શ્રીશુક ઉવાચ
એવં યુધિષ્ઠિરો રાજા જરાસન્ધવધં વિભોઃ ।
કૃષ્ણસ્ય ચાનુભાવં તં શ્રુત્વા પ્રીતસ્તમબ્રવીત્ ॥ ૧ ॥
એવં યુધિષ્ઠિરો રાજા જરાસન્ધવધં વિભોઃ ।
કૃષ્ણસ્ય ચાનુભાવં તં શ્રુત્વા પ્રીતસ્તમબ્રવીત્ ॥ ૧ ॥
શ્રીયુધિષ્ઠિર ઉવાચ
યે સ્યુસ્ત્રૈલોક્યગુરવઃ સર્વે લોકામહેશ્વરાઃ ।
વહન્તિ દુર્લભં લબ્ધ્વા શિરસૈવાનુશાસનમ્ ॥ ૨ ॥
યે સ્યુસ્ત્રૈલોક્યગુરવઃ સર્વે લોકામહેશ્વરાઃ ।
વહન્તિ દુર્લભં લબ્ધ્વા શિરસૈવાનુશાસનમ્ ॥ ૨ ॥
સ ભવાનરવિન્દાક્ષો દીનાનામીશમાનિનામ્ ।
ધત્તેઽનુશાસનં ભૂમંસ્તદત્યન્તવિડમ્બનમ્ ॥ ૩ ॥
ધત્તેઽનુશાસનં ભૂમંસ્તદત્યન્તવિડમ્બનમ્ ॥ ૩ ॥
ન હ્યેકસ્યાદ્વિતીયસ્ય બ્રહ્મણઃ પરમાત્મનઃ ।
કર્મભિર્વર્ધતે તેજો હ્રસતે ચ યથા રવેઃ ॥ ૪ ॥
કર્મભિર્વર્ધતે તેજો હ્રસતે ચ યથા રવેઃ ॥ ૪ ॥
ન વૈ તેઽજિત ભક્તાનાં મમાહમિતિ માધવ ।
ત્વં તવેતિ ચ નાનાધીઃ પશૂનામિવ વૈકૃતી ॥ ૫ ॥
ત્વં તવેતિ ચ નાનાધીઃ પશૂનામિવ વૈકૃતી ॥ ૫ ॥
શ્રીશુક ઉવાચ
ઇત્યુક્ત્વા યજ્ઞિયે કાલે વવ્રે યુક્તાન્ સ ઋત્વિજઃ ।
કૃષ્ણાનુમોદિતઃ પાર્થો બ્રાહ્મણાન્ બ્રહ્મવાદિનઃ ॥ ૬ ॥
ઇત્યુક્ત્વા યજ્ઞિયે કાલે વવ્રે યુક્તાન્ સ ઋત્વિજઃ ।
કૃષ્ણાનુમોદિતઃ પાર્થો બ્રાહ્મણાન્ બ્રહ્મવાદિનઃ ॥ ૬ ॥
દ્વૈપાયનો ભરદ્વાજઃ સુમન્તુર્ગોતમોઽસિતઃ ।
વસિષ્ઠશ્ચ્યવનઃ કણ્વો મૈત્રેયઃ કવષસ્ત્રિતઃ ॥ ૭ ॥
વસિષ્ઠશ્ચ્યવનઃ કણ્વો મૈત્રેયઃ કવષસ્ત્રિતઃ ॥ ૭ ॥
વિશ્વામિત્રો વામદેવઃ સુમતિર્જૈમિનિઃ ક્રતુઃ ।
પૈલઃ પરાશરો ગર્ગો વૈશમ્પાયન એવ ચ ॥ ૮ ॥
પૈલઃ પરાશરો ગર્ગો વૈશમ્પાયન એવ ચ ॥ ૮ ॥
અથર્વા કશ્યપો ધૌમ્યો રામો ભાર્ગવ આસુરિઃ ।
વીતિહોત્રો મધુચ્છન્દા વીરસેનોઽકૃતવ્રણઃ ॥ ૯ ॥
વીતિહોત્રો મધુચ્છન્દા વીરસેનોઽકૃતવ્રણઃ ॥ ૯ ॥
ઉપહૂતાસ્તથા ચાન્યે દ્રોણભીષ્મકૃપાદયઃ ।
ધૃતરાષ્ટ્રઃ સહસુતો વિદુરશ્ચ મહામતિઃ ॥ ૧૦ ॥
ધૃતરાષ્ટ્રઃ સહસુતો વિદુરશ્ચ મહામતિઃ ॥ ૧૦ ॥
બ્રાહ્મણાઃ ક્ષત્રિયા વૈશ્યાઃ શૂદ્રા યજ્ઞદિદૃક્ષવઃ ।
તત્રેયુઃ સર્વરાજાનો રાજ્ઞાં પ્રકૃતયો નૃપ ॥ ૧૧ ॥
તત્રેયુઃ સર્વરાજાનો રાજ્ઞાં પ્રકૃતયો નૃપ ॥ ૧૧ ॥
તતસ્તે દેવયજનં બ્રાહ્મણાઃ સ્વર્ણલાઙ્ગલૈઃ ।
કૃષ્ટ્વા તત્ર યથામ્નાયં દીક્ષયાં ચક્રિરે નૃપમ્ ॥ ૧૨ ॥
કૃષ્ટ્વા તત્ર યથામ્નાયં દીક્ષયાં ચક્રિરે નૃપમ્ ॥ ૧૨ ॥
હૈમાઃ કિલોપકરણા વરુણસ્ય યથા પુરા ।
ઇન્દ્રાદયો લોકપાલા વિરિઞ્ચિભવસંયુતાઃ ॥ ૧૩ ॥
ઇન્દ્રાદયો લોકપાલા વિરિઞ્ચિભવસંયુતાઃ ॥ ૧૩ ॥
સગણાઃ સિદ્ધગન્ધર્વા વિદ્યાધરમહોરગાઃ ।
મુનયો યક્ષરક્ષાંસિ ખગકિન્નરચારણાઃ ॥ ૧૪ ॥
મુનયો યક્ષરક્ષાંસિ ખગકિન્નરચારણાઃ ॥ ૧૪ ॥
રાજાનશ્ચ સમાહૂતા રાજપત્ન્યશ્ચ સર્વશઃ ।
રાજસૂયં સમીયુઃ સ્મ રાજ્ઞઃ પાણ્ડુસુતસ્ય વૈ ।
મેનિરે કૃષ્ણભક્તસ્ય સૂપપન્નમવિસ્મિતાઃ ॥ ૧૫ ॥
રાજસૂયં સમીયુઃ સ્મ રાજ્ઞઃ પાણ્ડુસુતસ્ય વૈ ।
મેનિરે કૃષ્ણભક્તસ્ય સૂપપન્નમવિસ્મિતાઃ ॥ ૧૫ ॥
અયાજયન્ મહારાજં યાજકા દેવવર્ચસઃ ।
રાજસૂયેન વિધિવત્ પ્રચેતસમિવામરાઃ ॥ ૧૬ ॥
રાજસૂયેન વિધિવત્ પ્રચેતસમિવામરાઃ ॥ ૧૬ ॥
સૂત્યેઽહન્યવનીપાલો યાજકાન્ સદસસ્પતીન્ ।
અપૂજયન્ મહાભાગાન્ યથાવત્ સુસમાહિતઃ ॥ ૧૭ ॥
અપૂજયન્ મહાભાગાન્ યથાવત્ સુસમાહિતઃ ॥ ૧૭ ॥
સદસ્યાગ્ર્યાર્હણાર્હં વૈ વિમૃશન્તઃ સભાસદઃ ।
નાધ્યગચ્છન્નનૈકાન્ત્યાત્ સહદેવસ્તદાબ્રવીત્ ॥ ૧૮ ॥
નાધ્યગચ્છન્નનૈકાન્ત્યાત્ સહદેવસ્તદાબ્રવીત્ ॥ ૧૮ ॥
અર્હતિ હ્યચ્યુતઃ શ્રૈષ્ઠ્યં ભગવાન્ સાત્વતાં પતિઃ ।
એષ વૈ દેવતાઃ સર્વા દેશકાલધનાદયઃ ॥ ૧૯ ॥
એષ વૈ દેવતાઃ સર્વા દેશકાલધનાદયઃ ॥ ૧૯ ॥
યદાત્મકમિદં વિશ્વં ક્રતવશ્ચ યદાત્મકાઃ ।
અગ્નિરાહુતયો મન્ત્રા સાઙ્ખ્યં યોગશ્ચ યત્પરઃ ॥ ૨૦ ॥
અગ્નિરાહુતયો મન્ત્રા સાઙ્ખ્યં યોગશ્ચ યત્પરઃ ॥ ૨૦ ॥
એક એવાદ્વિતીયોઽસાવૈતદાત્મ્યમિદં જગત્ ।
આત્મનાત્માશ્રયઃ સભ્યાઃ સૃજત્યવતિ હન્ત્યજઃ ॥ ૨૧ ॥
આત્મનાત્માશ્રયઃ સભ્યાઃ સૃજત્યવતિ હન્ત્યજઃ ॥ ૨૧ ॥
વિવિધાનીહ કર્માણિ જનયન્ યદવેક્ષયા ।
ઈહતે યદયં સર્વઃ શ્રેયો ધર્માદિલક્ષણમ્ ॥ ૨૨ ॥
ઈહતે યદયં સર્વઃ શ્રેયો ધર્માદિલક્ષણમ્ ॥ ૨૨ ॥
તસ્માત્ કૃષ્ણાય મહતે દીયતાં પરમાર્હણમ્ ।
એવં ચેત્ સર્વભૂતાનામાત્મનશ્ચાર્હણં ભવેત્ ॥ ૨૩ ॥
એવં ચેત્ સર્વભૂતાનામાત્મનશ્ચાર્હણં ભવેત્ ॥ ૨૩ ॥
સર્વભૂતાત્મભૂતાય કૃષ્ણાયાનન્યદર્શિને ।
દેયં શાન્તાય પૂર્ણાય દત્તસ્યાનન્ત્યમિચ્છતા ॥ ૨૪ ॥
દેયં શાન્તાય પૂર્ણાય દત્તસ્યાનન્ત્યમિચ્છતા ॥ ૨૪ ॥
ઇત્યુક્ત્વા સહદેવોઽભૂત્ તૂષ્ણીં કૃષ્ણાનુભાવવિત્ ।
તચ્છ્રુત્વા તુષ્ટુવુઃ સર્વે સાધુ સાધ્વિતિ સત્તમાઃ ॥ ૨૫ ॥
તચ્છ્રુત્વા તુષ્ટુવુઃ સર્વે સાધુ સાધ્વિતિ સત્તમાઃ ॥ ૨૫ ॥
શ્રુત્વા દ્વિજેરિતં રાજા જ્ઞાત્વા હાર્દં સભાસદામ્ ।
સમર્હયદ્ધૃષીકેશં પ્રીતઃ પ્રણયવિહ્વલઃ ॥ ૨૬ ॥
સમર્હયદ્ધૃષીકેશં પ્રીતઃ પ્રણયવિહ્વલઃ ॥ ૨૬ ॥
તત્પાદાવવનિજ્યાપઃ શિરસા લોકપાવનીઃ ।
સભાર્યઃ સાનુજામાત્યઃ સકુટુમ્બો વહન્મુદા ॥ ૨૭ ॥
સભાર્યઃ સાનુજામાત્યઃ સકુટુમ્બો વહન્મુદા ॥ ૨૭ ॥
વાસોભિઃ પીતકૌષેયૈર્ભૂષણૈશ્ચ મહાધનૈઃ ।
અર્હયિત્વાશ્રુપૂર્ણાક્ષો નાશકત્ સમવેક્ષિતુમ્ ॥ ૨૮ ॥
અર્હયિત્વાશ્રુપૂર્ણાક્ષો નાશકત્ સમવેક્ષિતુમ્ ॥ ૨૮ ॥
ઇત્થં સભાજિતં વીક્ષ્ય સર્વે પ્રાઞ્જલયો જનાઃ ।
નમો જયેતિ નેમુસ્તં નિપેતુઃ પુષ્પવૃષ્ટયઃ ॥ ૨૯ ॥
નમો જયેતિ નેમુસ્તં નિપેતુઃ પુષ્પવૃષ્ટયઃ ॥ ૨૯ ॥
ઇત્થં નિશમ્ય દમઘોષસુતઃ સ્વપીઠા-
દુત્થાય કૃષ્ણગુણવર્ણનજાતમન્યુઃ ।
ઉત્ક્ષિપ્ય બાહુમિદમાહ સદસ્યમર્ષી
સંશ્રાવયન્ ભગવતે પરુષાણ્યભીતઃ ॥ ૩૦ ॥
દુત્થાય કૃષ્ણગુણવર્ણનજાતમન્યુઃ ।
ઉત્ક્ષિપ્ય બાહુમિદમાહ સદસ્યમર્ષી
સંશ્રાવયન્ ભગવતે પરુષાણ્યભીતઃ ॥ ૩૦ ॥
ઈશો દુરત્યયઃ કાલ ઇતિ સત્યવતી શ્રુતિઃ ।
વૃદ્ધાનામપિ યદ્ બુદ્ધિર્બાલવાક્યૈર્વિભિદ્યતે ॥ ૩૧ ॥
વૃદ્ધાનામપિ યદ્ બુદ્ધિર્બાલવાક્યૈર્વિભિદ્યતે ॥ ૩૧ ॥
યૂયં પાત્રવિદાં શ્રેષ્ઠા મા મન્ધ્વં બાલભાષિતમ્ ।
સદસસ્પતયઃ સર્વે કૃષ્ણો યત્ સમ્મતોઽર્હણે ॥ ૩૨ ॥
સદસસ્પતયઃ સર્વે કૃષ્ણો યત્ સમ્મતોઽર્હણે ॥ ૩૨ ॥
તપોવિદ્યાવ્રતધરાન્ જ્ઞાનવિધ્વસ્તકલ્મષાન્ ।
પરમઋષીન્બ્રહ્મનિષ્ઠાલ્ઁ લોકપાલૈશ્ચ પૂજિતાન્ ॥ ૩૩ ॥
પરમઋષીન્બ્રહ્મનિષ્ઠાલ્ઁ લોકપાલૈશ્ચ પૂજિતાન્ ॥ ૩૩ ॥
સદસ્પતીનતિક્રમ્ય ગોપાલઃ કુલપાંસનઃ ।
યથા કાકઃ પુરોડાશં સપર્યાં કથમર્હતિ ॥ ૩૪ ॥
યથા કાકઃ પુરોડાશં સપર્યાં કથમર્હતિ ॥ ૩૪ ॥
વર્ણાશ્રમકુલાપેતઃ સર્વધર્મબહિષ્કૃતઃ ।
સ્વૈરવર્તી ગુણૈર્હીનઃ સપર્યાં કથમર્હતિ ॥ ૩૫ ॥
સ્વૈરવર્તી ગુણૈર્હીનઃ સપર્યાં કથમર્હતિ ॥ ૩૫ ॥
યયાતિનૈષાં હિ કુલં શપ્તં સદ્ભિર્બહિષ્કૃતમ્ ।
વૃથાપાનરતં શશ્વત્ સપર્યાં કથમર્હતિ ॥ ૩૬ ॥
વૃથાપાનરતં શશ્વત્ સપર્યાં કથમર્હતિ ॥ ૩૬ ॥
બ્રહ્મર્ષિસેવિતાન્ દેશાન્ હિત્વૈતેઽબ્રહ્મવર્ચસમ્ ।
સમુદ્રં દુર્ગમાશ્રિત્ય બાધન્તે દસ્યવઃ પ્રજાઃ ॥ ૩૭ ॥
સમુદ્રં દુર્ગમાશ્રિત્ય બાધન્તે દસ્યવઃ પ્રજાઃ ॥ ૩૭ ॥
એવમાદીન્યભદ્રાણિ બભાષે નષ્ટમઙ્ગલઃ ।
નોવાચ કિઞ્ચિદ્ભગવાન્યથા સિંહઃ શિવારુતમ્ ॥ ૩૮ ॥
નોવાચ કિઞ્ચિદ્ભગવાન્યથા સિંહઃ શિવારુતમ્ ॥ ૩૮ ॥
ભગવન્નિન્દનં શ્રુત્વા દુઃસહં તત્ સભાસદઃ ।
કર્ણૌ પિધાય નિર્જગ્મુઃ શપન્તશ્ચેદિપં રુષા ॥ ૩૯ ॥
કર્ણૌ પિધાય નિર્જગ્મુઃ શપન્તશ્ચેદિપં રુષા ॥ ૩૯ ॥
નિન્દાં ભગવતઃ શૃણ્વંસ્તત્પરસ્ય જનસ્ય વા ।
તતો નાપૈતિ યઃ સોઽપિ યાત્યધઃ સુકૃતાચ્ચ્યુતઃ ॥ ૪૦ ॥
તતો નાપૈતિ યઃ સોઽપિ યાત્યધઃ સુકૃતાચ્ચ્યુતઃ ॥ ૪૦ ॥
તતઃ પાણ્ડુસુતાઃ ક્રુદ્ધા મત્સ્યકૈકયસૃઞ્જયાઃ ।
ઉદાયુધાઃ સમુત્તસ્થુઃ શિશુપાલજિઘાંસવઃ ॥ ૪૧ ॥
ઉદાયુધાઃ સમુત્તસ્થુઃ શિશુપાલજિઘાંસવઃ ॥ ૪૧ ॥
તતશ્ચૈદ્યસ્ત્વસમ્ભ્રાન્તો જગૃહે ખડ્ગચર્મણી ।
ભર્ત્સયન્ કૃષ્ણપક્ષીયાન્ રાજ્ઞઃ સદસિ ભારત ॥ ૪૨ ॥
ભર્ત્સયન્ કૃષ્ણપક્ષીયાન્ રાજ્ઞઃ સદસિ ભારત ॥ ૪૨ ॥
તાવદુત્થાય ભગવાન્ સ્વાન્ નિવાર્ય સ્વયં રુષા ।
શિરઃ ક્ષુરાન્તચક્રેણ જહારપતતો રિપોઃ ॥ ૪૩ ॥
શિરઃ ક્ષુરાન્તચક્રેણ જહારપતતો રિપોઃ ॥ ૪૩ ॥
શબ્દઃ કોલાહલોઽથાસીચ્છિશુપાલે હતે મહાન્ ।
તસ્યાનુયાયિનો ભૂપા દુદ્રુવુર્જીવિતૈષિણઃ ॥ ૪૪ ॥
તસ્યાનુયાયિનો ભૂપા દુદ્રુવુર્જીવિતૈષિણઃ ॥ ૪૪ ॥
ચૈદ્યદેહોત્થિતં જ્યોતિર્વાસુદેવમુપાવિશત્ ।
પશ્યતાં સર્વભૂતાનામુલ્કેવ ભુવિ ખાચ્ચ્યુતા ॥ ૪૫ ॥
પશ્યતાં સર્વભૂતાનામુલ્કેવ ભુવિ ખાચ્ચ્યુતા ॥ ૪૫ ॥
જન્મત્રયાનુગુણિતવૈરસંરબ્ધયા ધિયા ।
ધ્યાયંસ્તન્મયતાં યાતો ભાવો હિ ભવકારણમ્ ॥ ૪૬ ॥
ધ્યાયંસ્તન્મયતાં યાતો ભાવો હિ ભવકારણમ્ ॥ ૪૬ ॥
ઋત્વિગ્ભ્યઃ સસદસ્યેભ્યો દક્ષિણાં વિપુલામદાત્ ।
સર્વાન્ સમ્પૂજ્ય વિધિવચ્ચક્રેઽવભૃથમેકરાટ્ ॥ ૪૭ ॥
સર્વાન્ સમ્પૂજ્ય વિધિવચ્ચક્રેઽવભૃથમેકરાટ્ ॥ ૪૭ ॥
સાધયિત્વા ક્રતુઃ રાજ્ઞઃ કૃષ્ણો યોગેશ્વરેશ્વરઃ ।
ઉવાસ કતિચિન્માસાન્ સુહૃદ્ભિરભિયાચિતઃ ॥ ૪૮ ॥
ઉવાસ કતિચિન્માસાન્ સુહૃદ્ભિરભિયાચિતઃ ॥ ૪૮ ॥
તતોઽનુજ્ઞાપ્ય રાજાનમનિચ્છન્તમપીશ્વરઃ ।
યયૌ સભાર્યઃ સામાત્યઃ સ્વપુરં દેવકીસુતઃ ॥ ૪૯ ॥
યયૌ સભાર્યઃ સામાત્યઃ સ્વપુરં દેવકીસુતઃ ॥ ૪૯ ॥
વર્ણિતં તદુપાખ્યાનં મયા તે બહુવિસ્તરમ્ ।
વૈકુણ્ઠવાસિનોર્જન્મ વિપ્રશાપાત્ પુનઃ પુનઃ ॥ ૫૦ ॥
વૈકુણ્ઠવાસિનોર્જન્મ વિપ્રશાપાત્ પુનઃ પુનઃ ॥ ૫૦ ॥
રાજસૂયાવભૃથ્યેન સ્નાતો રાજા યુધિષ્ઠિરઃ ।
બ્રહ્મક્ષત્રસભામધ્યે શુશુભે સુરરાડિવ ॥ ૫૧ ॥
બ્રહ્મક્ષત્રસભામધ્યે શુશુભે સુરરાડિવ ॥ ૫૧ ॥
રાજ્ઞા સભાજિતાઃ સર્વે સુરમાનવખેચરાઃ ।
કૃષ્ણં ક્રતું ચ શંસન્તઃ સ્વધામાનિ યયુર્મુદા ॥ ૫૨ ॥
કૃષ્ણં ક્રતું ચ શંસન્તઃ સ્વધામાનિ યયુર્મુદા ॥ ૫૨ ॥
દુર્યોધનમૃતે પાપં કલિં કુરુકુલામયમ્ ।
યો ન સેહે શ્રિયં સ્ફીતાં દૃષ્ટ્વા પાણ્ડુસુતસ્ય તામ્ ॥ ૫૩ ॥
યો ન સેહે શ્રિયં સ્ફીતાં દૃષ્ટ્વા પાણ્ડુસુતસ્ય તામ્ ॥ ૫૩ ॥
ય ઇદં કીર્તયેદ્ વિષ્ણોઃ કર્મ ચૈદ્યવધાદિકમ્ ।
રાજમોક્ષં વિતાનં ચ સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે ॥ ૫૪ ॥
રાજમોક્ષં વિતાનં ચ સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે ॥ ૫૪ ॥