শ্ৰীশুক উৱাচ
এৱং যুধিষ্ঠিৰো ৰাজা জৰাসন্ধৱধং ৱিভোঃ ।
কৃষ্ণস্য চানুভাৱং তং শ্ৰুত্ৱা প্ৰীতস্তমব্ৰৱীত্ ॥ ১ ॥
এৱং যুধিষ্ঠিৰো ৰাজা জৰাসন্ধৱধং ৱিভোঃ ।
কৃষ্ণস্য চানুভাৱং তং শ্ৰুত্ৱা প্ৰীতস্তমব্ৰৱীত্ ॥ ১ ॥
শ্ৰীযুধিষ্ঠিৰ উৱাচ
যে স্যুস্ত্ৰৈলোক্যগুৰৱঃ সৰ্ৱে লোকামহেশ্ৱৰাঃ ।
ৱহন্তি দুৰ্লভং লব্ধ্ৱা শিৰসৈৱানুশাসনম্ ॥ ২ ॥
যে স্যুস্ত্ৰৈলোক্যগুৰৱঃ সৰ্ৱে লোকামহেশ্ৱৰাঃ ।
ৱহন্তি দুৰ্লভং লব্ধ্ৱা শিৰসৈৱানুশাসনম্ ॥ ২ ॥
স ভৱানৰৱিন্দাক্ষো দীনানামীশমানিনাম্ ।
ধত্তেঽনুশাসনং ভূমংস্তদত্যন্তৱিডম্বনম্ ॥ ৩ ॥
ধত্তেঽনুশাসনং ভূমংস্তদত্যন্তৱিডম্বনম্ ॥ ৩ ॥
ন হ্যেকস্যাদ্ৱিতীযস্য ব্ৰহ্মণঃ পৰমাত্মনঃ ।
কৰ্মভিৰ্ৱৰ্ধতে তেজো হ্ৰসতে চ যথা ৰৱেঃ ॥ ৪ ॥
কৰ্মভিৰ্ৱৰ্ধতে তেজো হ্ৰসতে চ যথা ৰৱেঃ ॥ ৪ ॥
ন ৱৈ তেঽজিত ভক্তানাং মমাহমিতি মাধৱ ।
ত্ৱং তৱেতি চ নানাধীঃ পশূনামিৱ ৱৈকৃতী ॥ ৫ ॥
ত্ৱং তৱেতি চ নানাধীঃ পশূনামিৱ ৱৈকৃতী ॥ ৫ ॥
শ্ৰীশুক উৱাচ
ইত্যুক্ত্ৱা যজ্ঞিযে কালে ৱৱ্ৰে যুক্তান্ স ঋত্ৱিজঃ ।
কৃষ্ণানুমোদিতঃ পাৰ্থো ব্ৰাহ্মণান্ ব্ৰহ্মৱাদিনঃ ॥ ৬ ॥
ইত্যুক্ত্ৱা যজ্ঞিযে কালে ৱৱ্ৰে যুক্তান্ স ঋত্ৱিজঃ ।
কৃষ্ণানুমোদিতঃ পাৰ্থো ব্ৰাহ্মণান্ ব্ৰহ্মৱাদিনঃ ॥ ৬ ॥
দ্ৱৈপাযনো ভৰদ্ৱাজঃ সুমন্তুৰ্গোতমোঽসিতঃ ।
ৱসিষ্ঠশ্চ্যৱনঃ কণ্ৱো মৈত্ৰেযঃ কৱষস্ত্ৰিতঃ ॥ ৭ ॥
ৱসিষ্ঠশ্চ্যৱনঃ কণ্ৱো মৈত্ৰেযঃ কৱষস্ত্ৰিতঃ ॥ ৭ ॥
ৱিশ্ৱামিত্ৰো ৱামদেৱঃ সুমতিৰ্জৈমিনিঃ ক্ৰতুঃ ।
পৈলঃ পৰাশৰো গৰ্গো ৱৈশম্পাযন এৱ চ ॥ ৮ ॥
পৈলঃ পৰাশৰো গৰ্গো ৱৈশম্পাযন এৱ চ ॥ ৮ ॥
অথৰ্ৱা কশ্যপো ধৌম্যো ৰামো ভাৰ্গৱ আসুৰিঃ ।
ৱীতিহোত্ৰো মধুচ্ছন্দা ৱীৰসেনোঽকৃতৱ্ৰণঃ ॥ ৯ ॥
ৱীতিহোত্ৰো মধুচ্ছন্দা ৱীৰসেনোঽকৃতৱ্ৰণঃ ॥ ৯ ॥
উপহূতাস্তথা চান্যে দ্ৰোণভীষ্মকৃপাদযঃ ।
ধৃতৰাষ্ট্ৰঃ সহসুতো ৱিদুৰশ্চ মহামতিঃ ॥ ১০ ॥
ধৃতৰাষ্ট্ৰঃ সহসুতো ৱিদুৰশ্চ মহামতিঃ ॥ ১০ ॥
ব্ৰাহ্মণাঃ ক্ষত্ৰিযা ৱৈশ্যাঃ শূদ্ৰা যজ্ঞদিদৃক্ষৱঃ ।
তত্ৰেযুঃ সৰ্ৱৰাজানো ৰাজ্ঞাং প্ৰকৃতযো নৃপ ॥ ১১ ॥
তত্ৰেযুঃ সৰ্ৱৰাজানো ৰাজ্ঞাং প্ৰকৃতযো নৃপ ॥ ১১ ॥
ততস্তে দেৱযজনং ব্ৰাহ্মণাঃ স্ৱৰ্ণলাঙ্গলৈঃ ।
কৃষ্ট্ৱা তত্ৰ যথাম্নাযং দীক্ষযাং চক্ৰিৰে নৃপম্ ॥ ১২ ॥
কৃষ্ট্ৱা তত্ৰ যথাম্নাযং দীক্ষযাং চক্ৰিৰে নৃপম্ ॥ ১২ ॥
হৈমাঃ কিলোপকৰণা ৱৰুণস্য যথা পুৰা ।
ইন্দ্ৰাদযো লোকপালা ৱিৰিঞ্চিভৱসংযুতাঃ ॥ ১৩ ॥
ইন্দ্ৰাদযো লোকপালা ৱিৰিঞ্চিভৱসংযুতাঃ ॥ ১৩ ॥
সগণাঃ সিদ্ধগন্ধৰ্ৱা ৱিদ্যাধৰমহোৰগাঃ ।
মুনযো যক্ষৰক্ষাংসি খগকিন্নৰচাৰণাঃ ॥ ১৪ ॥
মুনযো যক্ষৰক্ষাংসি খগকিন্নৰচাৰণাঃ ॥ ১৪ ॥
ৰাজানশ্চ সমাহূতা ৰাজপত্ন্যশ্চ সৰ্ৱশঃ ।
ৰাজসূযং সমীযুঃ স্ম ৰাজ্ঞঃ পাণ্ডুসুতস্য ৱৈ ।
মেনিৰে কৃষ্ণভক্তস্য সূপপন্নমৱিস্মিতাঃ ॥ ১৫ ॥
ৰাজসূযং সমীযুঃ স্ম ৰাজ্ঞঃ পাণ্ডুসুতস্য ৱৈ ।
মেনিৰে কৃষ্ণভক্তস্য সূপপন্নমৱিস্মিতাঃ ॥ ১৫ ॥
অযাজযন্ মহাৰাজং যাজকা দেৱৱৰ্চসঃ ।
ৰাজসূযেন ৱিধিৱত্ প্ৰচেতসমিৱামৰাঃ ॥ ১৬ ॥
ৰাজসূযেন ৱিধিৱত্ প্ৰচেতসমিৱামৰাঃ ॥ ১৬ ॥
সূত্যেঽহন্যৱনীপালো যাজকান্ সদসস্পতীন্ ।
অপূজযন্ মহাভাগান্ যথাৱত্ সুসমাহিতঃ ॥ ১৭ ॥
অপূজযন্ মহাভাগান্ যথাৱত্ সুসমাহিতঃ ॥ ১৭ ॥
সদস্যাগ্ৰ্যাৰ্হণাৰ্হং ৱৈ ৱিমৃশন্তঃ সভাসদঃ ।
নাধ্যগচ্ছন্ননৈকান্ত্যাত্ সহদেৱস্তদাব্ৰৱীত্ ॥ ১৮ ॥
নাধ্যগচ্ছন্ননৈকান্ত্যাত্ সহদেৱস্তদাব্ৰৱীত্ ॥ ১৮ ॥
অৰ্হতি হ্যচ্যুতঃ শ্ৰৈষ্ঠ্যং ভগৱান্ সাত্ৱতাং পতিঃ ।
এষ ৱৈ দেৱতাঃ সৰ্ৱা দেশকালধনাদযঃ ॥ ১৯ ॥
এষ ৱৈ দেৱতাঃ সৰ্ৱা দেশকালধনাদযঃ ॥ ১৯ ॥
যদাত্মকমিদং ৱিশ্ৱং ক্ৰতৱশ্চ যদাত্মকাঃ ।
অগ্নিৰাহুতযো মন্ত্ৰা সাঙ্খ্যং যোগশ্চ যত্পৰঃ ॥ ২০ ॥
অগ্নিৰাহুতযো মন্ত্ৰা সাঙ্খ্যং যোগশ্চ যত্পৰঃ ॥ ২০ ॥
এক এৱাদ্ৱিতীযোঽসাৱৈতদাত্ম্যমিদং জগত্ ।
আত্মনাত্মাশ্ৰযঃ সভ্যাঃ সৃজত্যৱতি হন্ত্যজঃ ॥ ২১ ॥
আত্মনাত্মাশ্ৰযঃ সভ্যাঃ সৃজত্যৱতি হন্ত্যজঃ ॥ ২১ ॥
ৱিৱিধানীহ কৰ্মাণি জনযন্ যদৱেক্ষযা ।
ঈহতে যদযং সৰ্ৱঃ শ্ৰেযো ধৰ্মাদিলক্ষণম্ ॥ ২২ ॥
ঈহতে যদযং সৰ্ৱঃ শ্ৰেযো ধৰ্মাদিলক্ষণম্ ॥ ২২ ॥
তস্মাত্ কৃষ্ণায মহতে দীযতাং পৰমাৰ্হণম্ ।
এৱং চেত্ সৰ্ৱভূতানামাত্মনশ্চাৰ্হণং ভৱেত্ ॥ ২৩ ॥
এৱং চেত্ সৰ্ৱভূতানামাত্মনশ্চাৰ্হণং ভৱেত্ ॥ ২৩ ॥
সৰ্ৱভূতাত্মভূতায কৃষ্ণাযানন্যদৰ্শিনে ।
দেযং শান্তায পূৰ্ণায দত্তস্যানন্ত্যমিচ্ছতা ॥ ২৪ ॥
দেযং শান্তায পূৰ্ণায দত্তস্যানন্ত্যমিচ্ছতা ॥ ২৪ ॥
ইত্যুক্ত্ৱা সহদেৱোঽভূত্ তূষ্ণীং কৃষ্ণানুভাৱৱিত্ ।
তচ্ছ্ৰুত্ৱা তুষ্টুৱুঃ সৰ্ৱে সাধু সাধ্ৱিতি সত্তমাঃ ॥ ২৫ ॥
তচ্ছ্ৰুত্ৱা তুষ্টুৱুঃ সৰ্ৱে সাধু সাধ্ৱিতি সত্তমাঃ ॥ ২৫ ॥
শ্ৰুত্ৱা দ্ৱিজেৰিতং ৰাজা জ্ঞাত্ৱা হাৰ্দং সভাসদাম্ ।
সমৰ্হযদ্ধৃষীকেশং প্ৰীতঃ প্ৰণযৱিহ্ৱলঃ ॥ ২৬ ॥
সমৰ্হযদ্ধৃষীকেশং প্ৰীতঃ প্ৰণযৱিহ্ৱলঃ ॥ ২৬ ॥
তত্পাদাৱৱনিজ্যাপঃ শিৰসা লোকপাৱনীঃ ।
সভাৰ্যঃ সানুজামাত্যঃ সকুটুম্বো ৱহন্মুদা ॥ ২৭ ॥
সভাৰ্যঃ সানুজামাত্যঃ সকুটুম্বো ৱহন্মুদা ॥ ২৭ ॥
ৱাসোভিঃ পীতকৌষেযৈৰ্ভূষণৈশ্চ মহাধনৈঃ ।
অৰ্হযিত্ৱাশ্ৰুপূৰ্ণাক্ষো নাশকত্ সমৱেক্ষিতুম্ ॥ ২৮ ॥
অৰ্হযিত্ৱাশ্ৰুপূৰ্ণাক্ষো নাশকত্ সমৱেক্ষিতুম্ ॥ ২৮ ॥
ইত্থং সভাজিতং ৱীক্ষ্য সৰ্ৱে প্ৰাঞ্জলযো জনাঃ ।
নমো জযেতি নেমুস্তং নিপেতুঃ পুষ্পৱৃষ্টযঃ ॥ ২৯ ॥
নমো জযেতি নেমুস্তং নিপেতুঃ পুষ্পৱৃষ্টযঃ ॥ ২৯ ॥
ইত্থং নিশম্য দমঘোষসুতঃ স্ৱপীঠা-
দুত্থায কৃষ্ণগুণৱৰ্ণনজাতমন্যুঃ ।
উত্ক্ষিপ্য বাহুমিদমাহ সদস্যমৰ্ষী
সংশ্ৰাৱযন্ ভগৱতে পৰুষাণ্যভীতঃ ॥ ৩০ ॥
দুত্থায কৃষ্ণগুণৱৰ্ণনজাতমন্যুঃ ।
উত্ক্ষিপ্য বাহুমিদমাহ সদস্যমৰ্ষী
সংশ্ৰাৱযন্ ভগৱতে পৰুষাণ্যভীতঃ ॥ ৩০ ॥
ঈশো দুৰত্যযঃ কাল ইতি সত্যৱতী শ্ৰুতিঃ ।
ৱৃদ্ধানামপি যদ্ বুদ্ধিৰ্বালৱাক্যৈৰ্ৱিভিদ্যতে ॥ ৩১ ॥
ৱৃদ্ধানামপি যদ্ বুদ্ধিৰ্বালৱাক্যৈৰ্ৱিভিদ্যতে ॥ ৩১ ॥
যূযং পাত্ৰৱিদাং শ্ৰেষ্ঠা মা মন্ধ্ৱং বালভাষিতম্ ।
সদসস্পতযঃ সৰ্ৱে কৃষ্ণো যত্ সম্মতোঽৰ্হণে ॥ ৩২ ॥
সদসস্পতযঃ সৰ্ৱে কৃষ্ণো যত্ সম্মতোঽৰ্হণে ॥ ৩২ ॥
তপোৱিদ্যাৱ্ৰতধৰান্ জ্ঞানৱিধ্ৱস্তকল্মষান্ ।
পৰমঋষীন্ব্ৰহ্মনিষ্ঠাল্ঁ লোকপালৈশ্চ পূজিতান্ ॥ ৩৩ ॥
পৰমঋষীন্ব্ৰহ্মনিষ্ঠাল্ঁ লোকপালৈশ্চ পূজিতান্ ॥ ৩৩ ॥
সদস্পতীনতিক্ৰম্য গোপালঃ কুলপাংসনঃ ।
যথা কাকঃ পুৰোডাশং সপৰ্যাং কথমৰ্হতি ॥ ৩৪ ॥
যথা কাকঃ পুৰোডাশং সপৰ্যাং কথমৰ্হতি ॥ ৩৪ ॥
ৱৰ্ণাশ্ৰমকুলাপেতঃ সৰ্ৱধৰ্মবহিষ্কৃতঃ ।
স্ৱৈৰৱৰ্তী গুণৈৰ্হীনঃ সপৰ্যাং কথমৰ্হতি ॥ ৩৫ ॥
স্ৱৈৰৱৰ্তী গুণৈৰ্হীনঃ সপৰ্যাং কথমৰ্হতি ॥ ৩৫ ॥
যযাতিনৈষাং হি কুলং শপ্তং সদ্ভিৰ্বহিষ্কৃতম্ ।
ৱৃথাপানৰতং শশ্ৱত্ সপৰ্যাং কথমৰ্হতি ॥ ৩৬ ॥
ৱৃথাপানৰতং শশ্ৱত্ সপৰ্যাং কথমৰ্হতি ॥ ৩৬ ॥
ব্ৰহ্মৰ্ষিসেৱিতান্ দেশান্ হিত্ৱৈতেঽব্ৰহ্মৱৰ্চসম্ ।
সমুদ্ৰং দুৰ্গমাশ্ৰিত্য বাধন্তে দস্যৱঃ প্ৰজাঃ ॥ ৩৭ ॥
সমুদ্ৰং দুৰ্গমাশ্ৰিত্য বাধন্তে দস্যৱঃ প্ৰজাঃ ॥ ৩৭ ॥
এৱমাদীন্যভদ্ৰাণি বভাষে নষ্টমঙ্গলঃ ।
নোৱাচ কিঞ্চিদ্ভগৱান্যথা সিংহঃ শিৱাৰুতম্ ॥ ৩৮ ॥
নোৱাচ কিঞ্চিদ্ভগৱান্যথা সিংহঃ শিৱাৰুতম্ ॥ ৩৮ ॥
ভগৱন্নিন্দনং শ্ৰুত্ৱা দুঃসহং তত্ সভাসদঃ ।
কৰ্ণৌ পিধায নিৰ্জগ্মুঃ শপন্তশ্চেদিপং ৰুষা ॥ ৩৯ ॥
কৰ্ণৌ পিধায নিৰ্জগ্মুঃ শপন্তশ্চেদিপং ৰুষা ॥ ৩৯ ॥
নিন্দাং ভগৱতঃ শৃণ্ৱংস্তত্পৰস্য জনস্য ৱা ।
ততো নাপৈতি যঃ সোঽপি যাত্যধঃ সুকৃতাচ্চ্যুতঃ ॥ ৪০ ॥
ততো নাপৈতি যঃ সোঽপি যাত্যধঃ সুকৃতাচ্চ্যুতঃ ॥ ৪০ ॥
ততঃ পাণ্ডুসুতাঃ ক্ৰুদ্ধা মত্স্যকৈকযসৃঞ্জযাঃ ।
উদাযুধাঃ সমুত্তস্থুঃ শিশুপালজিঘাংসৱঃ ॥ ৪১ ॥
উদাযুধাঃ সমুত্তস্থুঃ শিশুপালজিঘাংসৱঃ ॥ ৪১ ॥
ততশ্চৈদ্যস্ত্ৱসম্ভ্ৰান্তো জগৃহে খড্গচৰ্মণী ।
ভৰ্ত্সযন্ কৃষ্ণপক্ষীযান্ ৰাজ্ঞঃ সদসি ভাৰত ॥ ৪২ ॥
ভৰ্ত্সযন্ কৃষ্ণপক্ষীযান্ ৰাজ্ঞঃ সদসি ভাৰত ॥ ৪২ ॥
তাৱদুত্থায ভগৱান্ স্ৱান্ নিৱাৰ্য স্ৱযং ৰুষা ।
শিৰঃ ক্ষুৰান্তচক্ৰেণ জহাৰপততো ৰিপোঃ ॥ ৪৩ ॥
শিৰঃ ক্ষুৰান্তচক্ৰেণ জহাৰপততো ৰিপোঃ ॥ ৪৩ ॥
শব্দঃ কোলাহলোঽথাসীচ্ছিশুপালে হতে মহান্ ।
তস্যানুযাযিনো ভূপা দুদ্ৰুৱুৰ্জীৱিতৈষিণঃ ॥ ৪৪ ॥
তস্যানুযাযিনো ভূপা দুদ্ৰুৱুৰ্জীৱিতৈষিণঃ ॥ ৪৪ ॥
চৈদ্যদেহোত্থিতং জ্যোতিৰ্ৱাসুদেৱমুপাৱিশত্ ।
পশ্যতাং সৰ্ৱভূতানামুল্কেৱ ভুৱি খাচ্চ্যুতা ॥ ৪৫ ॥
পশ্যতাং সৰ্ৱভূতানামুল্কেৱ ভুৱি খাচ্চ্যুতা ॥ ৪৫ ॥
জন্মত্ৰযানুগুণিতৱৈৰসংৰব্ধযা ধিযা ।
ধ্যাযংস্তন্মযতাং যাতো ভাৱো হি ভৱকাৰণম্ ॥ ৪৬ ॥
ধ্যাযংস্তন্মযতাং যাতো ভাৱো হি ভৱকাৰণম্ ॥ ৪৬ ॥
ঋত্ৱিগ্ভ্যঃ সসদস্যেভ্যো দক্ষিণাং ৱিপুলামদাত্ ।
সৰ্ৱান্ সম্পূজ্য ৱিধিৱচ্চক্ৰেঽৱভৃথমেকৰাট্ ॥ ৪৭ ॥
সৰ্ৱান্ সম্পূজ্য ৱিধিৱচ্চক্ৰেঽৱভৃথমেকৰাট্ ॥ ৪৭ ॥
সাধযিত্ৱা ক্ৰতুঃ ৰাজ্ঞঃ কৃষ্ণো যোগেশ্ৱৰেশ্ৱৰঃ ।
উৱাস কতিচিন্মাসান্ সুহৃদ্ভিৰভিযাচিতঃ ॥ ৪৮ ॥
উৱাস কতিচিন্মাসান্ সুহৃদ্ভিৰভিযাচিতঃ ॥ ৪৮ ॥
ততোঽনুজ্ঞাপ্য ৰাজানমনিচ্ছন্তমপীশ্ৱৰঃ ।
যযৌ সভাৰ্যঃ সামাত্যঃ স্ৱপুৰং দেৱকীসুতঃ ॥ ৪৯ ॥
যযৌ সভাৰ্যঃ সামাত্যঃ স্ৱপুৰং দেৱকীসুতঃ ॥ ৪৯ ॥
ৱৰ্ণিতং তদুপাখ্যানং মযা তে বহুৱিস্তৰম্ ।
ৱৈকুণ্ঠৱাসিনোৰ্জন্ম ৱিপ্ৰশাপাত্ পুনঃ পুনঃ ॥ ৫০ ॥
ৱৈকুণ্ঠৱাসিনোৰ্জন্ম ৱিপ্ৰশাপাত্ পুনঃ পুনঃ ॥ ৫০ ॥
ৰাজসূযাৱভৃথ্যেন স্নাতো ৰাজা যুধিষ্ঠিৰঃ ।
ব্ৰহ্মক্ষত্ৰসভামধ্যে শুশুভে সুৰৰাডিৱ ॥ ৫১ ॥
ব্ৰহ্মক্ষত্ৰসভামধ্যে শুশুভে সুৰৰাডিৱ ॥ ৫১ ॥
ৰাজ্ঞা সভাজিতাঃ সৰ্ৱে সুৰমানৱখেচৰাঃ ।
কৃষ্ণং ক্ৰতুং চ শংসন্তঃ স্ৱধামানি যযুৰ্মুদা ॥ ৫২ ॥
কৃষ্ণং ক্ৰতুং চ শংসন্তঃ স্ৱধামানি যযুৰ্মুদা ॥ ৫২ ॥
দুৰ্যোধনমৃতে পাপং কলিং কুৰুকুলামযম্ ।
যো ন সেহে শ্ৰিযং স্ফীতাং দৃষ্ট্ৱা পাণ্ডুসুতস্য তাম্ ॥ ৫৩ ॥
যো ন সেহে শ্ৰিযং স্ফীতাং দৃষ্ট্ৱা পাণ্ডুসুতস্য তাম্ ॥ ৫৩ ॥
য ইদং কীৰ্তযেদ্ ৱিষ্ণোঃ কৰ্ম চৈদ্যৱধাদিকম্ ।
ৰাজমোক্ষং ৱিতানং চ সৰ্ৱপাপৈঃ প্ৰমুচ্যতে ॥ ৫৪ ॥
ৰাজমোক্ষং ৱিতানং চ সৰ্ৱপাপৈঃ প্ৰমুচ্যতে ॥ ৫৪ ॥