ശ്രീമദ്ഭാഗവതമ് ൧൦.൮

ശ്രീശുക ഉവാച
ഗര്ഗഃ പുരോഹിതോ രാജന് യദൂനാം സുമഹാതപാഃ ।
വ്രജം ജഗാമ നന്ദസ്യ വസുദേവപ്രചോദിതഃ ॥ ൧ ॥

തം ദൃഷ്ട്വാ പരമപ്രീതഃ പ്രത്യുത്ഥായ കൃതാഞ്ജലിഃ ।
ആനര്ചാധോക്ഷജധിയാ പ്രണിപാതപുരഃസരമ് ॥ ൨ ॥

സൂപവിഷ്ടം കൃതാതിഥ്യം ഗിരാ സൂനൃതയാ മുനിമ് ।
നന്ദയിത്വാബ്രവീദ് ബ്രഹ്മന്പൂര്ണസ്യ കരവാമ കിമ് ॥ ൩ ॥

മഹദ്വിചലനം നൃണാം ഗൃഹിണാം ദീനചേതസാമ് ।
നിഃശ്രേയസായ ഭഗവന്കല്പതേ നാന്യഥാ ക്വചിത് ॥ ൪ ॥

ജ്യോതിഷാമയനം സാക്ഷാദ് യത്തജ്ജ്ഞാനമതീന്ദ്രിയമ് ।
പ്രണീതം ഭവതാ യേന പുമാന് വേദ പരാവരമ് ॥ ൫ ॥

ത്വം ഹി ബ്രഹ്മവിദാം ശ്രേഷ്ഠഃ സംസ്കാരാന്കര്തുമര്ഹസി ।
ബാലയോരനയോര്നൃണാം ജന്മനാ ബ്രാഹ്മണോ ഗുരുഃ ॥ ൬ ॥

ശ്രീഗര്ഗ ഉവാച
യദൂനാമഹമാചാര്യഃ ഖ്യാതശ്ച ഭുവി സര്വദാ ।
സുതം മയാ സംസ്കൃതം തേ മന്യതേ ദേവകീസുതമ് ॥ ൭ ॥

കംസഃ പാപമതിഃ സഖ്യം തവ ചാനകദുന്ദുഭേഃ ।
ദേവക്യാ അഷ്ടമോ ഗര്ഭോ ന സ്ത്രീ ഭവിതുമര്ഹതി ॥ ൮ ॥

ഇതി സഞ്ചിന്തയഞ്ഛ്രുത്വാ ദേവക്യാ ദാരികാവചഃ ।
അപി ഹന്താ ഗതാശങ്കസ്തര്ഹി തന്നോഽനയോ ഭവേത് ॥ ൯ ॥

ശ്രീനന്ദ ഉവാച
അലക്ഷിതോഽസ്മിന് രഹസി മാമകൈരപി ഗോവ്രജേ ।
കുരു ദ്വിജാതിസംസ്കാരം സ്വസ്തിവാചനപൂര്വകമ് ॥ ൧൦ ॥

ശ്രീശുക ഉവാച
ഏവം സമ്പ്രാര്ഥിതോ വിപ്രഃ സ്വചികീര്ഷിതമേവ തത് ।
ചകാര നാമകരണം ഗൂഢോ രഹസി ബാലയോഃ ॥ ൧൧ ॥

ശ്രീഗര്ഗ ഉവാച
അയം ഹി രോഹിണീപുത്രോ രമയന് സുഹൃദോ ഗുണൈഃ ।
ആഖ്യാസ്യതേ രാമ ഇതി ബലാധിക്യാദ്ബലം വിദുഃ ।
യദൂനാമപൃഥഗ്ഭാവാത് സങ്കര്ഷണമുശന്ത്യപി ॥ ൧൨ ॥

ആസന് വര്ണാസ്ത്രയോ ഹ്യസ്യ ഗൃഹ്ണതോഽനുയുഗം തനൂഃ ।
ശുക്ലോ രക്തസ്തഥാ പീത ഇദാനീം കൃഷ്ണതാം ഗതഃ ॥ ൧൩ ॥

പ്രാഗയം വസുദേവസ്യ ക്വചിജ്ജാതസ്തവാത്മജഃ ।
വാസുദേവ ഇതി ശ്രീമാനഭിജ്ഞാഃ സമ്പ്രചക്ഷതേ ॥ ൧൪ ॥

ബഹൂനി സന്തി നാമാനി രൂപാണി ച സുതസ്യ തേ ।
ഗുണകര്മാനുരൂപാണി താന്യഹം വേദ നോ ജനാഃ ॥ ൧൫ ॥

ഏഷ വഃ ശ്രേയ ആധാസ്യദ് ഗോപഗോകുലനന്ദനഃ ।
അനേന സര്വദുര്ഗാണി യൂയമഞ്ജസ്തരിഷ്യഥ ॥ ൧൬ ॥

പുരാനേന വ്രജപതേ സാധവോ ദസ്യുപീഡിതാഃ ।
അരാജകേ രക്ഷ്യമാണാ ജിഗ്യുര്ദസ്യൂന്സമേധിതാഃ ॥ ൧൭ ॥

യ ഏതസ്മിന് മഹാഭാഗാഃ പ്രീതിം കുര്വന്തി മാനവാഃ ।
നാരയോഽഭിഭവന്ത്യേതാന് വിഷ്ണുപക്ഷാനിവാസുരാഃ ॥ ൧൮ ॥

തസ്മാന്നന്ദാത്മജോഽയം തേ നാരായണസമോ ഗുണൈഃ ।
ശ്രിയാ കീര്ത്യാനുഭാവേന ഗോപായസ്വ സമാഹിതഃ ॥ ൧൯ ॥

ശ്രീശുക ഉവാച
ഇത്യാത്മാനം സമാദിശ്യ ഗര്ഗേ ച സ്വഗൃഹം ഗതേ ।
നന്ദഃ പ്രമുദിതോ മേനേ ആത്മാനം പൂര്ണമാശിഷാമ് ॥ ൨൦ ॥

കാലേന വ്രജതാല്പേന ഗോകുലേ രാമകേശവൌ ।
ജാനുഭ്യാം സഹ പാണിഭ്യാം രിങ്ഗമാണൌ വിജഹ്രതുഃ ॥ ൨൧ ॥

താവങ്ഘ്രിയുഗ്മമനുകൃഷ്യ സരീസൃപന്തൌ
ഘോഷപ്രഘോഷരുചിരം വ്രജകര്ദമേഷു ।
തന്നാദഹൃഷ്ടമനസാവനുസൃത്യ ലോകം
മുഗ്ധപ്രഭീതവദുപേയതുരന്തി മാത്രോഃ ॥ ൨൨ ॥

തന്മാതരൌ നിജസുതൌ ഘൃണയാ സ്നുവന്ത്യൌ
പങ്കാങ്ഗരാഗരുചിരാവുപഗൃഹ്യ ദോര്ഭ്യാമ് ।
ദത്ത്വാ സ്തനം പ്രപിബതോഃ സ്മ മുഖം നിരീക്ഷ്യ
മുഗ്ധസ്മിതാല്പദശനം യയതുഃ പ്രമോദമ് ॥ ൨൩ ॥

യര്ഹ്യങ്ഗനാദര്ശനീയകുമാരലീലാ-
വന്തര്വ്രജേ തദബലാഃ പ്രഗൃഹീതപുച്ഛൈഃ ।
വത്സൈരിതസ്തത ഉഭാവനുകൃഷ്യമാണൌ
പ്രേക്ഷന്ത്യ ഉജ്ഝിതഗൃഹാ ജഹൃഷുര്ഹസന്ത്യഃ ॥ ൨൪ ॥

ശൃങ്ഗ്യഗ്നിദംഷ്ട്ര്യസിജലദ്വിജകണ്ടകേഭ്യഃ
ക്രീഡാപരാവതിചലൌ സ്വസുതൌ നിഷേദ്ധുമ് ।
ഗൃഹ്യാണി കര്തുമപി യത്ര ന തജ്ജനന്യൌ
ശേകാത ആപതുരലം മനസോഽനവസ്ഥാമ് ॥ ൨൫ ॥

കാലേനാല്പേന രാജര്ഷേ രാമഃ കൃഷ്ണശ്ച ഗോകുലേ ।
അഘൃഷ്ടജാനുഭിഃ പദ്ഭിര്വിചക്രമതുരഞ്ജസാ ॥ ൨൬ ॥

തതസ്തു ഭഗവാന് കൃഷ്ണോ വയസ്യൈര്വ്രജബാലകൈഃ ।
സഹരാമോ വ്രജസ്ത്രീണാം ചിക്രീഡേ ജനയന് മുദമ് ॥ ൨൭ ॥

കൃഷ്ണസ്യ ഗോപ്യോ രുചിരം വീക്ഷ്യ കൌമാരചാപലമ് ।
ശൃണ്വന്ത്യാഃ കില തന്മാതുരിതി ഹോചുഃ സമാഗതാഃ ॥ ൨൮ ॥

വത്സാന് മുഞ്ചന് ക്വചിദസമയേ ക്രോശസഞ്ജാതഹാസഃ
സ്തേയം സ്വാദ്വത്ത്യഥ ദധിപയഃ കല്പിതൈഃ സ്തേയയോഗൈഃ ।
മര്കാന് ഭോക്ഷ്യന് വിഭജതി സ ചേന്നാത്തി ഭാണ്ഡം ഭിന്നത്തി
ദ്രവ്യാലാഭേ സഗൃഹകുപിതോ യാത്യുപക്രോശ്യ തോകാന് ॥ ൨൯ ॥

ഹസ്താഗ്രാഹ്യേ രചയതി വിധിം പീഠകോലൂഖലാദ്യൈ-
ശ്ഛിദ്രം ഹ്യന്തര്നിഹിതവയുനഃ ശിക്യഭാണ്ഡേഷു തദ്വിത് ।
ധ്വാന്താഗാരേ ധൃതമണിഗണം സ്വാങ്ഗമര്ഥപ്രദീപം
കാലേ ഗോപ്യോ യര്ഹി ഗൃഹകൃത്യേഷു സുവ്യഗ്രചിത്താഃ ॥ ൩൦ ॥

ഏവം ധാര്ഷ്ട്യാന്യുശതി കുരുതേ മേഹനാദീനി വാസ്തൌ
സ്തേയോപായൈര്വിരചിതകൃതിഃ സുപ്രതീകോ യഥാസ്തേ ।
ഇത്ഥം സ്ത്രീഭിഃ സഭയനയനശ്രീമുഖാലോകിനീഭി-
ര്വ്യാഖ്യാതാര്ഥാ പ്രഹസിതമുഖീ ന ഹ്യുപാലബ്ധുമൈച്ഛത് ॥ ൩൧ ॥

ഏകദാ ക്രീഡമാനാസ്തേ രാമാദ്യാ ഗോപദാരകാഃ ।
കൃഷ്ണോ മൃദം ഭക്ഷിതവാനിതി മാത്രേ ന്യവേദയന് ॥ ൩൨ ॥

സാ ഗൃഹീത്വാ കരേ കൃഷ്ണമുപാലഭ്യ ഹിതൈഷിണീ ।
യശോദാ ഭയസമ്ഭ്രാന്തപ്രേക്ഷണാക്ഷമഭാഷത ॥ ൩൩ ॥

കസ്മാന്മൃദമദാന്താത്മന് ഭവാന്ഭക്ഷിതവാന് രഹഃ ।
വദന്തി താവകാ ഹ്യേതേ കുമാരാസ്തേഽഗ്രജോഽപ്യയമ് ॥ ൩൪ ॥

നാഹം ഭക്ഷിതവാനമ്ബ സര്വേ മിഥ്യാഭിശംസിനഃ ।
യദി സത്യഗിരസ്തര്ഹി സമക്ഷം പശ്യ മേ മുഖമ് ॥ ൩൫ ॥

യദ്യേവം തര്ഹി വ്യാദേഹീത്യുക്തഃ സ ഭഗവാന്ഹരിഃ ।
വ്യാദത്താവ്യാഹതൈശ്വര്യഃ ക്രീഡാമനുജബാലകഃ ॥ ൩൬ ॥

സാ തത്ര ദദൃശേ വിശ്വം ജഗത്സ്ഥാസ്നു ച ഖം ദിശഃ ।
സാദ്രിദ്വീപാബ്ധിഭൂഗോലം സവായ്വഗ്നീന്ദുതാരകമ് ॥ ൩൭ ॥

ജ്യോതിശ്ചക്രം ജലം തേജോ നഭസ്വാന്വിയദേവ ച ।
വൈകാരികാണീന്ദ്രിയാണി മനോ മാത്രാ ഗുണാസ്ത്രയഃ ॥ ൩൮ ॥

ഏതദ് വിചിത്രം സഹജീവകാല-
സ്വഭാവകര്മാശയലിങ്ഗഭേദമ് ।
സൂനോസ്തനൌ വീക്ഷ്യ വിദാരിതാസ്യേ
വ്രജം സഹാത്മാനമവാപ ശങ്കാമ്? ॥ ൩൯ ॥

കിം സ്വപ്ന ഏതദുത ദേവമായാ
കിം വാ മദീയോ ബത ബുദ്ധിമോഹഃ ।
അഥോ അമുഷ്യൈവ മമാര്ഭകസ്യ
യഃ കശ്ചനൌത്പത്തിക ആത്മയോഗഃ ॥ ൪൦ ॥

അഥോ യഥാവന്ന വിതര്കഗോചരം
ചേതോമനഃകര്മവചോഭിരഞ്ജസാ ।
യദാശ്രയം യേന യതഃ പ്രതീയതേ
സുദുര്വിഭാവ്യം പ്രണതാസ്മി തത്പദമ് ॥ ൪൧ ॥

അഹം മമാസൌ പതിരേഷ മേ സുതോ
വ്രജേശ്വരസ്യാഖിലവിത്തപാ സതീ ।
ഗോപ്യശ്ച ഗോപാഃ സഹഗോധനാശ്ച മേ
യന്മായയേത്ഥം കുമതിഃ സ മേ ഗതിഃ ॥ ൪൨ ॥

ഇത്ഥം വിദിതതത്ത്വായാം ഗോപികായാം സ ഈശ്വരഃ ।
വൈഷ്ണവീം വ്യതനോന്മായാം പുത്രസ്നേഹമയീം വിഭുഃ ॥ ൪൩ ॥

സദ്യോനഷ്ടസ്മൃതിര്ഗോപീ സാരോപ്യാരോഹമാത്മജമ് ।
പ്രവൃദ്ധസ്നേഹകലിലഹൃദയാസീദ് യഥാ പുരാ ॥ ൪൪ ॥

ത്രയ്യാ ചോപനിഷദ്ഭിശ്ച സാങ്ഖ്യയോഗൈശ്ച സാത്വതൈഃ ।
ഉപഗീയമാനമാഹാത്മ്യം ഹരിം സാമന്യതാത്മജമ് ॥ ൪൫ ॥

ശ്രീരാജോവാച
നന്ദഃ കിമകരോദ് ബ്രഹ്മന്ശ്രേയ ഏവം മഹോദയമ് ।
യശോദാ ച മഹാഭാഗാ പപൌ യസ്യാഃ സ്തനം ഹരിഃ ॥ ൪൬ ॥

പിതരൌ നാന്വവിന്ദേതാം കൃഷ്ണോദാരാര്ഭകേഹിതമ് ।
ഗായന്ത്യദ്യാപി കവയോ യല്ലോകശമലാപഹമ് ॥ ൪൭ ॥

ശ്രീശുക ഉവാച
ദ്രോണോ വസൂനാം പ്രവരോ ധരയാ ഭാര്യയാ സഹ ।
കരിഷ്യമാണ ആദേശാന് ബ്രഹ്മണസ്തമുവാച ഹ ॥ ൪൮ ॥

ജാതയോര്നൌ മഹാദേവേ ഭുവി വിശ്വേശ്വരേ ഹരൌ ।
ഭക്തിഃ സ്യത്പരമാ ലോകേ യയാഞ്ജോ ദുര്ഗതിം തരേത് ॥ ൪൯ ॥

അസ്ത്വിത്യുക്തഃ സ ഭഗവാന്വ്രജേ ദ്രോണോ മഹായശാഃ ।
ജജ്ഞേ നന്ദ ഇതി ഖ്യാതോ യശോദാ സാ ധരാഭവത് ॥ ൫൦ ॥

തതോ ഭക്തിര്ഭഗവതി പുത്രീഭൂതേ ജനാര്ദനേ ।
ദമ്പത്യോര്നിതരാമാസീദ് ഗോപഗോപീഷു ഭാരത ॥ ൫൧ ॥

കൃഷ്ണോ ബ്രഹ്മണ ആദേശം സത്യം കര്തും വ്രജേ വിഭുഃ ।
സഹരാമോ വസംശ്ചക്രേ തേഷാം പ്രീതിം സ്വലീലയാ ॥ ൫൨ ॥