శ్రీఉద్ధవ ఉవాచ
త్వం బ్రహ్మ పరమం సాక్షాదనాద్యన్తమపావృతమ్ ।
సర్వేషామపి భావానాం త్రాణస్థిత్యప్యయోద్భవః ॥ ౧ ॥
త్వం బ్రహ్మ పరమం సాక్షాదనాద్యన్తమపావృతమ్ ।
సర్వేషామపి భావానాం త్రాణస్థిత్యప్యయోద్భవః ॥ ౧ ॥
ఉచ్చావచేషు భూతేషు దుర్జ్ఞేయమకృతాత్మభిః ।
ఉపాసతే త్వాం భగవన్ యాథాతథ్యేన బ్రాహ్మణాః ॥ ౨ ॥
ఉపాసతే త్వాం భగవన్ యాథాతథ్యేన బ్రాహ్మణాః ॥ ౨ ॥
యేషు యేషు చ భూతేషు భక్త్యా త్వాం పరమర్షయః ।
ఉపాసీనాః ప్రపద్యన్తే సంసిద్ధిం తద్ వదస్వ మే ॥ ౩ ॥
ఉపాసీనాః ప్రపద్యన్తే సంసిద్ధిం తద్ వదస్వ మే ॥ ౩ ॥
గూఢశ్చరసి భూతాత్మా భూతానాం భూతభావన ।
న త్వాం పశ్యన్తి భూతాని పశ్యన్తం మోహితాని తే ॥ ౪ ॥
న త్వాం పశ్యన్తి భూతాని పశ్యన్తం మోహితాని తే ॥ ౪ ॥
యాః కాశ్చ భూమౌ దివి వై రసాయాం
విభూతయో దిక్షు మహావిభూతే ।
తా మహ్యమాఖ్యాహ్యనుభావితాస్తే
నమామి తే తీర్థపదాఙ్ఘ్రిపద్మమ్ ॥ ౫ ॥
విభూతయో దిక్షు మహావిభూతే ।
తా మహ్యమాఖ్యాహ్యనుభావితాస్తే
నమామి తే తీర్థపదాఙ్ఘ్రిపద్మమ్ ॥ ౫ ॥
శ్రీభగవానువాచ
ఏవమేతదహం పృష్టః ప్రశ్నం ప్రశ్నవిదాం వర ।
యుయుత్సునా వినశనే సపత్నైరర్జునేన వై ॥ ౬ ॥
ఏవమేతదహం పృష్టః ప్రశ్నం ప్రశ్నవిదాం వర ।
యుయుత్సునా వినశనే సపత్నైరర్జునేన వై ॥ ౬ ॥
జ్ఞాత్వా జ్ఞాతివధం గర్హ్యమధర్మం రాజ్యహేతుకమ్ ।
తతో నివృత్తో హన్తాహం హతోఽయమితి లౌకికః ॥ ౭ ॥
తతో నివృత్తో హన్తాహం హతోఽయమితి లౌకికః ॥ ౭ ॥
స తదా పురుషవ్యాఘ్రో యుక్త్యా మే ప్రతిబోధితః ।
అభ్యభాషత మామేవం యథా త్వం రణమూర్ధని ॥ ౮ ॥
అభ్యభాషత మామేవం యథా త్వం రణమూర్ధని ॥ ౮ ॥
అహమాత్మోద్ధవామీషాం భూతానాం సుహృదీశ్వరః ।
అహం సర్వాణి భూతాని తేషాం స్థిత్యుద్భవాప్యయః ॥ ౯ ॥
అహం సర్వాణి భూతాని తేషాం స్థిత్యుద్భవాప్యయః ॥ ౯ ॥
అహం గతిర్గతిమతాం కాలః కలయతామహమ్ ।
గుణానాం చాప్యహం సామ్యం గుణిన్యౌత్పత్తికో గుణః ॥ ౧౦ ॥
గుణానాం చాప్యహం సామ్యం గుణిన్యౌత్పత్తికో గుణః ॥ ౧౦ ॥
గుణినామప్యహం సూత్రం మహతాం చ మహానహమ్ ।
సూక్ష్మాణామప్యహం జీవో దుర్జయానామహం మనః ॥ ౧౧ ॥
సూక్ష్మాణామప్యహం జీవో దుర్జయానామహం మనః ॥ ౧౧ ॥
హిరణ్యగర్భో వేదానాం మన్త్రాణాం ప్రణవస్త్రివృత్ ।
అక్షరాణామకారోఽస్మి పదానిచ్ఛన్దసామహమ్ ॥ ౧౨ ॥
అక్షరాణామకారోఽస్మి పదానిచ్ఛన్దసామహమ్ ॥ ౧౨ ॥
ఇన్ద్రోఽహం సర్వదేవానాం వసూనామస్మి హవ్యవాట్ ।
ఆదిత్యానామహం విష్ణూ రుద్రాణాం నీలలోహితః ॥ ౧౩ ॥
ఆదిత్యానామహం విష్ణూ రుద్రాణాం నీలలోహితః ॥ ౧౩ ॥
బ్రహ్మర్షీణాం భృగురహం రాజర్షీణామహం మనుః ।
దేవర్షీణాం నారదోఽహం హవిర్ధాన్యస్మి ధేనుషు ॥ ౧౪ ॥
దేవర్షీణాం నారదోఽహం హవిర్ధాన్యస్మి ధేనుషు ॥ ౧౪ ॥
సిద్ధేశ్వరాణాం కపిలః సుపర్ణోఽహం పతత్రిణామ్ ।
ప్రజాపతీనాం దక్షోఽహం పితృణామహమర్యమా ॥ ౧౫ ॥
ప్రజాపతీనాం దక్షోఽహం పితృణామహమర్యమా ॥ ౧౫ ॥
మాం విద్ధ్యుద్ధవ దైత్యానాం ప్రహ్లాదమసురేశ్వరమ్ ।
సోమం నక్షత్రౌషధీనాం ధనేశం యక్షరక్షసామ్ ॥ ౧౬ ॥
సోమం నక్షత్రౌషధీనాం ధనేశం యక్షరక్షసామ్ ॥ ౧౬ ॥
ఐరావతం గజేన్ద్రాణాం యాదసాం వరుణం ప్రభుమ్ ।
తపతాం ద్యుమతాం సూర్యం మనుష్యాణాం చ భూపతిమ్ ॥ ౧౭ ॥
తపతాం ద్యుమతాం సూర్యం మనుష్యాణాం చ భూపతిమ్ ॥ ౧౭ ॥
ఉచ్చైఃశ్రవాస్తురఙ్గాణాం ధాతూనామస్మి కాఞ్చనమ్ ।
యమః సంయమతాం చాహమ్ సర్పాణామస్మి వాసుకిః ॥ ౧౮ ॥
యమః సంయమతాం చాహమ్ సర్పాణామస్మి వాసుకిః ॥ ౧౮ ॥
నాగేన్ద్రాణామనన్తోఽహం మృగేన్ద్రః శృఙ్గిదంష్ట్రిణామ్ ।
ఆశ్రమాణామహం తుర్యో వర్ణానాం ప్రథమోఽనఘ ॥ ౧౯ ॥
ఆశ్రమాణామహం తుర్యో వర్ణానాం ప్రథమోఽనఘ ॥ ౧౯ ॥
తీర్థానాం స్రోతసాం గఙ్గా సముద్రః సరసామహమ్ ।
ఆయుధానాం ధనురహం త్రిపురఘ్నో ధనుష్మతామ్ ॥ ౨౦ ॥
ఆయుధానాం ధనురహం త్రిపురఘ్నో ధనుష్మతామ్ ॥ ౨౦ ॥
ధిష్ణ్యానామస్మ్యహం మేరుర్గహనానాం హిమాలయః ।
వనస్పతీనామశ్వత్థ ఓషధీనామహం యవః ॥ ౨౧ ॥
వనస్పతీనామశ్వత్థ ఓషధీనామహం యవః ॥ ౨౧ ॥
పురోధసాం వసిష్ఠోఽహం బ్రహ్మిష్ఠానాం బృహస్పతిః ।
స్కన్దోఽహం సర్వసేనాన్యామగ్రణ్యాం భగవానజః ॥ ౨౨ ॥
స్కన్దోఽహం సర్వసేనాన్యామగ్రణ్యాం భగవానజః ॥ ౨౨ ॥
యజ్ఞానాం బ్రహ్మయజ్ఞోఽహం వ్రతానామవిహింసనమ్ ।
వాయ్వగ్న్యర్కామ్బువాగాత్మా శుచీనామప్యహం శుచిః ॥ ౨౩ ॥
వాయ్వగ్న్యర్కామ్బువాగాత్మా శుచీనామప్యహం శుచిః ॥ ౨౩ ॥
యోగానామాత్మసంరోధో మన్త్రోఽస్మి విజిగీషతామ్ ।
ఆన్వీక్షికీ కౌశలానాం వికల్పః ఖ్యాతివాదినామ్ ॥ ౨౪ ॥
ఆన్వీక్షికీ కౌశలానాం వికల్పః ఖ్యాతివాదినామ్ ॥ ౨౪ ॥
స్త్రీణాం తు శతరూపాహం పుంసాం స్వాయమ్భువో మనుః ।
నారాయణో మునీనాం చ కుమారో బ్రహ్మచారిణామ్ ॥ ౨౫ ॥
నారాయణో మునీనాం చ కుమారో బ్రహ్మచారిణామ్ ॥ ౨౫ ॥
ధర్మాణామస్మి సంన్యాసః క్షేమాణామబహిర్మతిః ।
గుహ్యానాం సునృతం మౌనం మిథునానామజస్త్వహమ్ ॥ ౨౬ ॥
గుహ్యానాం సునృతం మౌనం మిథునానామజస్త్వహమ్ ॥ ౨౬ ॥
సంవత్సరోఽస్మ్యనిమిషామృతూనాం మధుమాధవౌ ।
మాసానాం మార్గశీర్షోఽహం నక్షత్రాణాం తథాభిజిత్ ॥ ౨౭ ॥
మాసానాం మార్గశీర్షోఽహం నక్షత్రాణాం తథాభిజిత్ ॥ ౨౭ ॥
అహం యుగానాం చ కృతం ధీరాణాం దేవలోఽసితః ।
ద్వైపాయనోఽస్మి వ్యాసానాం కవీనాం కావ్య ఆత్మవాన్ ॥ ౨౮ ॥
ద్వైపాయనోఽస్మి వ్యాసానాం కవీనాం కావ్య ఆత్మవాన్ ॥ ౨౮ ॥
వాసుదేవో భగవతాం త్వం తు భాగవతేష్వహమ్ ।
కిమ్పురుషాణాం హనుమాన్ విద్యాధ్రాణాం సుదర్శనః ॥ ౨౯ ॥
కిమ్పురుషాణాం హనుమాన్ విద్యాధ్రాణాం సుదర్శనః ॥ ౨౯ ॥
రత్నానాం పద్మరాగోఽస్మి పద్మకోశః సుపేశసామ్ ।
కుశోఽస్మి దర్భజాతీనాం గవ్యమాజ్యం హవిఃష్వహమ్ ॥ ౩౦ ॥
కుశోఽస్మి దర్భజాతీనాం గవ్యమాజ్యం హవిఃష్వహమ్ ॥ ౩౦ ॥
వ్యవసాయినామహం లక్ష్మీః కితవానాం ఛలగ్రహః ।
తితిక్షాస్మి తితిక్షూణాం సత్త్వం సత్త్వవతామహమ్ ॥ ౩౧ ॥
తితిక్షాస్మి తితిక్షూణాం సత్త్వం సత్త్వవతామహమ్ ॥ ౩౧ ॥
ఓజః సహో బలవతాం కర్మాహం విద్ధి సాత్వతామ్ ।
సాత్వతాం నవమూర్తీనామాదిమూర్తిరహం పరా ॥ ౩౨ ॥
సాత్వతాం నవమూర్తీనామాదిమూర్తిరహం పరా ॥ ౩౨ ॥
విశ్వావసుః పూర్వచిత్తిర్గన్ధర్వాప్సరసామహమ్ ।
భూధరాణామహం స్థైర్యం గన్ధమాత్రమహం భువః ॥ ౩౩ ॥
భూధరాణామహం స్థైర్యం గన్ధమాత్రమహం భువః ॥ ౩౩ ॥
అపాం రసశ్చ పరమస్తేజిష్ఠానాం విభావసుః ।
ప్రభా సూర్యేన్దుతారాణాం శబ్దోఽహం నభసః పరః ॥ ౩౪ ॥
ప్రభా సూర్యేన్దుతారాణాం శబ్దోఽహం నభసః పరః ॥ ౩౪ ॥
బ్రహ్మణ్యానాం బలిరహం వీరాణామహమర్జునః ।
భూతానాం స్థితిరుత్పత్తిరహం వై ప్రతిసఙ్క్రమః ॥ ౩౫ ॥
భూతానాం స్థితిరుత్పత్తిరహం వై ప్రతిసఙ్క్రమః ॥ ౩౫ ॥
గత్యుక్త్యుత్సర్గోపాదానమానన్దస్పర్శలక్షణమ్ ।
ఆస్వాదశ్రుత్యవఘ్రాణమహం సర్వేన్ద్రియేన్ద్రియమ్ ॥ ౩౬ ॥
ఆస్వాదశ్రుత్యవఘ్రాణమహం సర్వేన్ద్రియేన్ద్రియమ్ ॥ ౩౬ ॥
పృథివీ వాయురాకాశ ఆపో జ్యోతిరహం మహాన్ ।
వికారః పురుషోఽవ్యక్తం రజః సత్త్వం తమః పరమ్ ।
అహమేతత్ప్రసఙ్ఖ్యానం జ్ఞానం తత్త్వవినిశ్చయః ॥ ౩౭ ॥
వికారః పురుషోఽవ్యక్తం రజః సత్త్వం తమః పరమ్ ।
అహమేతత్ప్రసఙ్ఖ్యానం జ్ఞానం తత్త్వవినిశ్చయః ॥ ౩౭ ॥
మయేశ్వరేణ జీవేన గుణేన గుణినా వినా ।
సర్వాత్మనాపి సర్వేణ న భావో విద్యతే క్వచిత్ ॥ ౩౮ ॥
సర్వాత్మనాపి సర్వేణ న భావో విద్యతే క్వచిత్ ॥ ౩౮ ॥
సఙ్ఖ్యానం పరమాణూనాం కాలేన క్రియతే మయా ।
న తథా మే విభూతీనాం సృజతోఽణ్డాని కోటిశః ॥ ౩౯ ॥
న తథా మే విభూతీనాం సృజతోఽణ్డాని కోటిశః ॥ ౩౯ ॥
తేజః శ్రీః కీర్తిరైశ్వర్యం హ్రీస్త్యాగః సౌభగం భగః ।
వీర్యం తితిక్షా విజ్ఞానం యత్ర యత్ర స మేంఽశకః ॥ ౪౦ ॥
వీర్యం తితిక్షా విజ్ఞానం యత్ర యత్ర స మేంఽశకః ॥ ౪౦ ॥
ఏతాస్తే కీర్తితాః సర్వాః సఙ్క్షేపేణ విభూతయః ।
మనోవికారా ఏవైతే యథా వాచాభిధీయతే ॥ ౪౧ ॥
మనోవికారా ఏవైతే యథా వాచాభిధీయతే ॥ ౪౧ ॥
వాచం యచ్ఛ మనో యచ్ఛ ప్రాణాన్ యచ్ఛేన్ద్రియాణి చ ।
ఆత్మానమాత్మనా యచ్ఛ న భూయః కల్పసేఽధ్వనే ॥ ౪౨ ॥
ఆత్మానమాత్మనా యచ్ఛ న భూయః కల్పసేఽధ్వనే ॥ ౪౨ ॥
యో వై వాఙ్మనసీ సమ్యగసంయచ్ఛన్ ధియా యతిః ।
తస్య వ్రతం తపో దానం స్రవత్యామఘటామ్బువత్ ॥ ౪౩ ॥
తస్య వ్రతం తపో దానం స్రవత్యామఘటామ్బువత్ ॥ ౪౩ ॥
తస్మాద్వచోమనఃప్రాణాన్ నియచ్ఛేన్మత్పరాయణః ।
మద్భక్తియుక్తయా బుద్ధ్యా తతః పరిసమాప్యతే ॥ ౪౪ ॥
మద్భక్తియుక్తయా బుద్ధ్యా తతః పరిసమాప్యతే ॥ ౪౪ ॥
సర్వాః సముద్ధరేద్రాజా పితేవ వ్యసనాత్ప్రజాః ।
ఆత్మానమాత్మనా ధీరో యథా గజపతిర్గజాన్
ఆత్మానమాత్మనా ధీరో యథా గజపతిర్గజాన్
ఏవంవిధో నరపతిర్విమానేనార్కవర్చసా ।
విధూయేహాశుభం కృత్స్నమిన్ద్రేణ సహ మోదతే
విధూయేహాశుభం కృత్స్నమిన్ద్రేణ సహ మోదతే
సీదన్ విప్రో వణిగ్వృత్త్యా పణ్యైరేవాపదం తరేత్ ।
ఖడ్గేన వాఽఽపదాక్రాన్తో న శ్వవృత్త్యా కథఞ్చన
ఖడ్గేన వాఽఽపదాక్రాన్తో న శ్వవృత్త్యా కథఞ్చన
వైశ్యవృత్త్యా తు రాజన్యో జీవేన్మృగయయాఽఽపది ।
చరేద్వా విప్రరూపేణ న శ్వవృత్త్యా కథఞ్చన
చరేద్వా విప్రరూపేణ న శ్వవృత్త్యా కథఞ్చన
శూద్రవృత్తిం భజేద్వైశ్యః శూద్రః కారుకటక్రియామ్ ।
కృచ్ఛ్రాన్ముక్తో న గర్హ్యేణ వృత్తిం లిప్సేత కర్మణా
కృచ్ఛ్రాన్ముక్తో న గర్హ్యేణ వృత్తిం లిప్సేత కర్మణా
వేదాధ్యాయస్వధాస్వాహా బల్యన్నాద్యైర్యథోదయమ్ ।
దేవర్షిపితృభూతాని మద్రూపాణ్యన్వహం యజేత్
దేవర్షిపితృభూతాని మద్రూపాణ్యన్వహం యజేత్
యదృచ్ఛయోపపన్నేన శుక్లేనోపార్జితేన వా ।
ధనేనాపీడయన్ భృత్యాన్ న్యాయేనైవాహరేత్క్రతూన్
ధనేనాపీడయన్ భృత్యాన్ న్యాయేనైవాహరేత్క్రతూన్
కుటుమ్బేషు న సజ్జేత న ప్రమాద్యేత్కుటుమ్బ్యపి ।
విపశ్చిన్నశ్వరం పశ్యేదదృష్టమపి దృష్టవత్
విపశ్చిన్నశ్వరం పశ్యేదదృష్టమపి దృష్టవత్
పుత్రదారాప్తబన్ధూనాం సఙ్గమః పాన్థసఙ్గమః ।
అనుదేహం వియన్త్యేతే స్వప్నో నిద్రానుగో యథా
అనుదేహం వియన్త్యేతే స్వప్నో నిద్రానుగో యథా
ఇత్థం పరిమృశన్ ముక్తో గృహేష్వతిథివద్వసన్ ।
న గృహైరనుబధ్యేత నిర్మమో నిరహఙ్కృతః
న గృహైరనుబధ్యేత నిర్మమో నిరహఙ్కృతః
కర్మభిర్గృహమేధీయైరిష్ట్వా మామేవ భక్తిమాన్ ।
తిష్ఠేద్వనం వోపవిశేత్ప్రజావాన్ వా పరివ్రజేత్
తిష్ఠేద్వనం వోపవిశేత్ప్రజావాన్ వా పరివ్రజేత్
యస్త్వాసక్తమతిర్గేహే పుత్రవిత్తైషణాతురః ।
స్త్రైణః కృపణధీర్మూఢో మమాహమితి బధ్యతే
స్త్రైణః కృపణధీర్మూఢో మమాహమితి బధ్యతే
అహో మే పితరౌ వృద్ధౌ భార్యా బాలాత్మజాత్మజాః ।
అనాథా మామృతే దీనాః కథం జీవన్తి దుఃఖితాః
అనాథా మామృతే దీనాః కథం జీవన్తి దుఃఖితాః
ఏవం గృహాశయాక్షిప్తహృదయో మూఢధీరయమ్ ।
అతృప్తస్తాననుధ్యాయన్ మృతోఽన్ధం విశతే తమః
అతృప్తస్తాననుధ్యాయన్ మృతోఽన్ధం విశతే తమః