শ্ৰীশুক উৱাচ
দুৰ্যোধনসুতাং ৰাজন্ লক্ষ্মণাং সমিতিংজযঃ ।
স্ৱযংৱৰস্থামহৰত্ সাম্বো জাম্বৱতীসুতঃ ॥ ১ ॥
দুৰ্যোধনসুতাং ৰাজন্ লক্ষ্মণাং সমিতিংজযঃ ।
স্ৱযংৱৰস্থামহৰত্ সাম্বো জাম্বৱতীসুতঃ ॥ ১ ॥
কৌৰৱাঃ কুপিতা ঊচুৰ্দুৰ্ৱিনীতোঽযমৰ্ভকঃ ।
কদৰ্থীকৃত্য নঃ কন্যামকামামহৰদ্ বলাত্ ॥ ২ ॥
কদৰ্থীকৃত্য নঃ কন্যামকামামহৰদ্ বলাত্ ॥ ২ ॥
বধ্নীতেমং দুৰ্ৱিনীতং কিং কৰিষ্যন্তি ৱৃষ্ণযঃ ।
যেঽস্মত্প্ৰসাদোপচিতাং দত্তাং নো ভুঞ্জতে মহীম্ ॥ ৩ ॥
যেঽস্মত্প্ৰসাদোপচিতাং দত্তাং নো ভুঞ্জতে মহীম্ ॥ ৩ ॥
নিগৃহীতং সুতং শ্ৰুত্ৱা যদ্যেষ্যন্তীহ ৱৃষ্ণযঃ ।
ভগ্নদৰ্পাঃ শমং যান্তি প্ৰাণা ইৱ সুসংযতাঃ ॥ ৪ ॥
ভগ্নদৰ্পাঃ শমং যান্তি প্ৰাণা ইৱ সুসংযতাঃ ॥ ৪ ॥
ইতি কৰ্ণঃ শলো ভূৰিৰ্যজ্ঞকেতুঃ সুযোধনঃ ।
সাম্বমাৰেভিৰে যোদ্ধুং কুৰুৱৃদ্ধানুমোদিতাঃ ॥ ৫ ॥
সাম্বমাৰেভিৰে যোদ্ধুং কুৰুৱৃদ্ধানুমোদিতাঃ ॥ ৫ ॥
দৃষ্ট্ৱানুধাৱতঃ সাম্বো ধাৰ্তৰাষ্ট্ৰান্ মহাৰথঃ ।
প্ৰগৃহ্য ৰুচিৰং চাপং তস্থৌ সিংহ ইৱৈকলঃ ॥ ৬ ॥
প্ৰগৃহ্য ৰুচিৰং চাপং তস্থৌ সিংহ ইৱৈকলঃ ॥ ৬ ॥
তং তে জিঘৃক্ষৱঃ ক্ৰুদ্ধাস্তিষ্ঠ তিষ্ঠেতি ভাষিণঃ ।
আসাদ্য ধন্ৱিনো বাণৈঃ কৰ্ণাগ্ৰণ্যঃ সমাকিৰন্ ॥ ৭ ॥
আসাদ্য ধন্ৱিনো বাণৈঃ কৰ্ণাগ্ৰণ্যঃ সমাকিৰন্ ॥ ৭ ॥
সোঽপৱিদ্ধঃ কুৰুশ্ৰেষ্ঠ কুৰুভিৰ্যদুনন্দনঃ ।
নামৃষ্যত্তদচিন্ত্যাৰ্ভঃ সিংহ ক্ষুদ্ৰমৃগৈৰিৱ ॥ ৮ ॥
নামৃষ্যত্তদচিন্ত্যাৰ্ভঃ সিংহ ক্ষুদ্ৰমৃগৈৰিৱ ॥ ৮ ॥
ৱিস্ফূৰ্জ্য ৰুচিৰং চাপং সৰ্ৱান্ ৱিৱ্যাধ সাযকৈঃ ।
কৰ্ণাদীন্ ষড্ৰথান্ ৱীৰস্তাৱদ্ভিৰ্যুগপত্ পৃথক্ ॥ ৯ ॥
কৰ্ণাদীন্ ষড্ৰথান্ ৱীৰস্তাৱদ্ভিৰ্যুগপত্ পৃথক্ ॥ ৯ ॥
চতুৰ্ভিশ্চতুৰো ৱাহানেকৈকেন চ সাৰথীন্ ।
ৰথিনশ্চ মহেষ্ৱাসাংস্তস্য তত্তেঽভ্যপূজযন্ ॥ ১০ ॥
ৰথিনশ্চ মহেষ্ৱাসাংস্তস্য তত্তেঽভ্যপূজযন্ ॥ ১০ ॥
তং তু তে ৱিৰথং চক্ৰুশ্চত্ৱাৰশ্চতুৰো হযান্ ।
একস্তু সাৰথিং জঘ্নে চিচ্ছেদান্যঃ শৰাসনম্ ॥ ১১ ॥
একস্তু সাৰথিং জঘ্নে চিচ্ছেদান্যঃ শৰাসনম্ ॥ ১১ ॥
তং বদ্ধ্ৱা ৱিৰথীকৃত্য কৃচ্ছ্ৰেণ কুৰৱো যুধি ।
কুমাৰং স্ৱস্য কন্যাং চ স্ৱপুৰং জযিনোঽৱিশন্ ॥ ১২ ॥
কুমাৰং স্ৱস্য কন্যাং চ স্ৱপুৰং জযিনোঽৱিশন্ ॥ ১২ ॥
তচ্ছ্ৰুত্ৱা নাৰদোক্তেন ৰাজন্ সঞ্জাতমন্যৱঃ ।
কুৰূন্ প্ৰত্যুদ্যমং চক্ৰুৰুগ্ৰসেনপ্ৰচোদিতাঃ ॥ ১৩ ॥
কুৰূন্ প্ৰত্যুদ্যমং চক্ৰুৰুগ্ৰসেনপ্ৰচোদিতাঃ ॥ ১৩ ॥
সান্ত্ৱযিত্ৱা তু তান্ ৰামঃ সন্নদ্ধান্ ৱৃষ্ণিপুঙ্গৱান্ ।
নৈচ্ছত্ কুৰূণাং ৱৃষ্ণীনাং কলিং কলিমলাপহঃ ॥ ১৪ ॥
নৈচ্ছত্ কুৰূণাং ৱৃষ্ণীনাং কলিং কলিমলাপহঃ ॥ ১৪ ॥
জগাম হাস্তিনপুৰং ৰথেনাদিত্যৱৰ্চসা ।
ব্ৰাহ্মণৈঃ কুলৱৃদ্ধৈশ্চ ৱৃতশ্চন্দ্ৰ ইৱ গ্ৰহৈঃ ॥ ১৫ ॥
ব্ৰাহ্মণৈঃ কুলৱৃদ্ধৈশ্চ ৱৃতশ্চন্দ্ৰ ইৱ গ্ৰহৈঃ ॥ ১৫ ॥
গত্ৱা গজাহ্ৱযং ৰামো বাহ্যোপৱনমাস্থিতঃ ।
উদ্ধৱং প্ৰেষযামাস ধৃতৰাষ্ট্ৰং বুভুত্সযা ॥ ১৬ ॥
উদ্ধৱং প্ৰেষযামাস ধৃতৰাষ্ট্ৰং বুভুত্সযা ॥ ১৬ ॥
সোঽভিৱন্দ্যাম্বিকাপুত্ৰং ভীষ্মং দ্ৰোণং চ বাহ্লিকম্ ।
দুৰ্যোধনং চ ৱিধিৱদ্ ৰামমাগতমব্ৰৱীত্ ॥ ১৭ ॥
দুৰ্যোধনং চ ৱিধিৱদ্ ৰামমাগতমব্ৰৱীত্ ॥ ১৭ ॥
তেঽতিপ্ৰীতাস্তমাকৰ্ণ্য প্ৰাপ্তং ৰামং সুহৃত্তমম্ ।
তমৰ্চযিত্ৱাভিযযুঃ সৰ্ৱে মঙ্গলপাণযঃ ॥ ১৮ ॥
তমৰ্চযিত্ৱাভিযযুঃ সৰ্ৱে মঙ্গলপাণযঃ ॥ ১৮ ॥
তং সঙ্গয যথান্যাযং গামৰ্ঘ্যং চ ন্যৱেদযন্ ।
তেষাং যে তত্প্ৰভাৱজ্ঞাঃ প্ৰণেমুঃ শিৰসা বলম্ ॥ ১৯ ॥
তেষাং যে তত্প্ৰভাৱজ্ঞাঃ প্ৰণেমুঃ শিৰসা বলম্ ॥ ১৯ ॥
বন্ধূন্ কুশলিনঃ শ্ৰুত্ৱা পৃষ্ট্ৱা শিৱমনামযম্ ।
পৰস্পৰমথো ৰামো বভাষেঽৱিক্লৱং ৱচঃ ॥ ২০ ॥
পৰস্পৰমথো ৰামো বভাষেঽৱিক্লৱং ৱচঃ ॥ ২০ ॥
উগ্ৰসেনঃ ক্ষিতেশেশো যদ্ ৱ আজ্ঞাপযত্ প্ৰভুঃ ।
তদৱ্যগ্ৰধিযঃ শ্ৰুত্ৱা কুৰুধ্ৱমৱিলম্বিতম্ ॥ ২১ ॥
তদৱ্যগ্ৰধিযঃ শ্ৰুত্ৱা কুৰুধ্ৱমৱিলম্বিতম্ ॥ ২১ ॥
যদ্ যূযং বহৱস্ত্ৱেকং জিত্ৱাধৰ্মেণ ধাৰ্মিকম্ ।
অবধ্নীতাথ তন্মৃষ্যে বন্ধূনামৈক্যকাম্যযা ॥ ২২ ॥
অবধ্নীতাথ তন্মৃষ্যে বন্ধূনামৈক্যকাম্যযা ॥ ২২ ॥
ৱীৰ্যশৌৰ্যবলোন্নদ্ধমাত্মশক্তিসমং ৱচঃ ।
কুৰৱো বলদেৱস্য নিশম্যোচুঃ প্ৰকোপিতাঃ ॥ ২৩ ॥
কুৰৱো বলদেৱস্য নিশম্যোচুঃ প্ৰকোপিতাঃ ॥ ২৩ ॥
অহো মহচ্চিত্ৰমিদং কালগত্যা দুৰত্যযা ।
আৰুৰুক্ষত্যুপানদ্ ৱৈ শিৰো মুকুটসেৱিতম্ ॥ ২৪ ॥
আৰুৰুক্ষত্যুপানদ্ ৱৈ শিৰো মুকুটসেৱিতম্ ॥ ২৪ ॥
এতে যৌনেন সম্বদ্ধাঃ সহশয্যাসনাশনাঃ ।
ৱৃষ্ণযস্তুল্যতাং নীতা অস্মদ্দত্তনৃপাসনাঃ ॥ ২৫ ॥
ৱৃষ্ণযস্তুল্যতাং নীতা অস্মদ্দত্তনৃপাসনাঃ ॥ ২৫ ॥
চামৰৱ্যজনে শঙ্খমাতপত্ৰং চ পাণ্ডুৰম্ ।
কিৰীটমাসনং শয্যাং ভুঞ্জতেঽস্মদুপেক্ষযা ॥ ২৬ ॥
কিৰীটমাসনং শয্যাং ভুঞ্জতেঽস্মদুপেক্ষযা ॥ ২৬ ॥
অলং যদূনাং নৰদেৱলাঞ্ছনৈ-
ৰ্দাতুঃ প্ৰতীপৈঃ ফণিনামিৱামৃতম্ ।
যেঽস্মত্প্ৰসাদোপচিতা হি যাদৱা
আজ্ঞাপযন্ত্যদ্য গতত্ৰপা বত ॥ ২৭ ॥
ৰ্দাতুঃ প্ৰতীপৈঃ ফণিনামিৱামৃতম্ ।
যেঽস্মত্প্ৰসাদোপচিতা হি যাদৱা
আজ্ঞাপযন্ত্যদ্য গতত্ৰপা বত ॥ ২৭ ॥
কথমিন্দ্ৰোঽপি কুৰুভিৰ্ভীষ্মদ্ৰোণাৰ্জুনাদিভিঃ ।
অদত্তমৱৰুন্ধীত সিংহগ্ৰস্তমিৱোৰণঃ ॥ ২৮ ॥
অদত্তমৱৰুন্ধীত সিংহগ্ৰস্তমিৱোৰণঃ ॥ ২৮ ॥
শ্ৰীবাদৰাযণিৰুৱাচ
জন্মবন্ধুশ্ৰিযোন্নদ্ধমদাস্তে ভৰতৰ্ষভ ।
আশ্ৰাৱ্য ৰামং দুৰ্ৱাচ্যমসভ্যাঃ পুৰমাৱিশন্ ॥ ২৯ ॥
জন্মবন্ধুশ্ৰিযোন্নদ্ধমদাস্তে ভৰতৰ্ষভ ।
আশ্ৰাৱ্য ৰামং দুৰ্ৱাচ্যমসভ্যাঃ পুৰমাৱিশন্ ॥ ২৯ ॥
দৃষ্ট্ৱা কুৰূণাং দৌঃশীল্যং শ্ৰুত্ৱাৱাচ্যানি চাচ্যুতঃ ।
অৱোচত্ কোপসংৰব্ধো দুষ্প্ৰেক্ষ্যঃ প্ৰহসন্ মুহুঃ ॥ ৩০ ॥
অৱোচত্ কোপসংৰব্ধো দুষ্প্ৰেক্ষ্যঃ প্ৰহসন্ মুহুঃ ॥ ৩০ ॥
নূনং নানামদোন্নদ্ধাঃ শান্তিং নেচ্ছন্ত্যসাধৱঃ ।
তেষাং হি প্ৰশমো দণ্ডঃ পশূনাং লগুডো যথা ॥ ৩১ ॥
তেষাং হি প্ৰশমো দণ্ডঃ পশূনাং লগুডো যথা ॥ ৩১ ॥
অহো যদূন্ সুসংৰব্ধান্ কৃষ্ণং চ কুপিতং শনৈঃ ।
সান্ত্ৱযিত্ৱাহমেতেষাং শমমিচ্ছন্নিহাগতঃ ॥ ৩২ ॥
সান্ত্ৱযিত্ৱাহমেতেষাং শমমিচ্ছন্নিহাগতঃ ॥ ৩২ ॥
ত ইমে মন্দমতযঃ কলহাভিৰতাঃ খলাঃ ।
তং মামৱজ্ঞায মুহুৰ্দুৰ্ভাষান্ মানিনোঽব্ৰুৱন্ ॥ ৩৩ ॥
তং মামৱজ্ঞায মুহুৰ্দুৰ্ভাষান্ মানিনোঽব্ৰুৱন্ ॥ ৩৩ ॥
নোগ্ৰসেনঃ কিল ৱিভুৰ্ভোজৱৃষ্ণ্যন্ধকেশ্ৱৰঃ ।
শক্ৰাদযো লোকপালা যস্যাদেশানুৱৰ্তিনঃ ॥ ৩৪ ॥
শক্ৰাদযো লোকপালা যস্যাদেশানুৱৰ্তিনঃ ॥ ৩৪ ॥
সুধৰ্মাক্ৰম্যতে যেন পাৰিজাতোঽমৰাঙ্ঘ্ৰিপঃ ।
আনীয ভুজ্যতে সোঽসৌ ন কিলাধ্যাসনাৰ্হণঃ ॥ ৩৫ ॥
আনীয ভুজ্যতে সোঽসৌ ন কিলাধ্যাসনাৰ্হণঃ ॥ ৩৫ ॥
যস্য পাদযুগং সাক্ষাচ্ছ্ৰীৰুপাস্তেঽখিলেশ্ৱৰী ।
স নাৰ্হতি কিল শ্ৰীশো নৰদেৱপৰিচ্ছদান্ ॥ ৩৬ ॥
স নাৰ্হতি কিল শ্ৰীশো নৰদেৱপৰিচ্ছদান্ ॥ ৩৬ ॥
যস্যাঙ্ঘ্ৰিপঙ্কজৰজোঽখিললোকপালৈ-
ৰ্মৌল্যুত্তমৈৰ্ধৃতমুপাসিততীৰ্থতীৰ্থম্ ।
ব্ৰহ্মা ভৱোঽহমপি যস্য কলাঃ কলাযাঃ
শ্ৰীশ্চোদ্ৱহেম চিৰমস্য নৃপাসনং ক্ৱ ॥ ৩৭ ॥
ৰ্মৌল্যুত্তমৈৰ্ধৃতমুপাসিততীৰ্থতীৰ্থম্ ।
ব্ৰহ্মা ভৱোঽহমপি যস্য কলাঃ কলাযাঃ
শ্ৰীশ্চোদ্ৱহেম চিৰমস্য নৃপাসনং ক্ৱ ॥ ৩৭ ॥
ভুঞ্জতে কুৰুভিৰ্দত্তং ভূখণ্ডং ৱৃষ্ণযঃ কিল ।
উপানহঃ কিল ৱযং স্ৱযং তু কুৰৱঃ শিৰঃ ॥ ৩৮ ॥
উপানহঃ কিল ৱযং স্ৱযং তু কুৰৱঃ শিৰঃ ॥ ৩৮ ॥
অহো ঐশ্ৱৰ্যমত্তানাং মত্তানামিৱ মানিনাম্ ।
অসম্বদ্ধা গিৰো ৰুক্ষাঃ কঃ সহেতানুশাসিতা ॥ ৩৯ ॥
অসম্বদ্ধা গিৰো ৰুক্ষাঃ কঃ সহেতানুশাসিতা ॥ ৩৯ ॥
অদ্য নিষ্কৌৰৱং পৃথ্ৱীং কৰিষ্যামীত্যমৰ্ষিতঃ ।
গৃহীত্ৱা হলমুত্তস্থৌ দহন্নিৱ জগত্ত্ৰযম্ ॥ ৪০ ॥
গৃহীত্ৱা হলমুত্তস্থৌ দহন্নিৱ জগত্ত্ৰযম্ ॥ ৪০ ॥
লাঙ্গলাগ্ৰেণ নগৰমুদ্ৱিদাৰ্য গজাহ্ৱযম্ ।
ৱিচকৰ্ষ স গঙ্গাযাং প্ৰহৰিষ্যন্নমৰ্ষিতঃ ॥ ৪১ ॥
ৱিচকৰ্ষ স গঙ্গাযাং প্ৰহৰিষ্যন্নমৰ্ষিতঃ ॥ ৪১ ॥
জলযানমিৱাঘূৰ্ণং গঙ্গাযাং নগৰং পতত্ ।
আকৃষ্যমাণমালোক্য কৌৰৱাঃ জাতসম্ভ্ৰমাঃ ॥ ৪২ ॥
আকৃষ্যমাণমালোক্য কৌৰৱাঃ জাতসম্ভ্ৰমাঃ ॥ ৪২ ॥
তমেৱ শৰণং জগ্মুঃ সকুটুম্বা জিজীৱিষৱঃ ।
সলক্ষ্মণং পুৰস্কৃত্য সাম্বং প্ৰাঞ্জলযঃ প্ৰভুম্ ॥ ৪৩ ॥
সলক্ষ্মণং পুৰস্কৃত্য সাম্বং প্ৰাঞ্জলযঃ প্ৰভুম্ ॥ ৪৩ ॥
ৰাম ৰামাখিলাধাৰ প্ৰভাৱং ন ৱিদাম তে ।
মূঢানাং নঃ কুবুদ্ধীনাং ক্ষন্তুমৰ্হস্যতিক্ৰমম্ ॥ ৪৪ ॥
মূঢানাং নঃ কুবুদ্ধীনাং ক্ষন্তুমৰ্হস্যতিক্ৰমম্ ॥ ৪৪ ॥
স্থিত্যুত্পত্ত্যপ্যযানাং ত্ৱমেকো হেতুৰ্নিৰাশ্ৰযঃ ।
লোকান্ ক্ৰীডনকানীশ ক্ৰীডতস্তে ৱদন্তি হি ॥ ৪৫ ॥
লোকান্ ক্ৰীডনকানীশ ক্ৰীডতস্তে ৱদন্তি হি ॥ ৪৫ ॥
ত্ৱমেৱ মূৰ্ধ্নীদমনন্ত লীলযা
ভূমণ্ডলং বিভৰ্ষি সহস্ৰমূৰ্ধন্ ।
অন্তে চ যঃ স্ৱাত্মনিৰুদ্ধৱিশ্ৱঃ
শেষেঽদ্ৱিতীযঃ পৰিশিষ্যমাণঃ ॥ ৪৬ ॥
ভূমণ্ডলং বিভৰ্ষি সহস্ৰমূৰ্ধন্ ।
অন্তে চ যঃ স্ৱাত্মনিৰুদ্ধৱিশ্ৱঃ
শেষেঽদ্ৱিতীযঃ পৰিশিষ্যমাণঃ ॥ ৪৬ ॥
কোপস্তেঽখিলশিক্ষাৰ্থং ন দ্ৱেষান্ন চ মত্সৰাত্ ।
বিভ্ৰতো ভগৱন্ সত্ত্ৱং স্থিতিপালনতত্পৰঃ ॥ ৪৭ ॥
বিভ্ৰতো ভগৱন্ সত্ত্ৱং স্থিতিপালনতত্পৰঃ ॥ ৪৭ ॥
নমস্তে সৰ্ৱভূতাত্মন্ সৰ্ৱশক্তিধৰাৱ্যয ।
ৱিশ্ৱকৰ্মন্ নমস্তেঽস্তু ত্ৱাং ৱযং শৰণং গতাঃ ॥ ৪৮ ॥
ৱিশ্ৱকৰ্মন্ নমস্তেঽস্তু ত্ৱাং ৱযং শৰণং গতাঃ ॥ ৪৮ ॥
শ্ৰীশুক উৱাচ
এৱং প্ৰপন্নৈঃ সংৱিগ্নৈৰ্ৱেপমানাযনৈৰ্বলঃ ।
প্ৰসাদিতঃ সুপ্ৰসন্নো মা ভৈষ্টেত্যভযং দদৌ ॥ ৪৯ ॥
এৱং প্ৰপন্নৈঃ সংৱিগ্নৈৰ্ৱেপমানাযনৈৰ্বলঃ ।
প্ৰসাদিতঃ সুপ্ৰসন্নো মা ভৈষ্টেত্যভযং দদৌ ॥ ৪৯ ॥
দুৰ্যোধনঃ পাৰিবৰ্হং কুঞ্জৰান্ ষষ্টিহাযনান্ ।
দদৌ চ দ্ৱাদশশতান্যযুতানি তুৰঙ্গমান্ ॥ ৫০ ॥
দদৌ চ দ্ৱাদশশতান্যযুতানি তুৰঙ্গমান্ ॥ ৫০ ॥
ৰথানাং ষট্সহস্ৰাণি ৰৌক্মাণাং সূৰ্যৱৰ্চসাম্ ।
দাসীনাং নিষ্ককণ্ঠীনাং সহস্ৰং দুহিতৃৱত্সলঃ ॥ ৫১ ॥
দাসীনাং নিষ্ককণ্ঠীনাং সহস্ৰং দুহিতৃৱত্সলঃ ॥ ৫১ ॥
প্ৰতিগৃহ্য তু তত্সৰ্ৱং ভগৱান্ সাত্ৱতৰ্ষভঃ ।
সসুতঃ সস্নুষঃ প্ৰাযাত্ সুহৃদ্ভিৰভিনন্দিতঃ ॥ ৫২ ॥
সসুতঃ সস্নুষঃ প্ৰাযাত্ সুহৃদ্ভিৰভিনন্দিতঃ ॥ ৫২ ॥
ততঃ প্ৰৱিষ্টঃ স্ৱপুৰং হলাযুধঃ
সমেত্য বন্ধূননুৰক্তচেতসঃ ।
শশংস সৰ্ৱং যদুপুঙ্গৱানাং
মধ্যে সভাযাং কুৰুষু স্ৱচেষ্টিতম্ ॥ ৫৩ ॥
সমেত্য বন্ধূননুৰক্তচেতসঃ ।
শশংস সৰ্ৱং যদুপুঙ্গৱানাং
মধ্যে সভাযাং কুৰুষু স্ৱচেষ্টিতম্ ॥ ৫৩ ॥
অদ্যাপি চ পুৰং হ্যেতত্ সূচযদ্ ৰামৱিক্ৰমম্ ।
সমুন্নতং দক্ষিণতো গঙ্গাযামনুদৃশ্যতে ॥ ৫৪ ॥
সমুন্নতং দক্ষিণতো গঙ্গাযামনুদৃশ্যতে ॥ ৫৪ ॥