શ્રીમદ્ભાગવતમ્ ૧૦.૫૯

શ્રીરાજોવાચ
યથા હતો ભગવતા ભૌમો યેને ચ તાઃ સ્ત્રિયઃ ।
નિરુદ્ધા એતદાચક્ષ્વ વિક્રમં શાર્ઙ્ગધન્વનઃ ॥ ૧ ॥

શ્રીશુક ઉવાચ
ઇન્દ્રેણ હૃતછત્રેણ હૃતકુણ્ડલબન્ધુના ।
હૃતામરાદ્રિસ્થાનેન જ્ઞાપિતો ભૌમચેષ્ટિતમ્ ।
સભાર્યો ગરુડારૂઢઃ પ્રાગ્જ્યોતિષપુરં યયૌ ॥ ૨ ॥

ગિરિદુર્ગૈઃ શસ્ત્રદુર્ગૈર્જલાગ્ન્યનિલદુર્ગમમ્ ।
મુરપાશાયુતૈર્ઘોરૈર્દૃઢૈઃ સર્વત આવૃતમ્ ॥ ૩ ॥

ગદયા નિર્બિભેદાદ્રીન્ શસ્ત્રદુર્ગાણિ સાયકૈઃ ।
ચક્રેણાગ્નિં જલં વાયું મુરપાશાંસ્તથાસિના ॥ ૪ ॥

શઙ્ખનાદેન યન્ત્રાણિ હૃદયાનિ મનસ્વિનામ્ ।
પ્રાકારં ગદયા ગુર્વ્યા નિર્બિભેદ ગદાધરઃ ॥ ૫ ॥

પાઞ્ચજન્યધ્વનિં શ્રુત્વા યુગાન્તશનિભીષણમ્ ।
મુરઃ શયાન ઉત્તસ્થૌ દૈત્યઃ પઞ્ચશિરા જલાત્ ॥ ૬ ॥

ત્રિશૂલમુદ્યમ્ય સુદુર્નિરીક્ષણો
યુગાન્તસૂર્યાનલરોચિરુલ્બણઃ ।
ગ્રસંસ્ત્રિલોકીમિવ પઞ્ચભિર્મુખૈ-
રભ્યદ્રવત્તાર્ક્ષ્યસુતં યથોરગઃ ॥ ૭ ॥

આવિધ્ય શૂલં તરસા ગરુત્મતે
નિરસ્ય વક્ત્રૈર્વ્યનદત્સ પઞ્ચભિઃ ।
સ રોદસી સર્વદિશોઽમ્બરં મહા-
નાપૂરયન્નણ્ડકટાહમાવૃણોત્ ॥ ૮ ॥

તદાપતદ્ વૈ ત્રિશિખં ગરુત્મતે
હરિઃ શરાભ્યામભિનત્ત્રિધોજસા ।
મુખેષુ તં ચાપિ શરૈરતાડયત્
તસ્મૈ ગદાં સોઽપિ રુષા વ્યમુઞ્ચત ॥ ૯ ॥

તામાપતન્તીં ગદયા ગદાં મૃધે
ગદાગ્રજો નિર્બિભિદે સહસ્રધા ।
ઉદ્યમ્ય બાહૂનભિધાવતોઽજિતઃ
શિરાંસિ ચક્રેણ જહાર લીલયા ॥ ૧૦ ॥

વ્યસુઃ પપાતામ્ભસિ કૃત્તશીર્ષો
નિકૃત્તશૃઙ્ગોઽદ્રિરિવેન્દ્રતેજસા ।
તસ્યાત્મજાઃ સપ્ત પિતુર્વધાતુરાઃ
પ્રતિક્રિયામર્ષજુષઃ સમુદ્યતાઃ ॥ ૧૧ ॥

તામ્રોઽન્તરિક્ષઃ શ્રવણો વિભાવસુ-
ર્વસુર્નભસ્વાનરુણશ્ચ સપ્તમઃ ।
પીઠં પુરસ્કૃત્ય ચમૂપતિં મૃધે
ભૌમપ્રયુક્તા નિરગન્ ધૃતાયુધાઃ ॥ ૧૨ ॥

પ્રાયુઞ્જતાસાદ્ય શરાનસીન્ ગદાઃ
શક્ત્યૃષ્ટિશૂલાન્યજિતે રુષોલ્બણાઃ ।
તચ્છસ્ત્રકૂટં ભગવાન્ સ્વમાર્ગણૈ-
રમોઘવીર્યસ્તિલશશ્ચકર્ત હ ॥ ૧૩ ॥

તાન્ પીઠમુખ્યાનનયદ્ યમક્ષયં
નિકૃત્તશીર્ષોરુભુજાઙ્ઘ્રિવર્મણઃ ।
સ્વાનીકપાનચ્યુતચક્રસાયકૈ-
સ્તથા નિરસ્તાન્ નરકો ધરાસુતઃ ।
નિરીક્ષ્ય દુર્મર્ષણ આસ્રવન્મદૈ-
ર્ગજૈઃ પયોધિપ્રભવૈર્નિરાક્રમાત્ ॥ ૧૪ ॥

દૃષ્ટ્વા સભાર્યં ગરુડોપરિ સ્થિતં
સૂર્યોપરિષ્ટાત્ સતડિદ્ ઘનં યથા ।
કૃષ્ણં સ તસ્મૈ વ્યસૃજચ્છતઘ્નીં
યોધાશ્ચ સર્વે યુગપચ્ચ વિવ્યધુઃ ॥ ૧૫ ॥

તદ્ ભૌમસૈન્યં ભગવાન્ ગદાગ્રજો
વિચિત્રવાજૈર્નિશિતૈઃ શિલીમુખૈઃ ।
નિકૃત્તબાહૂરુશિરોધ્રવિગ્રહં
ચકાર તર્હ્યેવ હતાશ્વકુઞ્જરમ્ ॥ ૧૬ ॥

યાનિ યોધૈઃ પ્રયુક્તાનિ શસ્ત્રાસ્ત્રાણિ કુરૂદ્વહ ।
હરિસ્તાન્યચ્છિનત્તીક્ષ્ણૈઃ શરૈરેકૈકશસ્ત્રિભિઃ ॥ ૧૭ ॥

ઉહ્યમાનઃ સુપર્ણેન પક્ષાભ્યાં નિઘ્નતા ગજાન્ ।
ગુરુત્મતા હન્યમાનાસ્તુણ્ડપક્ષનખેર્ગજાઃ ॥ ૧૮ ॥

પુરમેવાવિશન્નાર્તા નરકો યુધ્યયુધ્યત ॥ ૧૯ ॥

દૃષ્ટ્વા વિદ્રાવિતં સૈન્યં ગરુડેનાર્દિતં સ્વકં ।
તં ભૌમઃ પ્રાહરચ્છક્ત્યા વજ્રઃ પ્રતિહતો યતઃ ।
નાકમ્પત તયા વિદ્ધો માલાહત ઇવ દ્વિપઃ ॥ ૨૦ ॥

શૂલં ભૌમોઽચ્યુતં હન્તુમાદદે વિતથોદ્યમઃ ।
તદ્વિસર્ગાત્ પૂર્વમેવ નરકસ્ય શિરો હરિઃ ।
અપાહરદ્ ગજસ્થસ્ય ચક્રેણ ક્ષુરનેમિના ॥ ૨૧ ॥

સકુણ્ડલં ચારુકિરીટભૂષણં
બભૌ પૃથિવ્યાં પતિતં સમુજ્જ્વલમ્ ।
હા હેતિ સાધ્વિત્યૃષયઃ સુરેશ્વરા
માલ્યૈર્મુકુન્દં વિકિરન્ત ઈડિરે ॥ ૨૨ ॥

તતશ્ચ ભૂઃ કૃષ્ણમુપેત્ય કુણ્ડલે
પ્રતપ્તજામ્બૂનદરત્નભાસ્વરે ।
સવૈજયન્ત્યા વનમાલયાર્પયત્
પ્રાચેતસં છત્રમથો મહામણિમ્ ॥ ૨૩ ॥

અસ્તૌષીદથ વિશ્વેશં દેવી દેવવરાર્ચિતમ્ ।
પ્રાઞ્જલિઃ પ્રણતા રાજન્ ભક્તિપ્રવણયા ધિયા ॥ ૨૪ ॥

ભૂમિરુવાચ
નમસ્તે દેવદેવેશ શઙ્ખચક્રગદાધર ।
ભક્તેચ્છોપાત્તરૂપાય પરમાત્મન્ નમોઽસ્તુ તે ॥ ૨૫ ॥

નમઃ પઙ્કજનાભાય નમઃ પઙ્કજમાલિને ।
નમઃ પઙ્કજનેત્રાય નમસ્તે પઙ્કજાઙ્ઘ્રયે ॥ ૨૬ ॥

નમો ભગવતે તુભ્યં વાસુદેવાય વિષ્ણવે ।
પુરુષાયાદિબીજાય પૂર્ણબોધાય તે નમઃ ॥ ૨૭ ॥

અજાય જનયિત્રેઽસ્ય બ્રહ્મણેઽનન્તશક્તયે ।
પરાવરાત્મન્ ભૂતાત્મન્ પરમાત્મન્ નમોઽસ્તુ તે ॥ ૨૮ ॥

ત્વં વૈ સિસૃક્ષુરજ ઉત્કટં પ્રભો
તમો નિરોધાય બિભર્ષ્યસંવૃતઃ ।
સ્થાનાય સત્ત્વં જગતો જગત્પતે
કાલઃ પ્રધાનં પુરુષો ભવાન્ પરઃ ॥ ૨૯ ॥

અહં પયો જ્યોતિરથાનિલો નભો
માત્રાણિ દેવા મન ઇન્દ્રિયાણિ ।
કર્તા મહાનિત્યખિલં ચરાચરં
ત્વય્યદ્વિતીયે ભગવન્નયં ભ્રમઃ ॥ ૩૦ ॥

તસ્યાત્મજોઽયં તવ પાદપઙ્કજં
ભીતઃ પ્રપન્નાર્તિહરોપસાદિતઃ ।
તત્ પાલયૈનં કુરુ હસ્તપઙ્કજં
શિરસ્યમુષ્યાખિલકલ્મષાપહમ્ ॥ ૩૧ ॥

શ્રીશુક ઉવાચ
ઇતિ ભૂમ્યર્થિતો વાગ્ભિર્ભગવાન્ ભક્તિનમ્રયા ।
દત્ત્વાભયં ભૌમગૃહં પ્રાવિશત્ સકલર્દ્ધિમત્ ॥ ૩૨ ॥

તત્ર રાજન્યકન્યાનાં ષટ્સહસ્રાધિકાયુતમ્ ।
ભૌમાહૃતાનાં વિક્રમ્ય રાજભ્યો દદૃશે હરિઃ ॥ ૩૩ ॥

તં પ્રવિષ્ટં સ્ત્રિયો વીક્ષ્ય નરવર્યં વિમોહિતાઃ ।
મનસા વવ્રિરેઽભીષ્ટં પતિં દૈવોપસાદિતમ્ ॥ ૩૪ ॥

ભૂયાત્ પતિરયં મહ્યં ધાતા તદનુમોદતામ્ ।
ઇતિ સર્વાઃ પૃથક્ કૃષ્ણે ભાવેન હૃદયં દધુઃ ॥ ૩૫ ॥

તાઃ પ્રાહિણોદ્દ્વારવતીં સુમૃષ્ટવિરજોઽમ્બરાઃ ।
નરયાનૈર્મહાકોશાન્ રથાશ્વાન્ દ્રવિણં મહત્ ॥ ૩૬ ॥

ઐરાવતકુલેભાંશ્ચ ચતુર્દન્તાંસ્તરસ્વિનઃ ।
પાણ્ડુરાંશ્ચ ચતુઃષષ્ટિં પ્રેરયામાસ કેશવઃ ॥ ૩૭ ॥

ગત્વા સુરેન્દ્રભવનં દત્ત્વાદિત્યૈ ચ કુણ્ડલે ।
પૂજિતસ્ત્રિદશેન્દ્રેણ મહેન્દ્રયાણ્યા ચ સપ્રિયઃ ॥ ૩૮ ॥

ચોદિતો ભાર્યયોત્પાટ્ય પારિજાતં ગરુત્મતિ ।
આરોપ્ય સેન્દ્રાન્ વિબુધાન્ નિર્જિત્યોપાનયત્પુરમ્ ॥ ૩૯ ॥

સ્થાપિતઃ સત્યભામાયા ગૃહોદ્યાનોપશોભનઃ ।
અન્વગુર્ભ્રમરાઃ સ્વર્ગાત્ તદ્ગન્ધાસવલમ્પટાઃ ॥ ૪૦ ॥

યયાચ આનમ્ય કિરીટકોટિભિઃ
પાદૌ સ્પૃશન્નચ્યુતમર્થસાધનમ્ ।
સિદ્ધાર્થ એતેન વિગૃહ્યતે મહા-
નહો સુરાણાં ચ તમો ધિગાઢ્યતામ્ ॥ ૪૧ ॥

અથો મુહૂર્ત એકસ્મિન્ નાનાગારેષુ તાઃ સ્ત્રિયઃ ।
યથોપયેમે ભગવાન્ તાવદ્ રૂપધરોઽવ્યયઃ ॥ ૪૨ ॥

ગૃહેષુ તાસામનપાય્યતર્કકૃ-
ન્નિરસ્તસામ્યાતિશયેષ્વવસ્થિતઃ ।
રેમે રમાભિર્નિજકામસમ્પ્લુતો
યથેતરો ગાર્હકમેધિકાંશ્ચરન્ ॥ ૪૩ ॥

ઇત્થં રમાપતિમવાપ્ય પતિં સ્ત્રિયસ્તા
બ્રહ્માદયોઽપિ ન વિદુઃ પદવીં યદીયામ્ ।
ભેજુર્મુદાવિરતમેધિતયાનુરાગ-
હાસાવલોકનવસઙ્ગમજલ્પલજ્જાઃ ॥ ૪૪ ॥

પ્રત્યુદ્ગમાસનવરાર્હણપાદશૌચ-
તામ્બૂલવિશ્રમણવીજનગન્ધમાલ્યૈઃ ।
કેશપ્રસારશયનસ્નપનોપહાર્યૈ-
ર્દાસીશતા અપિ વિભોર્વિદધુઃ સ્મ દાસ્યમ્ ॥ ૪૫ ॥