ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତମ୍ ୧୦.୮୩

ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ
ତଥାନୁଗୃହ୍ଯ ଭଗଵାନ୍ ଗୋପୀନାଂ ସ ଗୁରୁର୍ଗତିଃ ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିରମଥାପୃଚ୍ଛତ୍ ସର୍ଵାଂଶ୍ଚ ସୁହୃଦୋଽଵ୍ଯଯମ୍ ॥ ୧ ॥

ତ ଏଵଂ ଲୋକନାଥେନ ପରିପୃଷ୍ଟାଃ ସୁସତ୍କୃତାଃ ।
ପ୍ରତ୍ଯୂଚୁର୍ହୃଷ୍ଟମନସସ୍ତତ୍ପାଦେକ୍ଷାହତାଂହସଃ ॥ ୨ ॥

କୁତୋଽଶିଵଂ ତ୍ଵଚ୍ଚରଣାମ୍ବୁଜାସଵଂ
ମହନ୍ମନସ୍ତୋ ମୁଖନିଃସୃତଂ କ୍ଵଚିତ୍ ।
ପିବନ୍ତି ଯେ କର୍ଣପୁଟୈରଲଂ ପ୍ରଭୋ
ଦେହଂଭୃତାଂ ଦେହକୃଦସ୍ମୃତିଚ୍ଛିଦମ୍ ॥ ୩ ॥

ହି ତ୍ଵାତ୍ମଧାମଵିଧୁତାତ୍ମକୃତତ୍ର୍ଯଵସ୍ଥା-
ମାନନ୍ଦସମ୍ପ୍ଲଵମଖଣ୍ଡମକୁଣ୍ଠବୋଧମ୍ ।
କାଲୋପସୃଷ୍ଟନିଗମାଵନ ଆତ୍ତଯୋଗ-
ମାଯାକୃତିଂ ପରମହଂସଗତିଂ ନତାଃ ସ୍ମ ॥ ୪ ॥

ଶ୍ରୀଋଷିରୁଵାଚ
ଇତ୍ଯୁତ୍ତମଃଶ୍ଲୋକଶିଖାମଣିଂ ଜନେ-
ଷ୍ଵଭିଷ୍ଟୁଵତ୍ସ୍ଵନ୍ଧକକୌରଵସ୍ତ୍ରିଯଃ ।
ସମେତ୍ଯ ଗୋଵିନ୍ଦକଥା ମିଥୋଽଗୃଣଂ-
ସ୍ତ୍ରିଲୋକଗୀତାଃ ଶୃଣୁ ଵର୍ଣଯାମି ତେ ॥ ୫ ॥

ଶ୍ରୀଦ୍ରୌପଦ୍ଯୁଵାଚ
ହେ ଵୈଦର୍ଭ୍ଯଚ୍ଯୁତୋ ଭଦ୍ରେ ହେ ଜାମ୍ବଵତି କୌଶଲେ ।
ହେ ସତ୍ଯଭାମେ କାଲିନ୍ଦି ଶୈବ୍ଯେ ରୋହିଣି ଲକ୍ଷ୍ମଣେ ॥ ୬ ॥

ହେ କୃଷ୍ଣପତ୍ନ୍ଯ ଏତନ୍ନୋ ବ୍ରୂତେ ଵୋ ଭଗଵାନ୍ ସ୍ଵଯମ୍ ।
ଉପଯେମେ ଯଥା ଲୋକମନୁକୁର୍ଵନ୍ ସ୍ଵମାଯଯା ॥ ୭ ॥

ଶ୍ରୀରୁକ୍ମିଣ୍ଯୁଵାଚ
ଚୈଦ୍ଯାଯ ମାର୍ପଯିତୁମୁଦ୍ଯତକାର୍ମୁକେଷୁ
ରାଜସ୍ଵଜେଯଭଟଶେଖରିତାଙ୍ଘ୍ରିରେଣୁଃ ।
ନିନ୍ଯେ ମୃଗେନ୍ଦ୍ର ଇଵ ଭାଗମଜାଵିଯୂଥାତ୍
ତଚ୍ଛ୍ରୀନିକେତଚରଣୋଽସ୍ତୁ ମମାର୍ଚନାଯ ॥ ୮ ॥

ଶ୍ରୀସତ୍ଯଭାମୋଵାଚ
ଯୋ ମେ ସନାଭିଵଧତପ୍ତହୃଦା ତତେନ
ଲିପ୍ତାଭିଶାପମପମାର୍ଷ୍ଟୁମୁପାଜହାର ।
ଜିତ୍ଵର୍କ୍ଷରାଜମଥ ରତ୍ନମଦାତ୍ ସ ତେନ
ଭୀତଃ ପିତାଦିଶତ ମାଂ ପ୍ରଭଵେଽପି ଦତ୍ତାମ୍ ॥ ୯ ॥

ଶ୍ରୀଜାମ୍ବଵତ୍ଯୁଵାଚ
ପ୍ରାଜ୍ଞାଯ ଦେହକୃଦମୁଂ ନିଜନାଥଦୈଵଂ
ସୀତାପତିଂ ତ୍ରିନଵହାନ୍ଯମୁନାଭ୍ଯଯୁଧ୍ଯତ୍ ।
ଜ୍ଞାତ୍ଵା ପରୀକ୍ଷିତ ଉପାହରଦର୍ହଣଂ ମାଂ
ପାଦୌ ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ମଣିନାହମମୁଷ୍ଯ ଦାସୀ ॥ ୧୦ ॥

ଶ୍ରୀକାଲିନ୍ଦ୍ଯୁଵାଚ
ତପଶ୍ଚରନ୍ତୀମାଜ୍ଞାଯ ସ୍ଵପାଦସ୍ପର୍ଶନାଶଯା ।
ସଖ୍ଯୋପେତ୍ଯାଗ୍ରହୀତ୍ ପାଣିଂ ଯୋଽହଂ ତଦ୍ଗୃହମାର୍ଜନୀ ॥ ୧୧ ॥

ଶ୍ରୀମିତ୍ରଵିନ୍ଦୋଵାଚ
ଯୋ ମାଂ ସ୍ଵଯଂଵର ଉପେତ୍ଯ ଵିଜିତ୍ଯ ଭୂପାନ୍
ନିନ୍ଯେ ଶ୍ଵଯୂଥଗମିଵାତ୍ମବଲିଂ ଦ୍ଵିପାରିଃ ।
ଭ୍ରାତୃଂଶ୍ଚ ମେଽପକୁରୁତଃ ସ୍ଵପୁରଂ ଶ୍ରିଯୌକ-
ସ୍ତସ୍ଯାସ୍ତୁ ମେଽନୁଭଵମଙ୍ଘ୍ରଯଵନେଜନତ୍ଵମ୍ ॥ ୧୨ ॥

ଶ୍ରୀସତ୍ଯୋଵାଚ
ସପ୍ତୋକ୍ଷଣୋଽତିବଲଵୀର୍ଯସୁତୀକ୍ଷ୍ଣଶୃଙ୍ଗାନ୍
ପିତ୍ରା କୃତାନ୍ କ୍ଷିତିପଵୀର୍ଯପରୀକ୍ଷଣାଯ ।
ତାନ୍ ଵୀରଦୁର୍ମଦହନସ୍ତରସା ନିଗୃହ୍ଯ
କ୍ରୀଡନ୍ ବବନ୍ଧ ହ ଯଥା ଶିଶଵୋଽଜତୋକାନ୍ ॥ ୧୩ ॥

ଯ ଇତ୍ଥଂ ଵୀର୍ଯଶୁଲ୍କାଂ ମାଂ ଦାସୀଭିଶ୍ଚତୁରଙ୍ଗିଣୀମ୍ ।
ପଥି ନିର୍ଜିତ୍ଯ ରାଜନ୍ଯାନ୍ ନିନ୍ଯେ ତଦ୍ଦାସ୍ଯମସ୍ତୁ ମେ ॥ ୧୪ ॥

ଶ୍ରୀଭଦ୍ରୋଵାଚ
ପିତା ମେ ମାତୁଲେଯାଯ ସ୍ଵଯମାହୂଯ ଦତ୍ତଵାନ୍ ।
କୃଷ୍ଣେ କୃଷ୍ଣାଯ ତଚ୍ଚିତ୍ତାମକ୍ଷୌହିଣ୍ଯା ସଖୀଜନୈଃ ॥ ୧୫ ॥

ଅସ୍ଯ ମେ ପାଦସଂସ୍ପର୍ଶୋ ଭଵେଜ୍ଜନ୍ମନି ଜନ୍ମନି ।
କର୍ମଭିର୍ଭ୍ରାମ୍ଯମାଣାଯା ଯେନ ତଚ୍ଛ୍ରେଯ ଆତ୍ମନଃ ॥ ୧୬ ॥

ଶ୍ରୀଲକ୍ଷ୍ମଣୋଵାଚ
ମମାପି ରାଜ୍ଞ୍ଯଚ୍ଯୁତଜନ୍ମକର୍ମ
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମୁହୁର୍ନାରଦଗୀତମାସ ହ ।
ଚିତ୍ତଂ ମୁକୁନ୍ଦେ କିଲ ପଦ୍ମହସ୍ତଯା
ଵୃତଃ ସୁସମ୍ମୃଶ୍ଯ ଵିହାଯ ଲୋକପାନ୍ ॥ ୧୭ ॥

ଜ୍ଞାତ୍ଵା ମମ ମତଂ ସାଧ୍ଵି ପିତା ଦୁହିତୃଵତ୍ସଲଃ ।
ବୃହତ୍ସେନ ଇତି ଖ୍ଯାତସ୍ତତ୍ରୋପାଯମଚୀକରତ୍ ॥ ୧୮ ॥

ଯଥା ସ୍ଵଯଂଵରେ ରାଜ୍ଞି ମତ୍ସ୍ଯଃ ପାର୍ଥେପ୍ସଯା କୃତଃ ।
ଅଯଂ ତୁ ବହିରାଚ୍ଛନ୍ନୋ ଦୃଶ୍ଯତେ ସ ଜଲେ ପରମ୍ ॥ ୧୯ ॥

ଶ୍ରୁତ୍ଵୈତତ୍ ସର୍ଵତୋ ଭୂପା ଆଯଯୁର୍ମତ୍ପିତୁଃ ପୁରମ୍ ।
ସର୍ଵାସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ରତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞାଃ ସୋପାଧ୍ଯାଯାଃ ସହସ୍ରଶଃ ॥ ୨୦ ॥

ପିତ୍ରା ସମ୍ପୂଜିତାଃ ସର୍ଵେ ଯଥାଵୀର୍ଯଂ ଯଥାଵଯଃ ।
ଆଦଦୁଃ ସଶରଂ ଚାପଂ ଵେଦ୍ଧୁଂ ପର୍ଷଦି ମଦ୍ଧିଯଃ ॥ ୨୧ ॥

ଆଦାଯ ଵ୍ଯସୃଜନ୍ କେଚିତ୍ ସଜ୍ଯଂ କର୍ତୁମନୀଶ୍ଵରାଃ ।
ଆକୋଷ୍ଠଂ ଜ୍ଯାଂ ସମୁତ୍କୃଷ୍ଯ ପେତୁରେକେଽମୁନା ହତାଃ ॥ ୨୨ ॥

ସଜ୍ଯଂ କୃତ୍ଵାପରେ ଵୀରା ମାଗଧାମ୍ବଷ୍ଠଚେଦିପାଃ ।
ଭୀମୋ ଦୁର୍ଯୋଧନଃ କର୍ଣୋ ନାଵିଦଂସ୍ତଦଵସ୍ଥିତିମ୍ ॥ ୨୩ ॥

ମତ୍ସ୍ଯାଭାସଂ ଜଲେ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଚ ତଦଵସ୍ଥିତିମ୍ ।
ପାର୍ଥୋ ଯତ୍ତୋଽସୃଜଦ୍ ବାଣଂ ନାଚ୍ଛିନତ୍ ପସ୍ପୃଶେ ପରମ୍ ॥ ୨୪ ॥

ରାଜନ୍ଯେଷୁ ନିଵୃତ୍ତେଷୁ ଭଗ୍ନମାନେଷୁ ମାନିଷୁ ।
ଭଗଵାନ୍ ଧନୁରାଦାଯ ସଜ୍ଯଂ କୃତ୍ଵାଥ ଲୀଲଯା ॥ ୨୫ ॥

ତସ୍ମିନ୍ ସନ୍ଧାଯ ଵିଶିଖଂ ମତ୍ସ୍ଯଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ସକୃଜ୍ଜଲେ ।
ଛିତ୍ତ୍ଵେଷୁଣାପାତଯତ୍ତଂ ସୂର୍ଯେ ଚାଭିଜିତି ସ୍ଥିତେ ॥ ୨୬ ॥

ଦିଵି ଦୁନ୍ଦୁଭଯୋ ନେଦୁର୍ଜଯଶବ୍ଦଯୁତା ଭୁଵି ।
ଦେଵାଶ୍ଚ କୁସୁମାସାରାନ୍ ମୁମୁଚୁର୍ହର୍ଷଵିହ୍ଵଲାଃ ॥ ୨୭ ॥

ତଦ୍ ରଙ୍ଗମାଵିଶମହଂ କଲନୂପୁରାଭ୍ଯାଂ
ପଦ୍ଭ୍ଯାଂ ପ୍ରଗୃହ୍ଯ କନକୋଜ୍ଜ୍ଵଲରତ୍ନମାଲାମ୍ ।
ନୂତ୍ନେ ନିଵୀଯ ପରିଧାଯ ଚ କୌଶିକାଗ୍ର୍ଯେ
ସଵ୍ରୀଡହାସଵଦନା କଵରୀଧୃତସ୍ରକ୍ ॥ ୨୮ ॥

ଉନ୍ନୀଯ ଵକ୍ତ୍ରମୁରୁକୁନ୍ତଲକୁଣ୍ଡଲତ୍ଵିଡ୍
ଗଣ୍ଡସ୍ଥଲଂ ଶିଶିରହାସକଟାକ୍ଷମୋକ୍ଷୈଃ ।
ରାଜ୍ଞୋ ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ପରିତଃ ଶନକୈର୍ମୁରାରେ-
ରଂସେଽନୁରକ୍ତହୃଦଯା ନିଦଧେ ସ୍ଵମାଲାମ୍ ॥ ୨୯ ॥

ତାଵନ୍ମୃଦଙ୍ଗପଟହାଃ ଶଙ୍ଖଭେର୍ଯାନକାଦଯଃ ।
ନିନେଦୁର୍ନଟନର୍ତକ୍ଯୋ ନନୃତୁର୍ଗାଯକା ଜଗୁଃ ॥ ୩୦ ॥

ଏଵଂ ଵୃତେ ଭଗଵତି ମଯେଶେ ନୃପଯୂଥପାଃ ।
ନ ସେହିରେ ଯାଜ୍ଞସେନି ସ୍ପର୍ଧନ୍ତୋ ହୃଚ୍ଛଯାତୁରାଃ ॥ ୩୧ ॥

ମାଂ ତାଵଦ୍ ରଥମାରୋପ୍ଯ ହଯରତ୍ନଚତୁଷ୍ଟଯମ୍ ।
ଶାର୍ଙ୍ଗମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ସନ୍ନଦ୍ଧସ୍ତସ୍ଥାଵାଜୌ ଚତୁର୍ଭୁଜଃ ॥ ୩୨ ॥

ଦାରୁକଶ୍ଚୋଦଯାମାସ କାଞ୍ଚନୋପସ୍କରଂ ରଥମ୍ ।
ମିଷତାଂ ଭୂଭୁଜାଂ ରାଜ୍ଞି ମୃଗାଣାଂ ମୃଗରାଡିଵ ॥ ୩୩ ॥

ତେଽନ୍ଵସଜ୍ଜନ୍ତ ରାଜନ୍ଯା ନିଷେଦ୍ଧୁଂ ପଥି କେଚନ ।
ସଂଯତ୍ତା ଉଦ୍ଧୃତେଷ୍ଵାସା ଗ୍ରାମସିଂହା ଯଥା ହରିମ୍ ॥ ୩୪ ॥

ତେ ଶାର୍ଙ୍ଗଚ୍ଯୁତବାଣୌଘୈଃ କୃତ୍ତବାହ୍ଵଙ୍ଘ୍ରିକନ୍ଧରାଃ ।
ନିପେତୁଃ ପ୍ରଧନେ କେଚିଦେକେ ସନ୍ତ୍ଯଜ୍ଯ ଦୁଦ୍ରୁଵୁଃ ॥ ୩୫ ॥

ତତଃ ପୁରୀଂ ଯଦୁପତିରତ୍ଯଲଙ୍କୃତାଂ
ରଵିଚ୍ଛଦଧ୍ଵଜପଟଚିତ୍ରତୋରଣାମ୍ ।
କୁଶସ୍ଥଲୀଂ ଦିଵି ଭୁଵି ଚାଭିସଂସ୍ତୁତାଂ
ସମାଵିଶତ୍ତରଣିରିଵ ସ୍ଵକେତନମ୍ ॥ ୩୬ ॥

ପିତା ମେ ପୂଜଯାମାସ ସୁହୃତ୍ସମ୍ବନ୍ଧିବାନ୍ଧଵାନ୍ ।
ମହାର୍ହଵାସୋଽଲଙ୍କାରୈଃ ଶଯ୍ଯାସନପରିଚ୍ଛଦୈଃ ॥ ୩୭ ॥

ଦାସୀଭିଃ ସର୍ଵସମ୍ପଦ୍ଭିର୍ଭଟେଭରଥଵାଜିଭିଃ ।
ଆଯୁଧାନି ମହାର୍ହାଣି ଦଦୌ ପୂର୍ଣସ୍ଯ ଭକ୍ତିତଃ ॥ ୩୮ ॥

ଆତ୍ମାରାମସ୍ଯ ତସ୍ଯେମା ଵଯଂ ଵୈ ଗୃହଦାସିକାଃ ।
ସର୍ଵସଙ୍ଗନିଵୃତ୍ତ୍ଯାଦ୍ଧା ତପସା ଚ ବଭୂଵିମ ॥ ୩୯ ॥

ମହିଷ୍ଯ ଊଚୁଃ
ଭୌମଂ ନିହତ୍ଯ ସଗଣଂ ଯୁଧି ତେନ ରୁଦ୍ଧା
ଜ୍ଞାତ୍ଵାଥ ନଃ କ୍ଷିତିଜଯେ ଜିତରାଜକନ୍ଯାଃ ।
ନିର୍ମୁଚ୍ଯ ସଂସୃତିଵିମୋକ୍ଷମନୁସ୍ମରନ୍ତୀଃ
ପାଦାମ୍ବୁଜଂ ପରିଣିନାଯ ଯ ଆପ୍ତକାମଃ ॥ ୪୦ ॥

ନ ଵଯଂ ସାଧ୍ଵି ସାମ୍ରାଜ୍ଯଂ ସ୍ଵାରାଜ୍ଯଂ ଭୌଜ୍ଯମପ୍ଯୁତ ।
ଵୈରାଜ୍ଯଂ ପାରମେଷ୍ଠ୍ଯଂ ଚ ଆନନ୍ତ୍ଯଂ ଵା ହରେଃ ପଦମ୍ ॥ ୪୧ ॥

କାମଯାମହ ଏତସ୍ଯ ଶ୍ରୀମତ୍ପାଦରଜଃ ଶ୍ରିଯଃ ।
କୁଚକୁଙ୍କୁମଗନ୍ଧାଢ୍ଯଂ ମୂର୍ଧ୍ନା ଵୋଢୁଂ ଗଦାଭୃତଃ ॥ ୪୨ ॥

ଵ୍ରଜସ୍ତ୍ରିଯୋ ଯଦ୍ ଵାଞ୍ଛନ୍ତି ପୁଲିନ୍ଦ୍ଯସ୍ତୃଣଵୀରୁଧଃ ।
ଗାଵଶ୍ଚାରଯତୋ ଗୋପାଃ ପଦସ୍ପର୍ଶଂ ମହାତ୍ମନଃ ॥ ୪୩ ॥