శ్రీశుక ఉవాచ
దుర్యోధనసుతాం రాజన్ లక్ష్మణాం సమితింజయః ।
స్వయంవరస్థామహరత్ సామ్బో జామ్బవతీసుతః ॥ ౧ ॥
దుర్యోధనసుతాం రాజన్ లక్ష్మణాం సమితింజయః ।
స్వయంవరస్థామహరత్ సామ్బో జామ్బవతీసుతః ॥ ౧ ॥
కౌరవాః కుపితా ఊచుర్దుర్వినీతోఽయమర్భకః ।
కదర్థీకృత్య నః కన్యామకామామహరద్ బలాత్ ॥ ౨ ॥
కదర్థీకృత్య నః కన్యామకామామహరద్ బలాత్ ॥ ౨ ॥
బధ్నీతేమం దుర్వినీతం కిం కరిష్యన్తి వృష్ణయః ।
యేఽస్మత్ప్రసాదోపచితాం దత్తాం నో భుఞ్జతే మహీమ్ ॥ ౩ ॥
యేఽస్మత్ప్రసాదోపచితాం దత్తాం నో భుఞ్జతే మహీమ్ ॥ ౩ ॥
నిగృహీతం సుతం శ్రుత్వా యద్యేష్యన్తీహ వృష్ణయః ।
భగ్నదర్పాః శమం యాన్తి ప్రాణా ఇవ సుసంయతాః ॥ ౪ ॥
భగ్నదర్పాః శమం యాన్తి ప్రాణా ఇవ సుసంయతాః ॥ ౪ ॥
ఇతి కర్ణః శలో భూరిర్యజ్ఞకేతుః సుయోధనః ।
సామ్బమారేభిరే యోద్ధుం కురువృద్ధానుమోదితాః ॥ ౫ ॥
సామ్బమారేభిరే యోద్ధుం కురువృద్ధానుమోదితాః ॥ ౫ ॥
దృష్ట్వానుధావతః సామ్బో ధార్తరాష్ట్రాన్ మహారథః ।
ప్రగృహ్య రుచిరం చాపం తస్థౌ సింహ ఇవైకలః ॥ ౬ ॥
ప్రగృహ్య రుచిరం చాపం తస్థౌ సింహ ఇవైకలః ॥ ౬ ॥
తం తే జిఘృక్షవః క్రుద్ధాస్తిష్ఠ తిష్ఠేతి భాషిణః ।
ఆసాద్య ధన్వినో బాణైః కర్ణాగ్రణ్యః సమాకిరన్ ॥ ౭ ॥
ఆసాద్య ధన్వినో బాణైః కర్ణాగ్రణ్యః సమాకిరన్ ॥ ౭ ॥
సోఽపవిద్ధః కురుశ్రేష్ఠ కురుభిర్యదునన్దనః ।
నామృష్యత్తదచిన్త్యార్భః సింహ క్షుద్రమృగైరివ ॥ ౮ ॥
నామృష్యత్తదచిన్త్యార్భః సింహ క్షుద్రమృగైరివ ॥ ౮ ॥
విస్ఫూర్జ్య రుచిరం చాపం సర్వాన్ వివ్యాధ సాయకైః ।
కర్ణాదీన్ షడ్రథాన్ వీరస్తావద్భిర్యుగపత్ పృథక్ ॥ ౯ ॥
కర్ణాదీన్ షడ్రథాన్ వీరస్తావద్భిర్యుగపత్ పృథక్ ॥ ౯ ॥
చతుర్భిశ్చతురో వాహానేకైకేన చ సారథీన్ ।
రథినశ్చ మహేష్వాసాంస్తస్య తత్తేఽభ్యపూజయన్ ॥ ౧౦ ॥
రథినశ్చ మహేష్వాసాంస్తస్య తత్తేఽభ్యపూజయన్ ॥ ౧౦ ॥
తం తు తే విరథం చక్రుశ్చత్వారశ్చతురో హయాన్ ।
ఏకస్తు సారథిం జఘ్నే చిచ్ఛేదాన్యః శరాసనమ్ ॥ ౧౧ ॥
ఏకస్తు సారథిం జఘ్నే చిచ్ఛేదాన్యః శరాసనమ్ ॥ ౧౧ ॥
తం బద్ధ్వా విరథీకృత్య కృచ్ఛ్రేణ కురవో యుధి ।
కుమారం స్వస్య కన్యాం చ స్వపురం జయినోఽవిశన్ ॥ ౧౨ ॥
కుమారం స్వస్య కన్యాం చ స్వపురం జయినోఽవిశన్ ॥ ౧౨ ॥
తచ్ఛ్రుత్వా నారదోక్తేన రాజన్ సఞ్జాతమన్యవః ।
కురూన్ ప్రత్యుద్యమం చక్రురుగ్రసేనప్రచోదితాః ॥ ౧౩ ॥
కురూన్ ప్రత్యుద్యమం చక్రురుగ్రసేనప్రచోదితాః ॥ ౧౩ ॥
సాన్త్వయిత్వా తు తాన్ రామః సన్నద్ధాన్ వృష్ణిపుఙ్గవాన్ ।
నైచ్ఛత్ కురూణాం వృష్ణీనాం కలిం కలిమలాపహః ॥ ౧౪ ॥
నైచ్ఛత్ కురూణాం వృష్ణీనాం కలిం కలిమలాపహః ॥ ౧౪ ॥
జగామ హాస్తినపురం రథేనాదిత్యవర్చసా ।
బ్రాహ్మణైః కులవృద్ధైశ్చ వృతశ్చన్ద్ర ఇవ గ్రహైః ॥ ౧౫ ॥
బ్రాహ్మణైః కులవృద్ధైశ్చ వృతశ్చన్ద్ర ఇవ గ్రహైః ॥ ౧౫ ॥
గత్వా గజాహ్వయం రామో బాహ్యోపవనమాస్థితః ।
ఉద్ధవం ప్రేషయామాస ధృతరాష్ట్రం బుభుత్సయా ॥ ౧౬ ॥
ఉద్ధవం ప్రేషయామాస ధృతరాష్ట్రం బుభుత్సయా ॥ ౧౬ ॥
సోఽభివన్ద్యామ్బికాపుత్రం భీష్మం ద్రోణం చ బాహ్లికమ్ ।
దుర్యోధనం చ విధివద్ రామమాగతమబ్రవీత్ ॥ ౧౭ ॥
దుర్యోధనం చ విధివద్ రామమాగతమబ్రవీత్ ॥ ౧౭ ॥
తేఽతిప్రీతాస్తమాకర్ణ్య ప్రాప్తం రామం సుహృత్తమమ్ ।
తమర్చయిత్వాభియయుః సర్వే మఙ్గలపాణయః ॥ ౧౮ ॥
తమర్చయిత్వాభియయుః సర్వే మఙ్గలపాణయః ॥ ౧౮ ॥
తం సఙ్గయ యథాన్యాయం గామర్ఘ్యం చ న్యవేదయన్ ।
తేషాం యే తత్ప్రభావజ్ఞాః ప్రణేముః శిరసా బలమ్ ॥ ౧౯ ॥
తేషాం యే తత్ప్రభావజ్ఞాః ప్రణేముః శిరసా బలమ్ ॥ ౧౯ ॥
బన్ధూన్ కుశలినః శ్రుత్వా పృష్ట్వా శివమనామయమ్ ।
పరస్పరమథో రామో బభాషేఽవిక్లవం వచః ॥ ౨౦ ॥
పరస్పరమథో రామో బభాషేఽవిక్లవం వచః ॥ ౨౦ ॥
ఉగ్రసేనః క్షితేశేశో యద్ వ ఆజ్ఞాపయత్ ప్రభుః ।
తదవ్యగ్రధియః శ్రుత్వా కురుధ్వమవిలమ్బితమ్ ॥ ౨౧ ॥
తదవ్యగ్రధియః శ్రుత్వా కురుధ్వమవిలమ్బితమ్ ॥ ౨౧ ॥
యద్ యూయం బహవస్త్వేకం జిత్వాధర్మేణ ధార్మికమ్ ।
అబధ్నీతాథ తన్మృష్యే బన్ధూనామైక్యకామ్యయా ॥ ౨౨ ॥
అబధ్నీతాథ తన్మృష్యే బన్ధూనామైక్యకామ్యయా ॥ ౨౨ ॥
వీర్యశౌర్యబలోన్నద్ధమాత్మశక్తిసమం వచః ।
కురవో బలదేవస్య నిశమ్యోచుః ప్రకోపితాః ॥ ౨౩ ॥
కురవో బలదేవస్య నిశమ్యోచుః ప్రకోపితాః ॥ ౨౩ ॥
అహో మహచ్చిత్రమిదం కాలగత్యా దురత్యయా ।
ఆరురుక్షత్యుపానద్ వై శిరో ముకుటసేవితమ్ ॥ ౨౪ ॥
ఆరురుక్షత్యుపానద్ వై శిరో ముకుటసేవితమ్ ॥ ౨౪ ॥
ఏతే యౌనేన సమ్బద్ధాః సహశయ్యాసనాశనాః ।
వృష్ణయస్తుల్యతాం నీతా అస్మద్దత్తనృపాసనాః ॥ ౨౫ ॥
వృష్ణయస్తుల్యతాం నీతా అస్మద్దత్తనృపాసనాః ॥ ౨౫ ॥
చామరవ్యజనే శఙ్ఖమాతపత్రం చ పాణ్డురమ్ ।
కిరీటమాసనం శయ్యాం భుఞ్జతేఽస్మదుపేక్షయా ॥ ౨౬ ॥
కిరీటమాసనం శయ్యాం భుఞ్జతేఽస్మదుపేక్షయా ॥ ౨౬ ॥
అలం యదూనాం నరదేవలాఞ్ఛనై-
ర్దాతుః ప్రతీపైః ఫణినామివామృతమ్ ।
యేఽస్మత్ప్రసాదోపచితా హి యాదవా
ఆజ్ఞాపయన్త్యద్య గతత్రపా బత ॥ ౨౭ ॥
ర్దాతుః ప్రతీపైః ఫణినామివామృతమ్ ।
యేఽస్మత్ప్రసాదోపచితా హి యాదవా
ఆజ్ఞాపయన్త్యద్య గతత్రపా బత ॥ ౨౭ ॥
కథమిన్ద్రోఽపి కురుభిర్భీష్మద్రోణార్జునాదిభిః ।
అదత్తమవరున్ధీత సింహగ్రస్తమివోరణః ॥ ౨౮ ॥
అదత్తమవరున్ధీత సింహగ్రస్తమివోరణః ॥ ౨౮ ॥
శ్రీబాదరాయణిరువాచ
జన్మబన్ధుశ్రియోన్నద్ధమదాస్తే భరతర్షభ ।
ఆశ్రావ్య రామం దుర్వాచ్యమసభ్యాః పురమావిశన్ ॥ ౨౯ ॥
జన్మబన్ధుశ్రియోన్నద్ధమదాస్తే భరతర్షభ ।
ఆశ్రావ్య రామం దుర్వాచ్యమసభ్యాః పురమావిశన్ ॥ ౨౯ ॥
దృష్ట్వా కురూణాం దౌఃశీల్యం శ్రుత్వావాచ్యాని చాచ్యుతః ।
అవోచత్ కోపసంరబ్ధో దుష్ప్రేక్ష్యః ప్రహసన్ ముహుః ॥ ౩౦ ॥
అవోచత్ కోపసంరబ్ధో దుష్ప్రేక్ష్యః ప్రహసన్ ముహుః ॥ ౩౦ ॥
నూనం నానామదోన్నద్ధాః శాన్తిం నేచ్ఛన్త్యసాధవః ।
తేషాం హి ప్రశమో దణ్డః పశూనాం లగుడో యథా ॥ ౩౧ ॥
తేషాం హి ప్రశమో దణ్డః పశూనాం లగుడో యథా ॥ ౩౧ ॥
అహో యదూన్ సుసంరబ్ధాన్ కృష్ణం చ కుపితం శనైః ।
సాన్త్వయిత్వాహమేతేషాం శమమిచ్ఛన్నిహాగతః ॥ ౩౨ ॥
సాన్త్వయిత్వాహమేతేషాం శమమిచ్ఛన్నిహాగతః ॥ ౩౨ ॥
త ఇమే మన్దమతయః కలహాభిరతాః ఖలాః ।
తం మామవజ్ఞాయ ముహుర్దుర్భాషాన్ మానినోఽబ్రువన్ ॥ ౩౩ ॥
తం మామవజ్ఞాయ ముహుర్దుర్భాషాన్ మానినోఽబ్రువన్ ॥ ౩౩ ॥
నోగ్రసేనః కిల విభుర్భోజవృష్ణ్యన్ధకేశ్వరః ।
శక్రాదయో లోకపాలా యస్యాదేశానువర్తినః ॥ ౩౪ ॥
శక్రాదయో లోకపాలా యస్యాదేశానువర్తినః ॥ ౩౪ ॥
సుధర్మాక్రమ్యతే యేన పారిజాతోఽమరాఙ్ఘ్రిపః ।
ఆనీయ భుజ్యతే సోఽసౌ న కిలాధ్యాసనార్హణః ॥ ౩౫ ॥
ఆనీయ భుజ్యతే సోఽసౌ న కిలాధ్యాసనార్హణః ॥ ౩౫ ॥
యస్య పాదయుగం సాక్షాచ్ఛ్రీరుపాస్తేఽఖిలేశ్వరీ ।
స నార్హతి కిల శ్రీశో నరదేవపరిచ్ఛదాన్ ॥ ౩౬ ॥
స నార్హతి కిల శ్రీశో నరదేవపరిచ్ఛదాన్ ॥ ౩౬ ॥
యస్యాఙ్ఘ్రిపఙ్కజరజోఽఖిలలోకపాలై-
ర్మౌల్యుత్తమైర్ధృతముపాసితతీర్థతీర్థమ్ ।
బ్రహ్మా భవోఽహమపి యస్య కలాః కలాయాః
శ్రీశ్చోద్వహేమ చిరమస్య నృపాసనం క్వ ॥ ౩౭ ॥
ర్మౌల్యుత్తమైర్ధృతముపాసితతీర్థతీర్థమ్ ।
బ్రహ్మా భవోఽహమపి యస్య కలాః కలాయాః
శ్రీశ్చోద్వహేమ చిరమస్య నృపాసనం క్వ ॥ ౩౭ ॥
భుఞ్జతే కురుభిర్దత్తం భూఖణ్డం వృష్ణయః కిల ।
ఉపానహః కిల వయం స్వయం తు కురవః శిరః ॥ ౩౮ ॥
ఉపానహః కిల వయం స్వయం తు కురవః శిరః ॥ ౩౮ ॥
అహో ఐశ్వర్యమత్తానాం మత్తానామివ మానినామ్ ।
అసమ్బద్ధా గిరో రుక్షాః కః సహేతానుశాసితా ॥ ౩౯ ॥
అసమ్బద్ధా గిరో రుక్షాః కః సహేతానుశాసితా ॥ ౩౯ ॥
అద్య నిష్కౌరవం పృథ్వీం కరిష్యామీత్యమర్షితః ।
గృహీత్వా హలముత్తస్థౌ దహన్నివ జగత్త్రయమ్ ॥ ౪౦ ॥
గృహీత్వా హలముత్తస్థౌ దహన్నివ జగత్త్రయమ్ ॥ ౪౦ ॥
లాఙ్గలాగ్రేణ నగరముద్విదార్య గజాహ్వయమ్ ।
విచకర్ష స గఙ్గాయాం ప్రహరిష్యన్నమర్షితః ॥ ౪౧ ॥
విచకర్ష స గఙ్గాయాం ప్రహరిష్యన్నమర్షితః ॥ ౪౧ ॥
జలయానమివాఘూర్ణం గఙ్గాయాం నగరం పతత్ ।
ఆకృష్యమాణమాలోక్య కౌరవాః జాతసమ్భ్రమాః ॥ ౪౨ ॥
ఆకృష్యమాణమాలోక్య కౌరవాః జాతసమ్భ్రమాః ॥ ౪౨ ॥
తమేవ శరణం జగ్ముః సకుటుమ్బా జిజీవిషవః ।
సలక్ష్మణం పురస్కృత్య సామ్బం ప్రాఞ్జలయః ప్రభుమ్ ॥ ౪౩ ॥
సలక్ష్మణం పురస్కృత్య సామ్బం ప్రాఞ్జలయః ప్రభుమ్ ॥ ౪౩ ॥
రామ రామాఖిలాధార ప్రభావం న విదామ తే ।
మూఢానాం నః కుబుద్ధీనాం క్షన్తుమర్హస్యతిక్రమమ్ ॥ ౪౪ ॥
మూఢానాం నః కుబుద్ధీనాం క్షన్తుమర్హస్యతిక్రమమ్ ॥ ౪౪ ॥
స్థిత్యుత్పత్త్యప్యయానాం త్వమేకో హేతుర్నిరాశ్రయః ।
లోకాన్ క్రీడనకానీశ క్రీడతస్తే వదన్తి హి ॥ ౪౫ ॥
లోకాన్ క్రీడనకానీశ క్రీడతస్తే వదన్తి హి ॥ ౪౫ ॥
త్వమేవ మూర్ధ్నీదమనన్త లీలయా
భూమణ్డలం బిభర్షి సహస్రమూర్ధన్ ।
అన్తే చ యః స్వాత్మనిరుద్ధవిశ్వః
శేషేఽద్వితీయః పరిశిష్యమాణః ॥ ౪౬ ॥
భూమణ్డలం బిభర్షి సహస్రమూర్ధన్ ।
అన్తే చ యః స్వాత్మనిరుద్ధవిశ్వః
శేషేఽద్వితీయః పరిశిష్యమాణః ॥ ౪౬ ॥
కోపస్తేఽఖిలశిక్షార్థం న ద్వేషాన్న చ మత్సరాత్ ।
బిభ్రతో భగవన్ సత్త్వం స్థితిపాలనతత్పరః ॥ ౪౭ ॥
బిభ్రతో భగవన్ సత్త్వం స్థితిపాలనతత్పరః ॥ ౪౭ ॥
నమస్తే సర్వభూతాత్మన్ సర్వశక్తిధరావ్యయ ।
విశ్వకర్మన్ నమస్తేఽస్తు త్వాం వయం శరణం గతాః ॥ ౪౮ ॥
విశ్వకర్మన్ నమస్తేఽస్తు త్వాం వయం శరణం గతాః ॥ ౪౮ ॥
శ్రీశుక ఉవాచ
ఏవం ప్రపన్నైః సంవిగ్నైర్వేపమానాయనైర్బలః ।
ప్రసాదితః సుప్రసన్నో మా భైష్టేత్యభయం దదౌ ॥ ౪౯ ॥
ఏవం ప్రపన్నైః సంవిగ్నైర్వేపమానాయనైర్బలః ।
ప్రసాదితః సుప్రసన్నో మా భైష్టేత్యభయం దదౌ ॥ ౪౯ ॥
దుర్యోధనః పారిబర్హం కుఞ్జరాన్ షష్టిహాయనాన్ ।
దదౌ చ ద్వాదశశతాన్యయుతాని తురఙ్గమాన్ ॥ ౫౦ ॥
దదౌ చ ద్వాదశశతాన్యయుతాని తురఙ్గమాన్ ॥ ౫౦ ॥
రథానాం షట్సహస్రాణి రౌక్మాణాం సూర్యవర్చసామ్ ।
దాసీనాం నిష్కకణ్ఠీనాం సహస్రం దుహితృవత్సలః ॥ ౫౧ ॥
దాసీనాం నిష్కకణ్ఠీనాం సహస్రం దుహితృవత్సలః ॥ ౫౧ ॥
ప్రతిగృహ్య తు తత్సర్వం భగవాన్ సాత్వతర్షభః ।
ససుతః సస్నుషః ప్రాయాత్ సుహృద్భిరభినన్దితః ॥ ౫౨ ॥
ససుతః సస్నుషః ప్రాయాత్ సుహృద్భిరభినన్దితః ॥ ౫౨ ॥
తతః ప్రవిష్టః స్వపురం హలాయుధః
సమేత్య బన్ధూననురక్తచేతసః ।
శశంస సర్వం యదుపుఙ్గవానాం
మధ్యే సభాయాం కురుషు స్వచేష్టితమ్ ॥ ౫౩ ॥
సమేత్య బన్ధూననురక్తచేతసః ।
శశంస సర్వం యదుపుఙ్గవానాం
మధ్యే సభాయాం కురుషు స్వచేష్టితమ్ ॥ ౫౩ ॥
అద్యాపి చ పురం హ్యేతత్ సూచయద్ రామవిక్రమమ్ ।
సమున్నతం దక్షిణతో గఙ్గాయామనుదృశ్యతే ॥ ౫౪ ॥
సమున్నతం దక్షిణతో గఙ్గాయామనుదృశ్యతే ॥ ౫౪ ॥