শ্ৰীশুক উৱাচ
ইত্যুদীৰিতমাকৰ্ণ্য দেৱৰ্ষেৰুদ্ধৱোঽব্ৰৱীত্ ।
সভ্যানাং মতমাজ্ঞায কৃষ্ণস্য চ মহামতিঃ ॥ ১ ॥
ইত্যুদীৰিতমাকৰ্ণ্য দেৱৰ্ষেৰুদ্ধৱোঽব্ৰৱীত্ ।
সভ্যানাং মতমাজ্ঞায কৃষ্ণস্য চ মহামতিঃ ॥ ১ ॥
শ্ৰীউদ্ধৱ উৱাচ
যদুক্তমৃষিনা দেৱ সাচিৱ্যং যক্ষ্যতস্ত্ৱযা ।
কাৰ্যং পৈতৃষ্ৱস্ৰেযস্য ৰক্ষা চ শৰণৈষিণাম্ ॥ ২ ॥
যদুক্তমৃষিনা দেৱ সাচিৱ্যং যক্ষ্যতস্ত্ৱযা ।
কাৰ্যং পৈতৃষ্ৱস্ৰেযস্য ৰক্ষা চ শৰণৈষিণাম্ ॥ ২ ॥
যষ্টৱ্যং ৰাজসূযেন দিক্চক্ৰজযিনা ৱিভো ।
অতো জৰাসুতজয উভযাৰ্থো মতো মম ॥ ৩ ॥
অতো জৰাসুতজয উভযাৰ্থো মতো মম ॥ ৩ ॥
অস্মাকং চ মহানৰ্থো হ্যেতেনৈৱ ভৱিষ্যতি ।
যশশ্চ তৱ গোৱিন্দ ৰাজ্ঞো বদ্ধান্ ৱিমুঞ্চতঃ ॥ ৪ ॥
যশশ্চ তৱ গোৱিন্দ ৰাজ্ঞো বদ্ধান্ ৱিমুঞ্চতঃ ॥ ৪ ॥
স ৱৈ দুৰ্ৱিষহো ৰাজা নাগাযুতসমো বলে ।
বলিনামপি চান্যেষাং ভীমং সমবলং ৱিনা ॥ ৫ ॥
বলিনামপি চান্যেষাং ভীমং সমবলং ৱিনা ॥ ৫ ॥
দ্ৱৈৰথে স তু জেতৱ্যো মা শতাক্ষৌহিণীযুতঃ ।
ব্ৰাহ্মণ্যোঽভ্যৰ্থিতো ৱিপ্ৰৈৰ্ন প্ৰত্যাখ্যাতি কৰ্হিচিত্ ॥ ৬ ॥
ব্ৰাহ্মণ্যোঽভ্যৰ্থিতো ৱিপ্ৰৈৰ্ন প্ৰত্যাখ্যাতি কৰ্হিচিত্ ॥ ৬ ॥
ব্ৰহ্মৱেষধৰো গত্ৱা তং ভিক্ষেত ৱৃকোদৰঃ ।
হনিষ্যতি ন সন্দেহো দ্ৱৈৰথে তৱ সন্নিধৌ ॥ ৭ ॥
হনিষ্যতি ন সন্দেহো দ্ৱৈৰথে তৱ সন্নিধৌ ॥ ৭ ॥
নিমিত্তং পৰমীশস্য ৱিশ্ৱসৰ্গনিৰোধযোঃ ।
হিৰণ্যগৰ্ভঃ শৰ্ৱশ্চ কালস্যাৰূপিণস্তৱ ॥ ৮ ॥
হিৰণ্যগৰ্ভঃ শৰ্ৱশ্চ কালস্যাৰূপিণস্তৱ ॥ ৮ ॥
গাযন্তি তে ৱিশদকৰ্ম গৃহেষু দেৱ্যো
ৰাজ্ঞাং স্ৱশত্ৰুৱধমাত্মৱিমোক্ষণং চ ।
গোপ্যশ্চ কুঞ্জৰপতেৰ্জনকাত্মজাযাঃ
পিত্ৰোশ্চ লব্ধশৰণা মুনযো ৱযং চ ॥ ৯ ॥
ৰাজ্ঞাং স্ৱশত্ৰুৱধমাত্মৱিমোক্ষণং চ ।
গোপ্যশ্চ কুঞ্জৰপতেৰ্জনকাত্মজাযাঃ
পিত্ৰোশ্চ লব্ধশৰণা মুনযো ৱযং চ ॥ ৯ ॥
জৰাসন্ধৱধঃ কৃষ্ণ ভূৰ্যৰ্থাযোপকল্পতে ।
প্ৰাযঃ পাকৱিপাকেন তৱ চাভিমতঃ ক্ৰতুঃ ॥ ১০ ॥
প্ৰাযঃ পাকৱিপাকেন তৱ চাভিমতঃ ক্ৰতুঃ ॥ ১০ ॥
শ্ৰীশুক উৱাচ
ইত্যুদ্ধৱৱচো ৰাজন্ সৰ্ৱতোভদ্ৰমচ্যুতম্ ।
দেৱৰ্ষিৰ্যদুৱৃদ্ধাশ্চ কৃষ্ণশ্চ প্ৰত্যপূজযন্ ॥ ১১ ॥
ইত্যুদ্ধৱৱচো ৰাজন্ সৰ্ৱতোভদ্ৰমচ্যুতম্ ।
দেৱৰ্ষিৰ্যদুৱৃদ্ধাশ্চ কৃষ্ণশ্চ প্ৰত্যপূজযন্ ॥ ১১ ॥
অথাদিশত্ প্ৰযাণায ভগৱান্ দেৱকীসুতঃ ।
ভৃত্যান্ দাৰুকজৈত্ৰাদীননুজ্ঞাপ্য গুৰূন্ ৱিভুঃ ॥ ১২ ॥
ভৃত্যান্ দাৰুকজৈত্ৰাদীননুজ্ঞাপ্য গুৰূন্ ৱিভুঃ ॥ ১২ ॥
নিৰ্গময্যাৱৰোধান্স্ৱান্ সসুতান্সপৰিচ্ছদান্ ।
সঙ্কৰ্ষণমনুজ্ঞাপ্য যদুৰাজং চ শত্ৰুহন্ ।
সূতোপনীতং স্ৱৰথমাৰুহদ্ গৰুডধ্ৱজম্ ॥ ১৩ ॥
সঙ্কৰ্ষণমনুজ্ঞাপ্য যদুৰাজং চ শত্ৰুহন্ ।
সূতোপনীতং স্ৱৰথমাৰুহদ্ গৰুডধ্ৱজম্ ॥ ১৩ ॥
ততো ৰথদ্ৱিপভটসাদিনাযকৈঃ
কৰালযা পৰিৱৃত আত্মসেনযা ।
মৃদঙ্গভেৰ্যানকশঙ্খগোমুখৈঃ
প্ৰঘোষঘোষিতককুভো নিৰক্ৰমত্ ॥ ১৪ ॥
কৰালযা পৰিৱৃত আত্মসেনযা ।
মৃদঙ্গভেৰ্যানকশঙ্খগোমুখৈঃ
প্ৰঘোষঘোষিতককুভো নিৰক্ৰমত্ ॥ ১৪ ॥
নৃৱাজিকাঞ্চনশিবিকাভিৰচ্যুতং
সহাত্মজাঃ পতিমনু সুৱ্ৰতা যযুঃ ।
ৱৰাম্বৰাভৰণৱিলেপনস্ৰজঃ
সুসংৱৃতা নৃভিৰসিচৰ্মপাণিভিঃ ॥ ১৫ ॥
সহাত্মজাঃ পতিমনু সুৱ্ৰতা যযুঃ ।
ৱৰাম্বৰাভৰণৱিলেপনস্ৰজঃ
সুসংৱৃতা নৃভিৰসিচৰ্মপাণিভিঃ ॥ ১৫ ॥
নৰোষ্ট্ৰগোমহিষখৰাশ্ৱতৰ্যনঃ-
কৰেণুভিঃ পৰিজনৱাৰযোষিতঃ ।
স্ৱলঙ্কৃতাঃ কটকুটিকম্বলাম্বৰা-
দ্যুপস্কৰা যযুৰধিযুজ্য সৰ্ৱতঃ ॥ ১৬ ॥
কৰেণুভিঃ পৰিজনৱাৰযোষিতঃ ।
স্ৱলঙ্কৃতাঃ কটকুটিকম্বলাম্বৰা-
দ্যুপস্কৰা যযুৰধিযুজ্য সৰ্ৱতঃ ॥ ১৬ ॥
বলং বৃহদ্ধ্ৱজপটছত্ৰচামৰৈ-
ৰ্ৱৰাযুধাভৰণকিৰীটৱৰ্মভিঃ ।
দিৱাংশুভিস্তুমুলৰৱং বভৌ ৰৱে-
ৰ্যথাৰ্ণৱঃ ক্ষুভিততিমিঙ্গিলোৰ্মিভিঃ ॥ ১৭ ॥
ৰ্ৱৰাযুধাভৰণকিৰীটৱৰ্মভিঃ ।
দিৱাংশুভিস্তুমুলৰৱং বভৌ ৰৱে-
ৰ্যথাৰ্ণৱঃ ক্ষুভিততিমিঙ্গিলোৰ্মিভিঃ ॥ ১৭ ॥
অথো মুনিৰ্যদুপতিনা সভাজিতঃ
প্ৰণম্য তং হৃদি ৱিদধদ্ ৱিহাযসা ।
নিশম্য তদ্ৱ্যৱসিতমাহৃতাৰ্হণো
মুকুন্দসন্দৰশননিৰ্ৱৃতেন্দ্ৰিযঃ ॥ ১৮ ॥
প্ৰণম্য তং হৃদি ৱিদধদ্ ৱিহাযসা ।
নিশম্য তদ্ৱ্যৱসিতমাহৃতাৰ্হণো
মুকুন্দসন্দৰশননিৰ্ৱৃতেন্দ্ৰিযঃ ॥ ১৮ ॥
ৰাজদূতমুৱাচেদং ভগৱান্ প্ৰীণযন্ গিৰা ।
মা ভৈষ্ট দূত ভদ্ৰং ৱো ঘাতযিষ্যামি মাগধম্ ॥ ১৯ ॥
মা ভৈষ্ট দূত ভদ্ৰং ৱো ঘাতযিষ্যামি মাগধম্ ॥ ১৯ ॥
ইত্যুক্তঃ প্ৰস্থিতো দূতো যথাৱদৱদন্নৃপান্ ।
তেঽপি সন্দৰ্শনং শৌৰেঃ প্ৰত্যৈক্ষন্ যন্মুমুক্ষৱঃ ॥ ২০ ॥
তেঽপি সন্দৰ্শনং শৌৰেঃ প্ৰত্যৈক্ষন্ যন্মুমুক্ষৱঃ ॥ ২০ ॥
আনৰ্তসৌৱীৰমৰূংস্তীৰ্ত্ৱা ৱিনশনং হৰিঃ ।
গিৰীন্ নদীৰতীযায পুৰগ্ৰামৱ্ৰজাকৰান্ ॥ ২১ ॥
গিৰীন্ নদীৰতীযায পুৰগ্ৰামৱ্ৰজাকৰান্ ॥ ২১ ॥
ততো দৃষদ্ৱতীং তীৰ্ত্ৱা মুকুন্দোঽথ সৰস্ৱতীম্ ।
পঞ্চালানথ মত্স্যাংশ্চ শক্ৰপ্ৰস্থমথাগমত্ ॥ ২২ ॥
পঞ্চালানথ মত্স্যাংশ্চ শক্ৰপ্ৰস্থমথাগমত্ ॥ ২২ ॥
তমুপাগতমাকৰ্ণ্য প্ৰীতো দুৰ্দৰ্শনং নৃণাম্ ।
অজাতশত্ৰুৰ্নিৰগাত্ সোপধ্যাযঃ সুহৃদ্ৱৃতঃ ॥ ২৩ ॥
অজাতশত্ৰুৰ্নিৰগাত্ সোপধ্যাযঃ সুহৃদ্ৱৃতঃ ॥ ২৩ ॥
গীতৱাদিত্ৰঘোষেণ ব্ৰহ্মঘোষেণ ভূযসা ।
অভ্যযাত্স হৃষীকেশং প্ৰাণাঃ প্ৰাণমিৱাদৃতঃ ॥ ২৪ ॥
অভ্যযাত্স হৃষীকেশং প্ৰাণাঃ প্ৰাণমিৱাদৃতঃ ॥ ২৪ ॥
দৃষ্ট্ৱা ৱিক্লিন্নহৃদযঃ কৃষ্ণং স্নেহেন পাণ্ডৱঃ ।
চিৰাদ্ দৃষ্টং প্ৰিযতমং সস্ৱজেঽথ পুনঃ পুনঃ ॥ ২৫ ॥
চিৰাদ্ দৃষ্টং প্ৰিযতমং সস্ৱজেঽথ পুনঃ পুনঃ ॥ ২৫ ॥
দোৰ্ভ্যাং পৰিষ্ৱজ্য ৰমামলালযং
মুকুন্দগাত্ৰং নৃপতিৰ্হতাশুভঃ ।
লেভে পৰাং নিৰ্ৱৃতিমশ্ৰুলোচনো
হৃষ্যত্তনুৰ্ৱিস্মৃতলোকৱিভ্ৰমঃ ॥ ২৬ ॥
মুকুন্দগাত্ৰং নৃপতিৰ্হতাশুভঃ ।
লেভে পৰাং নিৰ্ৱৃতিমশ্ৰুলোচনো
হৃষ্যত্তনুৰ্ৱিস্মৃতলোকৱিভ্ৰমঃ ॥ ২৬ ॥
তং মাতুলেযং পৰিৰভ্য নিৰ্ৱৃতো
ভীমঃ স্মযন্ প্ৰেমজলাকুলেন্দ্ৰিযঃ ।
যমৌ কিৰীটী চ সুহৃত্তমং মুদা
প্ৰৱৃদ্ধবাষ্পাঃ পৰিৰেভিৰেঽচ্যুতম্ ॥ ২৭ ॥
ভীমঃ স্মযন্ প্ৰেমজলাকুলেন্দ্ৰিযঃ ।
যমৌ কিৰীটী চ সুহৃত্তমং মুদা
প্ৰৱৃদ্ধবাষ্পাঃ পৰিৰেভিৰেঽচ্যুতম্ ॥ ২৭ ॥
অৰ্জুনেন পৰিষ্ৱক্তো যমাভ্যামভিৱাদিতঃ ।
ব্ৰাহ্মণেভ্যো নমস্কৃত্য ৱৃদ্ধেভ্যশ্চ যথাৰ্হতঃ ।
মানিনো মানযামাস কুৰুসৃঞ্জযকৈকযান্ ॥ ২৮ ॥
ব্ৰাহ্মণেভ্যো নমস্কৃত্য ৱৃদ্ধেভ্যশ্চ যথাৰ্হতঃ ।
মানিনো মানযামাস কুৰুসৃঞ্জযকৈকযান্ ॥ ২৮ ॥
সূতমাগধগন্ধৰ্ৱা ৱন্দিনশ্চোপমন্ত্ৰিণঃ ।
মৃদঙ্গশঙ্খপটহৱীণাপণৱগোমুখৈঃ ।
ব্ৰাহ্মণাশ্চাৰৱিন্দাক্ষং তুষ্টুৱুৰ্ননৃতুৰ্জগুঃ ॥ ২৯ ॥
মৃদঙ্গশঙ্খপটহৱীণাপণৱগোমুখৈঃ ।
ব্ৰাহ্মণাশ্চাৰৱিন্দাক্ষং তুষ্টুৱুৰ্ননৃতুৰ্জগুঃ ॥ ২৯ ॥
এৱং সুহৃদ্ভিঃ পৰ্যস্তঃ পুণ্যশ্লোকশিখামণিঃ ।
সংস্তূযমানো ভগৱান্ ৱিৱেশালঙ্কৃতং পুৰম্ ॥ ৩০ ॥
সংস্তূযমানো ভগৱান্ ৱিৱেশালঙ্কৃতং পুৰম্ ॥ ৩০ ॥
সংসিক্তৱৰ্ত্ম কৰিণাং মদগন্ধতোযৈ-
শ্চিত্ৰধ্ৱজৈঃ কনকতোৰণপূৰ্ণকুম্ভৈঃ ।
মৃষ্টাত্মভিৰ্নৱদুকূলৱিভূষণস্ৰগ্-
গন্ধৈৰ্নৃভিৰ্যুৱতিভিশ্চ ৱিৰাজমানম্ ॥ ৩১ ॥
শ্চিত্ৰধ্ৱজৈঃ কনকতোৰণপূৰ্ণকুম্ভৈঃ ।
মৃষ্টাত্মভিৰ্নৱদুকূলৱিভূষণস্ৰগ্-
গন্ধৈৰ্নৃভিৰ্যুৱতিভিশ্চ ৱিৰাজমানম্ ॥ ৩১ ॥
উদ্দীপ্তদীপবলিভিঃ প্ৰতিসদ্মজাল-
নিৰ্যাতধূপৰুচিৰং ৱিলসত্পতাকম্ ।
মূৰ্ধন্যহেমকলশৈ ৰজতোৰুশৃঙ্গৈ-
ৰ্জুষ্টং দদৰ্শ ভৱনৈঃ কুৰুৰাজধাম ॥ ৩২ ॥
নিৰ্যাতধূপৰুচিৰং ৱিলসত্পতাকম্ ।
মূৰ্ধন্যহেমকলশৈ ৰজতোৰুশৃঙ্গৈ-
ৰ্জুষ্টং দদৰ্শ ভৱনৈঃ কুৰুৰাজধাম ॥ ৩২ ॥
প্ৰাপ্তং নিশম্য নৰলোচনপানপাত্ৰ-
মৌত্সুক্যৱিশ্লথিতকেশদুকূলবন্ধাঃ ।
সদ্যো ৱিসৃজ্য গৃহকৰ্ম পতীংশ্চ তল্পে
দ্ৰষ্টুং যযুৰ্যুৱতযঃ স্ম নৰেন্দ্ৰমাৰ্গে ॥ ৩৩ ॥
মৌত্সুক্যৱিশ্লথিতকেশদুকূলবন্ধাঃ ।
সদ্যো ৱিসৃজ্য গৃহকৰ্ম পতীংশ্চ তল্পে
দ্ৰষ্টুং যযুৰ্যুৱতযঃ স্ম নৰেন্দ্ৰমাৰ্গে ॥ ৩৩ ॥
তস্মিন্ সুসঙ্কুল ইভাশ্ৱৰথদ্ৱিপদ্ভিঃ
কৃষ্ণং সভাৰ্যমুপলভ্য গৃহাধিৰূঢাঃ ।
নাৰ্যো ৱিকীৰ্য কুসুমৈৰ্মনসোপগুহ্য
সুস্ৱাগতং ৱিদধুৰুত্স্মযৱীক্ষিতেন ॥ ৩৪ ॥
কৃষ্ণং সভাৰ্যমুপলভ্য গৃহাধিৰূঢাঃ ।
নাৰ্যো ৱিকীৰ্য কুসুমৈৰ্মনসোপগুহ্য
সুস্ৱাগতং ৱিদধুৰুত্স্মযৱীক্ষিতেন ॥ ৩৪ ॥
ঊচুঃ স্ত্ৰিযঃ পথি নিৰীক্ষ্য মুকুন্দপত্নী-
স্তাৰা যথোডুপসহাঃ কিমকাৰ্যমূভিঃ ।
যচ্চক্ষুষাং পুৰুষমৌলিৰুদাৰহাস-
লীলাৱলোককলযোত্সৱমাতনোতি ॥ ৩৫ ॥
স্তাৰা যথোডুপসহাঃ কিমকাৰ্যমূভিঃ ।
যচ্চক্ষুষাং পুৰুষমৌলিৰুদাৰহাস-
লীলাৱলোককলযোত্সৱমাতনোতি ॥ ৩৫ ॥
তত্ৰ তত্ৰোপসঙ্গম্য পৌৰা মঙ্গলপাণযঃ ।
চক্ৰুঃ সপৰ্যাং কৃষ্ণায শ্ৰেণীমুখ্যা হতৈনসঃ ॥ ৩৬ ॥
চক্ৰুঃ সপৰ্যাং কৃষ্ণায শ্ৰেণীমুখ্যা হতৈনসঃ ॥ ৩৬ ॥
অন্তঃপুৰজনৈঃ প্ৰীত্যা মুকুন্দঃ ফুল্ললোচনৈঃ ।
সসম্ভ্ৰমৈৰভ্যুপেতঃ প্ৰাৱিশদ্ ৰাজমন্দিৰম্ ॥ ৩৭ ॥
সসম্ভ্ৰমৈৰভ্যুপেতঃ প্ৰাৱিশদ্ ৰাজমন্দিৰম্ ॥ ৩৭ ॥
পৃথা ৱিলোক্য ভ্ৰাত্ৰেযং কৃষ্ণং ত্ৰিভুৱনেশ্ৱৰম্ ।
প্ৰীতাত্মোত্থায পৰ্যঙ্কাত্ সস্নুষা পৰিষস্ৱজে ॥ ৩৮ ॥
প্ৰীতাত্মোত্থায পৰ্যঙ্কাত্ সস্নুষা পৰিষস্ৱজে ॥ ৩৮ ॥
গোৱিন্দং গৃহমানীয দেৱদেৱেশমাদৃতঃ ।
পূজাযাং নাৱিদত্কৃত্যং প্ৰমোদোপহতো নৃপঃ ॥ ৩৯ ॥
পূজাযাং নাৱিদত্কৃত্যং প্ৰমোদোপহতো নৃপঃ ॥ ৩৯ ॥
পিতৃষ্ৱসুৰ্গুৰুস্ত্ৰীণাং কৃষ্ণশ্চক্ৰেঽভিৱাদনম্ ।
স্ৱযং চ কৃষ্ণযা ৰাজন্ভগিন্যা চাভিৱন্দিতঃ ॥ ৪০ ॥
স্ৱযং চ কৃষ্ণযা ৰাজন্ভগিন্যা চাভিৱন্দিতঃ ॥ ৪০ ॥
শ্ৱশ্ৰ্ৱা সঞ্চোদিতা কৃষ্ণা কৃষ্ণপত্নীশ্চ সৰ্ৱশঃ ।
আনৰ্চ ৰুক্মিণীং সত্যাং ভদ্ৰাং জাম্বৱতীং তথা ॥ ৪১ ॥
আনৰ্চ ৰুক্মিণীং সত্যাং ভদ্ৰাং জাম্বৱতীং তথা ॥ ৪১ ॥
কালিন্দীং মিত্ৰৱিন্দাং চ শৈব্যাং নাগ্নজিতীং সতীম্ ।
অন্যাশ্চাভ্যাগতা যাস্তু ৱাসঃস্ৰঙ্মণ্ডনাদিভিঃ ॥ ৪২ ॥
অন্যাশ্চাভ্যাগতা যাস্তু ৱাসঃস্ৰঙ্মণ্ডনাদিভিঃ ॥ ৪২ ॥
সুখং নিৱাসযামাস ধৰ্মৰাজো জনাৰ্দনম্ ।
সসৈন্যং সানুগামত্যং সভাৰ্যং চ নৱং নৱম্ ॥ ৪৩ ॥
সসৈন্যং সানুগামত্যং সভাৰ্যং চ নৱং নৱম্ ॥ ৪৩ ॥
তৰ্পযিত্ৱা খাণ্ডৱেন ৱহ্নিং ফাল্গুনসংযুতঃ ।
মোচযিত্ৱা মযং যেন ৰাজ্ঞে দিৱ্যা সভা কৃতা ॥ ৪৪ ॥
মোচযিত্ৱা মযং যেন ৰাজ্ঞে দিৱ্যা সভা কৃতা ॥ ৪৪ ॥
উৱাস কতিচিন্মাসান্ ৰাজ্ঞঃ প্ৰিযচিকীৰ্ষযা ।
ৱিহৰন্ ৰথমাৰুহ্য ফাল্গুনেন ভটৈৰ্ৱৃতঃ ॥ ৪৫ ॥
ৱিহৰন্ ৰথমাৰুহ্য ফাল্গুনেন ভটৈৰ্ৱৃতঃ ॥ ৪৫ ॥
উৱাস কতিচিন্মাসান্ ৰাজ্ঞঃ প্ৰিযচিকীৰ্ষযা ।
ৱিহৰন্ ৰথমাৰুহ্য ফাল্গুনেন ভটৈৰ্ৱৃতঃ
ৱিহৰন্ ৰথমাৰুহ্য ফাল্গুনেন ভটৈৰ্ৱৃতঃ