ശ്രീശുക ഉവാച
ഏവം യുധിഷ്ഠിരോ രാജാ ജരാസന്ധവധം വിഭോഃ ।
കൃഷ്ണസ്യ ചാനുഭാവം തം ശ്രുത്വാ പ്രീതസ്തമബ്രവീത് ॥ ൧ ॥
ഏവം യുധിഷ്ഠിരോ രാജാ ജരാസന്ധവധം വിഭോഃ ।
കൃഷ്ണസ്യ ചാനുഭാവം തം ശ്രുത്വാ പ്രീതസ്തമബ്രവീത് ॥ ൧ ॥
ശ്രീയുധിഷ്ഠിര ഉവാച
യേ സ്യുസ്ത്രൈലോക്യഗുരവഃ സര്വേ ലോകാമഹേശ്വരാഃ ।
വഹന്തി ദുര്ലഭം ലബ്ധ്വാ ശിരസൈവാനുശാസനമ് ॥ ൨ ॥
യേ സ്യുസ്ത്രൈലോക്യഗുരവഃ സര്വേ ലോകാമഹേശ്വരാഃ ।
വഹന്തി ദുര്ലഭം ലബ്ധ്വാ ശിരസൈവാനുശാസനമ് ॥ ൨ ॥
സ ഭവാനരവിന്ദാക്ഷോ ദീനാനാമീശമാനിനാമ് ।
ധത്തേഽനുശാസനം ഭൂമംസ്തദത്യന്തവിഡമ്ബനമ് ॥ ൩ ॥
ധത്തേഽനുശാസനം ഭൂമംസ്തദത്യന്തവിഡമ്ബനമ് ॥ ൩ ॥
ന ഹ്യേകസ്യാദ്വിതീയസ്യ ബ്രഹ്മണഃ പരമാത്മനഃ ।
കര്മഭിര്വര്ധതേ തേജോ ഹ്രസതേ ച യഥാ രവേഃ ॥ ൪ ॥
കര്മഭിര്വര്ധതേ തേജോ ഹ്രസതേ ച യഥാ രവേഃ ॥ ൪ ॥
ന വൈ തേഽജിത ഭക്താനാം മമാഹമിതി മാധവ ।
ത്വം തവേതി ച നാനാധീഃ പശൂനാമിവ വൈകൃതീ ॥ ൫ ॥
ത്വം തവേതി ച നാനാധീഃ പശൂനാമിവ വൈകൃതീ ॥ ൫ ॥
ശ്രീശുക ഉവാച
ഇത്യുക്ത്വാ യജ്ഞിയേ കാലേ വവ്രേ യുക്താന് സ ഋത്വിജഃ ।
കൃഷ്ണാനുമോദിതഃ പാര്ഥോ ബ്രാഹ്മണാന് ബ്രഹ്മവാദിനഃ ॥ ൬ ॥
ഇത്യുക്ത്വാ യജ്ഞിയേ കാലേ വവ്രേ യുക്താന് സ ഋത്വിജഃ ।
കൃഷ്ണാനുമോദിതഃ പാര്ഥോ ബ്രാഹ്മണാന് ബ്രഹ്മവാദിനഃ ॥ ൬ ॥
ദ്വൈപായനോ ഭരദ്വാജഃ സുമന്തുര്ഗോതമോഽസിതഃ ।
വസിഷ്ഠശ്ച്യവനഃ കണ്വോ മൈത്രേയഃ കവഷസ്ത്രിതഃ ॥ ൭ ॥
വസിഷ്ഠശ്ച്യവനഃ കണ്വോ മൈത്രേയഃ കവഷസ്ത്രിതഃ ॥ ൭ ॥
വിശ്വാമിത്രോ വാമദേവഃ സുമതിര്ജൈമിനിഃ ക്രതുഃ ।
പൈലഃ പരാശരോ ഗര്ഗോ വൈശമ്പായന ഏവ ച ॥ ൮ ॥
പൈലഃ പരാശരോ ഗര്ഗോ വൈശമ്പായന ഏവ ച ॥ ൮ ॥
അഥര്വാ കശ്യപോ ധൌമ്യോ രാമോ ഭാര്ഗവ ആസുരിഃ ।
വീതിഹോത്രോ മധുച്ഛന്ദാ വീരസേനോഽകൃതവ്രണഃ ॥ ൯ ॥
വീതിഹോത്രോ മധുച്ഛന്ദാ വീരസേനോഽകൃതവ്രണഃ ॥ ൯ ॥
ഉപഹൂതാസ്തഥാ ചാന്യേ ദ്രോണഭീഷ്മകൃപാദയഃ ।
ധൃതരാഷ്ട്രഃ സഹസുതോ വിദുരശ്ച മഹാമതിഃ ॥ ൧൦ ॥
ധൃതരാഷ്ട്രഃ സഹസുതോ വിദുരശ്ച മഹാമതിഃ ॥ ൧൦ ॥
ബ്രാഹ്മണാഃ ക്ഷത്രിയാ വൈശ്യാഃ ശൂദ്രാ യജ്ഞദിദൃക്ഷവഃ ।
തത്രേയുഃ സര്വരാജാനോ രാജ്ഞാം പ്രകൃതയോ നൃപ ॥ ൧൧ ॥
തത്രേയുഃ സര്വരാജാനോ രാജ്ഞാം പ്രകൃതയോ നൃപ ॥ ൧൧ ॥
തതസ്തേ ദേവയജനം ബ്രാഹ്മണാഃ സ്വര്ണലാങ്ഗലൈഃ ।
കൃഷ്ട്വാ തത്ര യഥാമ്നായം ദീക്ഷയാം ചക്രിരേ നൃപമ് ॥ ൧൨ ॥
കൃഷ്ട്വാ തത്ര യഥാമ്നായം ദീക്ഷയാം ചക്രിരേ നൃപമ് ॥ ൧൨ ॥
ഹൈമാഃ കിലോപകരണാ വരുണസ്യ യഥാ പുരാ ।
ഇന്ദ്രാദയോ ലോകപാലാ വിരിഞ്ചിഭവസംയുതാഃ ॥ ൧൩ ॥
ഇന്ദ്രാദയോ ലോകപാലാ വിരിഞ്ചിഭവസംയുതാഃ ॥ ൧൩ ॥
സഗണാഃ സിദ്ധഗന്ധര്വാ വിദ്യാധരമഹോരഗാഃ ।
മുനയോ യക്ഷരക്ഷാംസി ഖഗകിന്നരചാരണാഃ ॥ ൧൪ ॥
മുനയോ യക്ഷരക്ഷാംസി ഖഗകിന്നരചാരണാഃ ॥ ൧൪ ॥
രാജാനശ്ച സമാഹൂതാ രാജപത്ന്യശ്ച സര്വശഃ ।
രാജസൂയം സമീയുഃ സ്മ രാജ്ഞഃ പാണ്ഡുസുതസ്യ വൈ ।
മേനിരേ കൃഷ്ണഭക്തസ്യ സൂപപന്നമവിസ്മിതാഃ ॥ ൧൫ ॥
രാജസൂയം സമീയുഃ സ്മ രാജ്ഞഃ പാണ്ഡുസുതസ്യ വൈ ।
മേനിരേ കൃഷ്ണഭക്തസ്യ സൂപപന്നമവിസ്മിതാഃ ॥ ൧൫ ॥
അയാജയന് മഹാരാജം യാജകാ ദേവവര്ചസഃ ।
രാജസൂയേന വിധിവത് പ്രചേതസമിവാമരാഃ ॥ ൧൬ ॥
രാജസൂയേന വിധിവത് പ്രചേതസമിവാമരാഃ ॥ ൧൬ ॥
സൂത്യേഽഹന്യവനീപാലോ യാജകാന് സദസസ്പതീന് ।
അപൂജയന് മഹാഭാഗാന് യഥാവത് സുസമാഹിതഃ ॥ ൧൭ ॥
അപൂജയന് മഹാഭാഗാന് യഥാവത് സുസമാഹിതഃ ॥ ൧൭ ॥
സദസ്യാഗ്ര്യാര്ഹണാര്ഹം വൈ വിമൃശന്തഃ സഭാസദഃ ।
നാധ്യഗച്ഛന്നനൈകാന്ത്യാത് സഹദേവസ്തദാബ്രവീത് ॥ ൧൮ ॥
നാധ്യഗച്ഛന്നനൈകാന്ത്യാത് സഹദേവസ്തദാബ്രവീത് ॥ ൧൮ ॥
അര്ഹതി ഹ്യച്യുതഃ ശ്രൈഷ്ഠ്യം ഭഗവാന് സാത്വതാം പതിഃ ।
ഏഷ വൈ ദേവതാഃ സര്വാ ദേശകാലധനാദയഃ ॥ ൧൯ ॥
ഏഷ വൈ ദേവതാഃ സര്വാ ദേശകാലധനാദയഃ ॥ ൧൯ ॥
യദാത്മകമിദം വിശ്വം ക്രതവശ്ച യദാത്മകാഃ ।
അഗ്നിരാഹുതയോ മന്ത്രാ സാങ്ഖ്യം യോഗശ്ച യത്പരഃ ॥ ൨൦ ॥
അഗ്നിരാഹുതയോ മന്ത്രാ സാങ്ഖ്യം യോഗശ്ച യത്പരഃ ॥ ൨൦ ॥
ഏക ഏവാദ്വിതീയോഽസാവൈതദാത്മ്യമിദം ജഗത് ।
ആത്മനാത്മാശ്രയഃ സഭ്യാഃ സൃജത്യവതി ഹന്ത്യജഃ ॥ ൨൧ ॥
ആത്മനാത്മാശ്രയഃ സഭ്യാഃ സൃജത്യവതി ഹന്ത്യജഃ ॥ ൨൧ ॥
വിവിധാനീഹ കര്മാണി ജനയന് യദവേക്ഷയാ ।
ഈഹതേ യദയം സര്വഃ ശ്രേയോ ധര്മാദിലക്ഷണമ് ॥ ൨൨ ॥
ഈഹതേ യദയം സര്വഃ ശ്രേയോ ധര്മാദിലക്ഷണമ് ॥ ൨൨ ॥
തസ്മാത് കൃഷ്ണായ മഹതേ ദീയതാം പരമാര്ഹണമ് ।
ഏവം ചേത് സര്വഭൂതാനാമാത്മനശ്ചാര്ഹണം ഭവേത് ॥ ൨൩ ॥
ഏവം ചേത് സര്വഭൂതാനാമാത്മനശ്ചാര്ഹണം ഭവേത് ॥ ൨൩ ॥
സര്വഭൂതാത്മഭൂതായ കൃഷ്ണായാനന്യദര്ശിനേ ।
ദേയം ശാന്തായ പൂര്ണായ ദത്തസ്യാനന്ത്യമിച്ഛതാ ॥ ൨൪ ॥
ദേയം ശാന്തായ പൂര്ണായ ദത്തസ്യാനന്ത്യമിച്ഛതാ ॥ ൨൪ ॥
ഇത്യുക്ത്വാ സഹദേവോഽഭൂത് തൂഷ്ണീം കൃഷ്ണാനുഭാവവിത് ।
തച്ഛ്രുത്വാ തുഷ്ടുവുഃ സര്വേ സാധു സാധ്വിതി സത്തമാഃ ॥ ൨൫ ॥
തച്ഛ്രുത്വാ തുഷ്ടുവുഃ സര്വേ സാധു സാധ്വിതി സത്തമാഃ ॥ ൨൫ ॥
ശ്രുത്വാ ദ്വിജേരിതം രാജാ ജ്ഞാത്വാ ഹാര്ദം സഭാസദാമ് ।
സമര്ഹയദ്ധൃഷീകേശം പ്രീതഃ പ്രണയവിഹ്വലഃ ॥ ൨൬ ॥
സമര്ഹയദ്ധൃഷീകേശം പ്രീതഃ പ്രണയവിഹ്വലഃ ॥ ൨൬ ॥
തത്പാദാവവനിജ്യാപഃ ശിരസാ ലോകപാവനീഃ ।
സഭാര്യഃ സാനുജാമാത്യഃ സകുടുമ്ബോ വഹന്മുദാ ॥ ൨൭ ॥
സഭാര്യഃ സാനുജാമാത്യഃ സകുടുമ്ബോ വഹന്മുദാ ॥ ൨൭ ॥
വാസോഭിഃ പീതകൌഷേയൈര്ഭൂഷണൈശ്ച മഹാധനൈഃ ।
അര്ഹയിത്വാശ്രുപൂര്ണാക്ഷോ നാശകത് സമവേക്ഷിതുമ് ॥ ൨൮ ॥
അര്ഹയിത്വാശ്രുപൂര്ണാക്ഷോ നാശകത് സമവേക്ഷിതുമ് ॥ ൨൮ ॥
ഇത്ഥം സഭാജിതം വീക്ഷ്യ സര്വേ പ്രാഞ്ജലയോ ജനാഃ ।
നമോ ജയേതി നേമുസ്തം നിപേതുഃ പുഷ്പവൃഷ്ടയഃ ॥ ൨൯ ॥
നമോ ജയേതി നേമുസ്തം നിപേതുഃ പുഷ്പവൃഷ്ടയഃ ॥ ൨൯ ॥
ഇത്ഥം നിശമ്യ ദമഘോഷസുതഃ സ്വപീഠാ-
ദുത്ഥായ കൃഷ്ണഗുണവര്ണനജാതമന്യുഃ ।
ഉത്ക്ഷിപ്യ ബാഹുമിദമാഹ സദസ്യമര്ഷീ
സംശ്രാവയന് ഭഗവതേ പരുഷാണ്യഭീതഃ ॥ ൩൦ ॥
ദുത്ഥായ കൃഷ്ണഗുണവര്ണനജാതമന്യുഃ ।
ഉത്ക്ഷിപ്യ ബാഹുമിദമാഹ സദസ്യമര്ഷീ
സംശ്രാവയന് ഭഗവതേ പരുഷാണ്യഭീതഃ ॥ ൩൦ ॥
ഈശോ ദുരത്യയഃ കാല ഇതി സത്യവതീ ശ്രുതിഃ ।
വൃദ്ധാനാമപി യദ് ബുദ്ധിര്ബാലവാക്യൈര്വിഭിദ്യതേ ॥ ൩൧ ॥
വൃദ്ധാനാമപി യദ് ബുദ്ധിര്ബാലവാക്യൈര്വിഭിദ്യതേ ॥ ൩൧ ॥
യൂയം പാത്രവിദാം ശ്രേഷ്ഠാ മാ മന്ധ്വം ബാലഭാഷിതമ് ।
സദസസ്പതയഃ സര്വേ കൃഷ്ണോ യത് സമ്മതോഽര്ഹണേ ॥ ൩൨ ॥
സദസസ്പതയഃ സര്വേ കൃഷ്ണോ യത് സമ്മതോഽര്ഹണേ ॥ ൩൨ ॥
തപോവിദ്യാവ്രതധരാന് ജ്ഞാനവിധ്വസ്തകല്മഷാന് ।
പരമഋഷീന്ബ്രഹ്മനിഷ്ഠാല്ഁ ലോകപാലൈശ്ച പൂജിതാന് ॥ ൩൩ ॥
പരമഋഷീന്ബ്രഹ്മനിഷ്ഠാല്ഁ ലോകപാലൈശ്ച പൂജിതാന് ॥ ൩൩ ॥
സദസ്പതീനതിക്രമ്യ ഗോപാലഃ കുലപാംസനഃ ।
യഥാ കാകഃ പുരോഡാശം സപര്യാം കഥമര്ഹതി ॥ ൩൪ ॥
യഥാ കാകഃ പുരോഡാശം സപര്യാം കഥമര്ഹതി ॥ ൩൪ ॥
വര്ണാശ്രമകുലാപേതഃ സര്വധര്മബഹിഷ്കൃതഃ ।
സ്വൈരവര്തീ ഗുണൈര്ഹീനഃ സപര്യാം കഥമര്ഹതി ॥ ൩൫ ॥
സ്വൈരവര്തീ ഗുണൈര്ഹീനഃ സപര്യാം കഥമര്ഹതി ॥ ൩൫ ॥
യയാതിനൈഷാം ഹി കുലം ശപ്തം സദ്ഭിര്ബഹിഷ്കൃതമ് ।
വൃഥാപാനരതം ശശ്വത് സപര്യാം കഥമര്ഹതി ॥ ൩൬ ॥
വൃഥാപാനരതം ശശ്വത് സപര്യാം കഥമര്ഹതി ॥ ൩൬ ॥
ബ്രഹ്മര്ഷിസേവിതാന് ദേശാന് ഹിത്വൈതേഽബ്രഹ്മവര്ചസമ് ।
സമുദ്രം ദുര്ഗമാശ്രിത്യ ബാധന്തേ ദസ്യവഃ പ്രജാഃ ॥ ൩൭ ॥
സമുദ്രം ദുര്ഗമാശ്രിത്യ ബാധന്തേ ദസ്യവഃ പ്രജാഃ ॥ ൩൭ ॥
ഏവമാദീന്യഭദ്രാണി ബഭാഷേ നഷ്ടമങ്ഗലഃ ।
നോവാച കിഞ്ചിദ്ഭഗവാന്യഥാ സിംഹഃ ശിവാരുതമ് ॥ ൩൮ ॥
നോവാച കിഞ്ചിദ്ഭഗവാന്യഥാ സിംഹഃ ശിവാരുതമ് ॥ ൩൮ ॥
ഭഗവന്നിന്ദനം ശ്രുത്വാ ദുഃസഹം തത് സഭാസദഃ ।
കര്ണൌ പിധായ നിര്ജഗ്മുഃ ശപന്തശ്ചേദിപം രുഷാ ॥ ൩൯ ॥
കര്ണൌ പിധായ നിര്ജഗ്മുഃ ശപന്തശ്ചേദിപം രുഷാ ॥ ൩൯ ॥
നിന്ദാം ഭഗവതഃ ശൃണ്വംസ്തത്പരസ്യ ജനസ്യ വാ ।
തതോ നാപൈതി യഃ സോഽപി യാത്യധഃ സുകൃതാച്ച്യുതഃ ॥ ൪൦ ॥
തതോ നാപൈതി യഃ സോഽപി യാത്യധഃ സുകൃതാച്ച്യുതഃ ॥ ൪൦ ॥
തതഃ പാണ്ഡുസുതാഃ ക്രുദ്ധാ മത്സ്യകൈകയസൃഞ്ജയാഃ ।
ഉദായുധാഃ സമുത്തസ്ഥുഃ ശിശുപാലജിഘാംസവഃ ॥ ൪൧ ॥
ഉദായുധാഃ സമുത്തസ്ഥുഃ ശിശുപാലജിഘാംസവഃ ॥ ൪൧ ॥
തതശ്ചൈദ്യസ്ത്വസമ്ഭ്രാന്തോ ജഗൃഹേ ഖഡ്ഗചര്മണീ ।
ഭര്ത്സയന് കൃഷ്ണപക്ഷീയാന് രാജ്ഞഃ സദസി ഭാരത ॥ ൪൨ ॥
ഭര്ത്സയന് കൃഷ്ണപക്ഷീയാന് രാജ്ഞഃ സദസി ഭാരത ॥ ൪൨ ॥
താവദുത്ഥായ ഭഗവാന് സ്വാന് നിവാര്യ സ്വയം രുഷാ ।
ശിരഃ ക്ഷുരാന്തചക്രേണ ജഹാരപതതോ രിപോഃ ॥ ൪൩ ॥
ശിരഃ ക്ഷുരാന്തചക്രേണ ജഹാരപതതോ രിപോഃ ॥ ൪൩ ॥
ശബ്ദഃ കോലാഹലോഽഥാസീച്ഛിശുപാലേ ഹതേ മഹാന് ।
തസ്യാനുയായിനോ ഭൂപാ ദുദ്രുവുര്ജീവിതൈഷിണഃ ॥ ൪൪ ॥
തസ്യാനുയായിനോ ഭൂപാ ദുദ്രുവുര്ജീവിതൈഷിണഃ ॥ ൪൪ ॥
ചൈദ്യദേഹോത്ഥിതം ജ്യോതിര്വാസുദേവമുപാവിശത് ।
പശ്യതാം സര്വഭൂതാനാമുല്കേവ ഭുവി ഖാച്ച്യുതാ ॥ ൪൫ ॥
പശ്യതാം സര്വഭൂതാനാമുല്കേവ ഭുവി ഖാച്ച്യുതാ ॥ ൪൫ ॥
ജന്മത്രയാനുഗുണിതവൈരസംരബ്ധയാ ധിയാ ।
ധ്യായംസ്തന്മയതാം യാതോ ഭാവോ ഹി ഭവകാരണമ് ॥ ൪൬ ॥
ധ്യായംസ്തന്മയതാം യാതോ ഭാവോ ഹി ഭവകാരണമ് ॥ ൪൬ ॥
ഋത്വിഗ്ഭ്യഃ സസദസ്യേഭ്യോ ദക്ഷിണാം വിപുലാമദാത് ।
സര്വാന് സമ്പൂജ്യ വിധിവച്ചക്രേഽവഭൃഥമേകരാട് ॥ ൪൭ ॥
സര്വാന് സമ്പൂജ്യ വിധിവച്ചക്രേഽവഭൃഥമേകരാട് ॥ ൪൭ ॥
സാധയിത്വാ ക്രതുഃ രാജ്ഞഃ കൃഷ്ണോ യോഗേശ്വരേശ്വരഃ ।
ഉവാസ കതിചിന്മാസാന് സുഹൃദ്ഭിരഭിയാചിതഃ ॥ ൪൮ ॥
ഉവാസ കതിചിന്മാസാന് സുഹൃദ്ഭിരഭിയാചിതഃ ॥ ൪൮ ॥
തതോഽനുജ്ഞാപ്യ രാജാനമനിച്ഛന്തമപീശ്വരഃ ।
യയൌ സഭാര്യഃ സാമാത്യഃ സ്വപുരം ദേവകീസുതഃ ॥ ൪൯ ॥
യയൌ സഭാര്യഃ സാമാത്യഃ സ്വപുരം ദേവകീസുതഃ ॥ ൪൯ ॥
വര്ണിതം തദുപാഖ്യാനം മയാ തേ ബഹുവിസ്തരമ് ।
വൈകുണ്ഠവാസിനോര്ജന്മ വിപ്രശാപാത് പുനഃ പുനഃ ॥ ൫൦ ॥
വൈകുണ്ഠവാസിനോര്ജന്മ വിപ്രശാപാത് പുനഃ പുനഃ ॥ ൫൦ ॥
രാജസൂയാവഭൃഥ്യേന സ്നാതോ രാജാ യുധിഷ്ഠിരഃ ।
ബ്രഹ്മക്ഷത്രസഭാമധ്യേ ശുശുഭേ സുരരാഡിവ ॥ ൫൧ ॥
ബ്രഹ്മക്ഷത്രസഭാമധ്യേ ശുശുഭേ സുരരാഡിവ ॥ ൫൧ ॥
രാജ്ഞാ സഭാജിതാഃ സര്വേ സുരമാനവഖേചരാഃ ।
കൃഷ്ണം ക്രതും ച ശംസന്തഃ സ്വധാമാനി യയുര്മുദാ ॥ ൫൨ ॥
കൃഷ്ണം ക്രതും ച ശംസന്തഃ സ്വധാമാനി യയുര്മുദാ ॥ ൫൨ ॥
ദുര്യോധനമൃതേ പാപം കലിം കുരുകുലാമയമ് ।
യോ ന സേഹേ ശ്രിയം സ്ഫീതാം ദൃഷ്ട്വാ പാണ്ഡുസുതസ്യ താമ് ॥ ൫൩ ॥
യോ ന സേഹേ ശ്രിയം സ്ഫീതാം ദൃഷ്ട്വാ പാണ്ഡുസുതസ്യ താമ് ॥ ൫൩ ॥
യ ഇദം കീര്തയേദ് വിഷ്ണോഃ കര്മ ചൈദ്യവധാദികമ് ।
രാജമോക്ഷം വിതാനം ച സര്വപാപൈഃ പ്രമുച്യതേ ॥ ൫൪ ॥
രാജമോക്ഷം വിതാനം ച സര്വപാപൈഃ പ്രമുച്യതേ ॥ ൫൪ ॥