śrī-uddhava uvāca
tvaṁ brahma paramaṁ sākṣād
anādy-antam apāvṛtam
sarveṣām api bhāvānāṁ
trāṇa-sthity-apyayodbhavaḥ
tvaṁ brahma paramaṁ sākṣād
anādy-antam apāvṛtam
sarveṣām api bhāvānāṁ
trāṇa-sthity-apyayodbhavaḥ
uccāvaceṣu bhūteṣu
durjñeyam akṛtātmabhiḥ
upāsate tvāṁ bhagavan
yāthā-tathyena brāhmaṇāḥ
durjñeyam akṛtātmabhiḥ
upāsate tvāṁ bhagavan
yāthā-tathyena brāhmaṇāḥ
yeṣu yeṣu ca bhūteṣu
bhaktyā tvāṁ paramarṣayaḥ
upāsīnāḥ prapadyante
saṁsiddhiṁ tad vadasva me
bhaktyā tvāṁ paramarṣayaḥ
upāsīnāḥ prapadyante
saṁsiddhiṁ tad vadasva me
gūḍhaś carasi bhūtātmā
bhūtānāṁ bhūta-bhāvana
na tvāṁ paśyanti bhūtāni
paśyantaṁ mohitāni te
bhūtānāṁ bhūta-bhāvana
na tvāṁ paśyanti bhūtāni
paśyantaṁ mohitāni te
yāḥ kāś ca bhūmau divi vai rasāyāṁ
vibhūtayo dikṣu mahā-vibhūte
tā mahyam ākhyāhy anubhāvitās te
namāmi te tīrtha-padāṅghri-padmam
vibhūtayo dikṣu mahā-vibhūte
tā mahyam ākhyāhy anubhāvitās te
namāmi te tīrtha-padāṅghri-padmam
śrī-bhagavān uvāca
evam etad ahaṁ pṛṣṭaḥ
praśnaṁ praśna-vidāṁ vara
yuyutsunā vinaśane
sapatnair arjunena vai
evam etad ahaṁ pṛṣṭaḥ
praśnaṁ praśna-vidāṁ vara
yuyutsunā vinaśane
sapatnair arjunena vai
jñātvā jñāti-vadhaṁ garhyam
adharmaṁ rājya-hetukam
tato nivṛtto hantāhaṁ
hato ’yam iti laukikaḥ
adharmaṁ rājya-hetukam
tato nivṛtto hantāhaṁ
hato ’yam iti laukikaḥ
sa tadā puruṣa-vyāghro
yuktyā me pratibodhitaḥ
abhyabhāṣata mām evaṁ
yathā tvaṁ raṇa-mūrdhani
yuktyā me pratibodhitaḥ
abhyabhāṣata mām evaṁ
yathā tvaṁ raṇa-mūrdhani
aham ātmoddhavāmīṣāṁ
bhūtānāṁ suhṛd īśvaraḥ
ahaṁ sarvāṇi bhūtāni
teṣāṁ sthity-udbhavāpyayaḥ
bhūtānāṁ suhṛd īśvaraḥ
ahaṁ sarvāṇi bhūtāni
teṣāṁ sthity-udbhavāpyayaḥ
ahaṁ gatir gatimatāṁ
kālaḥ kalayatām aham
gunāṇāṁ cāpy ahaṁ sāmyaṁ
guṇiny autpattiko guṇaḥ
kālaḥ kalayatām aham
gunāṇāṁ cāpy ahaṁ sāmyaṁ
guṇiny autpattiko guṇaḥ
guṇinām apy ahaṁ sūtraṁ
mahatāṁ ca mahān aham
sūkṣmāṇām apy ahaṁ jīvo
durjayānām ahaṁ manaḥ
mahatāṁ ca mahān aham
sūkṣmāṇām apy ahaṁ jīvo
durjayānām ahaṁ manaḥ
hiraṇyagarbho vedānāṁ
mantrāṇāṁ praṇavas tri-vṛt
akṣarāṇām a-kāro ’smi
padāni cchandasām aham
mantrāṇāṁ praṇavas tri-vṛt
akṣarāṇām a-kāro ’smi
padāni cchandasām aham
indro ’haṁ sarva-devānāṁ
vasūnām asmi havya-vāṭ
ādityānām ahaṁ viṣṇū
rudrāṇāṁ nīla-lohitaḥ
vasūnām asmi havya-vāṭ
ādityānām ahaṁ viṣṇū
rudrāṇāṁ nīla-lohitaḥ
brahmarṣīṇāṁ bhṛgur ahaṁ
rājarṣīṇām ahaṁ manuḥ
devarṣīṇāṁ nārado ’haṁ
havirdhāny asmi dhenuṣu
rājarṣīṇām ahaṁ manuḥ
devarṣīṇāṁ nārado ’haṁ
havirdhāny asmi dhenuṣu
siddheśvarāṇāṁ kapilaḥ
suparṇo ’haṁ patatriṇām
prajāpatīnāṁ dakṣo ’haṁ
pitṝṇām aham aryamā
suparṇo ’haṁ patatriṇām
prajāpatīnāṁ dakṣo ’haṁ
pitṝṇām aham aryamā
māṁ viddhy uddhava daityānāṁ
prahlādam asureśvaram
somaṁ nakṣatrauṣadhīnāṁ
dhaneśaṁ yakṣa-rakṣasām
prahlādam asureśvaram
somaṁ nakṣatrauṣadhīnāṁ
dhaneśaṁ yakṣa-rakṣasām
airāvataṁ gajendrāṇāṁ
yādasāṁ varuṇaṁ prabhum
tapatāṁ dyumatāṁ sūryaṁ
manuṣyāṇāṁ ca bhū-patim
yādasāṁ varuṇaṁ prabhum
tapatāṁ dyumatāṁ sūryaṁ
manuṣyāṇāṁ ca bhū-patim
uccaiḥśravās turaṅgāṇāṁ
dhātūnām asmi kāñcanam
yamaḥ saṁyamatāṁ cāham
sarpāṇām asmi vāsukiḥ
dhātūnām asmi kāñcanam
yamaḥ saṁyamatāṁ cāham
sarpāṇām asmi vāsukiḥ
nāgendrāṇām ananto ’haṁ
mṛgendraḥ śṛṅgi-daṁṣṭriṇām
āśramāṇām ahaṁ turyo
varṇānāṁ prathamo ’nagha
mṛgendraḥ śṛṅgi-daṁṣṭriṇām
āśramāṇām ahaṁ turyo
varṇānāṁ prathamo ’nagha
tīrthānāṁ srotasāṁ gaṅgā
samudraḥ sarasām aham
āyudhānāṁ dhanur ahaṁ
tripura-ghno dhanuṣmatām
samudraḥ sarasām aham
āyudhānāṁ dhanur ahaṁ
tripura-ghno dhanuṣmatām
dhiṣṇyānām asmy ahaṁ merur
gahanānāṁ himālayaḥ
vanaspatīnām aśvattha
oṣadhīnām ahaṁ yavaḥ
gahanānāṁ himālayaḥ
vanaspatīnām aśvattha
oṣadhīnām ahaṁ yavaḥ
purodhasāṁ vasiṣṭho ’haṁ
brahmiṣṭhānāṁ bṛhaspatiḥ
skando ’haṁ sarva-senānyām
agraṇyāṁ bhagavān ajaḥ
brahmiṣṭhānāṁ bṛhaspatiḥ
skando ’haṁ sarva-senānyām
agraṇyāṁ bhagavān ajaḥ
yajñānāṁ brahma-yajño ’haṁ
vratānām avihiṁsanam
vāyv-agny-arkāmbu-vāg-ātmā
śucīnām apy ahaṁ śuciḥ
vratānām avihiṁsanam
vāyv-agny-arkāmbu-vāg-ātmā
śucīnām apy ahaṁ śuciḥ
yogānām ātma-saṁrodho
mantro ’smi vijigīṣatām
ānvīkṣikī kauśalānāṁ
vikalpaḥ khyāti-vādinām
mantro ’smi vijigīṣatām
ānvīkṣikī kauśalānāṁ
vikalpaḥ khyāti-vādinām
strīṇāṁ tu śatarūpāhaṁ
puṁsāṁ svāyambhuvo manuḥ
nārāyaṇo munīnāṁ ca
kumāro brahmacāriṇām
puṁsāṁ svāyambhuvo manuḥ
nārāyaṇo munīnāṁ ca
kumāro brahmacāriṇām
dharmāṇām asmi sannyāsaḥ
kṣemāṇām abahir-matiḥ
guhyānāṁ su-nṛtaṁ maunaṁ
mithunānām ajas tv aham
kṣemāṇām abahir-matiḥ
guhyānāṁ su-nṛtaṁ maunaṁ
mithunānām ajas tv aham
saṁvatsaro ’smy animiṣām
ṛtūnāṁ madhu-mādhavau
māsānāṁ mārgaśīrṣo ’haṁ
nakṣatrāṇāṁ tathābhijit
ṛtūnāṁ madhu-mādhavau
māsānāṁ mārgaśīrṣo ’haṁ
nakṣatrāṇāṁ tathābhijit
ahaṁ yugānāṁ ca kṛtaṁ
dhīrāṇāṁ devalo ’sitaḥ
dvaipāyano ’smi vyāsānāṁ
kavīnāṁ kāvya ātmavān
dhīrāṇāṁ devalo ’sitaḥ
dvaipāyano ’smi vyāsānāṁ
kavīnāṁ kāvya ātmavān
vāsudevo bhagavatāṁ
tvaṁ tu bhāgavateṣv aham
kimpuruṣānāṁ hanumān
vidyādhrāṇāṁ sudarśanaḥ
tvaṁ tu bhāgavateṣv aham
kimpuruṣānāṁ hanumān
vidyādhrāṇāṁ sudarśanaḥ
ratnānāṁ padma-rāgo ’smi
padma-kośaḥ su-peśasām
kuśo ’smi darbha-jātīnāṁ
gavyam ājyaṁ haviḥṣv aham
padma-kośaḥ su-peśasām
kuśo ’smi darbha-jātīnāṁ
gavyam ājyaṁ haviḥṣv aham
vyavasāyinām ahaṁ lakṣmīḥ
kitavānāṁ chala-grahaḥ
titikṣāsmi titikṣūṇāṁ
sattvaṁ sattvavatām aham
kitavānāṁ chala-grahaḥ
titikṣāsmi titikṣūṇāṁ
sattvaṁ sattvavatām aham
ojaḥ saho balavatāṁ
karmāhaṁ viddhi sātvatām
sātvatāṁ nava-mūrtīnām
ādi-mūrtir ahaṁ parā
karmāhaṁ viddhi sātvatām
sātvatāṁ nava-mūrtīnām
ādi-mūrtir ahaṁ parā
viśvāvasuḥ pūrvacittir
gandharvāpsarasām aham
bhūdharāṇām ahaṁ sthairyaṁ
gandha-mātram ahaṁ bhuvaḥ
gandharvāpsarasām aham
bhūdharāṇām ahaṁ sthairyaṁ
gandha-mātram ahaṁ bhuvaḥ
apāṁ rasaś ca paramas
tejiṣṭhānāṁ vibhāvasuḥ
prabhā sūryendu-tārāṇāṁ
śabdo ’haṁ nabhasaḥ paraḥ
tejiṣṭhānāṁ vibhāvasuḥ
prabhā sūryendu-tārāṇāṁ
śabdo ’haṁ nabhasaḥ paraḥ
brahmaṇyānāṁ balir ahaṁ
vīrāṇām aham arjunaḥ
bhūtānāṁ sthitir utpattir
ahaṁ vai pratisaṅkramaḥ
vīrāṇām aham arjunaḥ
bhūtānāṁ sthitir utpattir
ahaṁ vai pratisaṅkramaḥ
gaty-ukty-utsargopādānam
ānanda-sparśa-lakṣanam
āsvāda-śruty-avaghrāṇam
ahaṁ sarvendriyendriyam
ānanda-sparśa-lakṣanam
āsvāda-śruty-avaghrāṇam
ahaṁ sarvendriyendriyam
pṛthivī vāyur ākāśa
āpo jyotir ahaṁ mahān
vikāraḥ puruṣo ’vyaktaṁ
rajaḥ sattvaṁ tamaḥ param
aham etat prasaṅkhyānaṁ
jñānaṁ tattva-viniścayaḥ
āpo jyotir ahaṁ mahān
vikāraḥ puruṣo ’vyaktaṁ
rajaḥ sattvaṁ tamaḥ param
aham etat prasaṅkhyānaṁ
jñānaṁ tattva-viniścayaḥ
mayeśvareṇa jīvena
guṇena guṇinā vinā
sarvātmanāpi sarveṇa
na bhāvo vidyate kvacit
guṇena guṇinā vinā
sarvātmanāpi sarveṇa
na bhāvo vidyate kvacit
saṅkhyānaṁ paramāṇūnāṁ
kālena kriyate mayā
na tathā me vibhūtīnāṁ
sṛjato ’ṇḍāni koṭiśaḥ
kālena kriyate mayā
na tathā me vibhūtīnāṁ
sṛjato ’ṇḍāni koṭiśaḥ
tejaḥ śrīḥ kīrtir aiśvaryaṁ
hrīs tyāgaḥ saubhagaṁ bhagaḥ
vīryaṁ titikṣā vijñānaṁ
yatra yatra sa me ’ṁśakaḥ
hrīs tyāgaḥ saubhagaṁ bhagaḥ
vīryaṁ titikṣā vijñānaṁ
yatra yatra sa me ’ṁśakaḥ
etās te kīrtitāḥ sarvāḥ
saṅkṣepeṇa vibhūtayaḥ
mano-vikārā evaite
yathā vācābhidhīyate
saṅkṣepeṇa vibhūtayaḥ
mano-vikārā evaite
yathā vācābhidhīyate
vācaṁ yaccha mano yaccha
prāṇān yacchedriyāṇi ca
ātmānam ātmanā yaccha
na bhūyaḥ kalpase ’dhvane
prāṇān yacchedriyāṇi ca
ātmānam ātmanā yaccha
na bhūyaḥ kalpase ’dhvane
yo vai vāṅ-manasī saṁyag
asaṁyacchan dhiyā yatiḥ
tasya vrataṁ tapo dānaṁ
sravaty āma-ghaṭāmbu-vat
asaṁyacchan dhiyā yatiḥ
tasya vrataṁ tapo dānaṁ
sravaty āma-ghaṭāmbu-vat
tasmād vaco manaḥ prāṇān
niyacchen mat-parāyaṇaḥ
mad-bhakti-yuktayā buddhyā
tataḥ parisamāpyate
niyacchen mat-parāyaṇaḥ
mad-bhakti-yuktayā buddhyā
tataḥ parisamāpyate
sarvāḥ samuddharedrājā piteva vyasanātprajāḥ .
ātmānamātmanā dhīro yathā gajapatirgajān
ātmānamātmanā dhīro yathā gajapatirgajān
evaṁvidho narapatirvimānenārkavarcasā .
vidhūyehāśubhaṁ kṛtsnamindreṇa saha modate
vidhūyehāśubhaṁ kṛtsnamindreṇa saha modate
sīdan vipro vaṇigvṛttyā paṇyairevāpadaṁ taret .
khaḍgena vā''padākrānto na śvavṛttyā kathañcana
khaḍgena vā''padākrānto na śvavṛttyā kathañcana
vaiśyavṛttyā tu rājanyo jīvenmṛgayayā''padi .
caredvā viprarūpeṇa na śvavṛttyā kathañcana
caredvā viprarūpeṇa na śvavṛttyā kathañcana
śūdravṛttiṁ bhajedvaiśyaḥ śūdraḥ kārukaṭakriyām .
kṛcchrānmukto na garhyeṇa vṛttiṁ lipseta karmaṇā
kṛcchrānmukto na garhyeṇa vṛttiṁ lipseta karmaṇā
vedādhyāyasvadhāsvāhā balyannādyairyathodayam .
devarṣipitṛbhūtāni madrūpāṇyanvahaṁ yajet
devarṣipitṛbhūtāni madrūpāṇyanvahaṁ yajet
yadṛcchayopapannena śuklenopārjitena vā .
dhanenāpīḍayan bhṛtyān nyāyenaivāharetkratūn
dhanenāpīḍayan bhṛtyān nyāyenaivāharetkratūn
kuṭumbeṣu na sajjeta na pramādyetkuṭumbyapi .
vipaścinnaśvaraṁ paśyedadṛṣṭamapi dṛṣṭavat
vipaścinnaśvaraṁ paśyedadṛṣṭamapi dṛṣṭavat
putradārāptabandhūnāṁ saṅgamaḥ pānthasaṅgamaḥ .
anudehaṁ viyantyete svapno nidrānugo yathā
anudehaṁ viyantyete svapno nidrānugo yathā
itthaṁ parimṛśan mukto gṛheṣvatithivadvasan .
na gṛhairanubadhyeta nirmamo nirahaṅkṛtaḥ
na gṛhairanubadhyeta nirmamo nirahaṅkṛtaḥ
karmabhirgṛhamedhīyairiṣṭvā māmeva bhaktimān .
tiṣṭhedvanaṁ vopaviśetprajāvān vā parivrajet
tiṣṭhedvanaṁ vopaviśetprajāvān vā parivrajet
yastvāsaktamatirgehe putravittaiṣaṇāturaḥ .
straiṇaḥ kṛpaṇadhīrmūḍho mamāhamiti badhyate
straiṇaḥ kṛpaṇadhīrmūḍho mamāhamiti badhyate
aho me pitarau vṛddhau bhāryā bālātmajātmajāḥ .
anāthā māmṛte dīnāḥ kathaṁ jīvanti duḥkhitāḥ
anāthā māmṛte dīnāḥ kathaṁ jīvanti duḥkhitāḥ
evaṁ gṛhāśayākṣiptahṛdayo mūḍhadhīrayam .
atṛptastānanudhyāyan mṛto'ndhaṁ viśate tamaḥ
atṛptastānanudhyāyan mṛto'ndhaṁ viśate tamaḥ