ശ്രീശുക ഉവാച
ഇത്യുദീരിതമാകര്ണ്യ ദേവര്ഷേരുദ്ധവോഽബ്രവീത് ।
സഭ്യാനാം മതമാജ്ഞായ കൃഷ്ണസ്യ ച മഹാമതിഃ ॥ ൧ ॥
ഇത്യുദീരിതമാകര്ണ്യ ദേവര്ഷേരുദ്ധവോഽബ്രവീത് ।
സഭ്യാനാം മതമാജ്ഞായ കൃഷ്ണസ്യ ച മഹാമതിഃ ॥ ൧ ॥
ശ്രീഉദ്ധവ ഉവാച
യദുക്തമൃഷിനാ ദേവ സാചിവ്യം യക്ഷ്യതസ്ത്വയാ ।
കാര്യം പൈതൃഷ്വസ്രേയസ്യ രക്ഷാ ച ശരണൈഷിണാമ് ॥ ൨ ॥
യദുക്തമൃഷിനാ ദേവ സാചിവ്യം യക്ഷ്യതസ്ത്വയാ ।
കാര്യം പൈതൃഷ്വസ്രേയസ്യ രക്ഷാ ച ശരണൈഷിണാമ് ॥ ൨ ॥
യഷ്ടവ്യം രാജസൂയേന ദിക്ചക്രജയിനാ വിഭോ ।
അതോ ജരാസുതജയ ഉഭയാര്ഥോ മതോ മമ ॥ ൩ ॥
അതോ ജരാസുതജയ ഉഭയാര്ഥോ മതോ മമ ॥ ൩ ॥
അസ്മാകം ച മഹാനര്ഥോ ഹ്യേതേനൈവ ഭവിഷ്യതി ।
യശശ്ച തവ ഗോവിന്ദ രാജ്ഞോ ബദ്ധാന് വിമുഞ്ചതഃ ॥ ൪ ॥
യശശ്ച തവ ഗോവിന്ദ രാജ്ഞോ ബദ്ധാന് വിമുഞ്ചതഃ ॥ ൪ ॥
സ വൈ ദുര്വിഷഹോ രാജാ നാഗായുതസമോ ബലേ ।
ബലിനാമപി ചാന്യേഷാം ഭീമം സമബലം വിനാ ॥ ൫ ॥
ബലിനാമപി ചാന്യേഷാം ഭീമം സമബലം വിനാ ॥ ൫ ॥
ദ്വൈരഥേ സ തു ജേതവ്യോ മാ ശതാക്ഷൌഹിണീയുതഃ ।
ബ്രാഹ്മണ്യോഽഭ്യര്ഥിതോ വിപ്രൈര്ന പ്രത്യാഖ്യാതി കര്ഹിചിത് ॥ ൬ ॥
ബ്രാഹ്മണ്യോഽഭ്യര്ഥിതോ വിപ്രൈര്ന പ്രത്യാഖ്യാതി കര്ഹിചിത് ॥ ൬ ॥
ബ്രഹ്മവേഷധരോ ഗത്വാ തം ഭിക്ഷേത വൃകോദരഃ ।
ഹനിഷ്യതി ന സന്ദേഹോ ദ്വൈരഥേ തവ സന്നിധൌ ॥ ൭ ॥
ഹനിഷ്യതി ന സന്ദേഹോ ദ്വൈരഥേ തവ സന്നിധൌ ॥ ൭ ॥
നിമിത്തം പരമീശസ്യ വിശ്വസര്ഗനിരോധയോഃ ।
ഹിരണ്യഗര്ഭഃ ശര്വശ്ച കാലസ്യാരൂപിണസ്തവ ॥ ൮ ॥
ഹിരണ്യഗര്ഭഃ ശര്വശ്ച കാലസ്യാരൂപിണസ്തവ ॥ ൮ ॥
ഗായന്തി തേ വിശദകര്മ ഗൃഹേഷു ദേവ്യോ
രാജ്ഞാം സ്വശത്രുവധമാത്മവിമോക്ഷണം ച ।
ഗോപ്യശ്ച കുഞ്ജരപതേര്ജനകാത്മജായാഃ
പിത്രോശ്ച ലബ്ധശരണാ മുനയോ വയം ച ॥ ൯ ॥
രാജ്ഞാം സ്വശത്രുവധമാത്മവിമോക്ഷണം ച ।
ഗോപ്യശ്ച കുഞ്ജരപതേര്ജനകാത്മജായാഃ
പിത്രോശ്ച ലബ്ധശരണാ മുനയോ വയം ച ॥ ൯ ॥
ജരാസന്ധവധഃ കൃഷ്ണ ഭൂര്യര്ഥായോപകല്പതേ ।
പ്രായഃ പാകവിപാകേന തവ ചാഭിമതഃ ക്രതുഃ ॥ ൧൦ ॥
പ്രായഃ പാകവിപാകേന തവ ചാഭിമതഃ ക്രതുഃ ॥ ൧൦ ॥
ശ്രീശുക ഉവാച
ഇത്യുദ്ധവവചോ രാജന് സര്വതോഭദ്രമച്യുതമ് ।
ദേവര്ഷിര്യദുവൃദ്ധാശ്ച കൃഷ്ണശ്ച പ്രത്യപൂജയന് ॥ ൧൧ ॥
ഇത്യുദ്ധവവചോ രാജന് സര്വതോഭദ്രമച്യുതമ് ।
ദേവര്ഷിര്യദുവൃദ്ധാശ്ച കൃഷ്ണശ്ച പ്രത്യപൂജയന് ॥ ൧൧ ॥
അഥാദിശത് പ്രയാണായ ഭഗവാന് ദേവകീസുതഃ ।
ഭൃത്യാന് ദാരുകജൈത്രാദീനനുജ്ഞാപ്യ ഗുരൂന് വിഭുഃ ॥ ൧൨ ॥
ഭൃത്യാന് ദാരുകജൈത്രാദീനനുജ്ഞാപ്യ ഗുരൂന് വിഭുഃ ॥ ൧൨ ॥
നിര്ഗമയ്യാവരോധാന്സ്വാന് സസുതാന്സപരിച്ഛദാന് ।
സങ്കര്ഷണമനുജ്ഞാപ്യ യദുരാജം ച ശത്രുഹന് ।
സൂതോപനീതം സ്വരഥമാരുഹദ് ഗരുഡധ്വജമ് ॥ ൧൩ ॥
സങ്കര്ഷണമനുജ്ഞാപ്യ യദുരാജം ച ശത്രുഹന് ।
സൂതോപനീതം സ്വരഥമാരുഹദ് ഗരുഡധ്വജമ് ॥ ൧൩ ॥
തതോ രഥദ്വിപഭടസാദിനായകൈഃ
കരാലയാ പരിവൃത ആത്മസേനയാ ।
മൃദങ്ഗഭേര്യാനകശങ്ഖഗോമുഖൈഃ
പ്രഘോഷഘോഷിതകകുഭോ നിരക്രമത് ॥ ൧൪ ॥
കരാലയാ പരിവൃത ആത്മസേനയാ ।
മൃദങ്ഗഭേര്യാനകശങ്ഖഗോമുഖൈഃ
പ്രഘോഷഘോഷിതകകുഭോ നിരക്രമത് ॥ ൧൪ ॥
നൃവാജികാഞ്ചനശിബികാഭിരച്യുതം
സഹാത്മജാഃ പതിമനു സുവ്രതാ യയുഃ ।
വരാമ്ബരാഭരണവിലേപനസ്രജഃ
സുസംവൃതാ നൃഭിരസിചര്മപാണിഭിഃ ॥ ൧൫ ॥
സഹാത്മജാഃ പതിമനു സുവ്രതാ യയുഃ ।
വരാമ്ബരാഭരണവിലേപനസ്രജഃ
സുസംവൃതാ നൃഭിരസിചര്മപാണിഭിഃ ॥ ൧൫ ॥
നരോഷ്ട്രഗോമഹിഷഖരാശ്വതര്യനഃ-
കരേണുഭിഃ പരിജനവാരയോഷിതഃ ।
സ്വലങ്കൃതാഃ കടകുടികമ്ബലാമ്ബരാ-
ദ്യുപസ്കരാ യയുരധിയുജ്യ സര്വതഃ ॥ ൧൬ ॥
കരേണുഭിഃ പരിജനവാരയോഷിതഃ ।
സ്വലങ്കൃതാഃ കടകുടികമ്ബലാമ്ബരാ-
ദ്യുപസ്കരാ യയുരധിയുജ്യ സര്വതഃ ॥ ൧൬ ॥
ബലം ബൃഹദ്ധ്വജപടഛത്രചാമരൈ-
ര്വരായുധാഭരണകിരീടവര്മഭിഃ ।
ദിവാംശുഭിസ്തുമുലരവം ബഭൌ രവേ-
ര്യഥാര്ണവഃ ക്ഷുഭിതതിമിങ്ഗിലോര്മിഭിഃ ॥ ൧൭ ॥
ര്വരായുധാഭരണകിരീടവര്മഭിഃ ।
ദിവാംശുഭിസ്തുമുലരവം ബഭൌ രവേ-
ര്യഥാര്ണവഃ ക്ഷുഭിതതിമിങ്ഗിലോര്മിഭിഃ ॥ ൧൭ ॥
അഥോ മുനിര്യദുപതിനാ സഭാജിതഃ
പ്രണമ്യ തം ഹൃദി വിദധദ് വിഹായസാ ।
നിശമ്യ തദ്വ്യവസിതമാഹൃതാര്ഹണോ
മുകുന്ദസന്ദരശനനിര്വൃതേന്ദ്രിയഃ ॥ ൧൮ ॥
പ്രണമ്യ തം ഹൃദി വിദധദ് വിഹായസാ ।
നിശമ്യ തദ്വ്യവസിതമാഹൃതാര്ഹണോ
മുകുന്ദസന്ദരശനനിര്വൃതേന്ദ്രിയഃ ॥ ൧൮ ॥
രാജദൂതമുവാചേദം ഭഗവാന് പ്രീണയന് ഗിരാ ।
മാ ഭൈഷ്ട ദൂത ഭദ്രം വോ ഘാതയിഷ്യാമി മാഗധമ് ॥ ൧൯ ॥
മാ ഭൈഷ്ട ദൂത ഭദ്രം വോ ഘാതയിഷ്യാമി മാഗധമ് ॥ ൧൯ ॥
ഇത്യുക്തഃ പ്രസ്ഥിതോ ദൂതോ യഥാവദവദന്നൃപാന് ।
തേഽപി സന്ദര്ശനം ശൌരേഃ പ്രത്യൈക്ഷന് യന്മുമുക്ഷവഃ ॥ ൨൦ ॥
തേഽപി സന്ദര്ശനം ശൌരേഃ പ്രത്യൈക്ഷന് യന്മുമുക്ഷവഃ ॥ ൨൦ ॥
ആനര്തസൌവീരമരൂംസ്തീര്ത്വാ വിനശനം ഹരിഃ ।
ഗിരീന് നദീരതീയായ പുരഗ്രാമവ്രജാകരാന് ॥ ൨൧ ॥
ഗിരീന് നദീരതീയായ പുരഗ്രാമവ്രജാകരാന് ॥ ൨൧ ॥
തതോ ദൃഷദ്വതീം തീര്ത്വാ മുകുന്ദോഽഥ സരസ്വതീമ് ।
പഞ്ചാലാനഥ മത്സ്യാംശ്ച ശക്രപ്രസ്ഥമഥാഗമത് ॥ ൨൨ ॥
പഞ്ചാലാനഥ മത്സ്യാംശ്ച ശക്രപ്രസ്ഥമഥാഗമത് ॥ ൨൨ ॥
തമുപാഗതമാകര്ണ്യ പ്രീതോ ദുര്ദര്ശനം നൃണാമ് ।
അജാതശത്രുര്നിരഗാത് സോപധ്യായഃ സുഹൃദ്വൃതഃ ॥ ൨൩ ॥
അജാതശത്രുര്നിരഗാത് സോപധ്യായഃ സുഹൃദ്വൃതഃ ॥ ൨൩ ॥
ഗീതവാദിത്രഘോഷേണ ബ്രഹ്മഘോഷേണ ഭൂയസാ ।
അഭ്യയാത്സ ഹൃഷീകേശം പ്രാണാഃ പ്രാണമിവാദൃതഃ ॥ ൨൪ ॥
അഭ്യയാത്സ ഹൃഷീകേശം പ്രാണാഃ പ്രാണമിവാദൃതഃ ॥ ൨൪ ॥
ദൃഷ്ട്വാ വിക്ലിന്നഹൃദയഃ കൃഷ്ണം സ്നേഹേന പാണ്ഡവഃ ।
ചിരാദ് ദൃഷ്ടം പ്രിയതമം സസ്വജേഽഥ പുനഃ പുനഃ ॥ ൨൫ ॥
ചിരാദ് ദൃഷ്ടം പ്രിയതമം സസ്വജേഽഥ പുനഃ പുനഃ ॥ ൨൫ ॥
ദോര്ഭ്യാം പരിഷ്വജ്യ രമാമലാലയം
മുകുന്ദഗാത്രം നൃപതിര്ഹതാശുഭഃ ।
ലേഭേ പരാം നിര്വൃതിമശ്രുലോചനോ
ഹൃഷ്യത്തനുര്വിസ്മൃതലോകവിഭ്രമഃ ॥ ൨൬ ॥
മുകുന്ദഗാത്രം നൃപതിര്ഹതാശുഭഃ ।
ലേഭേ പരാം നിര്വൃതിമശ്രുലോചനോ
ഹൃഷ്യത്തനുര്വിസ്മൃതലോകവിഭ്രമഃ ॥ ൨൬ ॥
തം മാതുലേയം പരിരഭ്യ നിര്വൃതോ
ഭീമഃ സ്മയന് പ്രേമജലാകുലേന്ദ്രിയഃ ।
യമൌ കിരീടീ ച സുഹൃത്തമം മുദാ
പ്രവൃദ്ധബാഷ്പാഃ പരിരേഭിരേഽച്യുതമ് ॥ ൨൭ ॥
ഭീമഃ സ്മയന് പ്രേമജലാകുലേന്ദ്രിയഃ ।
യമൌ കിരീടീ ച സുഹൃത്തമം മുദാ
പ്രവൃദ്ധബാഷ്പാഃ പരിരേഭിരേഽച്യുതമ് ॥ ൨൭ ॥
അര്ജുനേന പരിഷ്വക്തോ യമാഭ്യാമഭിവാദിതഃ ।
ബ്രാഹ്മണേഭ്യോ നമസ്കൃത്യ വൃദ്ധേഭ്യശ്ച യഥാര്ഹതഃ ।
മാനിനോ മാനയാമാസ കുരുസൃഞ്ജയകൈകയാന് ॥ ൨൮ ॥
ബ്രാഹ്മണേഭ്യോ നമസ്കൃത്യ വൃദ്ധേഭ്യശ്ച യഥാര്ഹതഃ ।
മാനിനോ മാനയാമാസ കുരുസൃഞ്ജയകൈകയാന് ॥ ൨൮ ॥
സൂതമാഗധഗന്ധര്വാ വന്ദിനശ്ചോപമന്ത്രിണഃ ।
മൃദങ്ഗശങ്ഖപടഹവീണാപണവഗോമുഖൈഃ ।
ബ്രാഹ്മണാശ്ചാരവിന്ദാക്ഷം തുഷ്ടുവുര്നനൃതുര്ജഗുഃ ॥ ൨൯ ॥
മൃദങ്ഗശങ്ഖപടഹവീണാപണവഗോമുഖൈഃ ।
ബ്രാഹ്മണാശ്ചാരവിന്ദാക്ഷം തുഷ്ടുവുര്നനൃതുര്ജഗുഃ ॥ ൨൯ ॥
ഏവം സുഹൃദ്ഭിഃ പര്യസ്തഃ പുണ്യശ്ലോകശിഖാമണിഃ ।
സംസ്തൂയമാനോ ഭഗവാന് വിവേശാലങ്കൃതം പുരമ് ॥ ൩൦ ॥
സംസ്തൂയമാനോ ഭഗവാന് വിവേശാലങ്കൃതം പുരമ് ॥ ൩൦ ॥
സംസിക്തവര്ത്മ കരിണാം മദഗന്ധതോയൈ-
ശ്ചിത്രധ്വജൈഃ കനകതോരണപൂര്ണകുമ്ഭൈഃ ।
മൃഷ്ടാത്മഭിര്നവദുകൂലവിഭൂഷണസ്രഗ്-
ഗന്ധൈര്നൃഭിര്യുവതിഭിശ്ച വിരാജമാനമ് ॥ ൩൧ ॥
ശ്ചിത്രധ്വജൈഃ കനകതോരണപൂര്ണകുമ്ഭൈഃ ।
മൃഷ്ടാത്മഭിര്നവദുകൂലവിഭൂഷണസ്രഗ്-
ഗന്ധൈര്നൃഭിര്യുവതിഭിശ്ച വിരാജമാനമ് ॥ ൩൧ ॥
ഉദ്ദീപ്തദീപബലിഭിഃ പ്രതിസദ്മജാല-
നിര്യാതധൂപരുചിരം വിലസത്പതാകമ് ।
മൂര്ധന്യഹേമകലശൈ രജതോരുശൃങ്ഗൈ-
ര്ജുഷ്ടം ദദര്ശ ഭവനൈഃ കുരുരാജധാമ ॥ ൩൨ ॥
നിര്യാതധൂപരുചിരം വിലസത്പതാകമ് ।
മൂര്ധന്യഹേമകലശൈ രജതോരുശൃങ്ഗൈ-
ര്ജുഷ്ടം ദദര്ശ ഭവനൈഃ കുരുരാജധാമ ॥ ൩൨ ॥
പ്രാപ്തം നിശമ്യ നരലോചനപാനപാത്ര-
മൌത്സുക്യവിശ്ലഥിതകേശദുകൂലബന്ധാഃ ।
സദ്യോ വിസൃജ്യ ഗൃഹകര്മ പതീംശ്ച തല്പേ
ദ്രഷ്ടും യയുര്യുവതയഃ സ്മ നരേന്ദ്രമാര്ഗേ ॥ ൩൩ ॥
മൌത്സുക്യവിശ്ലഥിതകേശദുകൂലബന്ധാഃ ।
സദ്യോ വിസൃജ്യ ഗൃഹകര്മ പതീംശ്ച തല്പേ
ദ്രഷ്ടും യയുര്യുവതയഃ സ്മ നരേന്ദ്രമാര്ഗേ ॥ ൩൩ ॥
തസ്മിന് സുസങ്കുല ഇഭാശ്വരഥദ്വിപദ്ഭിഃ
കൃഷ്ണം സഭാര്യമുപലഭ്യ ഗൃഹാധിരൂഢാഃ ।
നാര്യോ വികീര്യ കുസുമൈര്മനസോപഗുഹ്യ
സുസ്വാഗതം വിദധുരുത്സ്മയവീക്ഷിതേന ॥ ൩൪ ॥
കൃഷ്ണം സഭാര്യമുപലഭ്യ ഗൃഹാധിരൂഢാഃ ।
നാര്യോ വികീര്യ കുസുമൈര്മനസോപഗുഹ്യ
സുസ്വാഗതം വിദധുരുത്സ്മയവീക്ഷിതേന ॥ ൩൪ ॥
ഊചുഃ സ്ത്രിയഃ പഥി നിരീക്ഷ്യ മുകുന്ദപത്നീ-
സ്താരാ യഥോഡുപസഹാഃ കിമകാര്യമൂഭിഃ ।
യച്ചക്ഷുഷാം പുരുഷമൌലിരുദാരഹാസ-
ലീലാവലോകകലയോത്സവമാതനോതി ॥ ൩൫ ॥
സ്താരാ യഥോഡുപസഹാഃ കിമകാര്യമൂഭിഃ ।
യച്ചക്ഷുഷാം പുരുഷമൌലിരുദാരഹാസ-
ലീലാവലോകകലയോത്സവമാതനോതി ॥ ൩൫ ॥
തത്ര തത്രോപസങ്ഗമ്യ പൌരാ മങ്ഗലപാണയഃ ।
ചക്രുഃ സപര്യാം കൃഷ്ണായ ശ്രേണീമുഖ്യാ ഹതൈനസഃ ॥ ൩൬ ॥
ചക്രുഃ സപര്യാം കൃഷ്ണായ ശ്രേണീമുഖ്യാ ഹതൈനസഃ ॥ ൩൬ ॥
അന്തഃപുരജനൈഃ പ്രീത്യാ മുകുന്ദഃ ഫുല്ലലോചനൈഃ ।
സസമ്ഭ്രമൈരഭ്യുപേതഃ പ്രാവിശദ് രാജമന്ദിരമ് ॥ ൩൭ ॥
സസമ്ഭ്രമൈരഭ്യുപേതഃ പ്രാവിശദ് രാജമന്ദിരമ് ॥ ൩൭ ॥
പൃഥാ വിലോക്യ ഭ്രാത്രേയം കൃഷ്ണം ത്രിഭുവനേശ്വരമ് ।
പ്രീതാത്മോത്ഥായ പര്യങ്കാത് സസ്നുഷാ പരിഷസ്വജേ ॥ ൩൮ ॥
പ്രീതാത്മോത്ഥായ പര്യങ്കാത് സസ്നുഷാ പരിഷസ്വജേ ॥ ൩൮ ॥
ഗോവിന്ദം ഗൃഹമാനീയ ദേവദേവേശമാദൃതഃ ।
പൂജായാം നാവിദത്കൃത്യം പ്രമോദോപഹതോ നൃപഃ ॥ ൩൯ ॥
പൂജായാം നാവിദത്കൃത്യം പ്രമോദോപഹതോ നൃപഃ ॥ ൩൯ ॥
പിതൃഷ്വസുര്ഗുരുസ്ത്രീണാം കൃഷ്ണശ്ചക്രേഽഭിവാദനമ് ।
സ്വയം ച കൃഷ്ണയാ രാജന്ഭഗിന്യാ ചാഭിവന്ദിതഃ ॥ ൪൦ ॥
സ്വയം ച കൃഷ്ണയാ രാജന്ഭഗിന്യാ ചാഭിവന്ദിതഃ ॥ ൪൦ ॥
ശ്വശ്ര്വാ സഞ്ചോദിതാ കൃഷ്ണാ കൃഷ്ണപത്നീശ്ച സര്വശഃ ।
ആനര്ച രുക്മിണീം സത്യാം ഭദ്രാം ജാമ്ബവതീം തഥാ ॥ ൪൧ ॥
ആനര്ച രുക്മിണീം സത്യാം ഭദ്രാം ജാമ്ബവതീം തഥാ ॥ ൪൧ ॥
കാലിന്ദീം മിത്രവിന്ദാം ച ശൈബ്യാം നാഗ്നജിതീം സതീമ് ।
അന്യാശ്ചാഭ്യാഗതാ യാസ്തു വാസഃസ്രങ്മണ്ഡനാദിഭിഃ ॥ ൪൨ ॥
അന്യാശ്ചാഭ്യാഗതാ യാസ്തു വാസഃസ്രങ്മണ്ഡനാദിഭിഃ ॥ ൪൨ ॥
സുഖം നിവാസയാമാസ ധര്മരാജോ ജനാര്ദനമ് ।
സസൈന്യം സാനുഗാമത്യം സഭാര്യം ച നവം നവമ് ॥ ൪൩ ॥
സസൈന്യം സാനുഗാമത്യം സഭാര്യം ച നവം നവമ് ॥ ൪൩ ॥
തര്പയിത്വാ ഖാണ്ഡവേന വഹ്നിം ഫാല്ഗുനസംയുതഃ ।
മോചയിത്വാ മയം യേന രാജ്ഞേ ദിവ്യാ സഭാ കൃതാ ॥ ൪൪ ॥
മോചയിത്വാ മയം യേന രാജ്ഞേ ദിവ്യാ സഭാ കൃതാ ॥ ൪൪ ॥
ഉവാസ കതിചിന്മാസാന് രാജ്ഞഃ പ്രിയചികീര്ഷയാ ।
വിഹരന് രഥമാരുഹ്യ ഫാല്ഗുനേന ഭടൈര്വൃതഃ ॥ ൪൫ ॥
വിഹരന് രഥമാരുഹ്യ ഫാല്ഗുനേന ഭടൈര്വൃതഃ ॥ ൪൫ ॥
ഉവാസ കതിചിന്മാസാന് രാജ്ഞഃ പ്രിയചികീര്ഷയാ ।
വിഹരന് രഥമാരുഹ്യ ഫാല്ഗുനേന ഭടൈര്വൃതഃ
വിഹരന് രഥമാരുഹ്യ ഫാല്ഗുനേന ഭടൈര്വൃതഃ