શ્રીઉદ્ધવ ઉવાચ
ત્વં બ્રહ્મ પરમં સાક્ષાદનાદ્યન્તમપાવૃતમ્ ।
સર્વેષામપિ ભાવાનાં ત્રાણસ્થિત્યપ્યયોદ્ભવઃ ॥ ૧ ॥
ત્વં બ્રહ્મ પરમં સાક્ષાદનાદ્યન્તમપાવૃતમ્ ।
સર્વેષામપિ ભાવાનાં ત્રાણસ્થિત્યપ્યયોદ્ભવઃ ॥ ૧ ॥
ઉચ્ચાવચેષુ ભૂતેષુ દુર્જ્ઞેયમકૃતાત્મભિઃ ।
ઉપાસતે ત્વાં ભગવન્ યાથાતથ્યેન બ્રાહ્મણાઃ ॥ ૨ ॥
ઉપાસતે ત્વાં ભગવન્ યાથાતથ્યેન બ્રાહ્મણાઃ ॥ ૨ ॥
યેષુ યેષુ ચ ભૂતેષુ ભક્ત્યા ત્વાં પરમર્ષયઃ ।
ઉપાસીનાઃ પ્રપદ્યન્તે સંસિદ્ધિં તદ્ વદસ્વ મે ॥ ૩ ॥
ઉપાસીનાઃ પ્રપદ્યન્તે સંસિદ્ધિં તદ્ વદસ્વ મે ॥ ૩ ॥
ગૂઢશ્ચરસિ ભૂતાત્મા ભૂતાનાં ભૂતભાવન ।
ન ત્વાં પશ્યન્તિ ભૂતાનિ પશ્યન્તં મોહિતાનિ તે ॥ ૪ ॥
ન ત્વાં પશ્યન્તિ ભૂતાનિ પશ્યન્તં મોહિતાનિ તે ॥ ૪ ॥
યાઃ કાશ્ચ ભૂમૌ દિવિ વૈ રસાયાં
વિભૂતયો દિક્ષુ મહાવિભૂતે ।
તા મહ્યમાખ્યાહ્યનુભાવિતાસ્તે
નમામિ તે તીર્થપદાઙ્ઘ્રિપદ્મમ્ ॥ ૫ ॥
વિભૂતયો દિક્ષુ મહાવિભૂતે ।
તા મહ્યમાખ્યાહ્યનુભાવિતાસ્તે
નમામિ તે તીર્થપદાઙ્ઘ્રિપદ્મમ્ ॥ ૫ ॥
શ્રીભગવાનુવાચ
એવમેતદહં પૃષ્ટઃ પ્રશ્નં પ્રશ્નવિદાં વર ।
યુયુત્સુના વિનશને સપત્નૈરર્જુનેન વૈ ॥ ૬ ॥
એવમેતદહં પૃષ્ટઃ પ્રશ્નં પ્રશ્નવિદાં વર ।
યુયુત્સુના વિનશને સપત્નૈરર્જુનેન વૈ ॥ ૬ ॥
જ્ઞાત્વા જ્ઞાતિવધં ગર્હ્યમધર્મં રાજ્યહેતુકમ્ ।
તતો નિવૃત્તો હન્તાહં હતોઽયમિતિ લૌકિકઃ ॥ ૭ ॥
તતો નિવૃત્તો હન્તાહં હતોઽયમિતિ લૌકિકઃ ॥ ૭ ॥
સ તદા પુરુષવ્યાઘ્રો યુક્ત્યા મે પ્રતિબોધિતઃ ।
અભ્યભાષત મામેવં યથા ત્વં રણમૂર્ધનિ ॥ ૮ ॥
અભ્યભાષત મામેવં યથા ત્વં રણમૂર્ધનિ ॥ ૮ ॥
અહમાત્મોદ્ધવામીષાં ભૂતાનાં સુહૃદીશ્વરઃ ।
અહં સર્વાણિ ભૂતાનિ તેષાં સ્થિત્યુદ્ભવાપ્યયઃ ॥ ૯ ॥
અહં સર્વાણિ ભૂતાનિ તેષાં સ્થિત્યુદ્ભવાપ્યયઃ ॥ ૯ ॥
અહં ગતિર્ગતિમતાં કાલઃ કલયતામહમ્ ।
ગુણાનાં ચાપ્યહં સામ્યં ગુણિન્યૌત્પત્તિકો ગુણઃ ॥ ૧૦ ॥
ગુણાનાં ચાપ્યહં સામ્યં ગુણિન્યૌત્પત્તિકો ગુણઃ ॥ ૧૦ ॥
ગુણિનામપ્યહં સૂત્રં મહતાં ચ મહાનહમ્ ।
સૂક્ષ્માણામપ્યહં જીવો દુર્જયાનામહં મનઃ ॥ ૧૧ ॥
સૂક્ષ્માણામપ્યહં જીવો દુર્જયાનામહં મનઃ ॥ ૧૧ ॥
હિરણ્યગર્ભો વેદાનાં મન્ત્રાણાં પ્રણવસ્ત્રિવૃત્ ।
અક્ષરાણામકારોઽસ્મિ પદાનિચ્છન્દસામહમ્ ॥ ૧૨ ॥
અક્ષરાણામકારોઽસ્મિ પદાનિચ્છન્દસામહમ્ ॥ ૧૨ ॥
ઇન્દ્રોઽહં સર્વદેવાનાં વસૂનામસ્મિ હવ્યવાટ્ ।
આદિત્યાનામહં વિષ્ણૂ રુદ્રાણાં નીલલોહિતઃ ॥ ૧૩ ॥
આદિત્યાનામહં વિષ્ણૂ રુદ્રાણાં નીલલોહિતઃ ॥ ૧૩ ॥
બ્રહ્મર્ષીણાં ભૃગુરહં રાજર્ષીણામહં મનુઃ ।
દેવર્ષીણાં નારદોઽહં હવિર્ધાન્યસ્મિ ધેનુષુ ॥ ૧૪ ॥
દેવર્ષીણાં નારદોઽહં હવિર્ધાન્યસ્મિ ધેનુષુ ॥ ૧૪ ॥
સિદ્ધેશ્વરાણાં કપિલઃ સુપર્ણોઽહં પતત્રિણામ્ ।
પ્રજાપતીનાં દક્ષોઽહં પિતૃણામહમર્યમા ॥ ૧૫ ॥
પ્રજાપતીનાં દક્ષોઽહં પિતૃણામહમર્યમા ॥ ૧૫ ॥
માં વિદ્ધ્યુદ્ધવ દૈત્યાનાં પ્રહ્લાદમસુરેશ્વરમ્ ।
સોમં નક્ષત્રૌષધીનાં ધનેશં યક્ષરક્ષસામ્ ॥ ૧૬ ॥
સોમં નક્ષત્રૌષધીનાં ધનેશં યક્ષરક્ષસામ્ ॥ ૧૬ ॥
ઐરાવતં ગજેન્દ્રાણાં યાદસાં વરુણં પ્રભુમ્ ।
તપતાં દ્યુમતાં સૂર્યં મનુષ્યાણાં ચ ભૂપતિમ્ ॥ ૧૭ ॥
તપતાં દ્યુમતાં સૂર્યં મનુષ્યાણાં ચ ભૂપતિમ્ ॥ ૧૭ ॥
ઉચ્ચૈઃશ્રવાસ્તુરઙ્ગાણાં ધાતૂનામસ્મિ કાઞ્ચનમ્ ।
યમઃ સંયમતાં ચાહમ્ સર્પાણામસ્મિ વાસુકિઃ ॥ ૧૮ ॥
યમઃ સંયમતાં ચાહમ્ સર્પાણામસ્મિ વાસુકિઃ ॥ ૧૮ ॥
નાગેન્દ્રાણામનન્તોઽહં મૃગેન્દ્રઃ શૃઙ્ગિદંષ્ટ્રિણામ્ ।
આશ્રમાણામહં તુર્યો વર્ણાનાં પ્રથમોઽનઘ ॥ ૧૯ ॥
આશ્રમાણામહં તુર્યો વર્ણાનાં પ્રથમોઽનઘ ॥ ૧૯ ॥
તીર્થાનાં સ્રોતસાં ગઙ્ગા સમુદ્રઃ સરસામહમ્ ।
આયુધાનાં ધનુરહં ત્રિપુરઘ્નો ધનુષ્મતામ્ ॥ ૨૦ ॥
આયુધાનાં ધનુરહં ત્રિપુરઘ્નો ધનુષ્મતામ્ ॥ ૨૦ ॥
ધિષ્ણ્યાનામસ્મ્યહં મેરુર્ગહનાનાં હિમાલયઃ ।
વનસ્પતીનામશ્વત્થ ઓષધીનામહં યવઃ ॥ ૨૧ ॥
વનસ્પતીનામશ્વત્થ ઓષધીનામહં યવઃ ॥ ૨૧ ॥
પુરોધસાં વસિષ્ઠોઽહં બ્રહ્મિષ્ઠાનાં બૃહસ્પતિઃ ।
સ્કન્દોઽહં સર્વસેનાન્યામગ્રણ્યાં ભગવાનજઃ ॥ ૨૨ ॥
સ્કન્દોઽહં સર્વસેનાન્યામગ્રણ્યાં ભગવાનજઃ ॥ ૨૨ ॥
યજ્ઞાનાં બ્રહ્મયજ્ઞોઽહં વ્રતાનામવિહિંસનમ્ ।
વાય્વગ્ન્યર્કામ્બુવાગાત્મા શુચીનામપ્યહં શુચિઃ ॥ ૨૩ ॥
વાય્વગ્ન્યર્કામ્બુવાગાત્મા શુચીનામપ્યહં શુચિઃ ॥ ૨૩ ॥
યોગાનામાત્મસંરોધો મન્ત્રોઽસ્મિ વિજિગીષતામ્ ।
આન્વીક્ષિકી કૌશલાનાં વિકલ્પઃ ખ્યાતિવાદિનામ્ ॥ ૨૪ ॥
આન્વીક્ષિકી કૌશલાનાં વિકલ્પઃ ખ્યાતિવાદિનામ્ ॥ ૨૪ ॥
સ્ત્રીણાં તુ શતરૂપાહં પુંસાં સ્વાયમ્ભુવો મનુઃ ।
નારાયણો મુનીનાં ચ કુમારો બ્રહ્મચારિણામ્ ॥ ૨૫ ॥
નારાયણો મુનીનાં ચ કુમારો બ્રહ્મચારિણામ્ ॥ ૨૫ ॥
ધર્માણામસ્મિ સંન્યાસઃ ક્ષેમાણામબહિર્મતિઃ ।
ગુહ્યાનાં સુનૃતં મૌનં મિથુનાનામજસ્ત્વહમ્ ॥ ૨૬ ॥
ગુહ્યાનાં સુનૃતં મૌનં મિથુનાનામજસ્ત્વહમ્ ॥ ૨૬ ॥
સંવત્સરોઽસ્મ્યનિમિષામૃતૂનાં મધુમાધવૌ ।
માસાનાં માર્ગશીર્ષોઽહં નક્ષત્રાણાં તથાભિજિત્ ॥ ૨૭ ॥
માસાનાં માર્ગશીર્ષોઽહં નક્ષત્રાણાં તથાભિજિત્ ॥ ૨૭ ॥
અહં યુગાનાં ચ કૃતં ધીરાણાં દેવલોઽસિતઃ ।
દ્વૈપાયનોઽસ્મિ વ્યાસાનાં કવીનાં કાવ્ય આત્મવાન્ ॥ ૨૮ ॥
દ્વૈપાયનોઽસ્મિ વ્યાસાનાં કવીનાં કાવ્ય આત્મવાન્ ॥ ૨૮ ॥
વાસુદેવો ભગવતાં ત્વં તુ ભાગવતેષ્વહમ્ ।
કિમ્પુરુષાણાં હનુમાન્ વિદ્યાધ્રાણાં સુદર્શનઃ ॥ ૨૯ ॥
કિમ્પુરુષાણાં હનુમાન્ વિદ્યાધ્રાણાં સુદર્શનઃ ॥ ૨૯ ॥
રત્નાનાં પદ્મરાગોઽસ્મિ પદ્મકોશઃ સુપેશસામ્ ।
કુશોઽસ્મિ દર્ભજાતીનાં ગવ્યમાજ્યં હવિઃષ્વહમ્ ॥ ૩૦ ॥
કુશોઽસ્મિ દર્ભજાતીનાં ગવ્યમાજ્યં હવિઃષ્વહમ્ ॥ ૩૦ ॥
વ્યવસાયિનામહં લક્ષ્મીઃ કિતવાનાં છલગ્રહઃ ।
તિતિક્ષાસ્મિ તિતિક્ષૂણાં સત્ત્વં સત્ત્વવતામહમ્ ॥ ૩૧ ॥
તિતિક્ષાસ્મિ તિતિક્ષૂણાં સત્ત્વં સત્ત્વવતામહમ્ ॥ ૩૧ ॥
ઓજઃ સહો બલવતાં કર્માહં વિદ્ધિ સાત્વતામ્ ।
સાત્વતાં નવમૂર્તીનામાદિમૂર્તિરહં પરા ॥ ૩૨ ॥
સાત્વતાં નવમૂર્તીનામાદિમૂર્તિરહં પરા ॥ ૩૨ ॥
વિશ્વાવસુઃ પૂર્વચિત્તિર્ગન્ધર્વાપ્સરસામહમ્ ।
ભૂધરાણામહં સ્થૈર્યં ગન્ધમાત્રમહં ભુવઃ ॥ ૩૩ ॥
ભૂધરાણામહં સ્થૈર્યં ગન્ધમાત્રમહં ભુવઃ ॥ ૩૩ ॥
અપાં રસશ્ચ પરમસ્તેજિષ્ઠાનાં વિભાવસુઃ ।
પ્રભા સૂર્યેન્દુતારાણાં શબ્દોઽહં નભસઃ પરઃ ॥ ૩૪ ॥
પ્રભા સૂર્યેન્દુતારાણાં શબ્દોઽહં નભસઃ પરઃ ॥ ૩૪ ॥
બ્રહ્મણ્યાનાં બલિરહં વીરાણામહમર્જુનઃ ।
ભૂતાનાં સ્થિતિરુત્પત્તિરહં વૈ પ્રતિસઙ્ક્રમઃ ॥ ૩૫ ॥
ભૂતાનાં સ્થિતિરુત્પત્તિરહં વૈ પ્રતિસઙ્ક્રમઃ ॥ ૩૫ ॥
ગત્યુક્ત્યુત્સર્ગોપાદાનમાનન્દસ્પર્શલક્ષણમ્ ।
આસ્વાદશ્રુત્યવઘ્રાણમહં સર્વેન્દ્રિયેન્દ્રિયમ્ ॥ ૩૬ ॥
આસ્વાદશ્રુત્યવઘ્રાણમહં સર્વેન્દ્રિયેન્દ્રિયમ્ ॥ ૩૬ ॥
પૃથિવી વાયુરાકાશ આપો જ્યોતિરહં મહાન્ ।
વિકારઃ પુરુષોઽવ્યક્તં રજઃ સત્ત્વં તમઃ પરમ્ ।
અહમેતત્પ્રસઙ્ખ્યાનં જ્ઞાનં તત્ત્વવિનિશ્ચયઃ ॥ ૩૭ ॥
વિકારઃ પુરુષોઽવ્યક્તં રજઃ સત્ત્વં તમઃ પરમ્ ।
અહમેતત્પ્રસઙ્ખ્યાનં જ્ઞાનં તત્ત્વવિનિશ્ચયઃ ॥ ૩૭ ॥
મયેશ્વરેણ જીવેન ગુણેન ગુણિના વિના ।
સર્વાત્મનાપિ સર્વેણ ન ભાવો વિદ્યતે ક્વચિત્ ॥ ૩૮ ॥
સર્વાત્મનાપિ સર્વેણ ન ભાવો વિદ્યતે ક્વચિત્ ॥ ૩૮ ॥
સઙ્ખ્યાનં પરમાણૂનાં કાલેન ક્રિયતે મયા ।
ન તથા મે વિભૂતીનાં સૃજતોઽણ્ડાનિ કોટિશઃ ॥ ૩૯ ॥
ન તથા મે વિભૂતીનાં સૃજતોઽણ્ડાનિ કોટિશઃ ॥ ૩૯ ॥
તેજઃ શ્રીઃ કીર્તિરૈશ્વર્યં હ્રીસ્ત્યાગઃ સૌભગં ભગઃ ।
વીર્યં તિતિક્ષા વિજ્ઞાનં યત્ર યત્ર સ મેંઽશકઃ ॥ ૪૦ ॥
વીર્યં તિતિક્ષા વિજ્ઞાનં યત્ર યત્ર સ મેંઽશકઃ ॥ ૪૦ ॥
એતાસ્તે કીર્તિતાઃ સર્વાઃ સઙ્ક્ષેપેણ વિભૂતયઃ ।
મનોવિકારા એવૈતે યથા વાચાભિધીયતે ॥ ૪૧ ॥
મનોવિકારા એવૈતે યથા વાચાભિધીયતે ॥ ૪૧ ॥
વાચં યચ્છ મનો યચ્છ પ્રાણાન્ યચ્છેન્દ્રિયાણિ ચ ।
આત્માનમાત્મના યચ્છ ન ભૂયઃ કલ્પસેઽધ્વને ॥ ૪૨ ॥
આત્માનમાત્મના યચ્છ ન ભૂયઃ કલ્પસેઽધ્વને ॥ ૪૨ ॥
યો વૈ વાઙ્મનસી સમ્યગસંયચ્છન્ ધિયા યતિઃ ।
તસ્ય વ્રતં તપો દાનં સ્રવત્યામઘટામ્બુવત્ ॥ ૪૩ ॥
તસ્ય વ્રતં તપો દાનં સ્રવત્યામઘટામ્બુવત્ ॥ ૪૩ ॥
તસ્માદ્વચોમનઃપ્રાણાન્ નિયચ્છેન્મત્પરાયણઃ ।
મદ્ભક્તિયુક્તયા બુદ્ધ્યા તતઃ પરિસમાપ્યતે ॥ ૪૪ ॥
મદ્ભક્તિયુક્તયા બુદ્ધ્યા તતઃ પરિસમાપ્યતે ॥ ૪૪ ॥
સર્વાઃ સમુદ્ધરેદ્રાજા પિતેવ વ્યસનાત્પ્રજાઃ ।
આત્માનમાત્મના ધીરો યથા ગજપતિર્ગજાન્
આત્માનમાત્મના ધીરો યથા ગજપતિર્ગજાન્
એવંવિધો નરપતિર્વિમાનેનાર્કવર્ચસા ।
વિધૂયેહાશુભં કૃત્સ્નમિન્દ્રેણ સહ મોદતે
વિધૂયેહાશુભં કૃત્સ્નમિન્દ્રેણ સહ મોદતે
સીદન્ વિપ્રો વણિગ્વૃત્ત્યા પણ્યૈરેવાપદં તરેત્ ।
ખડ્ગેન વાઽઽપદાક્રાન્તો ન શ્વવૃત્ત્યા કથઞ્ચન
ખડ્ગેન વાઽઽપદાક્રાન્તો ન શ્વવૃત્ત્યા કથઞ્ચન
વૈશ્યવૃત્ત્યા તુ રાજન્યો જીવેન્મૃગયયાઽઽપદિ ।
ચરેદ્વા વિપ્રરૂપેણ ન શ્વવૃત્ત્યા કથઞ્ચન
ચરેદ્વા વિપ્રરૂપેણ ન શ્વવૃત્ત્યા કથઞ્ચન
શૂદ્રવૃત્તિં ભજેદ્વૈશ્યઃ શૂદ્રઃ કારુકટક્રિયામ્ ।
કૃચ્છ્રાન્મુક્તો ન ગર્હ્યેણ વૃત્તિં લિપ્સેત કર્મણા
કૃચ્છ્રાન્મુક્તો ન ગર્હ્યેણ વૃત્તિં લિપ્સેત કર્મણા
વેદાધ્યાયસ્વધાસ્વાહા બલ્યન્નાદ્યૈર્યથોદયમ્ ।
દેવર્ષિપિતૃભૂતાનિ મદ્રૂપાણ્યન્વહં યજેત્
દેવર્ષિપિતૃભૂતાનિ મદ્રૂપાણ્યન્વહં યજેત્
યદૃચ્છયોપપન્નેન શુક્લેનોપાર્જિતેન વા ।
ધનેનાપીડયન્ ભૃત્યાન્ ન્યાયેનૈવાહરેત્ક્રતૂન્
ધનેનાપીડયન્ ભૃત્યાન્ ન્યાયેનૈવાહરેત્ક્રતૂન્
કુટુમ્બેષુ ન સજ્જેત ન પ્રમાદ્યેત્કુટુમ્બ્યપિ ।
વિપશ્ચિન્નશ્વરં પશ્યેદદૃષ્ટમપિ દૃષ્ટવત્
વિપશ્ચિન્નશ્વરં પશ્યેદદૃષ્ટમપિ દૃષ્ટવત્
પુત્રદારાપ્તબન્ધૂનાં સઙ્ગમઃ પાન્થસઙ્ગમઃ ।
અનુદેહં વિયન્ત્યેતે સ્વપ્નો નિદ્રાનુગો યથા
અનુદેહં વિયન્ત્યેતે સ્વપ્નો નિદ્રાનુગો યથા
ઇત્થં પરિમૃશન્ મુક્તો ગૃહેષ્વતિથિવદ્વસન્ ।
ન ગૃહૈરનુબધ્યેત નિર્મમો નિરહઙ્કૃતઃ
ન ગૃહૈરનુબધ્યેત નિર્મમો નિરહઙ્કૃતઃ
કર્મભિર્ગૃહમેધીયૈરિષ્ટ્વા મામેવ ભક્તિમાન્ ।
તિષ્ઠેદ્વનં વોપવિશેત્પ્રજાવાન્ વા પરિવ્રજેત્
તિષ્ઠેદ્વનં વોપવિશેત્પ્રજાવાન્ વા પરિવ્રજેત્
યસ્ત્વાસક્તમતિર્ગેહે પુત્રવિત્તૈષણાતુરઃ ।
સ્ત્રૈણઃ કૃપણધીર્મૂઢો મમાહમિતિ બધ્યતે
સ્ત્રૈણઃ કૃપણધીર્મૂઢો મમાહમિતિ બધ્યતે
અહો મે પિતરૌ વૃદ્ધૌ ભાર્યા બાલાત્મજાત્મજાઃ ।
અનાથા મામૃતે દીનાઃ કથં જીવન્તિ દુઃખિતાઃ
અનાથા મામૃતે દીનાઃ કથં જીવન્તિ દુઃખિતાઃ
એવં ગૃહાશયાક્ષિપ્તહૃદયો મૂઢધીરયમ્ ।
અતૃપ્તસ્તાનનુધ્યાયન્ મૃતોઽન્ધં વિશતે તમઃ
અતૃપ્તસ્તાનનુધ્યાયન્ મૃતોઽન્ધં વિશતે તમઃ