শ্ৰীভগৱানুৱাচ
ন ৰোধযতি মাং যোগো ন সাঙ্খ্যং ধৰ্ম এৱ চ ।
ন স্ৱাধ্যাযস্তপস্ত্যাগো নেষ্টাপূৰ্তং ন দক্ষিণা ॥ ১ ॥
ন ৰোধযতি মাং যোগো ন সাঙ্খ্যং ধৰ্ম এৱ চ ।
ন স্ৱাধ্যাযস্তপস্ত্যাগো নেষ্টাপূৰ্তং ন দক্ষিণা ॥ ১ ॥
ৱ্ৰতানি যজ্ঞশ্ছন্দাংসি তীৰ্থানি নিযমা যমাঃ ।
যথাৱৰুন্ধে সত্সঙ্গঃ সৰ্ৱসঙ্গাপহো হি মাম্ ॥ ২ ॥
যথাৱৰুন্ধে সত্সঙ্গঃ সৰ্ৱসঙ্গাপহো হি মাম্ ॥ ২ ॥
সত্সঙ্গেন হি দৈতেযা যাতুধানা মৃগাঃ খগাঃ ।
গন্ধৰ্ৱাপ্সৰসো নাগাঃ সিদ্ধাশ্চাৰণগুহ্যকাঃ ॥ ৩ ॥
গন্ধৰ্ৱাপ্সৰসো নাগাঃ সিদ্ধাশ্চাৰণগুহ্যকাঃ ॥ ৩ ॥
ৱিদ্যাধৰা মনুষ্যেষু ৱৈশ্যাঃ শূদ্ৰাঃ স্ত্ৰিযোঽন্ত্যজাঃ ।
ৰজস্তমঃপ্ৰকৃতযস্তস্মিংস্তস্মিন্ যুগে যুগে ॥ ৪ ॥
ৰজস্তমঃপ্ৰকৃতযস্তস্মিংস্তস্মিন্ যুগে যুগে ॥ ৪ ॥
বহৱো মত্পদং প্ৰাপ্তাস্ত্ৱাষ্ট্ৰকাযাধৱাদযঃ ।
ৱৃষপৰ্ৱা বলিৰ্বাণো মযশ্চাথ ৱিভীষণঃ ॥ ৫ ॥
ৱৃষপৰ্ৱা বলিৰ্বাণো মযশ্চাথ ৱিভীষণঃ ॥ ৫ ॥
সুগ্ৰীৱো হনুমানৃক্ষো গজো গৃধ্ৰো ৱণিক্পথঃ ।
ৱ্যাধঃ কুব্জা ৱ্ৰজে গোপ্যো যজ্ঞপত্ন্যস্তথাপৰে ॥ ৬ ॥
ৱ্যাধঃ কুব্জা ৱ্ৰজে গোপ্যো যজ্ঞপত্ন্যস্তথাপৰে ॥ ৬ ॥
তে নাধীতশ্ৰুতিগণা নোপাসিতমহত্তমাঃ ।
অৱ্ৰতাতপ্ততপসঃ মত্সঙ্গান্মামুপাগতাঃ ॥ ৭ ॥
অৱ্ৰতাতপ্ততপসঃ মত্সঙ্গান্মামুপাগতাঃ ॥ ৭ ॥
কেৱলেন হি ভাৱেন গোপ্যো গাৱো নগা মৃগাঃ ।
যেঽন্যে মূঢধিযো নাগাঃ সিদ্ধা মামীযুৰঞ্জসা ॥ ৮ ॥
যেঽন্যে মূঢধিযো নাগাঃ সিদ্ধা মামীযুৰঞ্জসা ॥ ৮ ॥
যং ন যোগেন সাঙ্খ্যেন দানৱ্ৰততপোঽধ্ৱৰৈঃ ।
ৱ্যাখ্যাস্ৱাধ্যাযসন্ন্যাসৈঃ প্ৰাপ্নুযাদ্ যত্নৱানপি ॥ ৯ ॥
ৱ্যাখ্যাস্ৱাধ্যাযসন্ন্যাসৈঃ প্ৰাপ্নুযাদ্ যত্নৱানপি ॥ ৯ ॥
ৰামেণ সাৰ্ধং মথুৰাং প্ৰণীতে
শ্ৱাফল্কিনা ময্যনুৰক্তচিত্তাঃ ।
ৱিগাঢভাৱেন ন মে ৱিযোগ-
তীৱ্ৰাধযোঽন্যং দদৃশুঃ সুখায ॥ ১০ ॥
শ্ৱাফল্কিনা ময্যনুৰক্তচিত্তাঃ ।
ৱিগাঢভাৱেন ন মে ৱিযোগ-
তীৱ্ৰাধযোঽন্যং দদৃশুঃ সুখায ॥ ১০ ॥
তাস্তাঃ ক্ষপাঃ প্ৰেষ্ঠতমেন নীতা
মযৈৱ ৱৃন্দাৱনগোচৰেণ ।
ক্ষণাৰ্ধৱত্তাঃ পুনৰঙ্গ তাসাং
হীনা মযা কল্পসমা বভূৱুঃ ॥ ১১ ॥
মযৈৱ ৱৃন্দাৱনগোচৰেণ ।
ক্ষণাৰ্ধৱত্তাঃ পুনৰঙ্গ তাসাং
হীনা মযা কল্পসমা বভূৱুঃ ॥ ১১ ॥
তা নাৱিদন্ ময্যনুষঙ্গবদ্ধ-
ধিযঃ স্ৱমাত্মানমদস্তথেদম্ ।
যথা সমাধৌ মুনযোঽব্ধিতোযে
নদ্যঃ প্ৰৱিষ্টা ইৱ নামৰূপে ॥ ১২ ॥
ধিযঃ স্ৱমাত্মানমদস্তথেদম্ ।
যথা সমাধৌ মুনযোঽব্ধিতোযে
নদ্যঃ প্ৰৱিষ্টা ইৱ নামৰূপে ॥ ১২ ॥
মত্কামা ৰমণং জাৰমস্ৱৰূপৱিদোঽবলাঃ ।
ব্ৰহ্ম মাং পৰমং প্ৰাপুঃ সঙ্গাচ্ছতসহস্ৰশঃ ॥ ১৩ ॥
ব্ৰহ্ম মাং পৰমং প্ৰাপুঃ সঙ্গাচ্ছতসহস্ৰশঃ ॥ ১৩ ॥
তস্মাত্ত্ৱমুদ্ধৱোত্সৃজ্য চোদনাং প্ৰতিচোদনাম্ ।
প্ৰৱৃত্তিং চ নিৱৃত্তিং চ শ্ৰোতৱ্যং শ্ৰুতমেৱ চ ॥ ১৪ ॥
প্ৰৱৃত্তিং চ নিৱৃত্তিং চ শ্ৰোতৱ্যং শ্ৰুতমেৱ চ ॥ ১৪ ॥
মামেকমেৱ শৰণমাত্মানং সৰ্ৱদেহিনাম্ ।
যাহি সৰ্ৱাত্মভাৱেন মযা স্যা হ্যকুতোভযঃ ॥ ১৫ ॥
যাহি সৰ্ৱাত্মভাৱেন মযা স্যা হ্যকুতোভযঃ ॥ ১৫ ॥
শ্ৰীউদ্ধৱ উৱাচ
সংশযঃ শৃণ্ৱতো ৱাচং তৱ যোগেশ্ৱৰেশ্ৱৰ ।
ন নিৱৰ্তত আত্মস্থো যেন ভ্ৰাম্যতি মে মনঃ ॥ ১৬ ॥
সংশযঃ শৃণ্ৱতো ৱাচং তৱ যোগেশ্ৱৰেশ্ৱৰ ।
ন নিৱৰ্তত আত্মস্থো যেন ভ্ৰাম্যতি মে মনঃ ॥ ১৬ ॥
শ্ৰীভগৱানুৱাচ
স এষ জীৱো ৱিৱৰপ্ৰসূতিঃ
প্ৰাণেন ঘোষেণ গুহাং প্ৰৱিষ্টঃ ।
মনোমযং সূক্ষ্মমুপেত্য ৰূপং
মাত্ৰা স্ৱৰো ৱৰ্ণ ইতি স্থৱিষ্ঠঃ ॥ ১৭ ॥
স এষ জীৱো ৱিৱৰপ্ৰসূতিঃ
প্ৰাণেন ঘোষেণ গুহাং প্ৰৱিষ্টঃ ।
মনোমযং সূক্ষ্মমুপেত্য ৰূপং
মাত্ৰা স্ৱৰো ৱৰ্ণ ইতি স্থৱিষ্ঠঃ ॥ ১৭ ॥
যথানলঃ খেঽনিলবন্ধুৰুষ্মা
বলেন দাৰুণ্যধিমথ্যমানঃ ।
অণুঃ প্ৰজাতো হৱিষা সমেধতে
তথৈৱ মে ৱ্যক্তিৰিযং হি ৱাণী ॥ ১৮ ॥
বলেন দাৰুণ্যধিমথ্যমানঃ ।
অণুঃ প্ৰজাতো হৱিষা সমেধতে
তথৈৱ মে ৱ্যক্তিৰিযং হি ৱাণী ॥ ১৮ ॥
এৱং গদিঃ কৰ্ম গতিৰ্ৱিসৰ্গো
ঘ্ৰাণো ৰসো দৃক্ স্পৰ্শঃ শ্ৰুতিশ্চ ।
সঙ্কল্পৱিজ্ঞানমথাভিমানঃ
সূত্ৰং ৰজঃসত্ত্ৱতমোৱিকাৰঃ ॥ ১৯ ॥
ঘ্ৰাণো ৰসো দৃক্ স্পৰ্শঃ শ্ৰুতিশ্চ ।
সঙ্কল্পৱিজ্ঞানমথাভিমানঃ
সূত্ৰং ৰজঃসত্ত্ৱতমোৱিকাৰঃ ॥ ১৯ ॥
অযং হি জীৱস্ত্ৰিৱৃদব্জযোনি-
ৰৱ্যক্ত একো ৱযসা স আদ্যঃ ।
ৱিশ্লিষ্টশক্তিৰ্বহুধেৱ ভাতি
বীজানি যোনিং প্ৰতিপদ্য যদ্ৱত্ ॥ ২০ ॥
ৰৱ্যক্ত একো ৱযসা স আদ্যঃ ।
ৱিশ্লিষ্টশক্তিৰ্বহুধেৱ ভাতি
বীজানি যোনিং প্ৰতিপদ্য যদ্ৱত্ ॥ ২০ ॥
যস্মিন্নিদং প্ৰোতমশেষমোতং
পটো যথা তন্তুৱিতানসংস্থঃ ।
য এষ সংসাৰতৰুঃ পুৰাণঃ
কৰ্মাত্মকঃ পুষ্পফলে প্ৰসূতে ॥ ২১ ॥
পটো যথা তন্তুৱিতানসংস্থঃ ।
য এষ সংসাৰতৰুঃ পুৰাণঃ
কৰ্মাত্মকঃ পুষ্পফলে প্ৰসূতে ॥ ২১ ॥
দ্ৱে অস্য বীজে শতমূলস্ত্ৰিনালঃ
পঞ্চস্কন্ধঃ পঞ্চৰসপ্ৰসূতিঃ ।
দশৈকশাখো দ্ৱিসুপৰ্ণনীড-
স্ত্ৰিৱল্কলো দ্ৱিফলোঽৰ্কং প্ৰৱিষ্টঃ ॥ ২২ ॥
পঞ্চস্কন্ধঃ পঞ্চৰসপ্ৰসূতিঃ ।
দশৈকশাখো দ্ৱিসুপৰ্ণনীড-
স্ত্ৰিৱল্কলো দ্ৱিফলোঽৰ্কং প্ৰৱিষ্টঃ ॥ ২২ ॥
অদন্তি চৈকং ফলমস্য গৃধ্ৰা
গ্ৰামেচৰা একমৰণ্যৱাসাঃ ।
হংসা য একং বহুৰূপমিজ্যৈ-
ৰ্মাযামযং ৱেদ স ৱেদ ৱেদম্ ॥ ২৩ ॥
গ্ৰামেচৰা একমৰণ্যৱাসাঃ ।
হংসা য একং বহুৰূপমিজ্যৈ-
ৰ্মাযামযং ৱেদ স ৱেদ ৱেদম্ ॥ ২৩ ॥
এৱং গুৰূপাসনযৈকভক্ত্যা
ৱিদ্যাকুঠাৰেণ শিতেন ধীৰঃ ।
ৱিৱৃশ্চ্য জীৱাশযমপ্ৰমত্তঃ
সম্পদ্য চাত্মানমথ ত্যজাস্ত্ৰম্ ॥ ২৪ ॥
ৱিদ্যাকুঠাৰেণ শিতেন ধীৰঃ ।
ৱিৱৃশ্চ্য জীৱাশযমপ্ৰমত্তঃ
সম্পদ্য চাত্মানমথ ত্যজাস্ত্ৰম্ ॥ ২৪ ॥
গুণেষ্ৱাৱিশতে চেতো গুণাশ্চেতসি চ প্ৰজাঃ ।
জীৱস্য দেহ উভযং গুণাশ্চেতো মদাত্মনঃ
জীৱস্য দেহ উভযং গুণাশ্চেতো মদাত্মনঃ
গুণেষু চাৱিশচ্চিত্তমভীক্ষ্ণং গুণসেৱযা ।
গুণাশ্চ চিত্তপ্ৰভৱা মদ্ৰূপ উভযং ত্যজেত্
গুণাশ্চ চিত্তপ্ৰভৱা মদ্ৰূপ উভযং ত্যজেত্
জাগ্ৰত্স্ৱপ্নঃ সুষুপ্তং চ গুণতো বুদ্ধিৱৃত্তযঃ ।
তাসাং ৱিলক্ষণো জীৱঃ সাক্ষিত্ৱেন ৱিনিশ্চিতঃ
তাসাং ৱিলক্ষণো জীৱঃ সাক্ষিত্ৱেন ৱিনিশ্চিতঃ
যৰ্হি সংসৃতিবন্ধোঽযমাত্মনো গুণৱৃত্তিদঃ ।
মযি তুৰ্যে স্থিতো জহ্যাত্ত্যাগস্তদ্গুণচেতসাম্
মযি তুৰ্যে স্থিতো জহ্যাত্ত্যাগস্তদ্গুণচেতসাম্
অহঙ্কাৰকৃতং বন্ধমাত্মনোঽৰ্থৱিপৰ্যযম্ ।
ৱিদ্ৱান্ নিৰ্ৱিদ্য সংসাৰচিন্তাং তুৰ্যে স্থিতস্ত্যজেত্
ৱিদ্ৱান্ নিৰ্ৱিদ্য সংসাৰচিন্তাং তুৰ্যে স্থিতস্ত্যজেত্
যাৱন্নানাৰ্থধীঃ পুংসো ন নিৱৰ্তেত যুক্তিভিঃ ।
জাগৰ্ত্যপি স্ৱপন্নজ্ঞঃ স্ৱপ্নে জাগৰণং যথা
জাগৰ্ত্যপি স্ৱপন্নজ্ঞঃ স্ৱপ্নে জাগৰণং যথা
অসত্ত্ৱাদাত্মনোঽন্যেষাং ভাৱানাং তত্কৃতা ভিদা ।
গতযো হেতৱশ্চাস্য মৃষা স্ৱপ্নদৃশো যথা
গতযো হেতৱশ্চাস্য মৃষা স্ৱপ্নদৃশো যথা
যো জাগৰে বহিৰনুক্ষণধৰ্মিণোঽৰ্থান্
ভুঙ্ক্তে সমস্তকৰণৈৰ্হৃদি তত্সদৃক্ষান্ ।
স্ৱপ্নে সুষুপ্ত উপসংহৰতে স একঃ
স্মৃত্যন্ৱযাত্ত্ৰিগুণৱৃত্তিদৃগিন্দ্ৰিযেশঃ
ভুঙ্ক্তে সমস্তকৰণৈৰ্হৃদি তত্সদৃক্ষান্ ।
স্ৱপ্নে সুষুপ্ত উপসংহৰতে স একঃ
স্মৃত্যন্ৱযাত্ত্ৰিগুণৱৃত্তিদৃগিন্দ্ৰিযেশঃ
এৱং ৱিমৃশ্য গুণতো মনসস্ত্ৰ্যৱস্থা
মন্মাযযা মযি কৃতা ইতি নিশ্চিতাৰ্থাঃ ।
সঞ্ছিদ্য হাৰ্দমনুমানসদুক্তিতীক্ষ্ণ-
জ্ঞানাসিনা ভজত মাখিলসংশযাধিম্
মন্মাযযা মযি কৃতা ইতি নিশ্চিতাৰ্থাঃ ।
সঞ্ছিদ্য হাৰ্দমনুমানসদুক্তিতীক্ষ্ণ-
জ্ঞানাসিনা ভজত মাখিলসংশযাধিম্
ঈক্ষেত ৱিভ্ৰমমিদং মনসো ৱিলাসং
দৃষ্টং ৱিনষ্টমতিলোলমলাতচক্ৰম্ ।
ৱিজ্ঞানমেকমুৰুধেৱ ৱিভাতি মাযা
স্ৱপ্নস্ত্ৰিধা গুণৱিসৰ্গকৃতো ৱিকল্পঃ
দৃষ্টং ৱিনষ্টমতিলোলমলাতচক্ৰম্ ।
ৱিজ্ঞানমেকমুৰুধেৱ ৱিভাতি মাযা
স্ৱপ্নস্ত্ৰিধা গুণৱিসৰ্গকৃতো ৱিকল্পঃ
দৃষ্টিং ততঃ প্ৰতিনিৱৰ্ত্য নিৱৃত্ততৃষ্ণ-
স্তূষ্ণীং ভৱেন্নিজসুখানুভৱো নিৰীহঃ ।
সন্দৃশ্যতে ক্ৱ চ যদীদমৱস্তুবুদ্ধ্যা
ত্যক্তং ভ্ৰমায ন ভৱেত্স্মৃতিৰানিপাতাত্
স্তূষ্ণীং ভৱেন্নিজসুখানুভৱো নিৰীহঃ ।
সন্দৃশ্যতে ক্ৱ চ যদীদমৱস্তুবুদ্ধ্যা
ত্যক্তং ভ্ৰমায ন ভৱেত্স্মৃতিৰানিপাতাত্
দেহং চ নশ্ৱৰমৱস্থিতমুত্থিতং ৱা
সিদ্ধো ন পশ্যতি যতোঽধ্যগমত্স্ৱৰূপম্ ।
দৈৱাদপেতমুত দৈৱৱশাদুপেতং
ৱাসো যথা পৰিকৃতং মদিৰামদান্ধঃ
সিদ্ধো ন পশ্যতি যতোঽধ্যগমত্স্ৱৰূপম্ ।
দৈৱাদপেতমুত দৈৱৱশাদুপেতং
ৱাসো যথা পৰিকৃতং মদিৰামদান্ধঃ
দেহোঽপি দৈৱৱশগঃ খলু কৰ্ম যাৱত্
স্ৱাৰম্ভকং প্ৰতিসমীক্ষত এৱ সাসুঃ ।
তং স প্ৰপঞ্চমধিৰূঢসমাধিযোগঃ
স্ৱাপ্নং পুনৰ্ন ভজতে প্ৰতিবুদ্ধৱস্তুঃ
স্ৱাৰম্ভকং প্ৰতিসমীক্ষত এৱ সাসুঃ ।
তং স প্ৰপঞ্চমধিৰূঢসমাধিযোগঃ
স্ৱাপ্নং পুনৰ্ন ভজতে প্ৰতিবুদ্ধৱস্তুঃ
মযৈতদুক্তং ৱো ৱিপ্ৰা গুহ্যং যত্সাঙ্খ্যযোগযোঃ ।
জানীত মাঽঽগতং যজ্ঞং যুষ্মদ্ধৰ্মৱিৱক্ষযা
জানীত মাঽঽগতং যজ্ঞং যুষ্মদ্ধৰ্মৱিৱক্ষযা
অহং যোগস্য সাঙ্খ্যস্য সত্যস্যৰ্তস্য তেজসঃ ।
পৰাযণং দ্ৱিজশ্ৰেষ্ঠাঃ শ্ৰিযঃকীৰ্তেৰ্দমস্য চ
পৰাযণং দ্ৱিজশ্ৰেষ্ঠাঃ শ্ৰিযঃকীৰ্তেৰ্দমস্য চ
মাং ভজন্তি গুণাঃ সৰ্ৱে নিৰ্গুণং নিৰপেক্ষকম্ ।
সুহৃদং প্ৰিযমাত্মানং সাম্যাসঙ্গাদযোগুণাঃ
সুহৃদং প্ৰিযমাত্মানং সাম্যাসঙ্গাদযোগুণাঃ
ইতি মে ছিন্নসন্দেহা মুনযঃ সনকাদযঃ ।
সভাজযিত্ৱা পৰযা ভক্ত্যাগৃণত সংস্তৱৈঃ
সভাজযিত্ৱা পৰযা ভক্ত্যাগৃণত সংস্তৱৈঃ
তৈৰহং পূজিতঃ সম্যক্ সংস্তুতঃ পৰমৰ্ষিভিঃ ।
প্ৰত্যেযায স্ৱকং ধাম পশ্যতঃ পৰমেষ্ঠিনঃ
প্ৰত্যেযায স্ৱকং ধাম পশ্যতঃ পৰমেষ্ঠিনঃ