ശ്രീരാജോവാച
ഭഗവന് യാനി ചാന്യാനി മുകുന്ദസ്യ മഹാത്മനഃ ।
വീര്യാണ്യനന്തവീര്യസ്യ ശ്രോതുമിച്ഛാമി ഹേ പ്രഭോ ॥ ൧ ॥
ഭഗവന് യാനി ചാന്യാനി മുകുന്ദസ്യ മഹാത്മനഃ ।
വീര്യാണ്യനന്തവീര്യസ്യ ശ്രോതുമിച്ഛാമി ഹേ പ്രഭോ ॥ ൧ ॥
കോ നു ശ്രുത്വാസകൃദ് ബ്രഹ്മന്നുത്തമഃശ്ലോകസത്കഥാഃ ।
വിരമേത വിശേഷജ്ഞോ വിഷണ്ണഃ കാമമാര്ഗണൈഃ ॥ ൨ ॥
വിരമേത വിശേഷജ്ഞോ വിഷണ്ണഃ കാമമാര്ഗണൈഃ ॥ ൨ ॥
സാ വാഗ് യയാ തസ്യ ഗുണാന് ഗൃണീതേ
കരൌ ച തത്കര്മകരൌ മനശ്ച ।
സ്മരേദ് വസന്തം സ്ഥിരജങ്ഗമേഷു
ശൃണോതി തത്പുണ്യകഥാഃ സ കര്ണഃ ॥ ൩ ॥
കരൌ ച തത്കര്മകരൌ മനശ്ച ।
സ്മരേദ് വസന്തം സ്ഥിരജങ്ഗമേഷു
ശൃണോതി തത്പുണ്യകഥാഃ സ കര്ണഃ ॥ ൩ ॥
ശിരസ്തു തസ്യോഭയലിങ്ഗമാന-
മേത്തദേവ യത് പശ്യതി തദ്ധി ചക്ഷുഃ ।
അങ്ഗാനി വിഷ്ണോരഥ തജ്ജനാനാം
പാദോദകം യാനി ഭജന്തി നിത്യമ് ॥ ൪ ॥
മേത്തദേവ യത് പശ്യതി തദ്ധി ചക്ഷുഃ ।
അങ്ഗാനി വിഷ്ണോരഥ തജ്ജനാനാം
പാദോദകം യാനി ഭജന്തി നിത്യമ് ॥ ൪ ॥
സൂത ഉവാച
വിഷ്ണുരാതേന സമ്പൃഷ്ടോ ഭഗവാന് ബാദരായണിഃ ।
വാസുദേവേ ഭഗവതി നിമഗ്നഹൃദയോഽബ്രവീത് ॥ ൫ ॥
വിഷ്ണുരാതേന സമ്പൃഷ്ടോ ഭഗവാന് ബാദരായണിഃ ।
വാസുദേവേ ഭഗവതി നിമഗ്നഹൃദയോഽബ്രവീത് ॥ ൫ ॥
ശ്രീശുക ഉവാച
കൃഷ്ണസ്യാസീത് സഖാ കശ്ചിദ് ബ്രാഹ്മണോ ബ്രഹ്മവിത്തമഃ ।
വിരക്ത ഇന്ദ്രിയാര്ഥേഷു പ്രശാന്താത്മാ ജിതേന്ദ്രിയഃ ॥ ൬ ॥
കൃഷ്ണസ്യാസീത് സഖാ കശ്ചിദ് ബ്രാഹ്മണോ ബ്രഹ്മവിത്തമഃ ।
വിരക്ത ഇന്ദ്രിയാര്ഥേഷു പ്രശാന്താത്മാ ജിതേന്ദ്രിയഃ ॥ ൬ ॥
യദൃച്ഛയോപപന്നേന വര്തമാനോ ഗൃഹാശ്രമീ ।
തസ്യ ഭാര്യാ കുചൈലസ്യ ക്ഷുത്ക്ഷാമാ ച തഥാവിധാ ॥ ൭ ॥
തസ്യ ഭാര്യാ കുചൈലസ്യ ക്ഷുത്ക്ഷാമാ ച തഥാവിധാ ॥ ൭ ॥
പതിവ്രതാ പതിം പ്രാഹ മ്ലായതാ വദനേന സാ ।
ദരിദ്രം സീദമാനാ വൈ വേപമാനാഭിഗമ്യ ച ॥ ൮ ॥
ദരിദ്രം സീദമാനാ വൈ വേപമാനാഭിഗമ്യ ച ॥ ൮ ॥
നനു ബ്രഹ്മന് ഭഗവതഃ സഖാ സാക്ഷാച്ഛ്രിയഃ പതിഃ ।
ബ്രഹ്മണ്യശ്ച ശരണ്യശ്ച ഭഗവാന് സാത്വതര്ഷഭഃ ॥ ൯ ॥
ബ്രഹ്മണ്യശ്ച ശരണ്യശ്ച ഭഗവാന് സാത്വതര്ഷഭഃ ॥ ൯ ॥
തമുപൈഹി മഹാഭാഗ സാധൂനാം ച പരായണമ് ।
ദാസ്യതി ദ്രവിണം ഭൂരി സീദതേ തേ കുടുമ്ബിനേ ॥ ൧൦ ॥
ദാസ്യതി ദ്രവിണം ഭൂരി സീദതേ തേ കുടുമ്ബിനേ ॥ ൧൦ ॥
ആസ്തേഽധുനാ ദ്വാരവത്യാം ഭോജവൃഷ്ണ്യന്ധകേശ്വരഃ ।
സ്മരതഃ പാദകമലമാത്മാനമപി യച്ഛതി ।
കിം ന്വര്ഥകാമാന് ഭജതോ നാത്യഭീഷ്ടാന് ജഗദ്ഗുരുഃ ॥ ൧൧ ॥
സ്മരതഃ പാദകമലമാത്മാനമപി യച്ഛതി ।
കിം ന്വര്ഥകാമാന് ഭജതോ നാത്യഭീഷ്ടാന് ജഗദ്ഗുരുഃ ॥ ൧൧ ॥
സ ഏവം ഭാര്യയാ വിപ്രോ ബഹുശഃ പ്രാര്ഥിതോ മുഹുഃ ।
അയം ഹി പരമോ ലാഭ ഉത്തമഃശ്ലോകദര്ശനമ് ॥ ൧൨ ॥
അയം ഹി പരമോ ലാഭ ഉത്തമഃശ്ലോകദര്ശനമ് ॥ ൧൨ ॥
ഇതി സഞ്ചിന്ത്യ മനസാ ഗമനായ മതിം ദധേ ।
അപ്യസ്ത്യുപായനം കിഞ്ചിദ് ഗൃഹേ കല്യാണി ദീയതാമ് ॥ ൧൩ ॥
അപ്യസ്ത്യുപായനം കിഞ്ചിദ് ഗൃഹേ കല്യാണി ദീയതാമ് ॥ ൧൩ ॥
യാചിത്വാ ചതുരോ മുഷ്ടീന് വിപ്രാന് പൃഥുകതണ്ഡുലാന് ।
ചൈലഖണ്ഡേന താന് ബദ്ധ്വാ ഭര്ത്രേ പ്രാദാദുപായനമ് ॥ ൧൪ ॥
ചൈലഖണ്ഡേന താന് ബദ്ധ്വാ ഭര്ത്രേ പ്രാദാദുപായനമ് ॥ ൧൪ ॥
സ താനാദായ വിപ്രാഗ്ര്യഃ പ്രയയൌ ദ്വാരകാം കില ।
കൃഷ്ണസന്ദര്ശനം മഹ്യം കഥം സ്യാദിതി ചിന്തയന് ॥ ൧൫ ॥
കൃഷ്ണസന്ദര്ശനം മഹ്യം കഥം സ്യാദിതി ചിന്തയന് ॥ ൧൫ ॥
ത്രീണി ഗുല്മാന്യതീയായ തിസ്രഃ കക്ഷാശ്ച സദ്വിജഃ ।
വിപ്രോഽഗമ്യാന്ധകവൃഷ്ണീനാം ഗൃഹേഷ്വച്യുതധര്മിണാമ് ॥ ൧൬ ॥
വിപ്രോഽഗമ്യാന്ധകവൃഷ്ണീനാം ഗൃഹേഷ്വച്യുതധര്മിണാമ് ॥ ൧൬ ॥
ഗൃഹം ദ്വയഷ്ടസഹസ്രാണാം മഹിഷീണാം ഹരേര്ദ്വിജഃ ।
വിവേശൈകതമം ശ്രീമദ് ബ്രഹ്മാനന്ദം ഗതോ യഥാ ॥ ൧൭ ॥
വിവേശൈകതമം ശ്രീമദ് ബ്രഹ്മാനന്ദം ഗതോ യഥാ ॥ ൧൭ ॥
തം വിലോക്യാച്യുതോ ദൂരാത് പ്രിയാപര്യങ്കമാസ്ഥിതഃ ।
സഹസോത്ഥായ ചാഭ്യേത്യ ദോര്ഭ്യാം പര്യഗ്രഹീന്മുദാ ॥ ൧൮ ॥
സഹസോത്ഥായ ചാഭ്യേത്യ ദോര്ഭ്യാം പര്യഗ്രഹീന്മുദാ ॥ ൧൮ ॥
സഖ്യുഃ പ്രിയസ്യ വിപ്രര്ഷേരങ്ഗസങ്ഗാതിനിര്വൃതഃ ।
പ്രീതോ വ്യമുഞ്ചദബ്ബിന്ദൂന് നേത്രാഭ്യാം പുഷ്കരേക്ഷണഃ ॥ ൧൯ ॥
പ്രീതോ വ്യമുഞ്ചദബ്ബിന്ദൂന് നേത്രാഭ്യാം പുഷ്കരേക്ഷണഃ ॥ ൧൯ ॥
അഥോപവേശ്യ പര്യങ്കേ സ്വയം സഖ്യുഃ സമര്ഹണമ് ।
ഉപഹൃത്യാവനിജ്യാസ്യ പാദൌ പാദാവനേജനീഃ ॥ ൨൦ ॥
ഉപഹൃത്യാവനിജ്യാസ്യ പാദൌ പാദാവനേജനീഃ ॥ ൨൦ ॥
അഗ്രഹീച്ഛിരസാ രാജന് ഭഗവാഁല്ലോകപാവനഃ ।
വ്യലിമ്പദ് ദിവ്യഗന്ധേന ചന്ദനാഗുരുകുങ്കുമൈഃ ॥ ൨൧ ॥
വ്യലിമ്പദ് ദിവ്യഗന്ധേന ചന്ദനാഗുരുകുങ്കുമൈഃ ॥ ൨൧ ॥
ധൂപൈഃ സുരഭിഭിര്മിത്രം പ്രദീപാവലിഭിര്മുദാ ।
അര്ചിത്വാവേദ്യ താമ്ബൂലം ഗാം ച സ്വാഗതമബ്രവീത് ॥ ൨൨ ॥
അര്ചിത്വാവേദ്യ താമ്ബൂലം ഗാം ച സ്വാഗതമബ്രവീത് ॥ ൨൨ ॥
കുചൈലം മലിനം ക്ഷാമം ദ്വിജം ധമനിസന്തതമ് ।
ദേവീ പര്യചരത് സാക്ഷാച്ചാമരവ്യജനേന വൈ ॥ ൨൩ ॥
ദേവീ പര്യചരത് സാക്ഷാച്ചാമരവ്യജനേന വൈ ॥ ൨൩ ॥
അന്തഃപുരജനോ ദൃഷ്ട്വാ കൃഷ്ണേനാമലകീര്തിനാ ।
വിസ്മിതോഽഭൂദതിപ്രീത്യാ അവധൂതം സഭാജിതമ് ॥ ൨൪ ॥
വിസ്മിതോഽഭൂദതിപ്രീത്യാ അവധൂതം സഭാജിതമ് ॥ ൨൪ ॥
കിമനേന കൃതം പുണ്യമവധൂതേന ഭിക്ഷുണാ ।
ശ്രിയാ ഹീനേന ലോകേഽസ്മിന് ഗര്ഹിതേനാധമേന ച ॥ ൨൫ ॥
ശ്രിയാ ഹീനേന ലോകേഽസ്മിന് ഗര്ഹിതേനാധമേന ച ॥ ൨൫ ॥
യോഽസൌ ത്രിലോകഗുരുണാ ശ്രീനിവാസേന സമ്ഭൃതഃ ।
പര്യങ്കസ്ഥാം ശ്രിയം ഹിത്വാ പരിഷ്വക്തോഽഗ്രജോ യഥാ ॥ ൨൬ ॥
പര്യങ്കസ്ഥാം ശ്രിയം ഹിത്വാ പരിഷ്വക്തോഽഗ്രജോ യഥാ ॥ ൨൬ ॥
കഥയാം ചക്രതുര്ഗാഥാഃ പൂര്വാ ഗുരുകുലേ സതോഃ ।
ആത്മനോര്ലലിതാ രാജന് കരൌ ഗൃഹ്യ പരസ്പരമ് ॥ ൨൭ ॥
ആത്മനോര്ലലിതാ രാജന് കരൌ ഗൃഹ്യ പരസ്പരമ് ॥ ൨൭ ॥
ശ്രീഭഗവാനുവാച
അപി ബ്രഹ്മന് ഗുരുകുലാദ് ഭവതാ ലബ്ധദക്ഷിണാത് ।
സമാവൃത്തേന ധര്മജ്ഞ ഭാര്യോഢാ സദൃശീ ന വാ ॥ ൨൮ ॥
അപി ബ്രഹ്മന് ഗുരുകുലാദ് ഭവതാ ലബ്ധദക്ഷിണാത് ।
സമാവൃത്തേന ധര്മജ്ഞ ഭാര്യോഢാ സദൃശീ ന വാ ॥ ൨൮ ॥
പ്രായോ ഗൃഹേഷു തേ ചിത്തമകാമവിഹിതം തഥാ ।
നൈവാതിപ്രീയസേ വിദ്വന് ധനേഷു വിദിതം ഹി മേ ॥ ൨൯ ॥
നൈവാതിപ്രീയസേ വിദ്വന് ധനേഷു വിദിതം ഹി മേ ॥ ൨൯ ॥
കേചിത് കുര്വന്തി കര്മാണി കാമൈരഹതചേതസഃ ।
ത്യജന്തഃ പ്രകൃതീര്ദൈവീര്യഥാഹം ലോകസങ്ഗ്രഹമ് ॥ ൩൦ ॥
ത്യജന്തഃ പ്രകൃതീര്ദൈവീര്യഥാഹം ലോകസങ്ഗ്രഹമ് ॥ ൩൦ ॥
കച്ചിദ് ഗുരുകുലേ വാസം ബ്രഹ്മന് സ്മരസി നൌ യതഃ ।
ദ്വിജോ വിജ്ഞായ വിജ്ഞേയം തമസഃ പാരമശ്നുതേ ॥ ൩൧ ॥
ദ്വിജോ വിജ്ഞായ വിജ്ഞേയം തമസഃ പാരമശ്നുതേ ॥ ൩൧ ॥
സ വൈ സത്കര്മണാം സാക്ഷാദ് ദ്വിജാതേരിഹ സമ്ഭവഃ ।
ആദ്യോഽങ്ഗ യത്രാശ്രമിണാം യഥാഹം ജ്ഞാനദോ ഗുരുഃ ॥ ൩൨ ॥
ആദ്യോഽങ്ഗ യത്രാശ്രമിണാം യഥാഹം ജ്ഞാനദോ ഗുരുഃ ॥ ൩൨ ॥
നന്വര്ഥകോവിദാ ബ്രഹ്മന് വര്ണാശ്രമവതാമിഹ ।
യേ മയാ ഗുരുണാ വാചാ തരന്ത്യഞ്ജോ ഭവാര്ണവമ് ॥ ൩൩ ॥
യേ മയാ ഗുരുണാ വാചാ തരന്ത്യഞ്ജോ ഭവാര്ണവമ് ॥ ൩൩ ॥
നാഹമിജ്യാപ്രജാതിഭ്യാം തപസോപശമേന വാ ।
തുഷ്യേയം സര്വഭൂതാത്മാ ഗുരുശുശ്രൂഷയാ യഥാ ॥ ൩൪ ॥
തുഷ്യേയം സര്വഭൂതാത്മാ ഗുരുശുശ്രൂഷയാ യഥാ ॥ ൩൪ ॥
അപി നഃ സ്മര്യതേ ബ്രഹ്മന് വൃത്തം നിവസതാം ഗുരൌ ।
ഗുരുദാരൈശ്ചോദിതാനാമിന്ധനാനയനേ ക്വചിത് ॥ ൩൫ ॥
ഗുരുദാരൈശ്ചോദിതാനാമിന്ധനാനയനേ ക്വചിത് ॥ ൩൫ ॥
പ്രവിഷ്ടാനാം മഹാരണ്യമപര്തൌ സുമഹദ് ദ്വിജ ।
വാതവര്ഷമഭൂത്തീവ്രം നിഷ്ഠുരാഃ സ്തനയിത്നവഃ ॥ ൩൬ ॥
വാതവര്ഷമഭൂത്തീവ്രം നിഷ്ഠുരാഃ സ്തനയിത്നവഃ ॥ ൩൬ ॥
സൂര്യശ്ചാസ്തം ഗതസ്താവത് തമസാ ചാവൃതാ ദിശഃ ।
നിമ്നം കൂലം ജലമയം ന പ്രാജ്ഞായത കിഞ്ചന ॥ ൩൭ ॥
നിമ്നം കൂലം ജലമയം ന പ്രാജ്ഞായത കിഞ്ചന ॥ ൩൭ ॥
വയം ഭൃശം തത്ര മഹാനിലാമ്ബുഭി-
ര്നിഹന്യമാനാ മഹുരമ്ബുസമ്പ്ലവേ ।
ദിശോഽവിദന്തോഽഥ പരസ്പരം വനേ
ഗൃഹീതഹസ്താഃ പരിബഭ്രിമാതുരാഃ ॥ ൩൮ ॥
ര്നിഹന്യമാനാ മഹുരമ്ബുസമ്പ്ലവേ ।
ദിശോഽവിദന്തോഽഥ പരസ്പരം വനേ
ഗൃഹീതഹസ്താഃ പരിബഭ്രിമാതുരാഃ ॥ ൩൮ ॥
ഏതദ് വിദിത്വാ ഉദിതേ രവൌ സാന്ദീപനിര്ഗുരുഃ ।
അന്വേഷമാണോ നഃ ശിഷ്യാനാചാര്യോഽപശ്യദാതുരാന് ॥ ൩൯ ॥
അന്വേഷമാണോ നഃ ശിഷ്യാനാചാര്യോഽപശ്യദാതുരാന് ॥ ൩൯ ॥
അഹോ ഹേ പുത്രകാ യൂയമസ്മദര്ഥേഽതിദുഃഖിതാഃ ।
ആത്മാ വൈ പ്രാണിനാം പ്രേഷ്ഠസ്തമനാദൃത്യ മത്പരാഃ ॥ ൪൦ ॥
ആത്മാ വൈ പ്രാണിനാം പ്രേഷ്ഠസ്തമനാദൃത്യ മത്പരാഃ ॥ ൪൦ ॥
ഏതദേവ ഹി സച്ഛിഷ്യൈഃ കര്തവ്യം ഗുരുനിഷ്കൃതമ് ।
യദ് വൈ വിശുദ്ധഭാവേന സര്വാര്ഥാത്മാര്പണം ഗുരൌ ॥ ൪൧ ॥
യദ് വൈ വിശുദ്ധഭാവേന സര്വാര്ഥാത്മാര്പണം ഗുരൌ ॥ ൪൧ ॥
തുഷ്ടോഽഹം ഭോ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാഃ സത്യാഃ സന്തു മനോരഥാഃ ।
ഛന്ദാംസ്യയാതയാമാനി ഭവന്ത്വിഹ പരത്ര ച ॥ ൪൨ ॥
ഛന്ദാംസ്യയാതയാമാനി ഭവന്ത്വിഹ പരത്ര ച ॥ ൪൨ ॥
ഇത്ഥംവിധാന്യനേകാനി വസതാം ഗുരുവേശ്മനി ।
ഗുരോരനുഗ്രഹേണൈവ പുമാന് പൂര്ണഃ പ്രശാന്തയേ ॥ ൪൩ ॥
ഗുരോരനുഗ്രഹേണൈവ പുമാന് പൂര്ണഃ പ്രശാന്തയേ ॥ ൪൩ ॥
ശ്രീബ്രാഹ്മണ ഉവാച
കിമസ്മാഭിരനിര്വൃത്തം ദേവദേവ ജഗദ്ഗുരോ ।
ഭവതാ സത്യകാമേന യേഷാം വാസോ ഗുരോരഭൂത് ॥ ൪൪ ॥
കിമസ്മാഭിരനിര്വൃത്തം ദേവദേവ ജഗദ്ഗുരോ ।
ഭവതാ സത്യകാമേന യേഷാം വാസോ ഗുരോരഭൂത് ॥ ൪൪ ॥
യസ്യച്ഛന്ദോമയം ബ്രഹ്മ ദേഹ ആവപനം വിഭോ ।
ശ്രേയസാം തസ്യ ഗുരുഷു വാസോഽത്യന്തവിഡമ്ബനമ് ॥ ൪൫ ॥
ശ്രേയസാം തസ്യ ഗുരുഷു വാസോഽത്യന്തവിഡമ്ബനമ് ॥ ൪൫ ॥