શ્રીશુક ઉવાચ
એકૈકશસ્તાઃ કૃષ્ણસ્ય પુત્રાન્ દશ દશાબલાઃ ।
અજીજનન્નનવમાન્પિતુઃ સર્વાત્મસમ્પદા ॥ ૧ ॥
એકૈકશસ્તાઃ કૃષ્ણસ્ય પુત્રાન્ દશ દશાબલાઃ ।
અજીજનન્નનવમાન્પિતુઃ સર્વાત્મસમ્પદા ॥ ૧ ॥
ગૃહાદનપગં વીક્ષ્ય રાજપુત્ર્યોઽચ્યુતં સ્થિતમ્ ।
પ્રેષ્ઠં ન્યમંસત સ્વં સ્વં ન તત્તત્ત્વવિદઃ સ્ત્રિયઃ ॥ ૨ ॥
પ્રેષ્ઠં ન્યમંસત સ્વં સ્વં ન તત્તત્ત્વવિદઃ સ્ત્રિયઃ ॥ ૨ ॥
ચાર્વબ્જકોશવદનાયતબાહુનેત્ર-
સપ્રેમહાસરસવીક્ષિતવલ્ગુજલ્પૈઃ ।
સમ્મોહિતા ભગવતો ન મનો વિજેતું
સ્વૈર્વિભ્રમૈઃ સમશકન્ વનિતા વિભૂમ્નઃ ॥ ૩ ॥
સપ્રેમહાસરસવીક્ષિતવલ્ગુજલ્પૈઃ ।
સમ્મોહિતા ભગવતો ન મનો વિજેતું
સ્વૈર્વિભ્રમૈઃ સમશકન્ વનિતા વિભૂમ્નઃ ॥ ૩ ॥
સ્માયાવલોકલવદર્શિતભાવહારિ-
ભ્રૂમણ્ડલપ્રહિતસૌરતમન્ત્રશૌણ્ડૈઃ ।
પત્ન્યસ્તુ ષોડશસહસ્રમનઙ્ગબાણૈ-
ર્યસ્યેન્દ્રિયં વિમથિતું કરણૈર્ન શેકુઃ ॥ ૪ ॥
ભ્રૂમણ્ડલપ્રહિતસૌરતમન્ત્રશૌણ્ડૈઃ ।
પત્ન્યસ્તુ ષોડશસહસ્રમનઙ્ગબાણૈ-
ર્યસ્યેન્દ્રિયં વિમથિતું કરણૈર્ન શેકુઃ ॥ ૪ ॥
ઇત્થં રમાપતિમવાપ્ય પતિં સ્ત્રિયસ્તા
બ્રહ્માદયોઽપિ ન વિદુઃ પદવીં યદીયામ્ ।
ભેજુર્મુદાવિરતમેધિતયાનુરાગ-
હાસાવલોકનવસઙ્ગમલાલસાદ્યમ્ ॥ ૫ ॥
બ્રહ્માદયોઽપિ ન વિદુઃ પદવીં યદીયામ્ ।
ભેજુર્મુદાવિરતમેધિતયાનુરાગ-
હાસાવલોકનવસઙ્ગમલાલસાદ્યમ્ ॥ ૫ ॥
પ્રત્યુદ્ગમાસનવરાર્હણપાદશૌચ-
તામ્બૂલવિશ્રમણવીજનગન્ધમાલ્યૈઃ ।
કેશપ્રસારશયનસ્નપનોપહાર્યૈ-
ર્દાસીશતા અપિ વિભોર્વિદધુઃ સ્મ દાસ્યમ્ ॥ ૬ ॥
તામ્બૂલવિશ્રમણવીજનગન્ધમાલ્યૈઃ ।
કેશપ્રસારશયનસ્નપનોપહાર્યૈ-
ર્દાસીશતા અપિ વિભોર્વિદધુઃ સ્મ દાસ્યમ્ ॥ ૬ ॥
તાસાં યા દશપુત્રાણાં કૃષ્ણસ્ત્રીણાં પુરોદિતાઃ ।
અષ્ટૌ મહિષ્યસ્તત્પુત્રાન્ પ્રદ્યુમ્નાદીન્ ગૃણામિ તે ॥ ૭ ॥
અષ્ટૌ મહિષ્યસ્તત્પુત્રાન્ પ્રદ્યુમ્નાદીન્ ગૃણામિ તે ॥ ૭ ॥
ચારુદેષ્ણઃ સુદેષ્ણશ્ચ ચારુદેહશ્ચ વીર્યવાન્ ।
સુચારુશ્ચારુગુપ્તશ્ચ ભદ્રચારુસ્તથાપરઃ ॥ ૮ ॥
સુચારુશ્ચારુગુપ્તશ્ચ ભદ્રચારુસ્તથાપરઃ ॥ ૮ ॥
ચારુચન્દ્રો વિચારુશ્ચ ચારુશ્ચ દશમો હરેઃ ।
પ્રદ્યુમ્નપ્રમુખા જાતા રુક્મિણ્યાં નાવમાઃ પિતુઃ ॥ ૯ ॥
પ્રદ્યુમ્નપ્રમુખા જાતા રુક્મિણ્યાં નાવમાઃ પિતુઃ ॥ ૯ ॥
ભાનુઃ સુભાનુઃ સ્વર્ભાનુઃ પ્રભાનુર્ભાનુમાંસ્તથા ।
ચન્દ્રભાનુર્બૃહદ્ભાનુરતિભાનુસ્તથાષ્ટમઃ ॥ ૧૦ ॥
ચન્દ્રભાનુર્બૃહદ્ભાનુરતિભાનુસ્તથાષ્ટમઃ ॥ ૧૦ ॥
શ્રીભાનુઃ પ્રતિભાનુશ્ચ સત્યભામાત્મજા દશ ।
સામ્બઃ સુમિત્રઃ પુરુજિચ્છતજિચ્ચ સહસ્રજિત્ ॥ ૧૧ ॥
સામ્બઃ સુમિત્રઃ પુરુજિચ્છતજિચ્ચ સહસ્રજિત્ ॥ ૧૧ ॥
વિજયશ્ચિત્રકેતુશ્ચ વસુમાન્ દ્રવિડઃ ક્રતુઃ ।
જામ્બવત્યાઃ સુતા હ્યેતે સામ્બાદ્યાઃ પિતૃસમ્મતાઃ ॥ ૧૨ ॥
જામ્બવત્યાઃ સુતા હ્યેતે સામ્બાદ્યાઃ પિતૃસમ્મતાઃ ॥ ૧૨ ॥
વીરશ્ચન્દ્રોઽશ્વસેનશ્ચ ચિત્રગુર્વેગવાન્ વૃષઃ ।
આમઃ શઙ્કુર્વસુઃ શ્રીમાન્ કુન્તિર્નાગ્નજિતેઃ સુતાઃ ॥ ૧૩ ॥
આમઃ શઙ્કુર્વસુઃ શ્રીમાન્ કુન્તિર્નાગ્નજિતેઃ સુતાઃ ॥ ૧૩ ॥
શ્રુતઃ કવિર્વૃષો વીરઃ સુબાહુર્ભદ્ર એકલઃ ।
શાન્તિર્દર્શઃ પૂર્ણમાસઃ કાલિન્દ્યાઃ સોમકોઽવરઃ ॥ ૧૪ ॥
શાન્તિર્દર્શઃ પૂર્ણમાસઃ કાલિન્દ્યાઃ સોમકોઽવરઃ ॥ ૧૪ ॥
પ્રઘોષો ગાત્રવાન્સિંહો બલઃ પ્રબલ ઊર્ધગઃ ।
માદ્રયાઃ પુત્રા મહાશક્તિઃ સહ ઓજોઽપરાજિતઃ ॥ ૧૫ ॥
માદ્રયાઃ પુત્રા મહાશક્તિઃ સહ ઓજોઽપરાજિતઃ ॥ ૧૫ ॥
વૃકો હર્ષોઽનિલો ગૃધ્રો વર્ધનોન્નાદ એવ ચ ।
મહાંસઃ પાવનો વહ્નિર્મિત્રવિન્દાત્મજાઃ ક્ષુધિઃ ॥ ૧૬ ॥
મહાંસઃ પાવનો વહ્નિર્મિત્રવિન્દાત્મજાઃ ક્ષુધિઃ ॥ ૧૬ ॥
સઙ્ગ્રામજિદ્ બૃહત્સેનઃ શૂરઃ પ્રહરણોઽરિજિત્ ।
જયઃ સુભદ્રો ભદ્રાયા વામ આયુશ્ચ સત્યકઃ ॥ ૧૭ ॥
જયઃ સુભદ્રો ભદ્રાયા વામ આયુશ્ચ સત્યકઃ ॥ ૧૭ ॥
દીપ્તિમાંસ્તામ્રતપ્તાદ્યા રોહિણ્યાસ્તનયા હરેઃ ।
પ્રદ્યમ્નાચ્ચાનિરુદ્ધોઽભૂદ્રુક્મવત્યાં મહાબલઃ ।
પુત્ર્યાં તુ રુક્મિણો રાજન્ નામ્ના ભોજકટે પુરે ॥ ૧૮ ॥
પ્રદ્યમ્નાચ્ચાનિરુદ્ધોઽભૂદ્રુક્મવત્યાં મહાબલઃ ।
પુત્ર્યાં તુ રુક્મિણો રાજન્ નામ્ના ભોજકટે પુરે ॥ ૧૮ ॥
એતેષાં પુત્રપૌત્રાશ્ચ બભૂવુઃ કોટિશો નૃપ ।
માતરઃ કૃષ્ણજાતીનાં સહસ્રાણિ ચ ષોડશ ॥ ૧૯ ॥
માતરઃ કૃષ્ણજાતીનાં સહસ્રાણિ ચ ષોડશ ॥ ૧૯ ॥
શ્રીરાજોવાચ
કથં રુક્મ્યરીપુત્રાય પ્રાદાદ્ દુહિતરં યુધિ ।
કૃષ્ણેન પરિભૂતસ્તં હન્તું રન્ધ્રં પ્રતીક્ષતે ।
એતદાખ્યાહિ મે વિદ્વન્ દ્વિષોર્વૈવાહિકં મિથઃ ॥ ૨૦ ॥
કથં રુક્મ્યરીપુત્રાય પ્રાદાદ્ દુહિતરં યુધિ ।
કૃષ્ણેન પરિભૂતસ્તં હન્તું રન્ધ્રં પ્રતીક્ષતે ।
એતદાખ્યાહિ મે વિદ્વન્ દ્વિષોર્વૈવાહિકં મિથઃ ॥ ૨૦ ॥
અનાગતમતીતં ચ વર્તમાનમતીન્દ્રિયમ્ ।
વિપ્રકૃષ્ટં વ્યવહિતં સમ્યક્ પશ્યન્તિ યોગિનઃ ॥ ૨૧ ॥
વિપ્રકૃષ્ટં વ્યવહિતં સમ્યક્ પશ્યન્તિ યોગિનઃ ॥ ૨૧ ॥
શ્રીશુક ઉવાચ
વૃતઃ સ્વયંવરે સાક્ષાદનઙ્ગોઽઙ્ગયુતસ્તયા ।
રાજ્ઞઃ સમેતાન્ નિર્જિત્ય જહારૈકરથો યુધિ ॥ ૨૨ ॥
વૃતઃ સ્વયંવરે સાક્ષાદનઙ્ગોઽઙ્ગયુતસ્તયા ।
રાજ્ઞઃ સમેતાન્ નિર્જિત્ય જહારૈકરથો યુધિ ॥ ૨૨ ॥
યદ્યપ્યનુસ્મરન્ વૈરં રુક્મી કૃષ્ણાવમાનિતઃ ।
વ્યતરદ્ ભાગિનેયાય સુતાં કુર્વન્ સ્વસુઃ પ્રિયમ્ ॥ ૨૩ ॥
વ્યતરદ્ ભાગિનેયાય સુતાં કુર્વન્ સ્વસુઃ પ્રિયમ્ ॥ ૨૩ ॥
રુક્મિણ્યાસ્તનયાં રાજન્ કૃતવર્મસુતો બલી ।
ઉપયેમે વિશાલાક્ષીં કન્યાં ચારુમતીં કિલ ॥ ૨૪ ॥
ઉપયેમે વિશાલાક્ષીં કન્યાં ચારુમતીં કિલ ॥ ૨૪ ॥
દૌહિત્રાયાનિરુદ્ધાય પૌત્રીં રુક્મ્યાદદાદ્ધરેઃ ।
રોચનાં બદ્ધવૈરોઽપિ સ્વસુઃ પ્રિયચિકીર્ષયા ।
જાનન્નધર્મં તદ્ યૌનં સ્નેહપાશાનુબન્ધનઃ ॥ ૨૫ ॥
રોચનાં બદ્ધવૈરોઽપિ સ્વસુઃ પ્રિયચિકીર્ષયા ।
જાનન્નધર્મં તદ્ યૌનં સ્નેહપાશાનુબન્ધનઃ ॥ ૨૫ ॥
તસ્મિન્નભ્યુદયે રાજન્ રુક્મિણી રામકેશવૌ ।
પુરં ભોજકટં જગ્મુઃ સામ્બપ્રદ્યુમ્નકાદયઃ ॥ ૨૬ ॥
પુરં ભોજકટં જગ્મુઃ સામ્બપ્રદ્યુમ્નકાદયઃ ॥ ૨૬ ॥
તસ્મિન્ નિવૃત્ત ઉદ્વાહે કાલિઙ્ગપ્રમુખા નૃપાઃ ।
દૃપ્તાસ્તે રુક્મિણં પ્રોચુર્બલમક્ષૈર્વિનિર્જય ॥ ૨૭ ॥
દૃપ્તાસ્તે રુક્મિણં પ્રોચુર્બલમક્ષૈર્વિનિર્જય ॥ ૨૭ ॥
અનક્ષજ્ઞો હ્યયં રાજન્નપિ તદ્વ્યસનં મહત્ ।
ઇત્યુક્તો બલમાહૂય તેનાક્ષૈર્રુક્મ્યદીવ્યત ॥ ૨૮ ॥
ઇત્યુક્તો બલમાહૂય તેનાક્ષૈર્રુક્મ્યદીવ્યત ॥ ૨૮ ॥
શતં સહસ્રમયુતં રામસ્તત્રાદદે પણમ્ ।
તં તુ રુક્મ્યજયત્તત્ર કાલિઙ્ગઃ પ્રાહસદ્ બલમ્ ।
દન્તાન્ સન્દર્શયન્નુચ્ચૈર્નામૃષ્યત્તદ્ધલાયુધઃ ॥ ૨૯ ॥
તં તુ રુક્મ્યજયત્તત્ર કાલિઙ્ગઃ પ્રાહસદ્ બલમ્ ।
દન્તાન્ સન્દર્શયન્નુચ્ચૈર્નામૃષ્યત્તદ્ધલાયુધઃ ॥ ૨૯ ॥
તતો લક્ષં રુક્મ્યગૃહ્ણાદ્ગ્લહં તત્રાજયદ્ બલઃ ।
જિતવાનહમિત્યાહ રુક્મી કૈતવમાશ્રિતઃ ॥ ૩૦ ॥
જિતવાનહમિત્યાહ રુક્મી કૈતવમાશ્રિતઃ ॥ ૩૦ ॥
મન્યુના ક્ષુભિતઃ શ્રીમાન્ સમુદ્ર ઇવ પર્વણિ ।
જાત્યારુણાક્ષોઽતિરુષા ન્યર્બુદં ગ્લહમાદદે ॥ ૩૧ ॥
જાત્યારુણાક્ષોઽતિરુષા ન્યર્બુદં ગ્લહમાદદે ॥ ૩૧ ॥
તં ચાપિ જિતવાન્ રામો ધર્મેણ છલમાશ્રિતઃ ।
રુક્મી જિતં મયાત્રેમે વદન્તુ પ્રાશ્નિકા ઇતિ ॥ ૩૨ ॥
રુક્મી જિતં મયાત્રેમે વદન્તુ પ્રાશ્નિકા ઇતિ ॥ ૩૨ ॥
તદાબ્રવીન્નભોવાણી બલેનૈવ જિતો ગ્લહઃ ।
ધર્મતો વચનેનૈવ રુક્મી વદતિ વૈ મૃષા ॥ ૩૩ ॥
ધર્મતો વચનેનૈવ રુક્મી વદતિ વૈ મૃષા ॥ ૩૩ ॥
તામનાદૃત્ય વૈદર્ભો દુષ્ટરાજન્યચોદિતઃ ।
સઙ્કર્ષણં પરિહસન્ બભાષે કાલચોદિતઃ ॥ ૩૪ ॥
સઙ્કર્ષણં પરિહસન્ બભાષે કાલચોદિતઃ ॥ ૩૪ ॥
નૈવાક્ષકોવિદા યૂયં ગોપાલા વનગોચરાઃ ।
અક્ષૈર્દીવ્યન્તિ રાજાનો બાણૈશ્ચ ન ભવાદૃશાઃ ॥ ૩૫ ॥
અક્ષૈર્દીવ્યન્તિ રાજાનો બાણૈશ્ચ ન ભવાદૃશાઃ ॥ ૩૫ ॥
રુક્મિણૈવમધિક્ષિપ્તો રાજભિશ્ચોપહાસિતઃ ।
ક્રુદ્ધઃ પરિઘમુદ્યમ્ય જઘ્ને તં નૃમ્ણસંસદિ ॥ ૩૬ ॥
ક્રુદ્ધઃ પરિઘમુદ્યમ્ય જઘ્ને તં નૃમ્ણસંસદિ ॥ ૩૬ ॥
કલિઙ્ગરાજં તરસા ગૃહીત્વા દશમે પદે ।
દન્તાનપાતયત્ ક્રુદ્ધો યોઽહસદ્ વિવૃતૈર્દ્વિજૈઃ ॥ ૩૭ ॥
દન્તાનપાતયત્ ક્રુદ્ધો યોઽહસદ્ વિવૃતૈર્દ્વિજૈઃ ॥ ૩૭ ॥
અન્યે નિર્ભિન્નબાહૂરુશિરસો રુધિરોક્ષિતાઃ ।
રાજાનો દુદ્રવર્ભીતા બલેન પરિઘાર્દિતાઃ ॥ ૩૮ ॥
રાજાનો દુદ્રવર્ભીતા બલેન પરિઘાર્દિતાઃ ॥ ૩૮ ॥
નિહતે રુક્મિણિ શ્યાલે નાબ્રવીત્ સાધ્વસાધુ વા ।
રક્મિણીબલયો રાજન્ સ્નેહભઙ્ગભયાદ્ધરિઃ ॥ ૩૯ ॥
રક્મિણીબલયો રાજન્ સ્નેહભઙ્ગભયાદ્ધરિઃ ॥ ૩૯ ॥
તતોઽનિરુદ્ધં સહ સૂર્યયા વરં
રથં સમારોપ્ય યયુઃ કુશસ્થલીમ્ ।
રામાદયો ભોજકટાદ્ દશાર્હાઃ
સિદ્ધાખિલાર્થા મધુસૂદનાશ્રયાઃ ॥ ૪૦ ॥
રથં સમારોપ્ય યયુઃ કુશસ્થલીમ્ ।
રામાદયો ભોજકટાદ્ દશાર્હાઃ
સિદ્ધાખિલાર્થા મધુસૂદનાશ્રયાઃ ॥ ૪૦ ॥