శ్రీశుక ఉవాచ
ఏకైకశస్తాః కృష్ణస్య పుత్రాన్ దశ దశాబలాః ।
అజీజనన్ననవమాన్పితుః సర్వాత్మసమ్పదా ॥ ౧ ॥
ఏకైకశస్తాః కృష్ణస్య పుత్రాన్ దశ దశాబలాః ।
అజీజనన్ననవమాన్పితుః సర్వాత్మసమ్పదా ॥ ౧ ॥
గృహాదనపగం వీక్ష్య రాజపుత్ర్యోఽచ్యుతం స్థితమ్ ।
ప్రేష్ఠం న్యమంసత స్వం స్వం న తత్తత్త్వవిదః స్త్రియః ॥ ౨ ॥
ప్రేష్ఠం న్యమంసత స్వం స్వం న తత్తత్త్వవిదః స్త్రియః ॥ ౨ ॥
చార్వబ్జకోశవదనాయతబాహునేత్ర-
సప్రేమహాసరసవీక్షితవల్గుజల్పైః ।
సమ్మోహితా భగవతో న మనో విజేతుం
స్వైర్విభ్రమైః సమశకన్ వనితా విభూమ్నః ॥ ౩ ॥
సప్రేమహాసరసవీక్షితవల్గుజల్పైః ।
సమ్మోహితా భగవతో న మనో విజేతుం
స్వైర్విభ్రమైః సమశకన్ వనితా విభూమ్నః ॥ ౩ ॥
స్మాయావలోకలవదర్శితభావహారి-
భ్రూమణ్డలప్రహితసౌరతమన్త్రశౌణ్డైః ।
పత్న్యస్తు షోడశసహస్రమనఙ్గబాణై-
ర్యస్యేన్ద్రియం విమథితుం కరణైర్న శేకుః ॥ ౪ ॥
భ్రూమణ్డలప్రహితసౌరతమన్త్రశౌణ్డైః ।
పత్న్యస్తు షోడశసహస్రమనఙ్గబాణై-
ర్యస్యేన్ద్రియం విమథితుం కరణైర్న శేకుః ॥ ౪ ॥
ఇత్థం రమాపతిమవాప్య పతిం స్త్రియస్తా
బ్రహ్మాదయోఽపి న విదుః పదవీం యదీయామ్ ।
భేజుర్ముదావిరతమేధితయానురాగ-
హాసావలోకనవసఙ్గమలాలసాద్యమ్ ॥ ౫ ॥
బ్రహ్మాదయోఽపి న విదుః పదవీం యదీయామ్ ।
భేజుర్ముదావిరతమేధితయానురాగ-
హాసావలోకనవసఙ్గమలాలసాద్యమ్ ॥ ౫ ॥
ప్రత్యుద్గమాసనవరార్హణపాదశౌచ-
తామ్బూలవిశ్రమణవీజనగన్ధమాల్యైః ।
కేశప్రసారశయనస్నపనోపహార్యై-
ర్దాసీశతా అపి విభోర్విదధుః స్మ దాస్యమ్ ॥ ౬ ॥
తామ్బూలవిశ్రమణవీజనగన్ధమాల్యైః ।
కేశప్రసారశయనస్నపనోపహార్యై-
ర్దాసీశతా అపి విభోర్విదధుః స్మ దాస్యమ్ ॥ ౬ ॥
తాసాం యా దశపుత్రాణాం కృష్ణస్త్రీణాం పురోదితాః ।
అష్టౌ మహిష్యస్తత్పుత్రాన్ ప్రద్యుమ్నాదీన్ గృణామి తే ॥ ౭ ॥
అష్టౌ మహిష్యస్తత్పుత్రాన్ ప్రద్యుమ్నాదీన్ గృణామి తే ॥ ౭ ॥
చారుదేష్ణః సుదేష్ణశ్చ చారుదేహశ్చ వీర్యవాన్ ।
సుచారుశ్చారుగుప్తశ్చ భద్రచారుస్తథాపరః ॥ ౮ ॥
సుచారుశ్చారుగుప్తశ్చ భద్రచారుస్తథాపరః ॥ ౮ ॥
చారుచన్ద్రో విచారుశ్చ చారుశ్చ దశమో హరేః ।
ప్రద్యుమ్నప్రముఖా జాతా రుక్మిణ్యాం నావమాః పితుః ॥ ౯ ॥
ప్రద్యుమ్నప్రముఖా జాతా రుక్మిణ్యాం నావమాః పితుః ॥ ౯ ॥
భానుః సుభానుః స్వర్భానుః ప్రభానుర్భానుమాంస్తథా ।
చన్ద్రభానుర్బృహద్భానురతిభానుస్తథాష్టమః ॥ ౧౦ ॥
చన్ద్రభానుర్బృహద్భానురతిభానుస్తథాష్టమః ॥ ౧౦ ॥
శ్రీభానుః ప్రతిభానుశ్చ సత్యభామాత్మజా దశ ।
సామ్బః సుమిత్రః పురుజిచ్ఛతజిచ్చ సహస్రజిత్ ॥ ౧౧ ॥
సామ్బః సుమిత్రః పురుజిచ్ఛతజిచ్చ సహస్రజిత్ ॥ ౧౧ ॥
విజయశ్చిత్రకేతుశ్చ వసుమాన్ ద్రవిడః క్రతుః ।
జామ్బవత్యాః సుతా హ్యేతే సామ్బాద్యాః పితృసమ్మతాః ॥ ౧౨ ॥
జామ్బవత్యాః సుతా హ్యేతే సామ్బాద్యాః పితృసమ్మతాః ॥ ౧౨ ॥
వీరశ్చన్ద్రోఽశ్వసేనశ్చ చిత్రగుర్వేగవాన్ వృషః ।
ఆమః శఙ్కుర్వసుః శ్రీమాన్ కున్తిర్నాగ్నజితేః సుతాః ॥ ౧౩ ॥
ఆమః శఙ్కుర్వసుః శ్రీమాన్ కున్తిర్నాగ్నజితేః సుతాః ॥ ౧౩ ॥
శ్రుతః కవిర్వృషో వీరః సుబాహుర్భద్ర ఏకలః ।
శాన్తిర్దర్శః పూర్ణమాసః కాలిన్ద్యాః సోమకోఽవరః ॥ ౧౪ ॥
శాన్తిర్దర్శః పూర్ణమాసః కాలిన్ద్యాః సోమకోఽవరః ॥ ౧౪ ॥
ప్రఘోషో గాత్రవాన్సింహో బలః ప్రబల ఊర్ధగః ।
మాద్రయాః పుత్రా మహాశక్తిః సహ ఓజోఽపరాజితః ॥ ౧౫ ॥
మాద్రయాః పుత్రా మహాశక్తిః సహ ఓజోఽపరాజితః ॥ ౧౫ ॥
వృకో హర్షోఽనిలో గృధ్రో వర్ధనోన్నాద ఏవ చ ।
మహాంసః పావనో వహ్నిర్మిత్రవిన్దాత్మజాః క్షుధిః ॥ ౧౬ ॥
మహాంసః పావనో వహ్నిర్మిత్రవిన్దాత్మజాః క్షుధిః ॥ ౧౬ ॥
సఙ్గ్రామజిద్ బృహత్సేనః శూరః ప్రహరణోఽరిజిత్ ।
జయః సుభద్రో భద్రాయా వామ ఆయుశ్చ సత్యకః ॥ ౧౭ ॥
జయః సుభద్రో భద్రాయా వామ ఆయుశ్చ సత్యకః ॥ ౧౭ ॥
దీప్తిమాంస్తామ్రతప్తాద్యా రోహిణ్యాస్తనయా హరేః ।
ప్రద్యమ్నాచ్చానిరుద్ధోఽభూద్రుక్మవత్యాం మహాబలః ।
పుత్ర్యాం తు రుక్మిణో రాజన్ నామ్నా భోజకటే పురే ॥ ౧౮ ॥
ప్రద్యమ్నాచ్చానిరుద్ధోఽభూద్రుక్మవత్యాం మహాబలః ।
పుత్ర్యాం తు రుక్మిణో రాజన్ నామ్నా భోజకటే పురే ॥ ౧౮ ॥
ఏతేషాం పుత్రపౌత్రాశ్చ బభూవుః కోటిశో నృప ।
మాతరః కృష్ణజాతీనాం సహస్రాణి చ షోడశ ॥ ౧౯ ॥
మాతరః కృష్ణజాతీనాం సహస్రాణి చ షోడశ ॥ ౧౯ ॥
శ్రీరాజోవాచ
కథం రుక్మ్యరీపుత్రాయ ప్రాదాద్ దుహితరం యుధి ।
కృష్ణేన పరిభూతస్తం హన్తుం రన్ధ్రం ప్రతీక్షతే ।
ఏతదాఖ్యాహి మే విద్వన్ ద్విషోర్వైవాహికం మిథః ॥ ౨౦ ॥
కథం రుక్మ్యరీపుత్రాయ ప్రాదాద్ దుహితరం యుధి ।
కృష్ణేన పరిభూతస్తం హన్తుం రన్ధ్రం ప్రతీక్షతే ।
ఏతదాఖ్యాహి మే విద్వన్ ద్విషోర్వైవాహికం మిథః ॥ ౨౦ ॥
అనాగతమతీతం చ వర్తమానమతీన్ద్రియమ్ ।
విప్రకృష్టం వ్యవహితం సమ్యక్ పశ్యన్తి యోగినః ॥ ౨౧ ॥
విప్రకృష్టం వ్యవహితం సమ్యక్ పశ్యన్తి యోగినః ॥ ౨౧ ॥
శ్రీశుక ఉవాచ
వృతః స్వయంవరే సాక్షాదనఙ్గోఽఙ్గయుతస్తయా ।
రాజ్ఞః సమేతాన్ నిర్జిత్య జహారైకరథో యుధి ॥ ౨౨ ॥
వృతః స్వయంవరే సాక్షాదనఙ్గోఽఙ్గయుతస్తయా ।
రాజ్ఞః సమేతాన్ నిర్జిత్య జహారైకరథో యుధి ॥ ౨౨ ॥
యద్యప్యనుస్మరన్ వైరం రుక్మీ కృష్ణావమానితః ।
వ్యతరద్ భాగినేయాయ సుతాం కుర్వన్ స్వసుః ప్రియమ్ ॥ ౨౩ ॥
వ్యతరద్ భాగినేయాయ సుతాం కుర్వన్ స్వసుః ప్రియమ్ ॥ ౨౩ ॥
రుక్మిణ్యాస్తనయాం రాజన్ కృతవర్మసుతో బలీ ।
ఉపయేమే విశాలాక్షీం కన్యాం చారుమతీం కిల ॥ ౨౪ ॥
ఉపయేమే విశాలాక్షీం కన్యాం చారుమతీం కిల ॥ ౨౪ ॥
దౌహిత్రాయానిరుద్ధాయ పౌత్రీం రుక్మ్యాదదాద్ధరేః ।
రోచనాం బద్ధవైరోఽపి స్వసుః ప్రియచికీర్షయా ।
జానన్నధర్మం తద్ యౌనం స్నేహపాశానుబన్ధనః ॥ ౨౫ ॥
రోచనాం బద్ధవైరోఽపి స్వసుః ప్రియచికీర్షయా ।
జానన్నధర్మం తద్ యౌనం స్నేహపాశానుబన్ధనః ॥ ౨౫ ॥
తస్మిన్నభ్యుదయే రాజన్ రుక్మిణీ రామకేశవౌ ।
పురం భోజకటం జగ్ముః సామ్బప్రద్యుమ్నకాదయః ॥ ౨౬ ॥
పురం భోజకటం జగ్ముః సామ్బప్రద్యుమ్నకాదయః ॥ ౨౬ ॥
తస్మిన్ నివృత్త ఉద్వాహే కాలిఙ్గప్రముఖా నృపాః ।
దృప్తాస్తే రుక్మిణం ప్రోచుర్బలమక్షైర్వినిర్జయ ॥ ౨౭ ॥
దృప్తాస్తే రుక్మిణం ప్రోచుర్బలమక్షైర్వినిర్జయ ॥ ౨౭ ॥
అనక్షజ్ఞో హ్యయం రాజన్నపి తద్వ్యసనం మహత్ ।
ఇత్యుక్తో బలమాహూయ తేనాక్షైర్రుక్మ్యదీవ్యత ॥ ౨౮ ॥
ఇత్యుక్తో బలమాహూయ తేనాక్షైర్రుక్మ్యదీవ్యత ॥ ౨౮ ॥
శతం సహస్రమయుతం రామస్తత్రాదదే పణమ్ ।
తం తు రుక్మ్యజయత్తత్ర కాలిఙ్గః ప్రాహసద్ బలమ్ ।
దన్తాన్ సన్దర్శయన్నుచ్చైర్నామృష్యత్తద్ధలాయుధః ॥ ౨౯ ॥
తం తు రుక్మ్యజయత్తత్ర కాలిఙ్గః ప్రాహసద్ బలమ్ ।
దన్తాన్ సన్దర్శయన్నుచ్చైర్నామృష్యత్తద్ధలాయుధః ॥ ౨౯ ॥
తతో లక్షం రుక్మ్యగృహ్ణాద్గ్లహం తత్రాజయద్ బలః ।
జితవానహమిత్యాహ రుక్మీ కైతవమాశ్రితః ॥ ౩౦ ॥
జితవానహమిత్యాహ రుక్మీ కైతవమాశ్రితః ॥ ౩౦ ॥
మన్యునా క్షుభితః శ్రీమాన్ సముద్ర ఇవ పర్వణి ।
జాత్యారుణాక్షోఽతిరుషా న్యర్బుదం గ్లహమాదదే ॥ ౩౧ ॥
జాత్యారుణాక్షోఽతిరుషా న్యర్బుదం గ్లహమాదదే ॥ ౩౧ ॥
తం చాపి జితవాన్ రామో ధర్మేణ ఛలమాశ్రితః ।
రుక్మీ జితం మయాత్రేమే వదన్తు ప్రాశ్నికా ఇతి ॥ ౩౨ ॥
రుక్మీ జితం మయాత్రేమే వదన్తు ప్రాశ్నికా ఇతి ॥ ౩౨ ॥
తదాబ్రవీన్నభోవాణీ బలేనైవ జితో గ్లహః ।
ధర్మతో వచనేనైవ రుక్మీ వదతి వై మృషా ॥ ౩౩ ॥
ధర్మతో వచనేనైవ రుక్మీ వదతి వై మృషా ॥ ౩౩ ॥
తామనాదృత్య వైదర్భో దుష్టరాజన్యచోదితః ।
సఙ్కర్షణం పరిహసన్ బభాషే కాలచోదితః ॥ ౩౪ ॥
సఙ్కర్షణం పరిహసన్ బభాషే కాలచోదితః ॥ ౩౪ ॥
నైవాక్షకోవిదా యూయం గోపాలా వనగోచరాః ।
అక్షైర్దీవ్యన్తి రాజానో బాణైశ్చ న భవాదృశాః ॥ ౩౫ ॥
అక్షైర్దీవ్యన్తి రాజానో బాణైశ్చ న భవాదృశాః ॥ ౩౫ ॥
రుక్మిణైవమధిక్షిప్తో రాజభిశ్చోపహాసితః ।
క్రుద్ధః పరిఘముద్యమ్య జఘ్నే తం నృమ్ణసంసది ॥ ౩౬ ॥
క్రుద్ధః పరిఘముద్యమ్య జఘ్నే తం నృమ్ణసంసది ॥ ౩౬ ॥
కలిఙ్గరాజం తరసా గృహీత్వా దశమే పదే ।
దన్తానపాతయత్ క్రుద్ధో యోఽహసద్ వివృతైర్ద్విజైః ॥ ౩౭ ॥
దన్తానపాతయత్ క్రుద్ధో యోఽహసద్ వివృతైర్ద్విజైః ॥ ౩౭ ॥
అన్యే నిర్భిన్నబాహూరుశిరసో రుధిరోక్షితాః ।
రాజానో దుద్రవర్భీతా బలేన పరిఘార్దితాః ॥ ౩౮ ॥
రాజానో దుద్రవర్భీతా బలేన పరిఘార్దితాః ॥ ౩౮ ॥
నిహతే రుక్మిణి శ్యాలే నాబ్రవీత్ సాధ్వసాధు వా ।
రక్మిణీబలయో రాజన్ స్నేహభఙ్గభయాద్ధరిః ॥ ౩౯ ॥
రక్మిణీబలయో రాజన్ స్నేహభఙ్గభయాద్ధరిః ॥ ౩౯ ॥
తతోఽనిరుద్ధం సహ సూర్యయా వరం
రథం సమారోప్య యయుః కుశస్థలీమ్ ।
రామాదయో భోజకటాద్ దశార్హాః
సిద్ధాఖిలార్థా మధుసూదనాశ్రయాః ॥ ౪౦ ॥
రథం సమారోప్య యయుః కుశస్థలీమ్ ।
రామాదయో భోజకటాద్ దశార్హాః
సిద్ధాఖిలార్థా మధుసూదనాశ్రయాః ॥ ౪౦ ॥