ശ്രീശുക ഉവാച
ഏകൈകശസ്താഃ കൃഷ്ണസ്യ പുത്രാന് ദശ ദശാബലാഃ ।
അജീജനന്നനവമാന്പിതുഃ സര്വാത്മസമ്പദാ ॥ ൧ ॥
ഏകൈകശസ്താഃ കൃഷ്ണസ്യ പുത്രാന് ദശ ദശാബലാഃ ।
അജീജനന്നനവമാന്പിതുഃ സര്വാത്മസമ്പദാ ॥ ൧ ॥
ഗൃഹാദനപഗം വീക്ഷ്യ രാജപുത്ര്യോഽച്യുതം സ്ഥിതമ് ।
പ്രേഷ്ഠം ന്യമംസത സ്വം സ്വം ന തത്തത്ത്വവിദഃ സ്ത്രിയഃ ॥ ൨ ॥
പ്രേഷ്ഠം ന്യമംസത സ്വം സ്വം ന തത്തത്ത്വവിദഃ സ്ത്രിയഃ ॥ ൨ ॥
ചാര്വബ്ജകോശവദനായതബാഹുനേത്ര-
സപ്രേമഹാസരസവീക്ഷിതവല്ഗുജല്പൈഃ ।
സമ്മോഹിതാ ഭഗവതോ ന മനോ വിജേതും
സ്വൈര്വിഭ്രമൈഃ സമശകന് വനിതാ വിഭൂമ്നഃ ॥ ൩ ॥
സപ്രേമഹാസരസവീക്ഷിതവല്ഗുജല്പൈഃ ।
സമ്മോഹിതാ ഭഗവതോ ന മനോ വിജേതും
സ്വൈര്വിഭ്രമൈഃ സമശകന് വനിതാ വിഭൂമ്നഃ ॥ ൩ ॥
സ്മായാവലോകലവദര്ശിതഭാവഹാരി-
ഭ്രൂമണ്ഡലപ്രഹിതസൌരതമന്ത്രശൌണ്ഡൈഃ ।
പത്ന്യസ്തു ഷോഡശസഹസ്രമനങ്ഗബാണൈ-
ര്യസ്യേന്ദ്രിയം വിമഥിതും കരണൈര്ന ശേകുഃ ॥ ൪ ॥
ഭ്രൂമണ്ഡലപ്രഹിതസൌരതമന്ത്രശൌണ്ഡൈഃ ।
പത്ന്യസ്തു ഷോഡശസഹസ്രമനങ്ഗബാണൈ-
ര്യസ്യേന്ദ്രിയം വിമഥിതും കരണൈര്ന ശേകുഃ ॥ ൪ ॥
ഇത്ഥം രമാപതിമവാപ്യ പതിം സ്ത്രിയസ്താ
ബ്രഹ്മാദയോഽപി ന വിദുഃ പദവീം യദീയാമ് ।
ഭേജുര്മുദാവിരതമേധിതയാനുരാഗ-
ഹാസാവലോകനവസങ്ഗമലാലസാദ്യമ് ॥ ൫ ॥
ബ്രഹ്മാദയോഽപി ന വിദുഃ പദവീം യദീയാമ് ।
ഭേജുര്മുദാവിരതമേധിതയാനുരാഗ-
ഹാസാവലോകനവസങ്ഗമലാലസാദ്യമ് ॥ ൫ ॥
പ്രത്യുദ്ഗമാസനവരാര്ഹണപാദശൌച-
താമ്ബൂലവിശ്രമണവീജനഗന്ധമാല്യൈഃ ।
കേശപ്രസാരശയനസ്നപനോപഹാര്യൈ-
ര്ദാസീശതാ അപി വിഭോര്വിദധുഃ സ്മ ദാസ്യമ് ॥ ൬ ॥
താമ്ബൂലവിശ്രമണവീജനഗന്ധമാല്യൈഃ ।
കേശപ്രസാരശയനസ്നപനോപഹാര്യൈ-
ര്ദാസീശതാ അപി വിഭോര്വിദധുഃ സ്മ ദാസ്യമ് ॥ ൬ ॥
താസാം യാ ദശപുത്രാണാം കൃഷ്ണസ്ത്രീണാം പുരോദിതാഃ ।
അഷ്ടൌ മഹിഷ്യസ്തത്പുത്രാന് പ്രദ്യുമ്നാദീന് ഗൃണാമി തേ ॥ ൭ ॥
അഷ്ടൌ മഹിഷ്യസ്തത്പുത്രാന് പ്രദ്യുമ്നാദീന് ഗൃണാമി തേ ॥ ൭ ॥
ചാരുദേഷ്ണഃ സുദേഷ്ണശ്ച ചാരുദേഹശ്ച വീര്യവാന് ।
സുചാരുശ്ചാരുഗുപ്തശ്ച ഭദ്രചാരുസ്തഥാപരഃ ॥ ൮ ॥
സുചാരുശ്ചാരുഗുപ്തശ്ച ഭദ്രചാരുസ്തഥാപരഃ ॥ ൮ ॥
ചാരുചന്ദ്രോ വിചാരുശ്ച ചാരുശ്ച ദശമോ ഹരേഃ ।
പ്രദ്യുമ്നപ്രമുഖാ ജാതാ രുക്മിണ്യാം നാവമാഃ പിതുഃ ॥ ൯ ॥
പ്രദ്യുമ്നപ്രമുഖാ ജാതാ രുക്മിണ്യാം നാവമാഃ പിതുഃ ॥ ൯ ॥
ഭാനുഃ സുഭാനുഃ സ്വര്ഭാനുഃ പ്രഭാനുര്ഭാനുമാംസ്തഥാ ।
ചന്ദ്രഭാനുര്ബൃഹദ്ഭാനുരതിഭാനുസ്തഥാഷ്ടമഃ ॥ ൧൦ ॥
ചന്ദ്രഭാനുര്ബൃഹദ്ഭാനുരതിഭാനുസ്തഥാഷ്ടമഃ ॥ ൧൦ ॥
ശ്രീഭാനുഃ പ്രതിഭാനുശ്ച സത്യഭാമാത്മജാ ദശ ।
സാമ്ബഃ സുമിത്രഃ പുരുജിച്ഛതജിച്ച സഹസ്രജിത് ॥ ൧൧ ॥
സാമ്ബഃ സുമിത്രഃ പുരുജിച്ഛതജിച്ച സഹസ്രജിത് ॥ ൧൧ ॥
വിജയശ്ചിത്രകേതുശ്ച വസുമാന് ദ്രവിഡഃ ക്രതുഃ ।
ജാമ്ബവത്യാഃ സുതാ ഹ്യേതേ സാമ്ബാദ്യാഃ പിതൃസമ്മതാഃ ॥ ൧൨ ॥
ജാമ്ബവത്യാഃ സുതാ ഹ്യേതേ സാമ്ബാദ്യാഃ പിതൃസമ്മതാഃ ॥ ൧൨ ॥
വീരശ്ചന്ദ്രോഽശ്വസേനശ്ച ചിത്രഗുര്വേഗവാന് വൃഷഃ ।
ആമഃ ശങ്കുര്വസുഃ ശ്രീമാന് കുന്തിര്നാഗ്നജിതേഃ സുതാഃ ॥ ൧൩ ॥
ആമഃ ശങ്കുര്വസുഃ ശ്രീമാന് കുന്തിര്നാഗ്നജിതേഃ സുതാഃ ॥ ൧൩ ॥
ശ്രുതഃ കവിര്വൃഷോ വീരഃ സുബാഹുര്ഭദ്ര ഏകലഃ ।
ശാന്തിര്ദര്ശഃ പൂര്ണമാസഃ കാലിന്ദ്യാഃ സോമകോഽവരഃ ॥ ൧൪ ॥
ശാന്തിര്ദര്ശഃ പൂര്ണമാസഃ കാലിന്ദ്യാഃ സോമകോഽവരഃ ॥ ൧൪ ॥
പ്രഘോഷോ ഗാത്രവാന്സിംഹോ ബലഃ പ്രബല ഊര്ധഗഃ ।
മാദ്രയാഃ പുത്രാ മഹാശക്തിഃ സഹ ഓജോഽപരാജിതഃ ॥ ൧൫ ॥
മാദ്രയാഃ പുത്രാ മഹാശക്തിഃ സഹ ഓജോഽപരാജിതഃ ॥ ൧൫ ॥
വൃകോ ഹര്ഷോഽനിലോ ഗൃധ്രോ വര്ധനോന്നാദ ഏവ ച ।
മഹാംസഃ പാവനോ വഹ്നിര്മിത്രവിന്ദാത്മജാഃ ക്ഷുധിഃ ॥ ൧൬ ॥
മഹാംസഃ പാവനോ വഹ്നിര്മിത്രവിന്ദാത്മജാഃ ക്ഷുധിഃ ॥ ൧൬ ॥
സങ്ഗ്രാമജിദ് ബൃഹത്സേനഃ ശൂരഃ പ്രഹരണോഽരിജിത് ।
ജയഃ സുഭദ്രോ ഭദ്രായാ വാമ ആയുശ്ച സത്യകഃ ॥ ൧൭ ॥
ജയഃ സുഭദ്രോ ഭദ്രായാ വാമ ആയുശ്ച സത്യകഃ ॥ ൧൭ ॥
ദീപ്തിമാംസ്താമ്രതപ്താദ്യാ രോഹിണ്യാസ്തനയാ ഹരേഃ ।
പ്രദ്യമ്നാച്ചാനിരുദ്ധോഽഭൂദ്രുക്മവത്യാം മഹാബലഃ ।
പുത്ര്യാം തു രുക്മിണോ രാജന് നാമ്നാ ഭോജകടേ പുരേ ॥ ൧൮ ॥
പ്രദ്യമ്നാച്ചാനിരുദ്ധോഽഭൂദ്രുക്മവത്യാം മഹാബലഃ ।
പുത്ര്യാം തു രുക്മിണോ രാജന് നാമ്നാ ഭോജകടേ പുരേ ॥ ൧൮ ॥
ഏതേഷാം പുത്രപൌത്രാശ്ച ബഭൂവുഃ കോടിശോ നൃപ ।
മാതരഃ കൃഷ്ണജാതീനാം സഹസ്രാണി ച ഷോഡശ ॥ ൧൯ ॥
മാതരഃ കൃഷ്ണജാതീനാം സഹസ്രാണി ച ഷോഡശ ॥ ൧൯ ॥
ശ്രീരാജോവാച
കഥം രുക്മ്യരീപുത്രായ പ്രാദാദ് ദുഹിതരം യുധി ।
കൃഷ്ണേന പരിഭൂതസ്തം ഹന്തും രന്ധ്രം പ്രതീക്ഷതേ ।
ഏതദാഖ്യാഹി മേ വിദ്വന് ദ്വിഷോര്വൈവാഹികം മിഥഃ ॥ ൨൦ ॥
കഥം രുക്മ്യരീപുത്രായ പ്രാദാദ് ദുഹിതരം യുധി ।
കൃഷ്ണേന പരിഭൂതസ്തം ഹന്തും രന്ധ്രം പ്രതീക്ഷതേ ।
ഏതദാഖ്യാഹി മേ വിദ്വന് ദ്വിഷോര്വൈവാഹികം മിഥഃ ॥ ൨൦ ॥
അനാഗതമതീതം ച വര്തമാനമതീന്ദ്രിയമ് ।
വിപ്രകൃഷ്ടം വ്യവഹിതം സമ്യക് പശ്യന്തി യോഗിനഃ ॥ ൨൧ ॥
വിപ്രകൃഷ്ടം വ്യവഹിതം സമ്യക് പശ്യന്തി യോഗിനഃ ॥ ൨൧ ॥
ശ്രീശുക ഉവാച
വൃതഃ സ്വയംവരേ സാക്ഷാദനങ്ഗോഽങ്ഗയുതസ്തയാ ।
രാജ്ഞഃ സമേതാന് നിര്ജിത്യ ജഹാരൈകരഥോ യുധി ॥ ൨൨ ॥
വൃതഃ സ്വയംവരേ സാക്ഷാദനങ്ഗോഽങ്ഗയുതസ്തയാ ।
രാജ്ഞഃ സമേതാന് നിര്ജിത്യ ജഹാരൈകരഥോ യുധി ॥ ൨൨ ॥
യദ്യപ്യനുസ്മരന് വൈരം രുക്മീ കൃഷ്ണാവമാനിതഃ ।
വ്യതരദ് ഭാഗിനേയായ സുതാം കുര്വന് സ്വസുഃ പ്രിയമ് ॥ ൨൩ ॥
വ്യതരദ് ഭാഗിനേയായ സുതാം കുര്വന് സ്വസുഃ പ്രിയമ് ॥ ൨൩ ॥
രുക്മിണ്യാസ്തനയാം രാജന് കൃതവര്മസുതോ ബലീ ।
ഉപയേമേ വിശാലാക്ഷീം കന്യാം ചാരുമതീം കില ॥ ൨൪ ॥
ഉപയേമേ വിശാലാക്ഷീം കന്യാം ചാരുമതീം കില ॥ ൨൪ ॥
ദൌഹിത്രായാനിരുദ്ധായ പൌത്രീം രുക്മ്യാദദാദ്ധരേഃ ।
രോചനാം ബദ്ധവൈരോഽപി സ്വസുഃ പ്രിയചികീര്ഷയാ ।
ജാനന്നധര്മം തദ് യൌനം സ്നേഹപാശാനുബന്ധനഃ ॥ ൨൫ ॥
രോചനാം ബദ്ധവൈരോഽപി സ്വസുഃ പ്രിയചികീര്ഷയാ ।
ജാനന്നധര്മം തദ് യൌനം സ്നേഹപാശാനുബന്ധനഃ ॥ ൨൫ ॥
തസ്മിന്നഭ്യുദയേ രാജന് രുക്മിണീ രാമകേശവൌ ।
പുരം ഭോജകടം ജഗ്മുഃ സാമ്ബപ്രദ്യുമ്നകാദയഃ ॥ ൨൬ ॥
പുരം ഭോജകടം ജഗ്മുഃ സാമ്ബപ്രദ്യുമ്നകാദയഃ ॥ ൨൬ ॥
തസ്മിന് നിവൃത്ത ഉദ്വാഹേ കാലിങ്ഗപ്രമുഖാ നൃപാഃ ।
ദൃപ്താസ്തേ രുക്മിണം പ്രോചുര്ബലമക്ഷൈര്വിനിര്ജയ ॥ ൨൭ ॥
ദൃപ്താസ്തേ രുക്മിണം പ്രോചുര്ബലമക്ഷൈര്വിനിര്ജയ ॥ ൨൭ ॥
അനക്ഷജ്ഞോ ഹ്യയം രാജന്നപി തദ്വ്യസനം മഹത് ।
ഇത്യുക്തോ ബലമാഹൂയ തേനാക്ഷൈര്രുക്മ്യദീവ്യത ॥ ൨൮ ॥
ഇത്യുക്തോ ബലമാഹൂയ തേനാക്ഷൈര്രുക്മ്യദീവ്യത ॥ ൨൮ ॥
ശതം സഹസ്രമയുതം രാമസ്തത്രാദദേ പണമ് ।
തം തു രുക്മ്യജയത്തത്ര കാലിങ്ഗഃ പ്രാഹസദ് ബലമ് ।
ദന്താന് സന്ദര്ശയന്നുച്ചൈര്നാമൃഷ്യത്തദ്ധലായുധഃ ॥ ൨൯ ॥
തം തു രുക്മ്യജയത്തത്ര കാലിങ്ഗഃ പ്രാഹസദ് ബലമ് ।
ദന്താന് സന്ദര്ശയന്നുച്ചൈര്നാമൃഷ്യത്തദ്ധലായുധഃ ॥ ൨൯ ॥
തതോ ലക്ഷം രുക്മ്യഗൃഹ്ണാദ്ഗ്ലഹം തത്രാജയദ് ബലഃ ।
ജിതവാനഹമിത്യാഹ രുക്മീ കൈതവമാശ്രിതഃ ॥ ൩൦ ॥
ജിതവാനഹമിത്യാഹ രുക്മീ കൈതവമാശ്രിതഃ ॥ ൩൦ ॥
മന്യുനാ ക്ഷുഭിതഃ ശ്രീമാന് സമുദ്ര ഇവ പര്വണി ।
ജാത്യാരുണാക്ഷോഽതിരുഷാ ന്യര്ബുദം ഗ്ലഹമാദദേ ॥ ൩൧ ॥
ജാത്യാരുണാക്ഷോഽതിരുഷാ ന്യര്ബുദം ഗ്ലഹമാദദേ ॥ ൩൧ ॥
തം ചാപി ജിതവാന് രാമോ ധര്മേണ ഛലമാശ്രിതഃ ।
രുക്മീ ജിതം മയാത്രേമേ വദന്തു പ്രാശ്നികാ ഇതി ॥ ൩൨ ॥
രുക്മീ ജിതം മയാത്രേമേ വദന്തു പ്രാശ്നികാ ഇതി ॥ ൩൨ ॥
തദാബ്രവീന്നഭോവാണീ ബലേനൈവ ജിതോ ഗ്ലഹഃ ।
ധര്മതോ വചനേനൈവ രുക്മീ വദതി വൈ മൃഷാ ॥ ൩൩ ॥
ധര്മതോ വചനേനൈവ രുക്മീ വദതി വൈ മൃഷാ ॥ ൩൩ ॥
താമനാദൃത്യ വൈദര്ഭോ ദുഷ്ടരാജന്യചോദിതഃ ।
സങ്കര്ഷണം പരിഹസന് ബഭാഷേ കാലചോദിതഃ ॥ ൩൪ ॥
സങ്കര്ഷണം പരിഹസന് ബഭാഷേ കാലചോദിതഃ ॥ ൩൪ ॥
നൈവാക്ഷകോവിദാ യൂയം ഗോപാലാ വനഗോചരാഃ ।
അക്ഷൈര്ദീവ്യന്തി രാജാനോ ബാണൈശ്ച ന ഭവാദൃശാഃ ॥ ൩൫ ॥
അക്ഷൈര്ദീവ്യന്തി രാജാനോ ബാണൈശ്ച ന ഭവാദൃശാഃ ॥ ൩൫ ॥
രുക്മിണൈവമധിക്ഷിപ്തോ രാജഭിശ്ചോപഹാസിതഃ ।
ക്രുദ്ധഃ പരിഘമുദ്യമ്യ ജഘ്നേ തം നൃമ്ണസംസദി ॥ ൩൬ ॥
ക്രുദ്ധഃ പരിഘമുദ്യമ്യ ജഘ്നേ തം നൃമ്ണസംസദി ॥ ൩൬ ॥
കലിങ്ഗരാജം തരസാ ഗൃഹീത്വാ ദശമേ പദേ ।
ദന്താനപാതയത് ക്രുദ്ധോ യോഽഹസദ് വിവൃതൈര്ദ്വിജൈഃ ॥ ൩൭ ॥
ദന്താനപാതയത് ക്രുദ്ധോ യോഽഹസദ് വിവൃതൈര്ദ്വിജൈഃ ॥ ൩൭ ॥
അന്യേ നിര്ഭിന്നബാഹൂരുശിരസോ രുധിരോക്ഷിതാഃ ।
രാജാനോ ദുദ്രവര്ഭീതാ ബലേന പരിഘാര്ദിതാഃ ॥ ൩൮ ॥
രാജാനോ ദുദ്രവര്ഭീതാ ബലേന പരിഘാര്ദിതാഃ ॥ ൩൮ ॥
നിഹതേ രുക്മിണി ശ്യാലേ നാബ്രവീത് സാധ്വസാധു വാ ।
രക്മിണീബലയോ രാജന് സ്നേഹഭങ്ഗഭയാദ്ധരിഃ ॥ ൩൯ ॥
രക്മിണീബലയോ രാജന് സ്നേഹഭങ്ഗഭയാദ്ധരിഃ ॥ ൩൯ ॥
തതോഽനിരുദ്ധം സഹ സൂര്യയാ വരം
രഥം സമാരോപ്യ യയുഃ കുശസ്ഥലീമ് ।
രാമാദയോ ഭോജകടാദ് ദശാര്ഹാഃ
സിദ്ധാഖിലാര്ഥാ മധുസൂദനാശ്രയാഃ ॥ ൪൦ ॥
രഥം സമാരോപ്യ യയുഃ കുശസ്ഥലീമ് ।
രാമാദയോ ഭോജകടാദ് ദശാര്ഹാഃ
സിദ്ധാഖിലാര്ഥാ മധുസൂദനാശ്രയാഃ ॥ ൪൦ ॥