શ્રીમદ્ભાગવતમ્ ૧૦.૮

શ્રીશુક ઉવાચ
ગર્ગઃ પુરોહિતો રાજન્ યદૂનાં સુમહાતપાઃ ।
વ્રજં જગામ નન્દસ્ય વસુદેવપ્રચોદિતઃ ॥ ૧ ॥

તં દૃષ્ટ્વા પરમપ્રીતઃ પ્રત્યુત્થાય કૃતાઞ્જલિઃ ।
આનર્ચાધોક્ષજધિયા પ્રણિપાતપુરઃસરમ્ ॥ ૨ ॥

સૂપવિષ્ટં કૃતાતિથ્યં ગિરા સૂનૃતયા મુનિમ્ ।
નન્દયિત્વાબ્રવીદ્ બ્રહ્મન્પૂર્ણસ્ય કરવામ કિમ્ ॥ ૩ ॥

મહદ્વિચલનં નૃણાં ગૃહિણાં દીનચેતસામ્ ।
નિઃશ્રેયસાય ભગવન્કલ્પતે નાન્યથા ક્વચિત્ ॥ ૪ ॥

જ્યોતિષામયનં સાક્ષાદ્ યત્તજ્જ્ઞાનમતીન્દ્રિયમ્ ।
પ્રણીતં ભવતા યેન પુમાન્ વેદ પરાવરમ્ ॥ ૫ ॥

ત્વં હિ બ્રહ્મવિદાં શ્રેષ્ઠઃ સંસ્કારાન્કર્તુમર્હસિ ।
બાલયોરનયોર્નૃણાં જન્મના બ્રાહ્મણો ગુરુઃ ॥ ૬ ॥

શ્રીગર્ગ ઉવાચ
યદૂનામહમાચાર્યઃ ખ્યાતશ્ચ ભુવિ સર્વદા ।
સુતં મયા સંસ્કૃતં તે મન્યતે દેવકીસુતમ્ ॥ ૭ ॥

કંસઃ પાપમતિઃ સખ્યં તવ ચાનકદુન્દુભેઃ ।
દેવક્યા અષ્ટમો ગર્ભો ન સ્ત્રી ભવિતુમર્હતિ ॥ ૮ ॥

ઇતિ સઞ્ચિન્તયઞ્છ્રુત્વા દેવક્યા દારિકાવચઃ ।
અપિ હન્તા ગતાશઙ્કસ્તર્હિ તન્નોઽનયો ભવેત્ ॥ ૯ ॥

શ્રીનન્દ ઉવાચ
અલક્ષિતોઽસ્મિન્ રહસિ મામકૈરપિ ગોવ્રજે ।
કુરુ દ્વિજાતિસંસ્કારં સ્વસ્તિવાચનપૂર્વકમ્ ॥ ૧૦ ॥

શ્રીશુક ઉવાચ
એવં સમ્પ્રાર્થિતો વિપ્રઃ સ્વચિકીર્ષિતમેવ તત્ ।
ચકાર નામકરણં ગૂઢો રહસિ બાલયોઃ ॥ ૧૧ ॥

શ્રીગર્ગ ઉવાચ
અયં હિ રોહિણીપુત્રો રમયન્ સુહૃદો ગુણૈઃ ।
આખ્યાસ્યતે રામ ઇતિ બલાધિક્યાદ્બલં વિદુઃ ।
યદૂનામપૃથગ્ભાવાત્ સઙ્કર્ષણમુશન્ત્યપિ ॥ ૧૨ ॥

આસન્ વર્ણાસ્ત્રયો હ્યસ્ય ગૃહ્ણતોઽનુયુગં તનૂઃ ।
શુક્લો રક્તસ્તથા પીત ઇદાનીં કૃષ્ણતાં ગતઃ ॥ ૧૩ ॥

પ્રાગયં વસુદેવસ્ય ક્વચિજ્જાતસ્તવાત્મજઃ ।
વાસુદેવ ઇતિ શ્રીમાનભિજ્ઞાઃ સમ્પ્રચક્ષતે ॥ ૧૪ ॥

બહૂનિ સન્તિ નામાનિ રૂપાણિ ચ સુતસ્ય તે ।
ગુણકર્માનુરૂપાણિ તાન્યહં વેદ નો જનાઃ ॥ ૧૫ ॥

એષ વઃ શ્રેય આધાસ્યદ્ ગોપગોકુલનન્દનઃ ।
અનેન સર્વદુર્ગાણિ યૂયમઞ્જસ્તરિષ્યથ ॥ ૧૬ ॥

પુરાનેન વ્રજપતે સાધવો દસ્યુપીડિતાઃ ।
અરાજકે રક્ષ્યમાણા જિગ્યુર્દસ્યૂન્સમેધિતાઃ ॥ ૧૭ ॥

ય એતસ્મિન્ મહાભાગાઃ પ્રીતિં કુર્વન્તિ માનવાઃ ।
નારયોઽભિભવન્ત્યેતાન્ વિષ્ણુપક્ષાનિવાસુરાઃ ॥ ૧૮ ॥

તસ્માન્નન્દાત્મજોઽયં તે નારાયણસમો ગુણૈઃ ।
શ્રિયા કીર્ત્યાનુભાવેન ગોપાયસ્વ સમાહિતઃ ॥ ૧૯ ॥

શ્રીશુક ઉવાચ
ઇત્યાત્માનં સમાદિશ્ય ગર્ગે ચ સ્વગૃહં ગતે ।
નન્દઃ પ્રમુદિતો મેને આત્માનં પૂર્ણમાશિષામ્ ॥ ૨૦ ॥

કાલેન વ્રજતાલ્પેન ગોકુલે રામકેશવૌ ।
જાનુભ્યાં સહ પાણિભ્યાં રિઙ્ગમાણૌ વિજહ્રતુઃ ॥ ૨૧ ॥

તાવઙ્ઘ્રિયુગ્મમનુકૃષ્ય સરીસૃપન્તૌ
ઘોષપ્રઘોષરુચિરં વ્રજકર્દમેષુ ।
તન્નાદહૃષ્ટમનસાવનુસૃત્ય લોકં
મુગ્ધપ્રભીતવદુપેયતુરન્તિ માત્રોઃ ॥ ૨૨ ॥

તન્માતરૌ નિજસુતૌ ઘૃણયા સ્નુવન્ત્યૌ
પઙ્કાઙ્ગરાગરુચિરાવુપગૃહ્ય દોર્ભ્યામ્ ।
દત્ત્વા સ્તનં પ્રપિબતોઃ સ્મ મુખં નિરીક્ષ્ય
મુગ્ધસ્મિતાલ્પદશનં યયતુઃ પ્રમોદમ્ ॥ ૨૩ ॥

યર્હ્યઙ્ગનાદર્શનીયકુમારલીલા-
વન્તર્વ્રજે તદબલાઃ પ્રગૃહીતપુચ્છૈઃ ।
વત્સૈરિતસ્તત ઉભાવનુકૃષ્યમાણૌ
પ્રેક્ષન્ત્ય ઉજ્ઝિતગૃહા જહૃષુર્હસન્ત્યઃ ॥ ૨૪ ॥

શૃઙ્ગ્યગ્નિદંષ્ટ્ર્યસિજલદ્વિજકણ્ટકેભ્યઃ
ક્રીડાપરાવતિચલૌ સ્વસુતૌ નિષેદ્ધુમ્ ।
ગૃહ્યાણિ કર્તુમપિ યત્ર ન તજ્જનન્યૌ
શેકાત આપતુરલં મનસોઽનવસ્થામ્ ॥ ૨૫ ॥

કાલેનાલ્પેન રાજર્ષે રામઃ કૃષ્ણશ્ચ ગોકુલે ।
અઘૃષ્ટજાનુભિઃ પદ્ભિર્વિચક્રમતુરઞ્જસા ॥ ૨૬ ॥

તતસ્તુ ભગવાન્ કૃષ્ણો વયસ્યૈર્વ્રજબાલકૈઃ ।
સહરામો વ્રજસ્ત્રીણાં ચિક્રીડે જનયન્ મુદમ્ ॥ ૨૭ ॥

કૃષ્ણસ્ય ગોપ્યો રુચિરં વીક્ષ્ય કૌમારચાપલમ્ ।
શૃણ્વન્ત્યાઃ કિલ તન્માતુરિતિ હોચુઃ સમાગતાઃ ॥ ૨૮ ॥

વત્સાન્ મુઞ્ચન્ ક્વચિદસમયે ક્રોશસઞ્જાતહાસઃ
સ્તેયં સ્વાદ્વત્ત્યથ દધિપયઃ કલ્પિતૈઃ સ્તેયયોગૈઃ ।
મર્કાન્ ભોક્ષ્યન્ વિભજતિ સ ચેન્નાત્તિ ભાણ્ડં ભિન્નત્તિ
દ્રવ્યાલાભે સગૃહકુપિતો યાત્યુપક્રોશ્ય તોકાન્ ॥ ૨૯ ॥

હસ્તાગ્રાહ્યે રચયતિ વિધિં પીઠકોલૂખલાદ્યૈ-
શ્છિદ્રં હ્યન્તર્નિહિતવયુનઃ શિક્યભાણ્ડેષુ તદ્વિત્ ।
ધ્વાન્તાગારે ધૃતમણિગણં સ્વાઙ્ગમર્થપ્રદીપં
કાલે ગોપ્યો યર્હિ ગૃહકૃત્યેષુ સુવ્યગ્રચિત્તાઃ ॥ ૩૦ ॥

એવં ધાર્ષ્ટ્યાન્યુશતિ કુરુતે મેહનાદીનિ વાસ્તૌ
સ્તેયોપાયૈર્વિરચિતકૃતિઃ સુપ્રતીકો યથાસ્તે ।
ઇત્થં સ્ત્રીભિઃ સભયનયનશ્રીમુખાલોકિનીભિ-
ર્વ્યાખ્યાતાર્થા પ્રહસિતમુખી ન હ્યુપાલબ્ધુમૈચ્છત્ ॥ ૩૧ ॥

એકદા ક્રીડમાનાસ્તે રામાદ્યા ગોપદારકાઃ ।
કૃષ્ણો મૃદં ભક્ષિતવાનિતિ માત્રે ન્યવેદયન્ ॥ ૩૨ ॥

સા ગૃહીત્વા કરે કૃષ્ણમુપાલભ્ય હિતૈષિણી ।
યશોદા ભયસમ્ભ્રાન્તપ્રેક્ષણાક્ષમભાષત ॥ ૩૩ ॥

કસ્માન્મૃદમદાન્તાત્મન્ ભવાન્ભક્ષિતવાન્ રહઃ ।
વદન્તિ તાવકા હ્યેતે કુમારાસ્તેઽગ્રજોઽપ્યયમ્ ॥ ૩૪ ॥

નાહં ભક્ષિતવાનમ્બ સર્વે મિથ્યાભિશંસિનઃ ।
યદિ સત્યગિરસ્તર્હિ સમક્ષં પશ્ય મે મુખમ્ ॥ ૩૫ ॥

યદ્યેવં તર્હિ વ્યાદેહીત્યુક્તઃ સ ભગવાન્હરિઃ ।
વ્યાદત્તાવ્યાહતૈશ્વર્યઃ ક્રીડામનુજબાલકઃ ॥ ૩૬ ॥

સા તત્ર દદૃશે વિશ્વં જગત્સ્થાસ્નુ ચ ખં દિશઃ ।
સાદ્રિદ્વીપાબ્ધિભૂગોલં સવાય્વગ્નીન્દુતારકમ્ ॥ ૩૭ ॥

જ્યોતિશ્ચક્રં જલં તેજો નભસ્વાન્વિયદેવ ચ ।
વૈકારિકાણીન્દ્રિયાણિ મનો માત્રા ગુણાસ્ત્રયઃ ॥ ૩૮ ॥

એતદ્ વિચિત્રં સહજીવકાલ-
સ્વભાવકર્માશયલિઙ્ગભેદમ્ ।
સૂનોસ્તનૌ વીક્ષ્ય વિદારિતાસ્યે
વ્રજં સહાત્માનમવાપ શઙ્કામ્? ॥ ૩૯ ॥

કિં સ્વપ્ન એતદુત દેવમાયા
કિં વા મદીયો બત બુદ્ધિમોહઃ ।
અથો અમુષ્યૈવ મમાર્ભકસ્ય
યઃ કશ્ચનૌત્પત્તિક આત્મયોગઃ ॥ ૪૦ ॥

અથો યથાવન્ન વિતર્કગોચરં
ચેતોમનઃકર્મવચોભિરઞ્જસા ।
યદાશ્રયં યેન યતઃ પ્રતીયતે
સુદુર્વિભાવ્યં પ્રણતાસ્મિ તત્પદમ્ ॥ ૪૧ ॥

અહં મમાસૌ પતિરેષ મે સુતો
વ્રજેશ્વરસ્યાખિલવિત્તપા સતી ।
ગોપ્યશ્ચ ગોપાઃ સહગોધનાશ્ચ મે
યન્માયયેત્થં કુમતિઃ સ મે ગતિઃ ॥ ૪૨ ॥

ઇત્થં વિદિતતત્ત્વાયાં ગોપિકાયાં સ ઈશ્વરઃ ।
વૈષ્ણવીં વ્યતનોન્માયાં પુત્રસ્નેહમયીં વિભુઃ ॥ ૪૩ ॥

સદ્યોનષ્ટસ્મૃતિર્ગોપી સારોપ્યારોહમાત્મજમ્ ।
પ્રવૃદ્ધસ્નેહકલિલહૃદયાસીદ્ યથા પુરા ॥ ૪૪ ॥

ત્રય્યા ચોપનિષદ્ભિશ્ચ સાઙ્ખ્યયોગૈશ્ચ સાત્વતૈઃ ।
ઉપગીયમાનમાહાત્મ્યં હરિં સામન્યતાત્મજમ્ ॥ ૪૫ ॥

શ્રીરાજોવાચ
નન્દઃ કિમકરોદ્ બ્રહ્મન્શ્રેય એવં મહોદયમ્ ।
યશોદા ચ મહાભાગા પપૌ યસ્યાઃ સ્તનં હરિઃ ॥ ૪૬ ॥

પિતરૌ નાન્વવિન્દેતાં કૃષ્ણોદારાર્ભકેહિતમ્ ।
ગાયન્ત્યદ્યાપિ કવયો યલ્લોકશમલાપહમ્ ॥ ૪૭ ॥

શ્રીશુક ઉવાચ
દ્રોણો વસૂનાં પ્રવરો ધરયા ભાર્યયા સહ ।
કરિષ્યમાણ આદેશાન્ બ્રહ્મણસ્તમુવાચ હ ॥ ૪૮ ॥

જાતયોર્નૌ મહાદેવે ભુવિ વિશ્વેશ્વરે હરૌ ।
ભક્તિઃ સ્યત્પરમા લોકે યયાઞ્જો દુર્ગતિં તરેત્ ॥ ૪૯ ॥

અસ્ત્વિત્યુક્તઃ સ ભગવાન્વ્રજે દ્રોણો મહાયશાઃ ।
જજ્ઞે નન્દ ઇતિ ખ્યાતો યશોદા સા ધરાભવત્ ॥ ૫૦ ॥

તતો ભક્તિર્ભગવતિ પુત્રીભૂતે જનાર્દને ।
દમ્પત્યોર્નિતરામાસીદ્ ગોપગોપીષુ ભારત ॥ ૫૧ ॥

કૃષ્ણો બ્રહ્મણ આદેશં સત્યં કર્તું વ્રજે વિભુઃ ।
સહરામો વસંશ્ચક્રે તેષાં પ્રીતિં સ્વલીલયા ॥ ૫૨ ॥