શ્રીરાજોવાચ
દેવાસુરમનુષ્યેષુ યે ભજન્ત્યશિવં શિવમ્ ।
પ્રાયસ્તે ધનિનો ભોજા ન તુ લક્ષ્મ્યાઃ પતિં હરિમ્ ॥ ૧ ॥
દેવાસુરમનુષ્યેષુ યે ભજન્ત્યશિવં શિવમ્ ।
પ્રાયસ્તે ધનિનો ભોજા ન તુ લક્ષ્મ્યાઃ પતિં હરિમ્ ॥ ૧ ॥
એતદ્ વેદિતુમિચ્છામઃ સન્દેહોઽત્ર મહાન્ હિ નઃ ।
વિરુદ્ધશીલયોઃ પ્રભ્વોર્વિરુદ્ધા ભજતાં ગતિઃ ॥ ૨ ॥
વિરુદ્ધશીલયોઃ પ્રભ્વોર્વિરુદ્ધા ભજતાં ગતિઃ ॥ ૨ ॥
શ્રીશુક ઉવાચ
શિવઃ શક્તિયુતઃ શશ્વત્ ત્રિલિઙ્ગો ગુણસંવૃતઃ ।
વૈકારિકસ્તૈજસશ્ચ તામસશ્ચેત્યહં ત્રિધા ॥ ૩ ॥
શિવઃ શક્તિયુતઃ શશ્વત્ ત્રિલિઙ્ગો ગુણસંવૃતઃ ।
વૈકારિકસ્તૈજસશ્ચ તામસશ્ચેત્યહં ત્રિધા ॥ ૩ ॥
તતો વિકારા અભવન્ ષોડશામીષુ કઞ્ચન ।
ઉપધાવન્ વિભૂતીનાં સર્વાસામશ્નુતે ગતિમ્ ॥ ૪ ॥
ઉપધાવન્ વિભૂતીનાં સર્વાસામશ્નુતે ગતિમ્ ॥ ૪ ॥
હરિર્હિ નિર્ગુણઃ સાક્ષાત્ પુરુષઃ પ્રકૃતેઃ પરઃ ।
સ સર્વદૃગુપદ્રષ્ટા તં ભજન્ નિર્ગુણો ભવેત્ ॥ ૫ ॥
સ સર્વદૃગુપદ્રષ્ટા તં ભજન્ નિર્ગુણો ભવેત્ ॥ ૫ ॥
નિવૃત્તેષ્વશ્વમેધેષુ રાજા યુષ્મત્પિતામહઃ ।
શૃણ્વન્ ભગવતો ધર્માનપૃચ્છદિદમચ્યુતમ્ ॥ ૬ ॥
શૃણ્વન્ ભગવતો ધર્માનપૃચ્છદિદમચ્યુતમ્ ॥ ૬ ॥
સ આહ ભગવાંસ્તસ્મૈ પ્રીતઃ શુશ્રૂષવે પ્રભુઃ ।
નૃણાં નિઃશ્રેયસાર્થાય યોઽવતીર્ણો યદોઃ કુલે ॥ ૭ ॥
નૃણાં નિઃશ્રેયસાર્થાય યોઽવતીર્ણો યદોઃ કુલે ॥ ૭ ॥
શ્રીભગવાનુવાચ
યસ્યાહમનુગૃહ્ણામિ હરિષ્યે તદ્ધનં શનૈઃ ।
તતોઽધનં ત્યજન્ત્યસ્ય સ્વજના દુઃખદુઃખિતમ્ ॥ ૮ ॥
યસ્યાહમનુગૃહ્ણામિ હરિષ્યે તદ્ધનં શનૈઃ ।
તતોઽધનં ત્યજન્ત્યસ્ય સ્વજના દુઃખદુઃખિતમ્ ॥ ૮ ॥
સ યદા વિતથોદ્યોગો નિર્વિણ્ણઃ સ્યાદ્ ધનેહયા ।
મત્પરૈઃ કૃતમૈત્રસ્ય કરિષ્યે મદનુગ્રહમ્ ॥ ૯ ॥
મત્પરૈઃ કૃતમૈત્રસ્ય કરિષ્યે મદનુગ્રહમ્ ॥ ૯ ॥
તદ્ બ્રહ્મ પરમં સૂક્ષ્મં ચિન્માત્રં સદનન્તકમ્ ।
વિજ્ઞાયાત્મતયા ધીરઃ સંસારાત્પરિમુચ્યતે ॥ ૧૦ ॥
વિજ્ઞાયાત્મતયા ધીરઃ સંસારાત્પરિમુચ્યતે ॥ ૧૦ ॥
અતો માં સુદુરારાધ્યં હિત્વાન્યાન્ ભજતે જનઃ ।
તતસ્ત આશુતોષેભ્યો લબ્ધરાજ્યશ્રિયોદ્ધતાઃ ।
મત્તાઃ પ્રમત્તા વરદાન્ વિસ્મયન્ત્યવજાનતે ॥ ૧૧ ॥
તતસ્ત આશુતોષેભ્યો લબ્ધરાજ્યશ્રિયોદ્ધતાઃ ।
મત્તાઃ પ્રમત્તા વરદાન્ વિસ્મયન્ત્યવજાનતે ॥ ૧૧ ॥
શ્રીશુક ઉવાચ
શાપપ્રસાદયોરીશા બ્રહ્મવિષ્ણુશિવાદયઃ ।
સદ્યઃશાપપ્રસાદોઽઙ્ગ શિવો બ્રહ્મા ન ચાચ્યુતઃ ॥ ૧૨ ॥
શાપપ્રસાદયોરીશા બ્રહ્મવિષ્ણુશિવાદયઃ ।
સદ્યઃશાપપ્રસાદોઽઙ્ગ શિવો બ્રહ્મા ન ચાચ્યુતઃ ॥ ૧૨ ॥
અત્ર ચોદાહરન્તીમમિતિહાસં પુરાતનમ્ ।
વૃકાસુરાય ગિરિશો વરં દત્ત્વાપ સઙ્કટમ્ ॥ ૧૩ ॥
વૃકાસુરાય ગિરિશો વરં દત્ત્વાપ સઙ્કટમ્ ॥ ૧૩ ॥
વૃકો નામાસુરઃ પુત્રઃ શકુનેઃ પથિ નારદમ્ ।
દૃષ્ટ્વાશુતોષં પપ્રચ્છ દેવેષુ ત્રિષુ દુર્મતિઃ ॥ ૧૪ ॥
દૃષ્ટ્વાશુતોષં પપ્રચ્છ દેવેષુ ત્રિષુ દુર્મતિઃ ॥ ૧૪ ॥
સ આહ દેવં ગિરિશમુપાધાવાશુ સિદ્ધ્યસિ ।
યોઽલ્પાભ્યાં ગુણદોષાભ્યામાશુ તુષ્યતિ કુપ્યતિ ॥ ૧૫ ॥
યોઽલ્પાભ્યાં ગુણદોષાભ્યામાશુ તુષ્યતિ કુપ્યતિ ॥ ૧૫ ॥
દશાસ્યબાણયોસ્તુષ્ટઃ સ્તુવતોર્વન્દિનોરિવ ।
ઐશ્વર્યમતુલં દત્ત્વા તત આપ સુસઙ્કટમ્ ॥ ૧૬ ॥
ઐશ્વર્યમતુલં દત્ત્વા તત આપ સુસઙ્કટમ્ ॥ ૧૬ ॥
ઇત્યાદિષ્ટસ્તમસુર ઉપાધાવત્ સ્વગાત્રતઃ ।
કેદાર આત્મક્રવ્યેણ જુહ્વાનોઽગ્નિમુખં હરમ્ ॥ ૧૭ ॥
કેદાર આત્મક્રવ્યેણ જુહ્વાનોઽગ્નિમુખં હરમ્ ॥ ૧૭ ॥
દેવોપલબ્ધિમપ્રાપ્ય નિર્વેદાત્ સપ્તમેઽહનિ ।
શિરોઽવૃશ્ચત્ સુધિતિના તત્તીર્થક્લિન્નમૂર્ધજમ્ ॥ ૧૮ ॥
શિરોઽવૃશ્ચત્ સુધિતિના તત્તીર્થક્લિન્નમૂર્ધજમ્ ॥ ૧૮ ॥
તદા મહાકારુણિકો સ ધૂર્જટિ-
ર્યથા વયં ચાગ્નિરિવોત્થિતોઽનલાત્ ।
નિગૃહ્ય દોર્ભ્યાં ભુજયોર્ન્યવારયત્
તત્સ્પર્શનાદ્ ભૂય ઉપસ્કૃતાકૃતિઃ ॥ ૧૯ ॥
ર્યથા વયં ચાગ્નિરિવોત્થિતોઽનલાત્ ।
નિગૃહ્ય દોર્ભ્યાં ભુજયોર્ન્યવારયત્
તત્સ્પર્શનાદ્ ભૂય ઉપસ્કૃતાકૃતિઃ ॥ ૧૯ ॥
તમાહ ચાઙ્ગાલમલં વૃણીષ્વ મે
યથાભિકામં વિતરામિ તે વરમ્ ।
પ્રીયેય તોયેન નૃણાં પ્રપદ્યતા-
મહો ત્વયાત્મા ભૃશમર્દ્યતે વૃથા ॥ ૨૦ ॥
યથાભિકામં વિતરામિ તે વરમ્ ।
પ્રીયેય તોયેન નૃણાં પ્રપદ્યતા-
મહો ત્વયાત્મા ભૃશમર્દ્યતે વૃથા ॥ ૨૦ ॥
દેવં સ વવ્રે પાપીયાન્ વરં ભૂતભયાવહમ્ ।
યસ્ય યસ્ય કરં શીર્ષ્ણિ ધાસ્યે સ મ્રિયતામિતિ ॥ ૨૧ ॥
યસ્ય યસ્ય કરં શીર્ષ્ણિ ધાસ્યે સ મ્રિયતામિતિ ॥ ૨૧ ॥
તચ્છ્રુત્વા ભગવાન્ રુદ્રો દુર્મના ઇવ ભારત ।
ૐ ઇતિ પ્રહસંસ્તસ્મૈ દદેઽહેરમૃતં યથા ॥ ૨૨ ॥
ૐ ઇતિ પ્રહસંસ્તસ્મૈ દદેઽહેરમૃતં યથા ॥ ૨૨ ॥
સ તદ્વરપરીક્ષાર્થં શમ્ભોર્મૂર્ધ્નિ કિલાસુરઃ ।
સ્વહસ્તં ધાતુમારેભે સોઽબિભ્યત્ સ્વકૃતાચ્છિવઃ ॥ ૨૩ ॥
સ્વહસ્તં ધાતુમારેભે સોઽબિભ્યત્ સ્વકૃતાચ્છિવઃ ॥ ૨૩ ॥
તેનોપસૃષ્ટઃ સન્ત્રસ્તઃ પરાધાવન્ સવેપથુઃ ।
યાવદન્તં દિવો ભૂમેઃ કષ્ઠાનામુદગાદુદક્ ॥ ૨૪ ॥
યાવદન્તં દિવો ભૂમેઃ કષ્ઠાનામુદગાદુદક્ ॥ ૨૪ ॥
અજાનન્તઃ પ્રતિવિધિં તૂષ્ણીમાસન્ સુરેશ્વરાઃ ।
તતો વૈકુણ્ઠમગમદ્ ભાસ્વરં તમસઃ પરમ્ ॥ ૨૫ ॥
તતો વૈકુણ્ઠમગમદ્ ભાસ્વરં તમસઃ પરમ્ ॥ ૨૫ ॥
યત્ર નારાયણઃ સાક્ષાન્ન્યાસિનાં પરમો ગતિઃ ।
શાન્તાનાં ન્યસ્તદણ્ડાનાં યતો નાવર્તતે ગતઃ ॥ ૨૬ ॥
શાન્તાનાં ન્યસ્તદણ્ડાનાં યતો નાવર્તતે ગતઃ ॥ ૨૬ ॥
તં તથાવ્યસનં દૃષ્ટ્વા ભગવાન્ વૃજિનાર્દનઃ ।
દૂરાત્ પ્રત્યુદિયાદ્ ભૂત્વા બટુકો યોગમાયયા ॥ ૨૭ ॥
દૂરાત્ પ્રત્યુદિયાદ્ ભૂત્વા બટુકો યોગમાયયા ॥ ૨૭ ॥
મેખલાજિનદણ્ડાક્ષૈસ્તેજસાગ્નિરિવ જ્વલન્ ।
અભિવાદયામાસ ચ તં કુશપાણિર્વિનીતવત્ ॥ ૨૮ ॥
અભિવાદયામાસ ચ તં કુશપાણિર્વિનીતવત્ ॥ ૨૮ ॥
શ્રીભગવાનુવાચ
શાકુનેય ભવાન્ વ્યક્તં શ્રાન્તઃ કિં દૂરમાગતઃ ।
ક્ષણં વિશ્રમ્યતાં પુંસ આત્માયં સર્વકામધુક્ ॥ ૨૯ ॥
શાકુનેય ભવાન્ વ્યક્તં શ્રાન્તઃ કિં દૂરમાગતઃ ।
ક્ષણં વિશ્રમ્યતાં પુંસ આત્માયં સર્વકામધુક્ ॥ ૨૯ ॥
યદિ નઃ શ્રવણાયાલં યુષ્મદ્વ્યવસિતં વિભો ।
ભણ્યતાં પ્રાયશઃ પુમ્ભિર્ધૃતૈઃ સ્વાર્થાન્ સમીહતે ॥ ૩૦ ॥
ભણ્યતાં પ્રાયશઃ પુમ્ભિર્ધૃતૈઃ સ્વાર્થાન્ સમીહતે ॥ ૩૦ ॥
શ્રીશુક ઉવાચ
એવં ભગવતા પૃષ્ટો વચસામૃતવર્ષિણા ।
ગતક્લમોઽબ્રવીત્તસ્મૈ યથાપૂર્વમનુષ્ઠિતમ્ ॥ ૩૧ ॥
એવં ભગવતા પૃષ્ટો વચસામૃતવર્ષિણા ।
ગતક્લમોઽબ્રવીત્તસ્મૈ યથાપૂર્વમનુષ્ઠિતમ્ ॥ ૩૧ ॥
શ્રીભગવાનુવાચ
એવં ચેત્તર્હિ તદ્વાક્યં ન વયં શ્રદ્દધીમહિ ।
યો દક્ષશાપાત્ પૈશાચ્યં પ્રાપ્તઃ પ્રેતપિશાચરાટ્ ॥ ૩૨ ॥
એવં ચેત્તર્હિ તદ્વાક્યં ન વયં શ્રદ્દધીમહિ ।
યો દક્ષશાપાત્ પૈશાચ્યં પ્રાપ્તઃ પ્રેતપિશાચરાટ્ ॥ ૩૨ ॥
યદિ વસ્તત્ર વિશ્રમ્ભો દાનવેન્દ્ર જગદ્ગુરૌ ।
તર્હ્યઙ્ગાશુ સ્વશિરસિ હસ્તં ન્યસ્ય પ્રતીયતામ્ ॥ ૩૩ ॥
તર્હ્યઙ્ગાશુ સ્વશિરસિ હસ્તં ન્યસ્ય પ્રતીયતામ્ ॥ ૩૩ ॥
યદ્યસત્યં વચઃ શમ્ભોઃ કથઞ્ચિદ્ દાનવર્ષભ ।
તદૈનં જહ્યસદ્વાચં ન યદ વક્તાનૃતં પુનઃ ॥ ૩૪ ॥
તદૈનં જહ્યસદ્વાચં ન યદ વક્તાનૃતં પુનઃ ॥ ૩૪ ॥
ઇત્થં ભગવતશ્ચિત્રૈર્વચોભિઃ સ સુપેશલૈઃ ।
ભિન્નધીર્વિસ્મૃતઃ શીર્ષ્ણિ સ્વહસ્તં કુમતિર્ન્યધાત્ ॥ ૩૫ ॥
ભિન્નધીર્વિસ્મૃતઃ શીર્ષ્ણિ સ્વહસ્તં કુમતિર્ન્યધાત્ ॥ ૩૫ ॥
અથાપતદ્ ભિન્નશિરાઃ વજ્રાહત ઇવ ક્ષણાત્ ।
જયશબ્દો નમઃશબ્દઃ સાધુશબ્દોઽભવદ્ દિવિ ॥ ૩૬ ॥
જયશબ્દો નમઃશબ્દઃ સાધુશબ્દોઽભવદ્ દિવિ ॥ ૩૬ ॥
મુમુચુઃ પુષ્પવર્ષાણિ હતે પાપે વૃકાસુરે ।
દેવર્ષિપિતૃગન્ધર્વા મોચિતઃ સઙ્કટાચ્છિવઃ ॥ ૩૭ ॥
દેવર્ષિપિતૃગન્ધર્વા મોચિતઃ સઙ્કટાચ્છિવઃ ॥ ૩૭ ॥
મુક્તં ગિરિશમભ્યાહ ભગવાન્ પુરુષોત્તમઃ ।
અહો દેવ મહાદેવ પાપોઽયં સ્વેન પાપ્મના ॥ ૩૮ ॥
અહો દેવ મહાદેવ પાપોઽયં સ્વેન પાપ્મના ॥ ૩૮ ॥
હતઃ કો નુ મહત્સ્વીશ જન્તુર્વૈ કૃતકિલ્બિષઃ ।
ક્ષેમી સ્યાત્ કિમુ વિશ્વેશે કૃતાગસ્કો જગદ્ગુરૌ ॥ ૩૯ ॥
ક્ષેમી સ્યાત્ કિમુ વિશ્વેશે કૃતાગસ્કો જગદ્ગુરૌ ॥ ૩૯ ॥
ય એવમવ્યાકૃતશક્ત્યુદન્વતઃ
પરસ્ય સાક્ષાત્ પરમાત્મનો હરેઃ ।
ગિરિત્રમોક્ષં કથયેચ્છૃણોતિ વા
વિમુચ્યતે સંસૃતિભિસ્તથારિભિઃ ॥ ૪૦ ॥
પરસ્ય સાક્ષાત્ પરમાત્મનો હરેઃ ।
ગિરિત્રમોક્ષં કથયેચ્છૃણોતિ વા
વિમુચ્યતે સંસૃતિભિસ્તથારિભિઃ ॥ ૪૦ ॥