শ্ৰীশুক উৱাচ
একৈকশস্তাঃ কৃষ্ণস্য পুত্ৰান্ দশ দশাবলাঃ ।
অজীজনন্ননৱমান্পিতুঃ সৰ্ৱাত্মসম্পদা ॥ ১ ॥
একৈকশস্তাঃ কৃষ্ণস্য পুত্ৰান্ দশ দশাবলাঃ ।
অজীজনন্ননৱমান্পিতুঃ সৰ্ৱাত্মসম্পদা ॥ ১ ॥
গৃহাদনপগং ৱীক্ষ্য ৰাজপুত্ৰ্যোঽচ্যুতং স্থিতম্ ।
প্ৰেষ্ঠং ন্যমংসত স্ৱং স্ৱং ন তত্তত্ত্ৱৱিদঃ স্ত্ৰিযঃ ॥ ২ ॥
প্ৰেষ্ঠং ন্যমংসত স্ৱং স্ৱং ন তত্তত্ত্ৱৱিদঃ স্ত্ৰিযঃ ॥ ২ ॥
চাৰ্ৱব্জকোশৱদনাযতবাহুনেত্ৰ-
সপ্ৰেমহাসৰসৱীক্ষিতৱল্গুজল্পৈঃ ।
সম্মোহিতা ভগৱতো ন মনো ৱিজেতুং
স্ৱৈৰ্ৱিভ্ৰমৈঃ সমশকন্ ৱনিতা ৱিভূম্নঃ ॥ ৩ ॥
সপ্ৰেমহাসৰসৱীক্ষিতৱল্গুজল্পৈঃ ।
সম্মোহিতা ভগৱতো ন মনো ৱিজেতুং
স্ৱৈৰ্ৱিভ্ৰমৈঃ সমশকন্ ৱনিতা ৱিভূম্নঃ ॥ ৩ ॥
স্মাযাৱলোকলৱদৰ্শিতভাৱহাৰি-
ভ্ৰূমণ্ডলপ্ৰহিতসৌৰতমন্ত্ৰশৌণ্ডৈঃ ।
পত্ন্যস্তু ষোডশসহস্ৰমনঙ্গবাণৈ-
ৰ্যস্যেন্দ্ৰিযং ৱিমথিতুং কৰণৈৰ্ন শেকুঃ ॥ ৪ ॥
ভ্ৰূমণ্ডলপ্ৰহিতসৌৰতমন্ত্ৰশৌণ্ডৈঃ ।
পত্ন্যস্তু ষোডশসহস্ৰমনঙ্গবাণৈ-
ৰ্যস্যেন্দ্ৰিযং ৱিমথিতুং কৰণৈৰ্ন শেকুঃ ॥ ৪ ॥
ইত্থং ৰমাপতিমৱাপ্য পতিং স্ত্ৰিযস্তা
ব্ৰহ্মাদযোঽপি ন ৱিদুঃ পদৱীং যদীযাম্ ।
ভেজুৰ্মুদাৱিৰতমেধিতযানুৰাগ-
হাসাৱলোকনৱসঙ্গমলালসাদ্যম্ ॥ ৫ ॥
ব্ৰহ্মাদযোঽপি ন ৱিদুঃ পদৱীং যদীযাম্ ।
ভেজুৰ্মুদাৱিৰতমেধিতযানুৰাগ-
হাসাৱলোকনৱসঙ্গমলালসাদ্যম্ ॥ ৫ ॥
প্ৰত্যুদ্গমাসনৱৰাৰ্হণপাদশৌচ-
তাম্বূলৱিশ্ৰমণৱীজনগন্ধমাল্যৈঃ ।
কেশপ্ৰসাৰশযনস্নপনোপহাৰ্যৈ-
ৰ্দাসীশতা অপি ৱিভোৰ্ৱিদধুঃ স্ম দাস্যম্ ॥ ৬ ॥
তাম্বূলৱিশ্ৰমণৱীজনগন্ধমাল্যৈঃ ।
কেশপ্ৰসাৰশযনস্নপনোপহাৰ্যৈ-
ৰ্দাসীশতা অপি ৱিভোৰ্ৱিদধুঃ স্ম দাস্যম্ ॥ ৬ ॥
তাসাং যা দশপুত্ৰাণাং কৃষ্ণস্ত্ৰীণাং পুৰোদিতাঃ ।
অষ্টৌ মহিষ্যস্তত্পুত্ৰান্ প্ৰদ্যুম্নাদীন্ গৃণামি তে ॥ ৭ ॥
অষ্টৌ মহিষ্যস্তত্পুত্ৰান্ প্ৰদ্যুম্নাদীন্ গৃণামি তে ॥ ৭ ॥
চাৰুদেষ্ণঃ সুদেষ্ণশ্চ চাৰুদেহশ্চ ৱীৰ্যৱান্ ।
সুচাৰুশ্চাৰুগুপ্তশ্চ ভদ্ৰচাৰুস্তথাপৰঃ ॥ ৮ ॥
সুচাৰুশ্চাৰুগুপ্তশ্চ ভদ্ৰচাৰুস্তথাপৰঃ ॥ ৮ ॥
চাৰুচন্দ্ৰো ৱিচাৰুশ্চ চাৰুশ্চ দশমো হৰেঃ ।
প্ৰদ্যুম্নপ্ৰমুখা জাতা ৰুক্মিণ্যাং নাৱমাঃ পিতুঃ ॥ ৯ ॥
প্ৰদ্যুম্নপ্ৰমুখা জাতা ৰুক্মিণ্যাং নাৱমাঃ পিতুঃ ॥ ৯ ॥
ভানুঃ সুভানুঃ স্ৱৰ্ভানুঃ প্ৰভানুৰ্ভানুমাংস্তথা ।
চন্দ্ৰভানুৰ্বৃহদ্ভানুৰতিভানুস্তথাষ্টমঃ ॥ ১০ ॥
চন্দ্ৰভানুৰ্বৃহদ্ভানুৰতিভানুস্তথাষ্টমঃ ॥ ১০ ॥
শ্ৰীভানুঃ প্ৰতিভানুশ্চ সত্যভামাত্মজা দশ ।
সাম্বঃ সুমিত্ৰঃ পুৰুজিচ্ছতজিচ্চ সহস্ৰজিত্ ॥ ১১ ॥
সাম্বঃ সুমিত্ৰঃ পুৰুজিচ্ছতজিচ্চ সহস্ৰজিত্ ॥ ১১ ॥
ৱিজযশ্চিত্ৰকেতুশ্চ ৱসুমান্ দ্ৰৱিডঃ ক্ৰতুঃ ।
জাম্বৱত্যাঃ সুতা হ্যেতে সাম্বাদ্যাঃ পিতৃসম্মতাঃ ॥ ১২ ॥
জাম্বৱত্যাঃ সুতা হ্যেতে সাম্বাদ্যাঃ পিতৃসম্মতাঃ ॥ ১২ ॥
ৱীৰশ্চন্দ্ৰোঽশ্ৱসেনশ্চ চিত্ৰগুৰ্ৱেগৱান্ ৱৃষঃ ।
আমঃ শঙ্কুৰ্ৱসুঃ শ্ৰীমান্ কুন্তিৰ্নাগ্নজিতেঃ সুতাঃ ॥ ১৩ ॥
আমঃ শঙ্কুৰ্ৱসুঃ শ্ৰীমান্ কুন্তিৰ্নাগ্নজিতেঃ সুতাঃ ॥ ১৩ ॥
শ্ৰুতঃ কৱিৰ্ৱৃষো ৱীৰঃ সুবাহুৰ্ভদ্ৰ একলঃ ।
শান্তিৰ্দৰ্শঃ পূৰ্ণমাসঃ কালিন্দ্যাঃ সোমকোঽৱৰঃ ॥ ১৪ ॥
শান্তিৰ্দৰ্শঃ পূৰ্ণমাসঃ কালিন্দ্যাঃ সোমকোঽৱৰঃ ॥ ১৪ ॥
প্ৰঘোষো গাত্ৰৱান্সিংহো বলঃ প্ৰবল ঊৰ্ধগঃ ।
মাদ্ৰযাঃ পুত্ৰা মহাশক্তিঃ সহ ওজোঽপৰাজিতঃ ॥ ১৫ ॥
মাদ্ৰযাঃ পুত্ৰা মহাশক্তিঃ সহ ওজোঽপৰাজিতঃ ॥ ১৫ ॥
ৱৃকো হৰ্ষোঽনিলো গৃধ্ৰো ৱৰ্ধনোন্নাদ এৱ চ ।
মহাংসঃ পাৱনো ৱহ্নিৰ্মিত্ৰৱিন্দাত্মজাঃ ক্ষুধিঃ ॥ ১৬ ॥
মহাংসঃ পাৱনো ৱহ্নিৰ্মিত্ৰৱিন্দাত্মজাঃ ক্ষুধিঃ ॥ ১৬ ॥
সঙ্গ্ৰামজিদ্ বৃহত্সেনঃ শূৰঃ প্ৰহৰণোঽৰিজিত্ ।
জযঃ সুভদ্ৰো ভদ্ৰাযা ৱাম আযুশ্চ সত্যকঃ ॥ ১৭ ॥
জযঃ সুভদ্ৰো ভদ্ৰাযা ৱাম আযুশ্চ সত্যকঃ ॥ ১৭ ॥
দীপ্তিমাংস্তাম্ৰতপ্তাদ্যা ৰোহিণ্যাস্তনযা হৰেঃ ।
প্ৰদ্যম্নাচ্চানিৰুদ্ধোঽভূদ্ৰুক্মৱত্যাং মহাবলঃ ।
পুত্ৰ্যাং তু ৰুক্মিণো ৰাজন্ নাম্না ভোজকটে পুৰে ॥ ১৮ ॥
প্ৰদ্যম্নাচ্চানিৰুদ্ধোঽভূদ্ৰুক্মৱত্যাং মহাবলঃ ।
পুত্ৰ্যাং তু ৰুক্মিণো ৰাজন্ নাম্না ভোজকটে পুৰে ॥ ১৮ ॥
এতেষাং পুত্ৰপৌত্ৰাশ্চ বভূৱুঃ কোটিশো নৃপ ।
মাতৰঃ কৃষ্ণজাতীনাং সহস্ৰাণি চ ষোডশ ॥ ১৯ ॥
মাতৰঃ কৃষ্ণজাতীনাং সহস্ৰাণি চ ষোডশ ॥ ১৯ ॥
শ্ৰীৰাজোৱাচ
কথং ৰুক্ম্যৰীপুত্ৰায প্ৰাদাদ্ দুহিতৰং যুধি ।
কৃষ্ণেন পৰিভূতস্তং হন্তুং ৰন্ধ্ৰং প্ৰতীক্ষতে ।
এতদাখ্যাহি মে ৱিদ্ৱন্ দ্ৱিষোৰ্ৱৈৱাহিকং মিথঃ ॥ ২০ ॥
কথং ৰুক্ম্যৰীপুত্ৰায প্ৰাদাদ্ দুহিতৰং যুধি ।
কৃষ্ণেন পৰিভূতস্তং হন্তুং ৰন্ধ্ৰং প্ৰতীক্ষতে ।
এতদাখ্যাহি মে ৱিদ্ৱন্ দ্ৱিষোৰ্ৱৈৱাহিকং মিথঃ ॥ ২০ ॥
অনাগতমতীতং চ ৱৰ্তমানমতীন্দ্ৰিযম্ ।
ৱিপ্ৰকৃষ্টং ৱ্যৱহিতং সম্যক্ পশ্যন্তি যোগিনঃ ॥ ২১ ॥
ৱিপ্ৰকৃষ্টং ৱ্যৱহিতং সম্যক্ পশ্যন্তি যোগিনঃ ॥ ২১ ॥
শ্ৰীশুক উৱাচ
ৱৃতঃ স্ৱযংৱৰে সাক্ষাদনঙ্গোঽঙ্গযুতস্তযা ।
ৰাজ্ঞঃ সমেতান্ নিৰ্জিত্য জহাৰৈকৰথো যুধি ॥ ২২ ॥
ৱৃতঃ স্ৱযংৱৰে সাক্ষাদনঙ্গোঽঙ্গযুতস্তযা ।
ৰাজ্ঞঃ সমেতান্ নিৰ্জিত্য জহাৰৈকৰথো যুধি ॥ ২২ ॥
যদ্যপ্যনুস্মৰন্ ৱৈৰং ৰুক্মী কৃষ্ণাৱমানিতঃ ।
ৱ্যতৰদ্ ভাগিনেযায সুতাং কুৰ্ৱন্ স্ৱসুঃ প্ৰিযম্ ॥ ২৩ ॥
ৱ্যতৰদ্ ভাগিনেযায সুতাং কুৰ্ৱন্ স্ৱসুঃ প্ৰিযম্ ॥ ২৩ ॥
ৰুক্মিণ্যাস্তনযাং ৰাজন্ কৃতৱৰ্মসুতো বলী ।
উপযেমে ৱিশালাক্ষীং কন্যাং চাৰুমতীং কিল ॥ ২৪ ॥
উপযেমে ৱিশালাক্ষীং কন্যাং চাৰুমতীং কিল ॥ ২৪ ॥
দৌহিত্ৰাযানিৰুদ্ধায পৌত্ৰীং ৰুক্ম্যাদদাদ্ধৰেঃ ।
ৰোচনাং বদ্ধৱৈৰোঽপি স্ৱসুঃ প্ৰিযচিকীৰ্ষযা ।
জানন্নধৰ্মং তদ্ যৌনং স্নেহপাশানুবন্ধনঃ ॥ ২৫ ॥
ৰোচনাং বদ্ধৱৈৰোঽপি স্ৱসুঃ প্ৰিযচিকীৰ্ষযা ।
জানন্নধৰ্মং তদ্ যৌনং স্নেহপাশানুবন্ধনঃ ॥ ২৫ ॥
তস্মিন্নভ্যুদযে ৰাজন্ ৰুক্মিণী ৰামকেশৱৌ ।
পুৰং ভোজকটং জগ্মুঃ সাম্বপ্ৰদ্যুম্নকাদযঃ ॥ ২৬ ॥
পুৰং ভোজকটং জগ্মুঃ সাম্বপ্ৰদ্যুম্নকাদযঃ ॥ ২৬ ॥
তস্মিন্ নিৱৃত্ত উদ্ৱাহে কালিঙ্গপ্ৰমুখা নৃপাঃ ।
দৃপ্তাস্তে ৰুক্মিণং প্ৰোচুৰ্বলমক্ষৈৰ্ৱিনিৰ্জয ॥ ২৭ ॥
দৃপ্তাস্তে ৰুক্মিণং প্ৰোচুৰ্বলমক্ষৈৰ্ৱিনিৰ্জয ॥ ২৭ ॥
অনক্ষজ্ঞো হ্যযং ৰাজন্নপি তদ্ৱ্যসনং মহত্ ।
ইত্যুক্তো বলমাহূয তেনাক্ষৈৰ্ৰুক্ম্যদীৱ্যত ॥ ২৮ ॥
ইত্যুক্তো বলমাহূয তেনাক্ষৈৰ্ৰুক্ম্যদীৱ্যত ॥ ২৮ ॥
শতং সহস্ৰমযুতং ৰামস্তত্ৰাদদে পণম্ ।
তং তু ৰুক্ম্যজযত্তত্ৰ কালিঙ্গঃ প্ৰাহসদ্ বলম্ ।
দন্তান্ সন্দৰ্শযন্নুচ্চৈৰ্নামৃষ্যত্তদ্ধলাযুধঃ ॥ ২৯ ॥
তং তু ৰুক্ম্যজযত্তত্ৰ কালিঙ্গঃ প্ৰাহসদ্ বলম্ ।
দন্তান্ সন্দৰ্শযন্নুচ্চৈৰ্নামৃষ্যত্তদ্ধলাযুধঃ ॥ ২৯ ॥
ততো লক্ষং ৰুক্ম্যগৃহ্ণাদ্গ্লহং তত্ৰাজযদ্ বলঃ ।
জিতৱানহমিত্যাহ ৰুক্মী কৈতৱমাশ্ৰিতঃ ॥ ৩০ ॥
জিতৱানহমিত্যাহ ৰুক্মী কৈতৱমাশ্ৰিতঃ ॥ ৩০ ॥
মন্যুনা ক্ষুভিতঃ শ্ৰীমান্ সমুদ্ৰ ইৱ পৰ্ৱণি ।
জাত্যাৰুণাক্ষোঽতিৰুষা ন্যৰ্বুদং গ্লহমাদদে ॥ ৩১ ॥
জাত্যাৰুণাক্ষোঽতিৰুষা ন্যৰ্বুদং গ্লহমাদদে ॥ ৩১ ॥
তং চাপি জিতৱান্ ৰামো ধৰ্মেণ ছলমাশ্ৰিতঃ ।
ৰুক্মী জিতং মযাত্ৰেমে ৱদন্তু প্ৰাশ্নিকা ইতি ॥ ৩২ ॥
ৰুক্মী জিতং মযাত্ৰেমে ৱদন্তু প্ৰাশ্নিকা ইতি ॥ ৩২ ॥
তদাব্ৰৱীন্নভোৱাণী বলেনৈৱ জিতো গ্লহঃ ।
ধৰ্মতো ৱচনেনৈৱ ৰুক্মী ৱদতি ৱৈ মৃষা ॥ ৩৩ ॥
ধৰ্মতো ৱচনেনৈৱ ৰুক্মী ৱদতি ৱৈ মৃষা ॥ ৩৩ ॥
তামনাদৃত্য ৱৈদৰ্ভো দুষ্টৰাজন্যচোদিতঃ ।
সঙ্কৰ্ষণং পৰিহসন্ বভাষে কালচোদিতঃ ॥ ৩৪ ॥
সঙ্কৰ্ষণং পৰিহসন্ বভাষে কালচোদিতঃ ॥ ৩৪ ॥
নৈৱাক্ষকোৱিদা যূযং গোপালা ৱনগোচৰাঃ ।
অক্ষৈৰ্দীৱ্যন্তি ৰাজানো বাণৈশ্চ ন ভৱাদৃশাঃ ॥ ৩৫ ॥
অক্ষৈৰ্দীৱ্যন্তি ৰাজানো বাণৈশ্চ ন ভৱাদৃশাঃ ॥ ৩৫ ॥
ৰুক্মিণৈৱমধিক্ষিপ্তো ৰাজভিশ্চোপহাসিতঃ ।
ক্ৰুদ্ধঃ পৰিঘমুদ্যম্য জঘ্নে তং নৃম্ণসংসদি ॥ ৩৬ ॥
ক্ৰুদ্ধঃ পৰিঘমুদ্যম্য জঘ্নে তং নৃম্ণসংসদি ॥ ৩৬ ॥
কলিঙ্গৰাজং তৰসা গৃহীত্ৱা দশমে পদে ।
দন্তানপাতযত্ ক্ৰুদ্ধো যোঽহসদ্ ৱিৱৃতৈৰ্দ্ৱিজৈঃ ॥ ৩৭ ॥
দন্তানপাতযত্ ক্ৰুদ্ধো যোঽহসদ্ ৱিৱৃতৈৰ্দ্ৱিজৈঃ ॥ ৩৭ ॥
অন্যে নিৰ্ভিন্নবাহূৰুশিৰসো ৰুধিৰোক্ষিতাঃ ।
ৰাজানো দুদ্ৰৱৰ্ভীতা বলেন পৰিঘাৰ্দিতাঃ ॥ ৩৮ ॥
ৰাজানো দুদ্ৰৱৰ্ভীতা বলেন পৰিঘাৰ্দিতাঃ ॥ ৩৮ ॥
নিহতে ৰুক্মিণি শ্যালে নাব্ৰৱীত্ সাধ্ৱসাধু ৱা ।
ৰক্মিণীবলযো ৰাজন্ স্নেহভঙ্গভযাদ্ধৰিঃ ॥ ৩৯ ॥
ৰক্মিণীবলযো ৰাজন্ স্নেহভঙ্গভযাদ্ধৰিঃ ॥ ৩৯ ॥
ততোঽনিৰুদ্ধং সহ সূৰ্যযা ৱৰং
ৰথং সমাৰোপ্য যযুঃ কুশস্থলীম্ ।
ৰামাদযো ভোজকটাদ্ দশাৰ্হাঃ
সিদ্ধাখিলাৰ্থা মধুসূদনাশ্ৰযাঃ ॥ ৪০ ॥
ৰথং সমাৰোপ্য যযুঃ কুশস্থলীম্ ।
ৰামাদযো ভোজকটাদ্ দশাৰ্হাঃ
সিদ্ধাখিলাৰ্থা মধুসূদনাশ্ৰযাঃ ॥ ৪০ ॥