શ્રીરાજોવાચ
ભગવન્ યાનિ ચાન્યાનિ મુકુન્દસ્ય મહાત્મનઃ ।
વીર્યાણ્યનન્તવીર્યસ્ય શ્રોતુમિચ્છામિ હે પ્રભો ॥ ૧ ॥
ભગવન્ યાનિ ચાન્યાનિ મુકુન્દસ્ય મહાત્મનઃ ।
વીર્યાણ્યનન્તવીર્યસ્ય શ્રોતુમિચ્છામિ હે પ્રભો ॥ ૧ ॥
કો નુ શ્રુત્વાસકૃદ્ બ્રહ્મન્નુત્તમઃશ્લોકસત્કથાઃ ।
વિરમેત વિશેષજ્ઞો વિષણ્ણઃ કામમાર્ગણૈઃ ॥ ૨ ॥
વિરમેત વિશેષજ્ઞો વિષણ્ણઃ કામમાર્ગણૈઃ ॥ ૨ ॥
સા વાગ્ યયા તસ્ય ગુણાન્ ગૃણીતે
કરૌ ચ તત્કર્મકરૌ મનશ્ચ ।
સ્મરેદ્ વસન્તં સ્થિરજઙ્ગમેષુ
શૃણોતિ તત્પુણ્યકથાઃ સ કર્ણઃ ॥ ૩ ॥
કરૌ ચ તત્કર્મકરૌ મનશ્ચ ।
સ્મરેદ્ વસન્તં સ્થિરજઙ્ગમેષુ
શૃણોતિ તત્પુણ્યકથાઃ સ કર્ણઃ ॥ ૩ ॥
શિરસ્તુ તસ્યોભયલિઙ્ગમાન-
મેત્તદેવ યત્ પશ્યતિ તદ્ધિ ચક્ષુઃ ।
અઙ્ગાનિ વિષ્ણોરથ તજ્જનાનાં
પાદોદકં યાનિ ભજન્તિ નિત્યમ્ ॥ ૪ ॥
મેત્તદેવ યત્ પશ્યતિ તદ્ધિ ચક્ષુઃ ।
અઙ્ગાનિ વિષ્ણોરથ તજ્જનાનાં
પાદોદકં યાનિ ભજન્તિ નિત્યમ્ ॥ ૪ ॥
સૂત ઉવાચ
વિષ્ણુરાતેન સમ્પૃષ્ટો ભગવાન્ બાદરાયણિઃ ।
વાસુદેવે ભગવતિ નિમગ્નહૃદયોઽબ્રવીત્ ॥ ૫ ॥
વિષ્ણુરાતેન સમ્પૃષ્ટો ભગવાન્ બાદરાયણિઃ ।
વાસુદેવે ભગવતિ નિમગ્નહૃદયોઽબ્રવીત્ ॥ ૫ ॥
શ્રીશુક ઉવાચ
કૃષ્ણસ્યાસીત્ સખા કશ્ચિદ્ બ્રાહ્મણો બ્રહ્મવિત્તમઃ ।
વિરક્ત ઇન્દ્રિયાર્થેષુ પ્રશાન્તાત્મા જિતેન્દ્રિયઃ ॥ ૬ ॥
કૃષ્ણસ્યાસીત્ સખા કશ્ચિદ્ બ્રાહ્મણો બ્રહ્મવિત્તમઃ ।
વિરક્ત ઇન્દ્રિયાર્થેષુ પ્રશાન્તાત્મા જિતેન્દ્રિયઃ ॥ ૬ ॥
યદૃચ્છયોપપન્નેન વર્તમાનો ગૃહાશ્રમી ।
તસ્ય ભાર્યા કુચૈલસ્ય ક્ષુત્ક્ષામા ચ તથાવિધા ॥ ૭ ॥
તસ્ય ભાર્યા કુચૈલસ્ય ક્ષુત્ક્ષામા ચ તથાવિધા ॥ ૭ ॥
પતિવ્રતા પતિં પ્રાહ મ્લાયતા વદનેન સા ।
દરિદ્રં સીદમાના વૈ વેપમાનાભિગમ્ય ચ ॥ ૮ ॥
દરિદ્રં સીદમાના વૈ વેપમાનાભિગમ્ય ચ ॥ ૮ ॥
નનુ બ્રહ્મન્ ભગવતઃ સખા સાક્ષાચ્છ્રિયઃ પતિઃ ।
બ્રહ્મણ્યશ્ચ શરણ્યશ્ચ ભગવાન્ સાત્વતર્ષભઃ ॥ ૯ ॥
બ્રહ્મણ્યશ્ચ શરણ્યશ્ચ ભગવાન્ સાત્વતર્ષભઃ ॥ ૯ ॥
તમુપૈહિ મહાભાગ સાધૂનાં ચ પરાયણમ્ ।
દાસ્યતિ દ્રવિણં ભૂરિ સીદતે તે કુટુમ્બિને ॥ ૧૦ ॥
દાસ્યતિ દ્રવિણં ભૂરિ સીદતે તે કુટુમ્બિને ॥ ૧૦ ॥
આસ્તેઽધુના દ્વારવત્યાં ભોજવૃષ્ણ્યન્ધકેશ્વરઃ ।
સ્મરતઃ પાદકમલમાત્માનમપિ યચ્છતિ ।
કિં ન્વર્થકામાન્ ભજતો નાત્યભીષ્ટાન્ જગદ્ગુરુઃ ॥ ૧૧ ॥
સ્મરતઃ પાદકમલમાત્માનમપિ યચ્છતિ ।
કિં ન્વર્થકામાન્ ભજતો નાત્યભીષ્ટાન્ જગદ્ગુરુઃ ॥ ૧૧ ॥
સ એવં ભાર્યયા વિપ્રો બહુશઃ પ્રાર્થિતો મુહુઃ ।
અયં હિ પરમો લાભ ઉત્તમઃશ્લોકદર્શનમ્ ॥ ૧૨ ॥
અયં હિ પરમો લાભ ઉત્તમઃશ્લોકદર્શનમ્ ॥ ૧૨ ॥
ઇતિ સઞ્ચિન્ત્ય મનસા ગમનાય મતિં દધે ।
અપ્યસ્ત્યુપાયનં કિઞ્ચિદ્ ગૃહે કલ્યાણિ દીયતામ્ ॥ ૧૩ ॥
અપ્યસ્ત્યુપાયનં કિઞ્ચિદ્ ગૃહે કલ્યાણિ દીયતામ્ ॥ ૧૩ ॥
યાચિત્વા ચતુરો મુષ્ટીન્ વિપ્રાન્ પૃથુકતણ્ડુલાન્ ।
ચૈલખણ્ડેન તાન્ બદ્ધ્વા ભર્ત્રે પ્રાદાદુપાયનમ્ ॥ ૧૪ ॥
ચૈલખણ્ડેન તાન્ બદ્ધ્વા ભર્ત્રે પ્રાદાદુપાયનમ્ ॥ ૧૪ ॥
સ તાનાદાય વિપ્રાગ્ર્યઃ પ્રયયૌ દ્વારકાં કિલ ।
કૃષ્ણસન્દર્શનં મહ્યં કથં સ્યાદિતિ ચિન્તયન્ ॥ ૧૫ ॥
કૃષ્ણસન્દર્શનં મહ્યં કથં સ્યાદિતિ ચિન્તયન્ ॥ ૧૫ ॥
ત્રીણિ ગુલ્માન્યતીયાય તિસ્રઃ કક્ષાશ્ચ સદ્વિજઃ ।
વિપ્રોઽગમ્યાન્ધકવૃષ્ણીનાં ગૃહેષ્વચ્યુતધર્મિણામ્ ॥ ૧૬ ॥
વિપ્રોઽગમ્યાન્ધકવૃષ્ણીનાં ગૃહેષ્વચ્યુતધર્મિણામ્ ॥ ૧૬ ॥
ગૃહં દ્વયષ્ટસહસ્રાણાં મહિષીણાં હરેર્દ્વિજઃ ।
વિવેશૈકતમં શ્રીમદ્ બ્રહ્માનન્દં ગતો યથા ॥ ૧૭ ॥
વિવેશૈકતમં શ્રીમદ્ બ્રહ્માનન્દં ગતો યથા ॥ ૧૭ ॥
તં વિલોક્યાચ્યુતો દૂરાત્ પ્રિયાપર્યઙ્કમાસ્થિતઃ ।
સહસોત્થાય ચાભ્યેત્ય દોર્ભ્યાં પર્યગ્રહીન્મુદા ॥ ૧૮ ॥
સહસોત્થાય ચાભ્યેત્ય દોર્ભ્યાં પર્યગ્રહીન્મુદા ॥ ૧૮ ॥
સખ્યુઃ પ્રિયસ્ય વિપ્રર્ષેરઙ્ગસઙ્ગાતિનિર્વૃતઃ ।
પ્રીતો વ્યમુઞ્ચદબ્બિન્દૂન્ નેત્રાભ્યાં પુષ્કરેક્ષણઃ ॥ ૧૯ ॥
પ્રીતો વ્યમુઞ્ચદબ્બિન્દૂન્ નેત્રાભ્યાં પુષ્કરેક્ષણઃ ॥ ૧૯ ॥
અથોપવેશ્ય પર્યઙ્કે સ્વયં સખ્યુઃ સમર્હણમ્ ।
ઉપહૃત્યાવનિજ્યાસ્ય પાદૌ પાદાવનેજનીઃ ॥ ૨૦ ॥
ઉપહૃત્યાવનિજ્યાસ્ય પાદૌ પાદાવનેજનીઃ ॥ ૨૦ ॥
અગ્રહીચ્છિરસા રાજન્ ભગવાઁલ્લોકપાવનઃ ।
વ્યલિમ્પદ્ દિવ્યગન્ધેન ચન્દનાગુરુકુઙ્કુમૈઃ ॥ ૨૧ ॥
વ્યલિમ્પદ્ દિવ્યગન્ધેન ચન્દનાગુરુકુઙ્કુમૈઃ ॥ ૨૧ ॥
ધૂપૈઃ સુરભિભિર્મિત્રં પ્રદીપાવલિભિર્મુદા ।
અર્ચિત્વાવેદ્ય તામ્બૂલં ગાં ચ સ્વાગતમબ્રવીત્ ॥ ૨૨ ॥
અર્ચિત્વાવેદ્ય તામ્બૂલં ગાં ચ સ્વાગતમબ્રવીત્ ॥ ૨૨ ॥
કુચૈલં મલિનં ક્ષામં દ્વિજં ધમનિસન્તતમ્ ।
દેવી પર્યચરત્ સાક્ષાચ્ચામરવ્યજનેન વૈ ॥ ૨૩ ॥
દેવી પર્યચરત્ સાક્ષાચ્ચામરવ્યજનેન વૈ ॥ ૨૩ ॥
અન્તઃપુરજનો દૃષ્ટ્વા કૃષ્ણેનામલકીર્તિના ।
વિસ્મિતોઽભૂદતિપ્રીત્યા અવધૂતં સભાજિતમ્ ॥ ૨૪ ॥
વિસ્મિતોઽભૂદતિપ્રીત્યા અવધૂતં સભાજિતમ્ ॥ ૨૪ ॥
કિમનેન કૃતં પુણ્યમવધૂતેન ભિક્ષુણા ।
શ્રિયા હીનેન લોકેઽસ્મિન્ ગર્હિતેનાધમેન ચ ॥ ૨૫ ॥
શ્રિયા હીનેન લોકેઽસ્મિન્ ગર્હિતેનાધમેન ચ ॥ ૨૫ ॥
યોઽસૌ ત્રિલોકગુરુણા શ્રીનિવાસેન સમ્ભૃતઃ ।
પર્યઙ્કસ્થાં શ્રિયં હિત્વા પરિષ્વક્તોઽગ્રજો યથા ॥ ૨૬ ॥
પર્યઙ્કસ્થાં શ્રિયં હિત્વા પરિષ્વક્તોઽગ્રજો યથા ॥ ૨૬ ॥
કથયાં ચક્રતુર્ગાથાઃ પૂર્વા ગુરુકુલે સતોઃ ।
આત્મનોર્લલિતા રાજન્ કરૌ ગૃહ્ય પરસ્પરમ્ ॥ ૨૭ ॥
આત્મનોર્લલિતા રાજન્ કરૌ ગૃહ્ય પરસ્પરમ્ ॥ ૨૭ ॥
શ્રીભગવાનુવાચ
અપિ બ્રહ્મન્ ગુરુકુલાદ્ ભવતા લબ્ધદક્ષિણાત્ ।
સમાવૃત્તેન ધર્મજ્ઞ ભાર્યોઢા સદૃશી ન વા ॥ ૨૮ ॥
અપિ બ્રહ્મન્ ગુરુકુલાદ્ ભવતા લબ્ધદક્ષિણાત્ ।
સમાવૃત્તેન ધર્મજ્ઞ ભાર્યોઢા સદૃશી ન વા ॥ ૨૮ ॥
પ્રાયો ગૃહેષુ તે ચિત્તમકામવિહિતં તથા ।
નૈવાતિપ્રીયસે વિદ્વન્ ધનેષુ વિદિતં હિ મે ॥ ૨૯ ॥
નૈવાતિપ્રીયસે વિદ્વન્ ધનેષુ વિદિતં હિ મે ॥ ૨૯ ॥
કેચિત્ કુર્વન્તિ કર્માણિ કામૈરહતચેતસઃ ।
ત્યજન્તઃ પ્રકૃતીર્દૈવીર્યથાહં લોકસઙ્ગ્રહમ્ ॥ ૩૦ ॥
ત્યજન્તઃ પ્રકૃતીર્દૈવીર્યથાહં લોકસઙ્ગ્રહમ્ ॥ ૩૦ ॥
કચ્ચિદ્ ગુરુકુલે વાસં બ્રહ્મન્ સ્મરસિ નૌ યતઃ ।
દ્વિજો વિજ્ઞાય વિજ્ઞેયં તમસઃ પારમશ્નુતે ॥ ૩૧ ॥
દ્વિજો વિજ્ઞાય વિજ્ઞેયં તમસઃ પારમશ્નુતે ॥ ૩૧ ॥
સ વૈ સત્કર્મણાં સાક્ષાદ્ દ્વિજાતેરિહ સમ્ભવઃ ।
આદ્યોઽઙ્ગ યત્રાશ્રમિણાં યથાહં જ્ઞાનદો ગુરુઃ ॥ ૩૨ ॥
આદ્યોઽઙ્ગ યત્રાશ્રમિણાં યથાહં જ્ઞાનદો ગુરુઃ ॥ ૩૨ ॥
નન્વર્થકોવિદા બ્રહ્મન્ વર્ણાશ્રમવતામિહ ।
યે મયા ગુરુણા વાચા તરન્ત્યઞ્જો ભવાર્ણવમ્ ॥ ૩૩ ॥
યે મયા ગુરુણા વાચા તરન્ત્યઞ્જો ભવાર્ણવમ્ ॥ ૩૩ ॥
નાહમિજ્યાપ્રજાતિભ્યાં તપસોપશમેન વા ।
તુષ્યેયં સર્વભૂતાત્મા ગુરુશુશ્રૂષયા યથા ॥ ૩૪ ॥
તુષ્યેયં સર્વભૂતાત્મા ગુરુશુશ્રૂષયા યથા ॥ ૩૪ ॥
અપિ નઃ સ્મર્યતે બ્રહ્મન્ વૃત્તં નિવસતાં ગુરૌ ।
ગુરુદારૈશ્ચોદિતાનામિન્ધનાનયને ક્વચિત્ ॥ ૩૫ ॥
ગુરુદારૈશ્ચોદિતાનામિન્ધનાનયને ક્વચિત્ ॥ ૩૫ ॥
પ્રવિષ્ટાનાં મહારણ્યમપર્તૌ સુમહદ્ દ્વિજ ।
વાતવર્ષમભૂત્તીવ્રં નિષ્ઠુરાઃ સ્તનયિત્નવઃ ॥ ૩૬ ॥
વાતવર્ષમભૂત્તીવ્રં નિષ્ઠુરાઃ સ્તનયિત્નવઃ ॥ ૩૬ ॥
સૂર્યશ્ચાસ્તં ગતસ્તાવત્ તમસા ચાવૃતા દિશઃ ।
નિમ્નં કૂલં જલમયં ન પ્રાજ્ઞાયત કિઞ્ચન ॥ ૩૭ ॥
નિમ્નં કૂલં જલમયં ન પ્રાજ્ઞાયત કિઞ્ચન ॥ ૩૭ ॥
વયં ભૃશં તત્ર મહાનિલામ્બુભિ-
ર્નિહન્યમાના મહુરમ્બુસમ્પ્લવે ।
દિશોઽવિદન્તોઽથ પરસ્પરં વને
ગૃહીતહસ્તાઃ પરિબભ્રિમાતુરાઃ ॥ ૩૮ ॥
ર્નિહન્યમાના મહુરમ્બુસમ્પ્લવે ।
દિશોઽવિદન્તોઽથ પરસ્પરં વને
ગૃહીતહસ્તાઃ પરિબભ્રિમાતુરાઃ ॥ ૩૮ ॥
એતદ્ વિદિત્વા ઉદિતે રવૌ સાન્દીપનિર્ગુરુઃ ।
અન્વેષમાણો નઃ શિષ્યાનાચાર્યોઽપશ્યદાતુરાન્ ॥ ૩૯ ॥
અન્વેષમાણો નઃ શિષ્યાનાચાર્યોઽપશ્યદાતુરાન્ ॥ ૩૯ ॥
અહો હે પુત્રકા યૂયમસ્મદર્થેઽતિદુઃખિતાઃ ।
આત્મા વૈ પ્રાણિનાં પ્રેષ્ઠસ્તમનાદૃત્ય મત્પરાઃ ॥ ૪૦ ॥
આત્મા વૈ પ્રાણિનાં પ્રેષ્ઠસ્તમનાદૃત્ય મત્પરાઃ ॥ ૪૦ ॥
એતદેવ હિ સચ્છિષ્યૈઃ કર્તવ્યં ગુરુનિષ્કૃતમ્ ।
યદ્ વૈ વિશુદ્ધભાવેન સર્વાર્થાત્માર્પણં ગુરૌ ॥ ૪૧ ॥
યદ્ વૈ વિશુદ્ધભાવેન સર્વાર્થાત્માર્પણં ગુરૌ ॥ ૪૧ ॥
તુષ્ટોઽહં ભો દ્વિજશ્રેષ્ઠાઃ સત્યાઃ સન્તુ મનોરથાઃ ।
છન્દાંસ્યયાતયામાનિ ભવન્ત્વિહ પરત્ર ચ ॥ ૪૨ ॥
છન્દાંસ્યયાતયામાનિ ભવન્ત્વિહ પરત્ર ચ ॥ ૪૨ ॥
ઇત્થંવિધાન્યનેકાનિ વસતાં ગુરુવેશ્મનિ ।
ગુરોરનુગ્રહેણૈવ પુમાન્ પૂર્ણઃ પ્રશાન્તયે ॥ ૪૩ ॥
ગુરોરનુગ્રહેણૈવ પુમાન્ પૂર્ણઃ પ્રશાન્તયે ॥ ૪૩ ॥
શ્રીબ્રાહ્મણ ઉવાચ
કિમસ્માભિરનિર્વૃત્તં દેવદેવ જગદ્ગુરો ।
ભવતા સત્યકામેન યેષાં વાસો ગુરોરભૂત્ ॥ ૪૪ ॥
કિમસ્માભિરનિર્વૃત્તં દેવદેવ જગદ્ગુરો ।
ભવતા સત્યકામેન યેષાં વાસો ગુરોરભૂત્ ॥ ૪૪ ॥
યસ્યચ્છન્દોમયં બ્રહ્મ દેહ આવપનં વિભો ।
શ્રેયસાં તસ્ય ગુરુષુ વાસોઽત્યન્તવિડમ્બનમ્ ॥ ૪૫ ॥
શ્રેયસાં તસ્ય ગુરુષુ વાસોઽત્યન્તવિડમ્બનમ્ ॥ ૪૫ ॥