృప ।
అర్జునాయాక్షయౌ తూణౌ వర్మ చాభేద్యమస్త్రిభిః ॥ ౨౬ ॥
అర్జునాయాక్షయౌ తూణౌ వర్మ చాభేద్యమస్త్రిభిః ॥ ౨౬ ॥
మయశ్చ మోచితో వహ్నేః సభాం సఖ్య ఉపాహరత్ ।
యస్మిన్ దుర్యోధనస్యాసీజ్జలస్థలదృశిభ్రమః ॥ ౨౭ ॥
యస్మిన్ దుర్యోధనస్యాసీజ్జలస్థలదృశిభ్రమః ॥ ౨౭ ॥
స తేన సమనుజ్ఞాతః సుహృద్భిశ్చానుమోదితః ।
ఆయయౌ ద్వారకాం భూయః సాత్యకిప్రముఖైర్వృతః ॥ ౨౮ ॥
ఆయయౌ ద్వారకాం భూయః సాత్యకిప్రముఖైర్వృతః ॥ ౨౮ ॥
అథోపయేమే కాలిన్దీం సుపుణ్యర్త్వృక్ష ఊర్జితే ।
వితన్వన్ పరమానన్దం స్వానాం పరమమఙ్గలః ॥ ౨౯ ॥
వితన్వన్ పరమానన్దం స్వానాం పరమమఙ్గలః ॥ ౨౯ ॥
విన్ద్యానువిన్ద్యావావన్త్యౌ దుర్యోధనవశానుగౌ ।
స్వయంవరే స్వభగినీం కృష్ణే సక్తాం న్యషేధతామ్ ॥ ౩౦ ॥
స్వయంవరే స్వభగినీం కృష్ణే సక్తాం న్యషేధతామ్ ॥ ౩౦ ॥
రాజాధిదేవ్యాస్తనయాం మిత్రవిన్దాం పితృష్వసుః ।
ప్రసహ్య హృతవాన్ కృష్ణో రాజన్ రాజ్ఞాం ప్రపశ్యతామ్ ॥ ౩౧ ॥
ప్రసహ్య హృతవాన్ కృష్ణో రాజన్ రాజ్ఞాం ప్రపశ్యతామ్ ॥ ౩౧ ॥
నగ్నజిన్నామ కౌశల్య ఆసీద్ రాజాతిధార్మికః ।
తస్య సత్యాభవత్ కన్యా దేవీ నాగ్నజితీ నృప ॥ ౩౨ ॥
తస్య సత్యాభవత్ కన్యా దేవీ నాగ్నజితీ నృప ॥ ౩౨ ॥
న తాం శేకుర్నృపా వోఢుమజిత్వా సప్త గోవృషాన్ ।
తీక్ష్ణశృఙ్గాన్ సుదుర్ధర్షాన్ వీర్యగన్ధాసహాన్ ఖలాన్ ॥ ౩౩ ॥
తీక్ష్ణశృఙ్గాన్ సుదుర్ధర్షాన్ వీర్యగన్ధాసహాన్ ఖలాన్ ॥ ౩౩ ॥
తాం శ్రుత్వా వృషజిల్లభ్యాం భగవాన్ సాత్వతాం పతిః ।
జగామ కౌశల్యపురం సైన్యేన మహతా వృతః ॥ ౩౪ ॥
జగామ కౌశల్యపురం సైన్యేన మహతా వృతః ॥ ౩౪ ॥
స కోశలపతిః ప్రీతః ప్రత్యుత్థానాసనాదిభిః ।
అర్హణేనాపి గురుణా పూజయన్ ప్రతినన్దితః ॥ ౩౫ ॥
అర్హణేనాపి గురుణా పూజయన్ ప్రతినన్దితః ॥ ౩౫ ॥
వరం విలోక్యాభిమతం సమాగతం
నరేన్ద్రకన్యా చకమే రమాపతిమ్ ।
భూయాదయం మే పతిరాశిషోఽనలః
కరోతు సత్యా యది మే ధృతో వ్రతః ॥ ౩౬ ॥
నరేన్ద్రకన్యా చకమే రమాపతిమ్ ।
భూయాదయం మే పతిరాశిషోఽనలః
కరోతు సత్యా యది మే ధృతో వ్రతః ॥ ౩౬ ॥
యత్పాదపఙ్కజరజః శిరసా బిభర్తి
శ్రీరబ్జజః సగిరిశః సహలోకపాలైః ।
లీలాతనుః స్వకృతసేతుపరీప్సయా యః
కాలేఽదధత్స భగవాన్ మమ కేన తుష్యేత్ ॥ ౩౭ ॥
శ్రీరబ్జజః సగిరిశః సహలోకపాలైః ।
లీలాతనుః స్వకృతసేతుపరీప్సయా యః
కాలేఽదధత్స భగవాన్ మమ కేన తుష్యేత్ ॥ ౩౭ ॥
అర్చితం పునరిత్యాహ నారాయణ జగత్పతే ।
ఆత్మానన్దేన పూర్ణస్య కరవాణి కిమల్పకః ॥ ౩౮ ॥
ఆత్మానన్దేన పూర్ణస్య కరవాణి కిమల్పకః ॥ ౩౮ ॥
శ్రీశుక ఉవాచ
తమాహ భగవాన్ హృష్టః కృతాసనపరిగ్రహః ।
మేఘగమ్భీరయా వాచా సస్మితం కురునన్దన ॥ ౩౯ ॥
తమాహ భగవాన్ హృష్టః కృతాసనపరిగ్రహః ।
మేఘగమ్భీరయా వాచా సస్మితం కురునన్దన ॥ ౩౯ ॥
శ్రీభగవానువాచ
నరేన్ద్ర యాచ్ఞా కవిభిర్విగర్హితా
రాజన్యబన్ధోర్నిజధర్మవర్తినః ।
తథాపి యాచే తవ సౌహృదేచ్ఛయా
కన్యాం త్వదీయాం న హి శుల్కదా వయమ్ ॥ ౪౦ ॥
నరేన్ద్ర యాచ్ఞా కవిభిర్విగర్హితా
రాజన్యబన్ధోర్నిజధర్మవర్తినః ।
తథాపి యాచే తవ సౌహృదేచ్ఛయా
కన్యాం త్వదీయాం న హి శుల్కదా వయమ్ ॥ ౪౦ ॥
శ్రీరాజోవాచ
కోఽన్యస్తేఽభ్యధికో నాథ కన్యావర ఇహేప్సితః ।
గుణైకధామ్నో యస్యాఙ్గే శ్రీర్వసత్యనపాయినీ ॥ ౪౧ ॥
కోఽన్యస్తేఽభ్యధికో నాథ కన్యావర ఇహేప్సితః ।
గుణైకధామ్నో యస్యాఙ్గే శ్రీర్వసత్యనపాయినీ ॥ ౪౧ ॥
కిన్త్వస్మాభిః కృతః పూర్వం సమయః సాత్వతర్షభ ।
పుంసాం వీర్యపరీక్షార్థం కన్యావరపరీప్సయా ॥ ౪౨ ॥
పుంసాం వీర్యపరీక్షార్థం కన్యావరపరీప్సయా ॥ ౪౨ ॥
సప్తైతే గోవృషా వీర దుర్దాన్తా దురవగ్రహాః ।
ఏతైర్భగ్నాః సుబహవో భిన్నగాత్రా నృపాత్మజాః ॥ ౪౩ ॥
ఏతైర్భగ్నాః సుబహవో భిన్నగాత్రా నృపాత్మజాః ॥ ౪౩ ॥
యదిమే నిగృహీతాః స్యుస్త్వయైవ యదునన్దన ।
వరో భవానభిమతో దుహితుర్మే శ్రియఃపతే ॥ ౪౪ ॥
వరో భవానభిమతో దుహితుర్మే శ్రియఃపతే ॥ ౪౪ ॥
ఏవం సమయమాకర్ణ్య బద్ధ్వా పరికరం ప్రభుః ।
ఆత్మానం సప్తధా కృత్వా న్యగృహ్ణాల్లీలయైవ తాన్ ॥ ౪౫ ॥
ఆత్మానం సప్తధా కృత్వా న్యగృహ్ణాల్లీలయైవ తాన్ ॥ ౪౫ ॥
బద్ధ్వా తాన్ దామభిః శౌరిర్భగ్నదర్పాన్ హతౌజసః ।
వ్యకర్షల్లీలయా బద్ధాన్ బాలో దారుమయాన్ యథా ॥ ౪౬ ॥
వ్యకర్షల్లీలయా బద్ధాన్ బాలో దారుమయాన్ యథా ॥ ౪౬ ॥
తతః ప్రీతః సుతాం రాజా దదౌ కృష్ణాయ విస్మితః ।
తాం ప్రత్యగృహ్ణాద్ భగవాన్ విధివత్ సదృశీం ప్రభుః ॥ ౪౭ ॥
తాం ప్రత్యగృహ్ణాద్ భగవాన్ విధివత్ సదృశీం ప్రభుః ॥ ౪౭ ॥
రాజపత్న్యశ్చ దుహితుః కృష్ణం లబ్ధ్వా ప్రియం పతిమ్ ।
లేభిరే పరమానన్దం జాతశ్చ పరమోత్సవః ॥ ౪౮ ॥
లేభిరే పరమానన్దం జాతశ్చ పరమోత్సవః ॥ ౪౮ ॥
శఙ్ఖభేర్యానకా నేదుర్గీతవాద్యద్విజాశిషః ।
నరా నార్యః ప్రముదితాః సువాసఃస్రగలఙ్కృతాః ॥ ౪౯ ॥
నరా నార్యః ప్రముదితాః సువాసఃస్రగలఙ్కృతాః ॥ ౪౯ ॥
దశధేనుసహస్రాణి పారిబర్హమదాద్ విభుః ।
యువతీనాం త్రిసాహస్రం నిష్కగ్రీవసువాససమ్ ॥ ౫౦ ॥
యువతీనాం త్రిసాహస్రం నిష్కగ్రీవసువాససమ్ ॥ ౫౦ ॥
నవనాగసహస్రాణి నాగాచ్ఛతగుణాన్ రథాన్ ।
రథాచ్ఛతగుణానశ్వానశ్వాచ్ఛతగుణాన్ నరాన్ ॥ ౫౧ ॥
రథాచ్ఛతగుణానశ్వానశ్వాచ్ఛతగుణాన్ నరాన్ ॥ ౫౧ ॥
దమ్పతీ రథమారోప్య మహత్యా సేనయా వృతౌ ।
స్నేహప్రక్లిన్నహృదయో యాపయామాస కోశలః ॥ ౫౨ ॥
స్నేహప్రక్లిన్నహృదయో యాపయామాస కోశలః ॥ ౫౨ ॥
శ్రుత్వైతద్ రురుధుర్భూపా నయన్తం పథి కన్యకామ్ ।
భగ్నవీర్యాః సుదుర్మర్షా యదుభిర్గోవృషైః పురా ॥ ౫౩ ॥
భగ్నవీర్యాః సుదుర్మర్షా యదుభిర్గోవృషైః పురా ॥ ౫౩ ॥
తానస్యతః శరవ్రాతాన్ బన్ధుప్రియకృదర్జునః ।
గాణ్డీవీ కాలయామాస సింహః క్షుద్రమృగానివ ॥ ౫౪ ॥
గాణ్డీవీ కాలయామాస సింహః క్షుద్రమృగానివ ॥ ౫౪ ॥
పారిబర్హముపాగృహ్య ద్వారకామేత్య సత్యయా ।
రేమే యదూనామృషభో భగవాన్ దేవకీసుతః ॥ ౫౫ ॥
రేమే యదూనామృషభో భగవాన్ దేవకీసుతః ॥ ౫౫ ॥
శ్రుతకీర్తేః సుతాం భద్రాం ఉపయేమే పితృష్వసుః ।
కైకేయీం భ్రాతృభిర్దత్తాం కృష్ణః సన్తర్దనాదిభిః ॥ ౫౬ ॥
కైకేయీం భ్రాతృభిర్దత్తాం కృష్ణః సన్తర్దనాదిభిః ॥ ౫౬ ॥
సుతాం చ మద్రాధిపతేర్లక్ష్మణాం లక్షణైర్యుతామ్ ।
స్వయంవరే జహారైకః స సుపర్ణః సుధామివ ॥ ౫౭ ॥
స్వయంవరే జహారైకః స సుపర్ణః సుధామివ ॥ ౫౭ ॥
అన్యాశ్చైవంవిధా భార్యాః కృష్ణస్యాసన్ సహస్రశః ।
భౌమం హత్వా తన్నిరోధాదాహృతాశ్చారుదర్శనాః ॥ ౫౮ ॥
భౌమం హత్వా తన్నిరోధాదాహృతాశ్చారుదర్శనాః ॥ ౫౮ ॥