શ્રીશુક ઉવાચ
ઇત્યુદીરિતમાકર્ણ્ય દેવર્ષેરુદ્ધવોઽબ્રવીત્ ।
સભ્યાનાં મતમાજ્ઞાય કૃષ્ણસ્ય ચ મહામતિઃ ॥ ૧ ॥
ઇત્યુદીરિતમાકર્ણ્ય દેવર્ષેરુદ્ધવોઽબ્રવીત્ ।
સભ્યાનાં મતમાજ્ઞાય કૃષ્ણસ્ય ચ મહામતિઃ ॥ ૧ ॥
શ્રીઉદ્ધવ ઉવાચ
યદુક્તમૃષિના દેવ સાચિવ્યં યક્ષ્યતસ્ત્વયા ।
કાર્યં પૈતૃષ્વસ્રેયસ્ય રક્ષા ચ શરણૈષિણામ્ ॥ ૨ ॥
યદુક્તમૃષિના દેવ સાચિવ્યં યક્ષ્યતસ્ત્વયા ।
કાર્યં પૈતૃષ્વસ્રેયસ્ય રક્ષા ચ શરણૈષિણામ્ ॥ ૨ ॥
યષ્ટવ્યં રાજસૂયેન દિક્ચક્રજયિના વિભો ।
અતો જરાસુતજય ઉભયાર્થો મતો મમ ॥ ૩ ॥
અતો જરાસુતજય ઉભયાર્થો મતો મમ ॥ ૩ ॥
અસ્માકં ચ મહાનર્થો હ્યેતેનૈવ ભવિષ્યતિ ।
યશશ્ચ તવ ગોવિન્દ રાજ્ઞો બદ્ધાન્ વિમુઞ્ચતઃ ॥ ૪ ॥
યશશ્ચ તવ ગોવિન્દ રાજ્ઞો બદ્ધાન્ વિમુઞ્ચતઃ ॥ ૪ ॥
સ વૈ દુર્વિષહો રાજા નાગાયુતસમો બલે ।
બલિનામપિ ચાન્યેષાં ભીમં સમબલં વિના ॥ ૫ ॥
બલિનામપિ ચાન્યેષાં ભીમં સમબલં વિના ॥ ૫ ॥
દ્વૈરથે સ તુ જેતવ્યો મા શતાક્ષૌહિણીયુતઃ ।
બ્રાહ્મણ્યોઽભ્યર્થિતો વિપ્રૈર્ન પ્રત્યાખ્યાતિ કર્હિચિત્ ॥ ૬ ॥
બ્રાહ્મણ્યોઽભ્યર્થિતો વિપ્રૈર્ન પ્રત્યાખ્યાતિ કર્હિચિત્ ॥ ૬ ॥
બ્રહ્મવેષધરો ગત્વા તં ભિક્ષેત વૃકોદરઃ ।
હનિષ્યતિ ન સન્દેહો દ્વૈરથે તવ સન્નિધૌ ॥ ૭ ॥
હનિષ્યતિ ન સન્દેહો દ્વૈરથે તવ સન્નિધૌ ॥ ૭ ॥
નિમિત્તં પરમીશસ્ય વિશ્વસર્ગનિરોધયોઃ ।
હિરણ્યગર્ભઃ શર્વશ્ચ કાલસ્યારૂપિણસ્તવ ॥ ૮ ॥
હિરણ્યગર્ભઃ શર્વશ્ચ કાલસ્યારૂપિણસ્તવ ॥ ૮ ॥
ગાયન્તિ તે વિશદકર્મ ગૃહેષુ દેવ્યો
રાજ્ઞાં સ્વશત્રુવધમાત્મવિમોક્ષણં ચ ।
ગોપ્યશ્ચ કુઞ્જરપતેર્જનકાત્મજાયાઃ
પિત્રોશ્ચ લબ્ધશરણા મુનયો વયં ચ ॥ ૯ ॥
રાજ્ઞાં સ્વશત્રુવધમાત્મવિમોક્ષણં ચ ।
ગોપ્યશ્ચ કુઞ્જરપતેર્જનકાત્મજાયાઃ
પિત્રોશ્ચ લબ્ધશરણા મુનયો વયં ચ ॥ ૯ ॥
જરાસન્ધવધઃ કૃષ્ણ ભૂર્યર્થાયોપકલ્પતે ।
પ્રાયઃ પાકવિપાકેન તવ ચાભિમતઃ ક્રતુઃ ॥ ૧૦ ॥
પ્રાયઃ પાકવિપાકેન તવ ચાભિમતઃ ક્રતુઃ ॥ ૧૦ ॥
શ્રીશુક ઉવાચ
ઇત્યુદ્ધવવચો રાજન્ સર્વતોભદ્રમચ્યુતમ્ ।
દેવર્ષિર્યદુવૃદ્ધાશ્ચ કૃષ્ણશ્ચ પ્રત્યપૂજયન્ ॥ ૧૧ ॥
ઇત્યુદ્ધવવચો રાજન્ સર્વતોભદ્રમચ્યુતમ્ ।
દેવર્ષિર્યદુવૃદ્ધાશ્ચ કૃષ્ણશ્ચ પ્રત્યપૂજયન્ ॥ ૧૧ ॥
અથાદિશત્ પ્રયાણાય ભગવાન્ દેવકીસુતઃ ।
ભૃત્યાન્ દારુકજૈત્રાદીનનુજ્ઞાપ્ય ગુરૂન્ વિભુઃ ॥ ૧૨ ॥
ભૃત્યાન્ દારુકજૈત્રાદીનનુજ્ઞાપ્ય ગુરૂન્ વિભુઃ ॥ ૧૨ ॥
નિર્ગમય્યાવરોધાન્સ્વાન્ સસુતાન્સપરિચ્છદાન્ ।
સઙ્કર્ષણમનુજ્ઞાપ્ય યદુરાજં ચ શત્રુહન્ ।
સૂતોપનીતં સ્વરથમારુહદ્ ગરુડધ્વજમ્ ॥ ૧૩ ॥
સઙ્કર્ષણમનુજ્ઞાપ્ય યદુરાજં ચ શત્રુહન્ ।
સૂતોપનીતં સ્વરથમારુહદ્ ગરુડધ્વજમ્ ॥ ૧૩ ॥
તતો રથદ્વિપભટસાદિનાયકૈઃ
કરાલયા પરિવૃત આત્મસેનયા ।
મૃદઙ્ગભેર્યાનકશઙ્ખગોમુખૈઃ
પ્રઘોષઘોષિતકકુભો નિરક્રમત્ ॥ ૧૪ ॥
કરાલયા પરિવૃત આત્મસેનયા ।
મૃદઙ્ગભેર્યાનકશઙ્ખગોમુખૈઃ
પ્રઘોષઘોષિતકકુભો નિરક્રમત્ ॥ ૧૪ ॥
નૃવાજિકાઞ્ચનશિબિકાભિરચ્યુતં
સહાત્મજાઃ પતિમનુ સુવ્રતા યયુઃ ।
વરામ્બરાભરણવિલેપનસ્રજઃ
સુસંવૃતા નૃભિરસિચર્મપાણિભિઃ ॥ ૧૫ ॥
સહાત્મજાઃ પતિમનુ સુવ્રતા યયુઃ ।
વરામ્બરાભરણવિલેપનસ્રજઃ
સુસંવૃતા નૃભિરસિચર્મપાણિભિઃ ॥ ૧૫ ॥
નરોષ્ટ્રગોમહિષખરાશ્વતર્યનઃ-
કરેણુભિઃ પરિજનવારયોષિતઃ ।
સ્વલઙ્કૃતાઃ કટકુટિકમ્બલામ્બરા-
દ્યુપસ્કરા યયુરધિયુજ્ય સર્વતઃ ॥ ૧૬ ॥
કરેણુભિઃ પરિજનવારયોષિતઃ ।
સ્વલઙ્કૃતાઃ કટકુટિકમ્બલામ્બરા-
દ્યુપસ્કરા યયુરધિયુજ્ય સર્વતઃ ॥ ૧૬ ॥
બલં બૃહદ્ધ્વજપટછત્રચામરૈ-
ર્વરાયુધાભરણકિરીટવર્મભિઃ ।
દિવાંશુભિસ્તુમુલરવં બભૌ રવે-
ર્યથાર્ણવઃ ક્ષુભિતતિમિઙ્ગિલોર્મિભિઃ ॥ ૧૭ ॥
ર્વરાયુધાભરણકિરીટવર્મભિઃ ।
દિવાંશુભિસ્તુમુલરવં બભૌ રવે-
ર્યથાર્ણવઃ ક્ષુભિતતિમિઙ્ગિલોર્મિભિઃ ॥ ૧૭ ॥
અથો મુનિર્યદુપતિના સભાજિતઃ
પ્રણમ્ય તં હૃદિ વિદધદ્ વિહાયસા ।
નિશમ્ય તદ્વ્યવસિતમાહૃતાર્હણો
મુકુન્દસન્દરશનનિર્વૃતેન્દ્રિયઃ ॥ ૧૮ ॥
પ્રણમ્ય તં હૃદિ વિદધદ્ વિહાયસા ।
નિશમ્ય તદ્વ્યવસિતમાહૃતાર્હણો
મુકુન્દસન્દરશનનિર્વૃતેન્દ્રિયઃ ॥ ૧૮ ॥
રાજદૂતમુવાચેદં ભગવાન્ પ્રીણયન્ ગિરા ।
મા ભૈષ્ટ દૂત ભદ્રં વો ઘાતયિષ્યામિ માગધમ્ ॥ ૧૯ ॥
મા ભૈષ્ટ દૂત ભદ્રં વો ઘાતયિષ્યામિ માગધમ્ ॥ ૧૯ ॥
ઇત્યુક્તઃ પ્રસ્થિતો દૂતો યથાવદવદન્નૃપાન્ ।
તેઽપિ સન્દર્શનં શૌરેઃ પ્રત્યૈક્ષન્ યન્મુમુક્ષવઃ ॥ ૨૦ ॥
તેઽપિ સન્દર્શનં શૌરેઃ પ્રત્યૈક્ષન્ યન્મુમુક્ષવઃ ॥ ૨૦ ॥
આનર્તસૌવીરમરૂંસ્તીર્ત્વા વિનશનં હરિઃ ।
ગિરીન્ નદીરતીયાય પુરગ્રામવ્રજાકરાન્ ॥ ૨૧ ॥
ગિરીન્ નદીરતીયાય પુરગ્રામવ્રજાકરાન્ ॥ ૨૧ ॥
તતો દૃષદ્વતીં તીર્ત્વા મુકુન્દોઽથ સરસ્વતીમ્ ।
પઞ્ચાલાનથ મત્સ્યાંશ્ચ શક્રપ્રસ્થમથાગમત્ ॥ ૨૨ ॥
પઞ્ચાલાનથ મત્સ્યાંશ્ચ શક્રપ્રસ્થમથાગમત્ ॥ ૨૨ ॥
તમુપાગતમાકર્ણ્ય પ્રીતો દુર્દર્શનં નૃણામ્ ।
અજાતશત્રુર્નિરગાત્ સોપધ્યાયઃ સુહૃદ્વૃતઃ ॥ ૨૩ ॥
અજાતશત્રુર્નિરગાત્ સોપધ્યાયઃ સુહૃદ્વૃતઃ ॥ ૨૩ ॥
ગીતવાદિત્રઘોષેણ બ્રહ્મઘોષેણ ભૂયસા ।
અભ્યયાત્સ હૃષીકેશં પ્રાણાઃ પ્રાણમિવાદૃતઃ ॥ ૨૪ ॥
અભ્યયાત્સ હૃષીકેશં પ્રાણાઃ પ્રાણમિવાદૃતઃ ॥ ૨૪ ॥
દૃષ્ટ્વા વિક્લિન્નહૃદયઃ કૃષ્ણં સ્નેહેન પાણ્ડવઃ ।
ચિરાદ્ દૃષ્ટં પ્રિયતમં સસ્વજેઽથ પુનઃ પુનઃ ॥ ૨૫ ॥
ચિરાદ્ દૃષ્ટં પ્રિયતમં સસ્વજેઽથ પુનઃ પુનઃ ॥ ૨૫ ॥
દોર્ભ્યાં પરિષ્વજ્ય રમામલાલયં
મુકુન્દગાત્રં નૃપતિર્હતાશુભઃ ।
લેભે પરાં નિર્વૃતિમશ્રુલોચનો
હૃષ્યત્તનુર્વિસ્મૃતલોકવિભ્રમઃ ॥ ૨૬ ॥
મુકુન્દગાત્રં નૃપતિર્હતાશુભઃ ।
લેભે પરાં નિર્વૃતિમશ્રુલોચનો
હૃષ્યત્તનુર્વિસ્મૃતલોકવિભ્રમઃ ॥ ૨૬ ॥
તં માતુલેયં પરિરભ્ય નિર્વૃતો
ભીમઃ સ્મયન્ પ્રેમજલાકુલેન્દ્રિયઃ ।
યમૌ કિરીટી ચ સુહૃત્તમં મુદા
પ્રવૃદ્ધબાષ્પાઃ પરિરેભિરેઽચ્યુતમ્ ॥ ૨૭ ॥
ભીમઃ સ્મયન્ પ્રેમજલાકુલેન્દ્રિયઃ ।
યમૌ કિરીટી ચ સુહૃત્તમં મુદા
પ્રવૃદ્ધબાષ્પાઃ પરિરેભિરેઽચ્યુતમ્ ॥ ૨૭ ॥
અર્જુનેન પરિષ્વક્તો યમાભ્યામભિવાદિતઃ ।
બ્રાહ્મણેભ્યો નમસ્કૃત્ય વૃદ્ધેભ્યશ્ચ યથાર્હતઃ ।
માનિનો માનયામાસ કુરુસૃઞ્જયકૈકયાન્ ॥ ૨૮ ॥
બ્રાહ્મણેભ્યો નમસ્કૃત્ય વૃદ્ધેભ્યશ્ચ યથાર્હતઃ ।
માનિનો માનયામાસ કુરુસૃઞ્જયકૈકયાન્ ॥ ૨૮ ॥
સૂતમાગધગન્ધર્વા વન્દિનશ્ચોપમન્ત્રિણઃ ।
મૃદઙ્ગશઙ્ખપટહવીણાપણવગોમુખૈઃ ।
બ્રાહ્મણાશ્ચારવિન્દાક્ષં તુષ્ટુવુર્નનૃતુર્જગુઃ ॥ ૨૯ ॥
મૃદઙ્ગશઙ્ખપટહવીણાપણવગોમુખૈઃ ।
બ્રાહ્મણાશ્ચારવિન્દાક્ષં તુષ્ટુવુર્નનૃતુર્જગુઃ ॥ ૨૯ ॥
એવં સુહૃદ્ભિઃ પર્યસ્તઃ પુણ્યશ્લોકશિખામણિઃ ।
સંસ્તૂયમાનો ભગવાન્ વિવેશાલઙ્કૃતં પુરમ્ ॥ ૩૦ ॥
સંસ્તૂયમાનો ભગવાન્ વિવેશાલઙ્કૃતં પુરમ્ ॥ ૩૦ ॥
સંસિક્તવર્ત્મ કરિણાં મદગન્ધતોયૈ-
શ્ચિત્રધ્વજૈઃ કનકતોરણપૂર્ણકુમ્ભૈઃ ।
મૃષ્ટાત્મભિર્નવદુકૂલવિભૂષણસ્રગ્-
ગન્ધૈર્નૃભિર્યુવતિભિશ્ચ વિરાજમાનમ્ ॥ ૩૧ ॥
શ્ચિત્રધ્વજૈઃ કનકતોરણપૂર્ણકુમ્ભૈઃ ।
મૃષ્ટાત્મભિર્નવદુકૂલવિભૂષણસ્રગ્-
ગન્ધૈર્નૃભિર્યુવતિભિશ્ચ વિરાજમાનમ્ ॥ ૩૧ ॥
ઉદ્દીપ્તદીપબલિભિઃ પ્રતિસદ્મજાલ-
નિર્યાતધૂપરુચિરં વિલસત્પતાકમ્ ।
મૂર્ધન્યહેમકલશૈ રજતોરુશૃઙ્ગૈ-
ર્જુષ્ટં દદર્શ ભવનૈઃ કુરુરાજધામ ॥ ૩૨ ॥
નિર્યાતધૂપરુચિરં વિલસત્પતાકમ્ ।
મૂર્ધન્યહેમકલશૈ રજતોરુશૃઙ્ગૈ-
ર્જુષ્ટં દદર્શ ભવનૈઃ કુરુરાજધામ ॥ ૩૨ ॥
પ્રાપ્તં નિશમ્ય નરલોચનપાનપાત્ર-
મૌત્સુક્યવિશ્લથિતકેશદુકૂલબન્ધાઃ ।
સદ્યો વિસૃજ્ય ગૃહકર્મ પતીંશ્ચ તલ્પે
દ્રષ્ટું યયુર્યુવતયઃ સ્મ નરેન્દ્રમાર્ગે ॥ ૩૩ ॥
મૌત્સુક્યવિશ્લથિતકેશદુકૂલબન્ધાઃ ।
સદ્યો વિસૃજ્ય ગૃહકર્મ પતીંશ્ચ તલ્પે
દ્રષ્ટું યયુર્યુવતયઃ સ્મ નરેન્દ્રમાર્ગે ॥ ૩૩ ॥
તસ્મિન્ સુસઙ્કુલ ઇભાશ્વરથદ્વિપદ્ભિઃ
કૃષ્ણં સભાર્યમુપલભ્ય ગૃહાધિરૂઢાઃ ।
નાર્યો વિકીર્ય કુસુમૈર્મનસોપગુહ્ય
સુસ્વાગતં વિદધુરુત્સ્મયવીક્ષિતેન ॥ ૩૪ ॥
કૃષ્ણં સભાર્યમુપલભ્ય ગૃહાધિરૂઢાઃ ।
નાર્યો વિકીર્ય કુસુમૈર્મનસોપગુહ્ય
સુસ્વાગતં વિદધુરુત્સ્મયવીક્ષિતેન ॥ ૩૪ ॥
ઊચુઃ સ્ત્રિયઃ પથિ નિરીક્ષ્ય મુકુન્દપત્ની-
સ્તારા યથોડુપસહાઃ કિમકાર્યમૂભિઃ ।
યચ્ચક્ષુષાં પુરુષમૌલિરુદારહાસ-
લીલાવલોકકલયોત્સવમાતનોતિ ॥ ૩૫ ॥
સ્તારા યથોડુપસહાઃ કિમકાર્યમૂભિઃ ।
યચ્ચક્ષુષાં પુરુષમૌલિરુદારહાસ-
લીલાવલોકકલયોત્સવમાતનોતિ ॥ ૩૫ ॥
તત્ર તત્રોપસઙ્ગમ્ય પૌરા મઙ્ગલપાણયઃ ।
ચક્રુઃ સપર્યાં કૃષ્ણાય શ્રેણીમુખ્યા હતૈનસઃ ॥ ૩૬ ॥
ચક્રુઃ સપર્યાં કૃષ્ણાય શ્રેણીમુખ્યા હતૈનસઃ ॥ ૩૬ ॥
અન્તઃપુરજનૈઃ પ્રીત્યા મુકુન્દઃ ફુલ્લલોચનૈઃ ।
સસમ્ભ્રમૈરભ્યુપેતઃ પ્રાવિશદ્ રાજમન્દિરમ્ ॥ ૩૭ ॥
સસમ્ભ્રમૈરભ્યુપેતઃ પ્રાવિશદ્ રાજમન્દિરમ્ ॥ ૩૭ ॥
પૃથા વિલોક્ય ભ્રાત્રેયં કૃષ્ણં ત્રિભુવનેશ્વરમ્ ।
પ્રીતાત્મોત્થાય પર્યઙ્કાત્ સસ્નુષા પરિષસ્વજે ॥ ૩૮ ॥
પ્રીતાત્મોત્થાય પર્યઙ્કાત્ સસ્નુષા પરિષસ્વજે ॥ ૩૮ ॥
ગોવિન્દં ગૃહમાનીય દેવદેવેશમાદૃતઃ ।
પૂજાયાં નાવિદત્કૃત્યં પ્રમોદોપહતો નૃપઃ ॥ ૩૯ ॥
પૂજાયાં નાવિદત્કૃત્યં પ્રમોદોપહતો નૃપઃ ॥ ૩૯ ॥
પિતૃષ્વસુર્ગુરુસ્ત્રીણાં કૃષ્ણશ્ચક્રેઽભિવાદનમ્ ।
સ્વયં ચ કૃષ્ણયા રાજન્ભગિન્યા ચાભિવન્દિતઃ ॥ ૪૦ ॥
સ્વયં ચ કૃષ્ણયા રાજન્ભગિન્યા ચાભિવન્દિતઃ ॥ ૪૦ ॥
શ્વશ્ર્વા સઞ્ચોદિતા કૃષ્ણા કૃષ્ણપત્નીશ્ચ સર્વશઃ ।
આનર્ચ રુક્મિણીં સત્યાં ભદ્રાં જામ્બવતીં તથા ॥ ૪૧ ॥
આનર્ચ રુક્મિણીં સત્યાં ભદ્રાં જામ્બવતીં તથા ॥ ૪૧ ॥
કાલિન્દીં મિત્રવિન્દાં ચ શૈબ્યાં નાગ્નજિતીં સતીમ્ ।
અન્યાશ્ચાભ્યાગતા યાસ્તુ વાસઃસ્રઙ્મણ્ડનાદિભિઃ ॥ ૪૨ ॥
અન્યાશ્ચાભ્યાગતા યાસ્તુ વાસઃસ્રઙ્મણ્ડનાદિભિઃ ॥ ૪૨ ॥
સુખં નિવાસયામાસ ધર્મરાજો જનાર્દનમ્ ।
સસૈન્યં સાનુગામત્યં સભાર્યં ચ નવં નવમ્ ॥ ૪૩ ॥
સસૈન્યં સાનુગામત્યં સભાર્યં ચ નવં નવમ્ ॥ ૪૩ ॥
તર્પયિત્વા ખાણ્ડવેન વહ્નિં ફાલ્ગુનસંયુતઃ ।
મોચયિત્વા મયં યેન રાજ્ઞે દિવ્યા સભા કૃતા ॥ ૪૪ ॥
મોચયિત્વા મયં યેન રાજ્ઞે દિવ્યા સભા કૃતા ॥ ૪૪ ॥
ઉવાસ કતિચિન્માસાન્ રાજ્ઞઃ પ્રિયચિકીર્ષયા ।
વિહરન્ રથમારુહ્ય ફાલ્ગુનેન ભટૈર્વૃતઃ ॥ ૪૫ ॥
વિહરન્ રથમારુહ્ય ફાલ્ગુનેન ભટૈર્વૃતઃ ॥ ૪૫ ॥
ઉવાસ કતિચિન્માસાન્ રાજ્ઞઃ પ્રિયચિકીર્ષયા ।
વિહરન્ રથમારુહ્ય ફાલ્ગુનેન ભટૈર્વૃતઃ
વિહરન્ રથમારુહ્ય ફાલ્ગુનેન ભટૈર્વૃતઃ