śrī-bhagavān uvāca
na rodhayati māṁ yogo
na sāṅkhyaṁ dharma eva ca
na svādhyāyas tapas tyāgo
neṣṭā-pūrtaṁ na dakṣiṇā
na rodhayati māṁ yogo
na sāṅkhyaṁ dharma eva ca
na svādhyāyas tapas tyāgo
neṣṭā-pūrtaṁ na dakṣiṇā
vratāni yajñaś chandāṁsi
tīrthāni niyamā yamāḥ
yathāvarundhe sat-saṅgaḥ
sarva-saṅgāpaho hi mām
tīrthāni niyamā yamāḥ
yathāvarundhe sat-saṅgaḥ
sarva-saṅgāpaho hi mām
sat-saṅgena hi daiteyā
yātudhānā mṛgāḥ khagāḥ
gandharvāpsaraso nāgāḥ
siddhāś cāraṇa-guhyakāḥ
yātudhānā mṛgāḥ khagāḥ
gandharvāpsaraso nāgāḥ
siddhāś cāraṇa-guhyakāḥ
vidyādharā manuṣyeṣu
vaiśyāḥ śūdrāḥ striyo ’ntya-jāḥ
rajas-tamaḥ-prakṛtayas
tasmiṁs tasmin yuge yuge
vaiśyāḥ śūdrāḥ striyo ’ntya-jāḥ
rajas-tamaḥ-prakṛtayas
tasmiṁs tasmin yuge yuge
bahavo mat-padaṁ prāptās
tvāṣṭra-kāyādhavādayaḥ
vṛṣaparvā balir bāṇo
mayaś cātha vibhīṣaṇaḥ
tvāṣṭra-kāyādhavādayaḥ
vṛṣaparvā balir bāṇo
mayaś cātha vibhīṣaṇaḥ
sugrīvo hanumān ṛkṣo
gajo gṛdhro vaṇikpathaḥ
vyādhaḥ kubjā vraje gopyo
yajña-patnyas tathāpare
gajo gṛdhro vaṇikpathaḥ
vyādhaḥ kubjā vraje gopyo
yajña-patnyas tathāpare
te nādhīta-śruti-gaṇā
nopāsita-mahattamāḥ
avratātapta-tapasaḥ
mat-saṅgān mām upāgatāḥ
nopāsita-mahattamāḥ
avratātapta-tapasaḥ
mat-saṅgān mām upāgatāḥ
kevalena hi bhāvena
gopyo gāvo nagā mṛgāḥ
ye ’nye mūḍha-dhiyo nāgāḥ
siddhā mām īyur añjasā
gopyo gāvo nagā mṛgāḥ
ye ’nye mūḍha-dhiyo nāgāḥ
siddhā mām īyur añjasā
yaṁ na yogena sāṅkhyena
dāna-vrata-tapo-’dhvaraiḥ
vyākhyā-svādhyāya-sannyāsaiḥ
prāpnuyād yatnavān api
dāna-vrata-tapo-’dhvaraiḥ
vyākhyā-svādhyāya-sannyāsaiḥ
prāpnuyād yatnavān api
rāmeṇa sārdhaṁ mathurāṁ praṇīte
śvāphalkinā mayy anurakta-cittāḥ
vigāḍha-bhāvena na me viyoga-
tīvrādhayo ’nyaṁ dadṛśuḥ sukhāya
śvāphalkinā mayy anurakta-cittāḥ
vigāḍha-bhāvena na me viyoga-
tīvrādhayo ’nyaṁ dadṛśuḥ sukhāya
tās tāḥ kṣapāḥ preṣṭhatamena nītā
mayaiva vṛndāvana-gocareṇa
kṣaṇārdha-vat tāḥ punar aṅga tāsāṁ
hīnā mayā kalpa-samā babhūvuḥ
mayaiva vṛndāvana-gocareṇa
kṣaṇārdha-vat tāḥ punar aṅga tāsāṁ
hīnā mayā kalpa-samā babhūvuḥ
tā nāvidan mayy anuṣaṅga-baddha-
dhiyaḥ svam ātmānam adas tathedam
yathā samādhau munayo ’bdhi-toye
nadyaḥ praviṣṭā iva nāma-rūpe
dhiyaḥ svam ātmānam adas tathedam
yathā samādhau munayo ’bdhi-toye
nadyaḥ praviṣṭā iva nāma-rūpe
mat-kāmā ramaṇaṁ jāram
asvarūpa-vido ’balāḥ
brahma māṁ paramaṁ prāpuḥ
saṅgāc chata-sahasraśaḥ
asvarūpa-vido ’balāḥ
brahma māṁ paramaṁ prāpuḥ
saṅgāc chata-sahasraśaḥ
tasmāt tvam uddhavotsṛjya
codanāṁ praticodanām
pravṛttiṁ ca nivṛttiṁ ca
śrotavyaṁ śrutam eva ca
codanāṁ praticodanām
pravṛttiṁ ca nivṛttiṁ ca
śrotavyaṁ śrutam eva ca
mām ekam eva śaraṇam
ātmānaṁ sarva-dehinām
yāhi sarvātma-bhāvena
mayā syā hy akuto-bhayaḥ
ātmānaṁ sarva-dehinām
yāhi sarvātma-bhāvena
mayā syā hy akuto-bhayaḥ
śrī-uddhava uvāca
saṁśayaḥ śṛṇvato vācaṁ
tava yogeśvareśvara
na nivartata ātma-stho
yena bhrāmyati me manaḥ
saṁśayaḥ śṛṇvato vācaṁ
tava yogeśvareśvara
na nivartata ātma-stho
yena bhrāmyati me manaḥ
śrī-bhagavān uvāca
sa eṣa jīvo vivara-prasūtiḥ
prāṇena ghoṣeṇa guhāṁ praviṣṭaḥ
mano-mayaṁ sūkṣmam upetya rūpaṁ
mātrā svaro varṇa iti sthaviṣṭhaḥ
sa eṣa jīvo vivara-prasūtiḥ
prāṇena ghoṣeṇa guhāṁ praviṣṭaḥ
mano-mayaṁ sūkṣmam upetya rūpaṁ
mātrā svaro varṇa iti sthaviṣṭhaḥ
yathānalaḥ khe ’nila-bandhur uṣmā
balena dāruṇy adhimathyamānaḥ
aṇuḥ prajāto haviṣā samedhate
tathaiva me vyaktir iyaṁ hi vāṇī
balena dāruṇy adhimathyamānaḥ
aṇuḥ prajāto haviṣā samedhate
tathaiva me vyaktir iyaṁ hi vāṇī
evaṁ gadiḥ karma gatir visargo
ghrāṇo raso dṛk sparśaḥ śrutiś ca
saṅkalpa-vijñānam athābhimānaḥ
sūtraṁ rajaḥ-sattva-tamo-vikāraḥ
ghrāṇo raso dṛk sparśaḥ śrutiś ca
saṅkalpa-vijñānam athābhimānaḥ
sūtraṁ rajaḥ-sattva-tamo-vikāraḥ
ayaṁ hi jīvas tri-vṛd abja-yonir
avyakta eko vayasā sa ādyaḥ
viśliṣṭa-śaktir bahudheva bhāti
bījāni yoniṁ pratipadya yadvat
avyakta eko vayasā sa ādyaḥ
viśliṣṭa-śaktir bahudheva bhāti
bījāni yoniṁ pratipadya yadvat
yasminn idaṁ protam aśeṣam otaṁ
paṭo yathā tantu-vitāna-saṁsthaḥ
ya eṣa saṁsāra-taruḥ purāṇaḥ
karmātmakaḥ puṣpa-phale prasūte
paṭo yathā tantu-vitāna-saṁsthaḥ
ya eṣa saṁsāra-taruḥ purāṇaḥ
karmātmakaḥ puṣpa-phale prasūte
dve asya bīje śata-mūlas tri-nālaḥ
pañca-skandhaḥ pañca-rasa-prasūtiḥ
daśaika-śākho dvi-suparṇa-nīḍas
tri-valkalo dvi-phalo ’rkaṁ praviṣṭaḥ
pañca-skandhaḥ pañca-rasa-prasūtiḥ
daśaika-śākho dvi-suparṇa-nīḍas
tri-valkalo dvi-phalo ’rkaṁ praviṣṭaḥ
adanti caikaṁ phalam asya gṛdhrā
grāme-carā ekam araṇya-vāsāḥ
haṁsā ya ekaṁ bahu-rūpam ijyair
māyā-mayaṁ veda sa veda vedam
grāme-carā ekam araṇya-vāsāḥ
haṁsā ya ekaṁ bahu-rūpam ijyair
māyā-mayaṁ veda sa veda vedam
evaṁ gurūpāsanayaika-bhaktyā
vidyā-kuṭhāreṇa śitena dhīraḥ
vivṛścya jīvāśayam apramattaḥ
sampadya cātmānam atha tyajāstram
vidyā-kuṭhāreṇa śitena dhīraḥ
vivṛścya jīvāśayam apramattaḥ
sampadya cātmānam atha tyajāstram
guṇeṣvāviśate ceto guṇāścetasi ca prajāḥ .
jīvasya deha ubhayaṁ guṇāśceto madātmanaḥ
jīvasya deha ubhayaṁ guṇāśceto madātmanaḥ
guṇeṣu cāviśaccittamabhīkṣṇaṁ guṇasevayā .
guṇāśca cittaprabhavā madrūpa ubhayaṁ tyajet
guṇāśca cittaprabhavā madrūpa ubhayaṁ tyajet
jāgratsvapnaḥ suṣuptaṁ ca guṇato buddhivṛttayaḥ .
tāsāṁ vilakṣaṇo jīvaḥ sākṣitvena viniścitaḥ
tāsāṁ vilakṣaṇo jīvaḥ sākṣitvena viniścitaḥ
yarhi saṁsṛtibandho'yamātmano guṇavṛttidaḥ .
mayi turye sthito jahyāttyāgastadguṇacetasām
mayi turye sthito jahyāttyāgastadguṇacetasām
ahaṅkārakṛtaṁ bandhamātmano'rthaviparyayam .
vidvān nirvidya saṁsāracintāṁ turye sthitastyajet
vidvān nirvidya saṁsāracintāṁ turye sthitastyajet
yāvannānārthadhīḥ puṁso na nivarteta yuktibhiḥ .
jāgartyapi svapannajñaḥ svapne jāgaraṇaṁ yathā
jāgartyapi svapannajñaḥ svapne jāgaraṇaṁ yathā
asattvādātmano'nyeṣāṁ bhāvānāṁ tatkṛtā bhidā .
gatayo hetavaścāsya mṛṣā svapnadṛśo yathā
gatayo hetavaścāsya mṛṣā svapnadṛśo yathā
yo jāgare bahiranukṣaṇadharmiṇo'rthān
bhuṅkte samastakaraṇairhṛdi tatsadṛkṣān .
svapne suṣupta upasaṁharate sa ekaḥ
smṛtyanvayāttriguṇavṛttidṛgindriyeśaḥ
bhuṅkte samastakaraṇairhṛdi tatsadṛkṣān .
svapne suṣupta upasaṁharate sa ekaḥ
smṛtyanvayāttriguṇavṛttidṛgindriyeśaḥ
evaṁ vimṛśya guṇato manasastryavasthā
manmāyayā mayi kṛtā iti niścitārthāḥ .
sañchidya hārdamanumānasaduktitīkṣṇa-
jñānāsinā bhajata mākhilasaṁśayādhim
manmāyayā mayi kṛtā iti niścitārthāḥ .
sañchidya hārdamanumānasaduktitīkṣṇa-
jñānāsinā bhajata mākhilasaṁśayādhim
īkṣeta vibhramamidaṁ manaso vilāsaṁ
dṛṣṭaṁ vinaṣṭamatilolamalātacakram .
vijñānamekamurudheva vibhāti māyā
svapnastridhā guṇavisargakṛto vikalpaḥ
dṛṣṭaṁ vinaṣṭamatilolamalātacakram .
vijñānamekamurudheva vibhāti māyā
svapnastridhā guṇavisargakṛto vikalpaḥ
dṛṣṭiṁ tataḥ pratinivartya nivṛttatṛṣṇa-
stūṣṇīṁ bhavennijasukhānubhavo nirīhaḥ .
sandṛśyate kva ca yadīdamavastubuddhyā
tyaktaṁ bhramāya na bhavetsmṛtirānipātāt
stūṣṇīṁ bhavennijasukhānubhavo nirīhaḥ .
sandṛśyate kva ca yadīdamavastubuddhyā
tyaktaṁ bhramāya na bhavetsmṛtirānipātāt
dehaṁ ca naśvaramavasthitamutthitaṁ vā
siddho na paśyati yato'dhyagamatsvarūpam .
daivādapetamuta daivavaśādupetaṁ
vāso yathā parikṛtaṁ madirāmadāndhaḥ
siddho na paśyati yato'dhyagamatsvarūpam .
daivādapetamuta daivavaśādupetaṁ
vāso yathā parikṛtaṁ madirāmadāndhaḥ
deho'pi daivavaśagaḥ khalu karma yāvat
svārambhakaṁ pratisamīkṣata eva sāsuḥ .
taṁ sa prapañcamadhirūḍhasamādhiyogaḥ
svāpnaṁ punarna bhajate pratibuddhavastuḥ
svārambhakaṁ pratisamīkṣata eva sāsuḥ .
taṁ sa prapañcamadhirūḍhasamādhiyogaḥ
svāpnaṁ punarna bhajate pratibuddhavastuḥ
mayaitaduktaṁ vo viprā guhyaṁ yatsāṅkhyayogayoḥ .
jānīta mā''gataṁ yajñaṁ yuṣmaddharmavivakṣayā
jānīta mā''gataṁ yajñaṁ yuṣmaddharmavivakṣayā
ahaṁ yogasya sāṅkhyasya satyasyartasya tejasaḥ .
parāyaṇaṁ dvijaśreṣṭhāḥ śriyaḥkīrterdamasya ca
parāyaṇaṁ dvijaśreṣṭhāḥ śriyaḥkīrterdamasya ca
māṁ bhajanti guṇāḥ sarve nirguṇaṁ nirapekṣakam .
suhṛdaṁ priyamātmānaṁ sāmyāsaṅgādayoguṇāḥ
suhṛdaṁ priyamātmānaṁ sāmyāsaṅgādayoguṇāḥ
iti me chinnasandehā munayaḥ sanakādayaḥ .
sabhājayitvā parayā bhaktyāgṛṇata saṁstavaiḥ
sabhājayitvā parayā bhaktyāgṛṇata saṁstavaiḥ
tairahaṁ pūjitaḥ samyak saṁstutaḥ paramarṣibhiḥ .
pratyeyāya svakaṁ dhāma paśyataḥ parameṣṭhinaḥ
pratyeyāya svakaṁ dhāma paśyataḥ parameṣṭhinaḥ