ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତମ୍ ୧୦.୫୯

ଶ୍ରୀରାଜୋଵାଚ
ଯଥା ହତୋ ଭଗଵତା ଭୌମୋ ଯେନେ ଚ ତାଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ ।
ନିରୁଦ୍ଧା ଏତଦାଚକ୍ଷ୍ଵ ଵିକ୍ରମଂ ଶାର୍ଙ୍ଗଧନ୍ଵନଃ ॥ ୧ ॥

ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ
ଇନ୍ଦ୍ରେଣ ହୃତଛତ୍ରେଣ ହୃତକୁଣ୍ଡଲବନ୍ଧୁନା ।
ହୃତାମରାଦ୍ରିସ୍ଥାନେନ ଜ୍ଞାପିତୋ ଭୌମଚେଷ୍ଟିତମ୍ ।
ସଭାର୍ଯୋ ଗରୁଡାରୂଢଃ ପ୍ରାଗ୍ଜ୍ଯୋତିଷପୁରଂ ଯଯୌ ॥ ୨ ॥

ଗିରିଦୁର୍ଗୈଃ ଶସ୍ତ୍ରଦୁର୍ଗୈର୍ଜଲାଗ୍ନ୍ଯନିଲଦୁର୍ଗମମ୍ ।
ମୁରପାଶାଯୁତୈର୍ଘୋରୈର୍ଦୃଢୈଃ ସର୍ଵତ ଆଵୃତମ୍ ॥ ୩ ॥

ଗଦଯା ନିର୍ବିଭେଦାଦ୍ରୀନ୍ ଶସ୍ତ୍ରଦୁର୍ଗାଣି ସାଯକୈଃ ।
ଚକ୍ରେଣାଗ୍ନିଂ ଜଲଂ ଵାଯୁଂ ମୁରପାଶାଂସ୍ତଥାସିନା ॥ ୪ ॥

ଶଙ୍ଖନାଦେନ ଯନ୍ତ୍ରାଣି ହୃଦଯାନି ମନସ୍ଵିନାମ୍ ।
ପ୍ରାକାରଂ ଗଦଯା ଗୁର୍ଵ୍ଯା ନିର୍ବିଭେଦ ଗଦାଧରଃ ॥ ୫ ॥

ପାଞ୍ଚଜନ୍ଯଧ୍ଵନିଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଯୁଗାନ୍ତଶନିଭୀଷଣମ୍ ।
ମୁରଃ ଶଯାନ ଉତ୍ତସ୍ଥୌ ଦୈତ୍ଯଃ ପଞ୍ଚଶିରା ଜଲାତ୍ ॥ ୬ ॥

ତ୍ରିଶୂଲମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ସୁଦୁର୍ନିରୀକ୍ଷଣୋ
ଯୁଗାନ୍ତସୂର୍ଯାନଲରୋଚିରୁଲ୍ବଣଃ ।
ଗ୍ରସଂସ୍ତ୍ରିଲୋକୀମିଵ ପଞ୍ଚଭିର୍ମୁଖୈ-
ରଭ୍ଯଦ୍ରଵତ୍ତାର୍କ୍ଷ୍ଯସୁତଂ ଯଥୋରଗଃ ॥ ୭ ॥

ଆଵିଧ୍ଯ ଶୂଲଂ ତରସା ଗରୁତ୍ମତେ
ନିରସ୍ଯ ଵକ୍ତ୍ରୈର୍ଵ୍ଯନଦତ୍ସ ପଞ୍ଚଭିଃ ।
ସ ରୋଦସୀ ସର୍ଵଦିଶୋଽମ୍ବରଂ ମହା-
ନାପୂରଯନ୍ନଣ୍ଡକଟାହମାଵୃଣୋତ୍ ॥ ୮ ॥

ତଦାପତଦ୍ ଵୈ ତ୍ରିଶିଖଂ ଗରୁତ୍ମତେ
ହରିଃ ଶରାଭ୍ଯାମଭିନତ୍ତ୍ରିଧୋଜସା ।
ମୁଖେଷୁ ତଂ ଚାପି ଶରୈରତାଡଯତ୍
ତସ୍ମୈ ଗଦାଂ ସୋଽପି ରୁଷା ଵ୍ଯମୁଞ୍ଚତ ॥ ୯ ॥

ତାମାପତନ୍ତୀଂ ଗଦଯା ଗଦାଂ ମୃଧେ
ଗଦାଗ୍ରଜୋ ନିର୍ବିଭିଦେ ସହସ୍ରଧା ।
ଉଦ୍ଯମ୍ଯ ବାହୂନଭିଧାଵତୋଽଜିତଃ
ଶିରାଂସି ଚକ୍ରେଣ ଜହାର ଲୀଲଯା ॥ ୧୦ ॥

ଵ୍ଯସୁଃ ପପାତାମ୍ଭସି କୃତ୍ତଶୀର୍ଷୋ
ନିକୃତ୍ତଶୃଙ୍ଗୋଽଦ୍ରିରିଵେନ୍ଦ୍ରତେଜସା ।
ତସ୍ଯାତ୍ମଜାଃ ସପ୍ତ ପିତୁର୍ଵଧାତୁରାଃ
ପ୍ରତିକ୍ରିଯାମର୍ଷଜୁଷଃ ସମୁଦ୍ଯତାଃ ॥ ୧୧ ॥

ତାମ୍ରୋଽନ୍ତରିକ୍ଷଃ ଶ୍ରଵଣୋ ଵିଭାଵସୁ-
ର୍ଵସୁର୍ନଭସ୍ଵାନରୁଣଶ୍ଚ ସପ୍ତମଃ ।
ପୀଠଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଚମୂପତିଂ ମୃଧେ
ଭୌମପ୍ରଯୁକ୍ତା ନିରଗନ୍ ଧୃତାଯୁଧାଃ ॥ ୧୨ ॥

ପ୍ରାଯୁଞ୍ଜତାସାଦ୍ଯ ଶରାନସୀନ୍ ଗଦାଃ
ଶକ୍ତ୍ଯୃଷ୍ଟିଶୂଲାନ୍ଯଜିତେ ରୁଷୋଲ୍ବଣାଃ ।
ତଚ୍ଛସ୍ତ୍ରକୂଟଂ ଭଗଵାନ୍ ସ୍ଵମାର୍ଗଣୈ-
ରମୋଘଵୀର୍ଯସ୍ତିଲଶଶ୍ଚକର୍ତ ହ ॥ ୧୩ ॥

ତାନ୍ ପୀଠମୁଖ୍ଯାନନଯଦ୍ ଯମକ୍ଷଯଂ
ନିକୃତ୍ତଶୀର୍ଷୋରୁଭୁଜାଙ୍ଘ୍ରିଵର୍ମଣଃ ।
ସ୍ଵାନୀକପାନଚ୍ଯୁତଚକ୍ରସାଯକୈ-
ସ୍ତଥା ନିରସ୍ତାନ୍ ନରକୋ ଧରାସୁତଃ ।
ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ଦୁର୍ମର୍ଷଣ ଆସ୍ରଵନ୍ମଦୈ-
ର୍ଗଜୈଃ ପଯୋଧିପ୍ରଭଵୈର୍ନିରାକ୍ରମାତ୍ ॥ ୧୪ ॥

ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସଭାର୍ଯଂ ଗରୁଡୋପରି ସ୍ଥିତଂ
ସୂର୍ଯୋପରିଷ୍ଟାତ୍ ସତଡିଦ୍ ଘନଂ ଯଥା ।
କୃଷ୍ଣଂ ସ ତସ୍ମୈ ଵ୍ଯସୃଜଚ୍ଛତଘ୍ନୀଂ
ଯୋଧାଶ୍ଚ ସର୍ଵେ ଯୁଗପଚ୍ଚ ଵିଵ୍ଯଧୁଃ ॥ ୧୫ ॥

ତଦ୍ ଭୌମସୈନ୍ଯଂ ଭଗଵାନ୍ ଗଦାଗ୍ରଜୋ
ଵିଚିତ୍ରଵାଜୈର୍ନିଶିତୈଃ ଶିଲୀମୁଖୈଃ ।
ନିକୃତ୍ତବାହୂରୁଶିରୋଧ୍ରଵିଗ୍ରହଂ
ଚକାର ତର୍ହ୍ଯେଵ ହତାଶ୍ଵକୁଞ୍ଜରମ୍ ॥ ୧୬ ॥

ଯାନି ଯୋଧୈଃ ପ୍ରଯୁକ୍ତାନି ଶସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ରାଣି କୁରୂଦ୍ଵହ ।
ହରିସ୍ତାନ୍ଯଚ୍ଛିନତ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈଃ ଶରୈରେକୈକଶସ୍ତ୍ରିଭିଃ ॥ ୧୭ ॥

ଉହ୍ଯମାନଃ ସୁପର୍ଣେନ ପକ୍ଷାଭ୍ଯାଂ ନିଘ୍ନତା ଗଜାନ୍ ।
ଗୁରୁତ୍ମତା ହନ୍ଯମାନାସ୍ତୁଣ୍ଡପକ୍ଷନଖେର୍ଗଜାଃ ॥ ୧୮ ॥

ପୁରମେଵାଵିଶନ୍ନାର୍ତା ନରକୋ ଯୁଧ୍ଯଯୁଧ୍ଯତ ॥ ୧୯ ॥

ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିଦ୍ରାଵିତଂ ସୈନ୍ଯଂ ଗରୁଡେନାର୍ଦିତଂ ସ୍ଵକଂ ।
ତଂ ଭୌମଃ ପ୍ରାହରଚ୍ଛକ୍ତ୍ଯା ଵଜ୍ରଃ ପ୍ରତିହତୋ ଯତଃ ।
ନାକମ୍ପତ ତଯା ଵିଦ୍ଧୋ ମାଲାହତ ଇଵ ଦ୍ଵିପଃ ॥ ୨୦ ॥

ଶୂଲଂ ଭୌମୋଽଚ୍ଯୁତଂ ହନ୍ତୁମାଦଦେ ଵିତଥୋଦ୍ଯମଃ ।
ତଦ୍ଵିସର୍ଗାତ୍ ପୂର୍ଵମେଵ ନରକସ୍ଯ ଶିରୋ ହରିଃ ।
ଅପାହରଦ୍ ଗଜସ୍ଥସ୍ଯ ଚକ୍ରେଣ କ୍ଷୁରନେମିନା ॥ ୨୧ ॥

ସକୁଣ୍ଡଲଂ ଚାରୁକିରୀଟଭୂଷଣଂ
ବଭୌ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ପତିତଂ ସମୁଜ୍ଜ୍ଵଲମ୍ ।
ହା ହେତି ସାଧ୍ଵିତ୍ଯୃଷଯଃ ସୁରେଶ୍ଵରା
ମାଲ୍ଯୈର୍ମୁକୁନ୍ଦଂ ଵିକିରନ୍ତ ଈଡିରେ ॥ ୨୨ ॥

ତତଶ୍ଚ ଭୂଃ କୃଷ୍ଣମୁପେତ୍ଯ କୁଣ୍ଡଲେ
ପ୍ରତପ୍ତଜାମ୍ବୂନଦରତ୍ନଭାସ୍ଵରେ ।
ସଵୈଜଯନ୍ତ୍ଯା ଵନମାଲଯାର୍ପଯତ୍
ପ୍ରାଚେତସଂ ଛତ୍ରମଥୋ ମହାମଣିମ୍ ॥ ୨୩ ॥

ଅସ୍ତୌଷୀଦଥ ଵିଶ୍ଵେଶଂ ଦେଵୀ ଦେଵଵରାର୍ଚିତମ୍ ।
ପ୍ରାଞ୍ଜଲିଃ ପ୍ରଣତା ରାଜନ୍ ଭକ୍ତିପ୍ରଵଣଯା ଧିଯା ॥ ୨୪ ॥

ଭୂମିରୁଵାଚ
ନମସ୍ତେ ଦେଵଦେଵେଶ ଶଙ୍ଖଚକ୍ରଗଦାଧର ।
ଭକ୍ତେଚ୍ଛୋପାତ୍ତରୂପାଯ ପରମାତ୍ମନ୍ ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ ॥ ୨୫ ॥

ନମଃ ପଙ୍କଜନାଭାଯ ନମଃ ପଙ୍କଜମାଲିନେ ।
ନମଃ ପଙ୍କଜନେତ୍ରାଯ ନମସ୍ତେ ପଙ୍କଜାଙ୍ଘ୍ରଯେ ॥ ୨୬ ॥

ନମୋ ଭଗଵତେ ତୁଭ୍ଯଂ ଵାସୁଦେଵାଯ ଵିଷ୍ଣଵେ ।
ପୁରୁଷାଯାଦିବୀଜାଯ ପୂର୍ଣବୋଧାଯ ତେ ନମଃ ॥ ୨୭ ॥

ଅଜାଯ ଜନଯିତ୍ରେଽସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମଣେଽନନ୍ତଶକ୍ତଯେ ।
ପରାଵରାତ୍ମନ୍ ଭୂତାତ୍ମନ୍ ପରମାତ୍ମନ୍ ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ ॥ ୨୮ ॥

ତ୍ଵଂ ଵୈ ସିସୃକ୍ଷୁରଜ ଉତ୍କଟଂ ପ୍ରଭୋ
ତମୋ ନିରୋଧାଯ ବିଭର୍ଷ୍ଯସଂଵୃତଃ ।
ସ୍ଥାନାଯ ସତ୍ତ୍ଵଂ ଜଗତୋ ଜଗତ୍ପତେ
କାଲଃ ପ୍ରଧାନଂ ପୁରୁଷୋ ଭଵାନ୍ ପରଃ ॥ ୨୯ ॥

ଅହଂ ପଯୋ ଜ୍ଯୋତିରଥାନିଲୋ ନଭୋ
ମାତ୍ରାଣି ଦେଵା ମନ ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ।
କର୍ତା ମହାନିତ୍ଯଖିଲଂ ଚରାଚରଂ
ତ୍ଵଯ୍ଯଦ୍ଵିତୀଯେ ଭଗଵନ୍ନଯଂ ଭ୍ରମଃ ॥ ୩୦ ॥

ତସ୍ଯାତ୍ମଜୋଽଯଂ ତଵ ପାଦପଙ୍କଜଂ
ଭୀତଃ ପ୍ରପନ୍ନାର୍ତିହରୋପସାଦିତଃ ।
ତତ୍ ପାଲଯୈନଂ କୁରୁ ହସ୍ତପଙ୍କଜଂ
ଶିରସ୍ଯମୁଷ୍ଯାଖିଲକଲ୍ମଷାପହମ୍ ॥ ୩୧ ॥

ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ
ଇତି ଭୂମ୍ଯର୍ଥିତୋ ଵାଗ୍ଭିର୍ଭଗଵାନ୍ ଭକ୍ତିନମ୍ରଯା ।
ଦତ୍ତ୍ଵାଭଯଂ ଭୌମଗୃହଂ ପ୍ରାଵିଶତ୍ ସକଲର୍ଦ୍ଧିମତ୍ ॥ ୩୨ ॥

ତତ୍ର ରାଜନ୍ଯକନ୍ଯାନାଂ ଷଟ୍ସହସ୍ରାଧିକାଯୁତମ୍ ।
ଭୌମାହୃତାନାଂ ଵିକ୍ରମ୍ଯ ରାଜଭ୍ଯୋ ଦଦୃଶେ ହରିଃ ॥ ୩୩ ॥

ତଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟଂ ସ୍ତ୍ରିଯୋ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ନରଵର୍ଯଂ ଵିମୋହିତାଃ ।
ମନସା ଵଵ୍ରିରେଽଭୀଷ୍ଟଂ ପତିଂ ଦୈଵୋପସାଦିତମ୍ ॥ ୩୪ ॥

ଭୂଯାତ୍ ପତିରଯଂ ମହ୍ଯଂ ଧାତା ତଦନୁମୋଦତାମ୍ ।
ଇତି ସର୍ଵାଃ ପୃଥକ୍ କୃଷ୍ଣେ ଭାଵେନ ହୃଦଯଂ ଦଧୁଃ ॥ ୩୫ ॥

ତାଃ ପ୍ରାହିଣୋଦ୍ଦ୍ଵାରଵତୀଂ ସୁମୃଷ୍ଟଵିରଜୋଽମ୍ବରାଃ ।
ନରଯାନୈର୍ମହାକୋଶାନ୍ ରଥାଶ୍ଵାନ୍ ଦ୍ରଵିଣଂ ମହତ୍ ॥ ୩୬ ॥

ଐରାଵତକୁଲେଭାଂଶ୍ଚ ଚତୁର୍ଦନ୍ତାଂସ୍ତରସ୍ଵିନଃ ।
ପାଣ୍ଡୁରାଂଶ୍ଚ ଚତୁଃଷଷ୍ଟିଂ ପ୍ରେରଯାମାସ କେଶଵଃ ॥ ୩୭ ॥

ଗତ୍ଵା ସୁରେନ୍ଦ୍ରଭଵନଂ ଦତ୍ତ୍ଵାଦିତ୍ଯୈ ଚ କୁଣ୍ଡଲେ ।
ପୂଜିତସ୍ତ୍ରିଦଶେନ୍ଦ୍ରେଣ ମହେନ୍ଦ୍ରଯାଣ୍ଯା ଚ ସପ୍ରିଯଃ ॥ ୩୮ ॥

ଚୋଦିତୋ ଭାର୍ଯଯୋତ୍ପାଟ୍ଯ ପାରିଜାତଂ ଗରୁତ୍ମତି ।
ଆରୋପ୍ଯ ସେନ୍ଦ୍ରାନ୍ ଵିବୁଧାନ୍ ନିର୍ଜିତ୍ଯୋପାନଯତ୍ପୁରମ୍ ॥ ୩୯ ॥

ସ୍ଥାପିତଃ ସତ୍ଯଭାମାଯା ଗୃହୋଦ୍ଯାନୋପଶୋଭନଃ ।
ଅନ୍ଵଗୁର୍ଭ୍ରମରାଃ ସ୍ଵର୍ଗାତ୍ ତଦ୍ଗନ୍ଧାସଵଲମ୍ପଟାଃ ॥ ୪୦ ॥

ଯଯାଚ ଆନମ୍ଯ କିରୀଟକୋଟିଭିଃ
ପାଦୌ ସ୍ପୃଶନ୍ନଚ୍ଯୁତମର୍ଥସାଧନମ୍ ।
ସିଦ୍ଧାର୍ଥ ଏତେନ ଵିଗୃହ୍ଯତେ ମହା-
ନହୋ ସୁରାଣାଂ ଚ ତମୋ ଧିଗାଢ୍ଯତାମ୍ ॥ ୪୧ ॥

ଅଥୋ ମୁହୂର୍ତ ଏକସ୍ମିନ୍ ନାନାଗାରେଷୁ ତାଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ ।
ଯଥୋପଯେମେ ଭଗଵାନ୍ ତାଵଦ୍ ରୂପଧରୋଽଵ୍ଯଯଃ ॥ ୪୨ ॥

ଗୃହେଷୁ ତାସାମନପାଯ୍ଯତର୍କକୃ-
ନ୍ନିରସ୍ତସାମ୍ଯାତିଶଯେଷ୍ଵଵସ୍ଥିତଃ ।
ରେମେ ରମାଭିର୍ନିଜକାମସମ୍ପ୍ଲୁତୋ
ଯଥେତରୋ ଗାର୍ହକମେଧିକାଂଶ୍ଚରନ୍ ॥ ୪୩ ॥

ଇତ୍ଥଂ ରମାପତିମଵାପ୍ଯ ପତିଂ ସ୍ତ୍ରିଯସ୍ତା
ବ୍ରହ୍ମାଦଯୋଽପି ନ ଵିଦୁଃ ପଦଵୀଂ ଯଦୀଯାମ୍ ।
ଭେଜୁର୍ମୁଦାଵିରତମେଧିତଯାନୁରାଗ-
ହାସାଵଲୋକନଵସଙ୍ଗମଜଲ୍ପଲଜ୍ଜାଃ ॥ ୪୪ ॥

ପ୍ରତ୍ଯୁଦ୍ଗମାସନଵରାର୍ହଣପାଦଶୌଚ-
ତାମ୍ବୂଲଵିଶ୍ରମଣଵୀଜନଗନ୍ଧମାଲ୍ଯୈଃ ।
କେଶପ୍ରସାରଶଯନସ୍ନପନୋପହାର୍ଯୈ-
ର୍ଦାସୀଶତା ଅପି ଵିଭୋର୍ଵିଦଧୁଃ ସ୍ମ ଦାସ୍ଯମ୍ ॥ ୪୫ ॥