ശ്രീഉദ്ധവ ഉവാച
ത്വം ബ്രഹ്മ പരമം സാക്ഷാദനാദ്യന്തമപാവൃതമ് ।
സര്വേഷാമപി ഭാവാനാം ത്രാണസ്ഥിത്യപ്യയോദ്ഭവഃ ॥ ൧ ॥
ത്വം ബ്രഹ്മ പരമം സാക്ഷാദനാദ്യന്തമപാവൃതമ് ।
സര്വേഷാമപി ഭാവാനാം ത്രാണസ്ഥിത്യപ്യയോദ്ഭവഃ ॥ ൧ ॥
ഉച്ചാവചേഷു ഭൂതേഷു ദുര്ജ്ഞേയമകൃതാത്മഭിഃ ।
ഉപാസതേ ത്വാം ഭഗവന് യാഥാതഥ്യേന ബ്രാഹ്മണാഃ ॥ ൨ ॥
ഉപാസതേ ത്വാം ഭഗവന് യാഥാതഥ്യേന ബ്രാഹ്മണാഃ ॥ ൨ ॥
യേഷു യേഷു ച ഭൂതേഷു ഭക്ത്യാ ത്വാം പരമര്ഷയഃ ।
ഉപാസീനാഃ പ്രപദ്യന്തേ സംസിദ്ധിം തദ് വദസ്വ മേ ॥ ൩ ॥
ഉപാസീനാഃ പ്രപദ്യന്തേ സംസിദ്ധിം തദ് വദസ്വ മേ ॥ ൩ ॥
ഗൂഢശ്ചരസി ഭൂതാത്മാ ഭൂതാനാം ഭൂതഭാവന ।
ന ത്വാം പശ്യന്തി ഭൂതാനി പശ്യന്തം മോഹിതാനി തേ ॥ ൪ ॥
ന ത്വാം പശ്യന്തി ഭൂതാനി പശ്യന്തം മോഹിതാനി തേ ॥ ൪ ॥
യാഃ കാശ്ച ഭൂമൌ ദിവി വൈ രസായാം
വിഭൂതയോ ദിക്ഷു മഹാവിഭൂതേ ।
താ മഹ്യമാഖ്യാഹ്യനുഭാവിതാസ്തേ
നമാമി തേ തീര്ഥപദാങ്ഘ്രിപദ്മമ് ॥ ൫ ॥
വിഭൂതയോ ദിക്ഷു മഹാവിഭൂതേ ।
താ മഹ്യമാഖ്യാഹ്യനുഭാവിതാസ്തേ
നമാമി തേ തീര്ഥപദാങ്ഘ്രിപദ്മമ് ॥ ൫ ॥
ശ്രീഭഗവാനുവാച
ഏവമേതദഹം പൃഷ്ടഃ പ്രശ്നം പ്രശ്നവിദാം വര ।
യുയുത്സുനാ വിനശനേ സപത്നൈരര്ജുനേന വൈ ॥ ൬ ॥
ഏവമേതദഹം പൃഷ്ടഃ പ്രശ്നം പ്രശ്നവിദാം വര ।
യുയുത്സുനാ വിനശനേ സപത്നൈരര്ജുനേന വൈ ॥ ൬ ॥
ജ്ഞാത്വാ ജ്ഞാതിവധം ഗര്ഹ്യമധര്മം രാജ്യഹേതുകമ് ।
തതോ നിവൃത്തോ ഹന്താഹം ഹതോഽയമിതി ലൌകികഃ ॥ ൭ ॥
തതോ നിവൃത്തോ ഹന്താഹം ഹതോഽയമിതി ലൌകികഃ ॥ ൭ ॥
സ തദാ പുരുഷവ്യാഘ്രോ യുക്ത്യാ മേ പ്രതിബോധിതഃ ।
അഭ്യഭാഷത മാമേവം യഥാ ത്വം രണമൂര്ധനി ॥ ൮ ॥
അഭ്യഭാഷത മാമേവം യഥാ ത്വം രണമൂര്ധനി ॥ ൮ ॥
അഹമാത്മോദ്ധവാമീഷാം ഭൂതാനാം സുഹൃദീശ്വരഃ ।
അഹം സര്വാണി ഭൂതാനി തേഷാം സ്ഥിത്യുദ്ഭവാപ്യയഃ ॥ ൯ ॥
അഹം സര്വാണി ഭൂതാനി തേഷാം സ്ഥിത്യുദ്ഭവാപ്യയഃ ॥ ൯ ॥
അഹം ഗതിര്ഗതിമതാം കാലഃ കലയതാമഹമ് ।
ഗുണാനാം ചാപ്യഹം സാമ്യം ഗുണിന്യൌത്പത്തികോ ഗുണഃ ॥ ൧൦ ॥
ഗുണാനാം ചാപ്യഹം സാമ്യം ഗുണിന്യൌത്പത്തികോ ഗുണഃ ॥ ൧൦ ॥
ഗുണിനാമപ്യഹം സൂത്രം മഹതാം ച മഹാനഹമ് ।
സൂക്ഷ്മാണാമപ്യഹം ജീവോ ദുര്ജയാനാമഹം മനഃ ॥ ൧൧ ॥
സൂക്ഷ്മാണാമപ്യഹം ജീവോ ദുര്ജയാനാമഹം മനഃ ॥ ൧൧ ॥
ഹിരണ്യഗര്ഭോ വേദാനാം മന്ത്രാണാം പ്രണവസ്ത്രിവൃത് ।
അക്ഷരാണാമകാരോഽസ്മി പദാനിച്ഛന്ദസാമഹമ് ॥ ൧൨ ॥
അക്ഷരാണാമകാരോഽസ്മി പദാനിച്ഛന്ദസാമഹമ് ॥ ൧൨ ॥
ഇന്ദ്രോഽഹം സര്വദേവാനാം വസൂനാമസ്മി ഹവ്യവാട് ।
ആദിത്യാനാമഹം വിഷ്ണൂ രുദ്രാണാം നീലലോഹിതഃ ॥ ൧൩ ॥
ആദിത്യാനാമഹം വിഷ്ണൂ രുദ്രാണാം നീലലോഹിതഃ ॥ ൧൩ ॥
ബ്രഹ്മര്ഷീണാം ഭൃഗുരഹം രാജര്ഷീണാമഹം മനുഃ ।
ദേവര്ഷീണാം നാരദോഽഹം ഹവിര്ധാന്യസ്മി ധേനുഷു ॥ ൧൪ ॥
ദേവര്ഷീണാം നാരദോഽഹം ഹവിര്ധാന്യസ്മി ധേനുഷു ॥ ൧൪ ॥
സിദ്ധേശ്വരാണാം കപിലഃ സുപര്ണോഽഹം പതത്രിണാമ് ।
പ്രജാപതീനാം ദക്ഷോഽഹം പിതൃണാമഹമര്യമാ ॥ ൧൫ ॥
പ്രജാപതീനാം ദക്ഷോഽഹം പിതൃണാമഹമര്യമാ ॥ ൧൫ ॥
മാം വിദ്ധ്യുദ്ധവ ദൈത്യാനാം പ്രഹ്ലാദമസുരേശ്വരമ് ।
സോമം നക്ഷത്രൌഷധീനാം ധനേശം യക്ഷരക്ഷസാമ് ॥ ൧൬ ॥
സോമം നക്ഷത്രൌഷധീനാം ധനേശം യക്ഷരക്ഷസാമ് ॥ ൧൬ ॥
ഐരാവതം ഗജേന്ദ്രാണാം യാദസാം വരുണം പ്രഭുമ് ।
തപതാം ദ്യുമതാം സൂര്യം മനുഷ്യാണാം ച ഭൂപതിമ് ॥ ൧൭ ॥
തപതാം ദ്യുമതാം സൂര്യം മനുഷ്യാണാം ച ഭൂപതിമ് ॥ ൧൭ ॥
ഉച്ചൈഃശ്രവാസ്തുരങ്ഗാണാം ധാതൂനാമസ്മി കാഞ്ചനമ് ।
യമഃ സംയമതാം ചാഹമ് സര്പാണാമസ്മി വാസുകിഃ ॥ ൧൮ ॥
യമഃ സംയമതാം ചാഹമ് സര്പാണാമസ്മി വാസുകിഃ ॥ ൧൮ ॥
നാഗേന്ദ്രാണാമനന്തോഽഹം മൃഗേന്ദ്രഃ ശൃങ്ഗിദംഷ്ട്രിണാമ് ।
ആശ്രമാണാമഹം തുര്യോ വര്ണാനാം പ്രഥമോഽനഘ ॥ ൧൯ ॥
ആശ്രമാണാമഹം തുര്യോ വര്ണാനാം പ്രഥമോഽനഘ ॥ ൧൯ ॥
തീര്ഥാനാം സ്രോതസാം ഗങ്ഗാ സമുദ്രഃ സരസാമഹമ് ।
ആയുധാനാം ധനുരഹം ത്രിപുരഘ്നോ ധനുഷ്മതാമ് ॥ ൨൦ ॥
ആയുധാനാം ധനുരഹം ത്രിപുരഘ്നോ ധനുഷ്മതാമ് ॥ ൨൦ ॥
ധിഷ്ണ്യാനാമസ്മ്യഹം മേരുര്ഗഹനാനാം ഹിമാലയഃ ।
വനസ്പതീനാമശ്വത്ഥ ഓഷധീനാമഹം യവഃ ॥ ൨൧ ॥
വനസ്പതീനാമശ്വത്ഥ ഓഷധീനാമഹം യവഃ ॥ ൨൧ ॥
പുരോധസാം വസിഷ്ഠോഽഹം ബ്രഹ്മിഷ്ഠാനാം ബൃഹസ്പതിഃ ।
സ്കന്ദോഽഹം സര്വസേനാന്യാമഗ്രണ്യാം ഭഗവാനജഃ ॥ ൨൨ ॥
സ്കന്ദോഽഹം സര്വസേനാന്യാമഗ്രണ്യാം ഭഗവാനജഃ ॥ ൨൨ ॥
യജ്ഞാനാം ബ്രഹ്മയജ്ഞോഽഹം വ്രതാനാമവിഹിംസനമ് ।
വായ്വഗ്ന്യര്കാമ്ബുവാഗാത്മാ ശുചീനാമപ്യഹം ശുചിഃ ॥ ൨൩ ॥
വായ്വഗ്ന്യര്കാമ്ബുവാഗാത്മാ ശുചീനാമപ്യഹം ശുചിഃ ॥ ൨൩ ॥
യോഗാനാമാത്മസംരോധോ മന്ത്രോഽസ്മി വിജിഗീഷതാമ് ।
ആന്വീക്ഷികീ കൌശലാനാം വികല്പഃ ഖ്യാതിവാദിനാമ് ॥ ൨൪ ॥
ആന്വീക്ഷികീ കൌശലാനാം വികല്പഃ ഖ്യാതിവാദിനാമ് ॥ ൨൪ ॥
സ്ത്രീണാം തു ശതരൂപാഹം പുംസാം സ്വായമ്ഭുവോ മനുഃ ।
നാരായണോ മുനീനാം ച കുമാരോ ബ്രഹ്മചാരിണാമ് ॥ ൨൫ ॥
നാരായണോ മുനീനാം ച കുമാരോ ബ്രഹ്മചാരിണാമ് ॥ ൨൫ ॥
ധര്മാണാമസ്മി സംന്യാസഃ ക്ഷേമാണാമബഹിര്മതിഃ ।
ഗുഹ്യാനാം സുനൃതം മൌനം മിഥുനാനാമജസ്ത്വഹമ് ॥ ൨൬ ॥
ഗുഹ്യാനാം സുനൃതം മൌനം മിഥുനാനാമജസ്ത്വഹമ് ॥ ൨൬ ॥
സംവത്സരോഽസ്മ്യനിമിഷാമൃതൂനാം മധുമാധവൌ ।
മാസാനാം മാര്ഗശീര്ഷോഽഹം നക്ഷത്രാണാം തഥാഭിജിത് ॥ ൨൭ ॥
മാസാനാം മാര്ഗശീര്ഷോഽഹം നക്ഷത്രാണാം തഥാഭിജിത് ॥ ൨൭ ॥
അഹം യുഗാനാം ച കൃതം ധീരാണാം ദേവലോഽസിതഃ ।
ദ്വൈപായനോഽസ്മി വ്യാസാനാം കവീനാം കാവ്യ ആത്മവാന് ॥ ൨൮ ॥
ദ്വൈപായനോഽസ്മി വ്യാസാനാം കവീനാം കാവ്യ ആത്മവാന് ॥ ൨൮ ॥
വാസുദേവോ ഭഗവതാം ത്വം തു ഭാഗവതേഷ്വഹമ് ।
കിമ്പുരുഷാണാം ഹനുമാന് വിദ്യാധ്രാണാം സുദര്ശനഃ ॥ ൨൯ ॥
കിമ്പുരുഷാണാം ഹനുമാന് വിദ്യാധ്രാണാം സുദര്ശനഃ ॥ ൨൯ ॥
രത്നാനാം പദ്മരാഗോഽസ്മി പദ്മകോശഃ സുപേശസാമ് ।
കുശോഽസ്മി ദര്ഭജാതീനാം ഗവ്യമാജ്യം ഹവിഃഷ്വഹമ് ॥ ൩൦ ॥
കുശോഽസ്മി ദര്ഭജാതീനാം ഗവ്യമാജ്യം ഹവിഃഷ്വഹമ് ॥ ൩൦ ॥
വ്യവസായിനാമഹം ലക്ഷ്മീഃ കിതവാനാം ഛലഗ്രഹഃ ।
തിതിക്ഷാസ്മി തിതിക്ഷൂണാം സത്ത്വം സത്ത്വവതാമഹമ് ॥ ൩൧ ॥
തിതിക്ഷാസ്മി തിതിക്ഷൂണാം സത്ത്വം സത്ത്വവതാമഹമ് ॥ ൩൧ ॥
ഓജഃ സഹോ ബലവതാം കര്മാഹം വിദ്ധി സാത്വതാമ് ।
സാത്വതാം നവമൂര്തീനാമാദിമൂര്തിരഹം പരാ ॥ ൩൨ ॥
സാത്വതാം നവമൂര്തീനാമാദിമൂര്തിരഹം പരാ ॥ ൩൨ ॥
വിശ്വാവസുഃ പൂര്വചിത്തിര്ഗന്ധര്വാപ്സരസാമഹമ് ।
ഭൂധരാണാമഹം സ്ഥൈര്യം ഗന്ധമാത്രമഹം ഭുവഃ ॥ ൩൩ ॥
ഭൂധരാണാമഹം സ്ഥൈര്യം ഗന്ധമാത്രമഹം ഭുവഃ ॥ ൩൩ ॥
അപാം രസശ്ച പരമസ്തേജിഷ്ഠാനാം വിഭാവസുഃ ।
പ്രഭാ സൂര്യേന്ദുതാരാണാം ശബ്ദോഽഹം നഭസഃ പരഃ ॥ ൩൪ ॥
പ്രഭാ സൂര്യേന്ദുതാരാണാം ശബ്ദോഽഹം നഭസഃ പരഃ ॥ ൩൪ ॥
ബ്രഹ്മണ്യാനാം ബലിരഹം വീരാണാമഹമര്ജുനഃ ।
ഭൂതാനാം സ്ഥിതിരുത്പത്തിരഹം വൈ പ്രതിസങ്ക്രമഃ ॥ ൩൫ ॥
ഭൂതാനാം സ്ഥിതിരുത്പത്തിരഹം വൈ പ്രതിസങ്ക്രമഃ ॥ ൩൫ ॥
ഗത്യുക്ത്യുത്സര്ഗോപാദാനമാനന്ദസ്പര്ശലക്ഷണമ് ।
ആസ്വാദശ്രുത്യവഘ്രാണമഹം സര്വേന്ദ്രിയേന്ദ്രിയമ് ॥ ൩൬ ॥
ആസ്വാദശ്രുത്യവഘ്രാണമഹം സര്വേന്ദ്രിയേന്ദ്രിയമ് ॥ ൩൬ ॥
പൃഥിവീ വായുരാകാശ ആപോ ജ്യോതിരഹം മഹാന് ।
വികാരഃ പുരുഷോഽവ്യക്തം രജഃ സത്ത്വം തമഃ പരമ് ।
അഹമേതത്പ്രസങ്ഖ്യാനം ജ്ഞാനം തത്ത്വവിനിശ്ചയഃ ॥ ൩൭ ॥
വികാരഃ പുരുഷോഽവ്യക്തം രജഃ സത്ത്വം തമഃ പരമ് ।
അഹമേതത്പ്രസങ്ഖ്യാനം ജ്ഞാനം തത്ത്വവിനിശ്ചയഃ ॥ ൩൭ ॥
മയേശ്വരേണ ജീവേന ഗുണേന ഗുണിനാ വിനാ ।
സര്വാത്മനാപി സര്വേണ ന ഭാവോ വിദ്യതേ ക്വചിത് ॥ ൩൮ ॥
സര്വാത്മനാപി സര്വേണ ന ഭാവോ വിദ്യതേ ക്വചിത് ॥ ൩൮ ॥
സങ്ഖ്യാനം പരമാണൂനാം കാലേന ക്രിയതേ മയാ ।
ന തഥാ മേ വിഭൂതീനാം സൃജതോഽണ്ഡാനി കോടിശഃ ॥ ൩൯ ॥
ന തഥാ മേ വിഭൂതീനാം സൃജതോഽണ്ഡാനി കോടിശഃ ॥ ൩൯ ॥
തേജഃ ശ്രീഃ കീര്തിരൈശ്വര്യം ഹ്രീസ്ത്യാഗഃ സൌഭഗം ഭഗഃ ।
വീര്യം തിതിക്ഷാ വിജ്ഞാനം യത്ര യത്ര സ മേംഽശകഃ ॥ ൪൦ ॥
വീര്യം തിതിക്ഷാ വിജ്ഞാനം യത്ര യത്ര സ മേംഽശകഃ ॥ ൪൦ ॥
ഏതാസ്തേ കീര്തിതാഃ സര്വാഃ സങ്ക്ഷേപേണ വിഭൂതയഃ ।
മനോവികാരാ ഏവൈതേ യഥാ വാചാഭിധീയതേ ॥ ൪൧ ॥
മനോവികാരാ ഏവൈതേ യഥാ വാചാഭിധീയതേ ॥ ൪൧ ॥
വാചം യച്ഛ മനോ യച്ഛ പ്രാണാന് യച്ഛേന്ദ്രിയാണി ച ।
ആത്മാനമാത്മനാ യച്ഛ ന ഭൂയഃ കല്പസേഽധ്വനേ ॥ ൪൨ ॥
ആത്മാനമാത്മനാ യച്ഛ ന ഭൂയഃ കല്പസേഽധ്വനേ ॥ ൪൨ ॥
യോ വൈ വാങ്മനസീ സമ്യഗസംയച്ഛന് ധിയാ യതിഃ ।
തസ്യ വ്രതം തപോ ദാനം സ്രവത്യാമഘടാമ്ബുവത് ॥ ൪൩ ॥
തസ്യ വ്രതം തപോ ദാനം സ്രവത്യാമഘടാമ്ബുവത് ॥ ൪൩ ॥
തസ്മാദ്വചോമനഃപ്രാണാന് നിയച്ഛേന്മത്പരായണഃ ।
മദ്ഭക്തിയുക്തയാ ബുദ്ധ്യാ തതഃ പരിസമാപ്യതേ ॥ ൪൪ ॥
മദ്ഭക്തിയുക്തയാ ബുദ്ധ്യാ തതഃ പരിസമാപ്യതേ ॥ ൪൪ ॥
സര്വാഃ സമുദ്ധരേദ്രാജാ പിതേവ വ്യസനാത്പ്രജാഃ ।
ആത്മാനമാത്മനാ ധീരോ യഥാ ഗജപതിര്ഗജാന്
ആത്മാനമാത്മനാ ധീരോ യഥാ ഗജപതിര്ഗജാന്
ഏവംവിധോ നരപതിര്വിമാനേനാര്കവര്ചസാ ।
വിധൂയേഹാശുഭം കൃത്സ്നമിന്ദ്രേണ സഹ മോദതേ
വിധൂയേഹാശുഭം കൃത്സ്നമിന്ദ്രേണ സഹ മോദതേ
സീദന് വിപ്രോ വണിഗ്വൃത്ത്യാ പണ്യൈരേവാപദം തരേത് ।
ഖഡ്ഗേന വാഽഽപദാക്രാന്തോ ന ശ്വവൃത്ത്യാ കഥഞ്ചന
ഖഡ്ഗേന വാഽഽപദാക്രാന്തോ ന ശ്വവൃത്ത്യാ കഥഞ്ചന
വൈശ്യവൃത്ത്യാ തു രാജന്യോ ജീവേന്മൃഗയയാഽഽപദി ।
ചരേദ്വാ വിപ്രരൂപേണ ന ശ്വവൃത്ത്യാ കഥഞ്ചന
ചരേദ്വാ വിപ്രരൂപേണ ന ശ്വവൃത്ത്യാ കഥഞ്ചന
ശൂദ്രവൃത്തിം ഭജേദ്വൈശ്യഃ ശൂദ്രഃ കാരുകടക്രിയാമ് ।
കൃച്ഛ്രാന്മുക്തോ ന ഗര്ഹ്യേണ വൃത്തിം ലിപ്സേത കര്മണാ
കൃച്ഛ്രാന്മുക്തോ ന ഗര്ഹ്യേണ വൃത്തിം ലിപ്സേത കര്മണാ
വേദാധ്യായസ്വധാസ്വാഹാ ബല്യന്നാദ്യൈര്യഥോദയമ് ।
ദേവര്ഷിപിതൃഭൂതാനി മദ്രൂപാണ്യന്വഹം യജേത്
ദേവര്ഷിപിതൃഭൂതാനി മദ്രൂപാണ്യന്വഹം യജേത്
യദൃച്ഛയോപപന്നേന ശുക്ലേനോപാര്ജിതേന വാ ।
ധനേനാപീഡയന് ഭൃത്യാന് ന്യായേനൈവാഹരേത്ക്രതൂന്
ധനേനാപീഡയന് ഭൃത്യാന് ന്യായേനൈവാഹരേത്ക്രതൂന്
കുടുമ്ബേഷു ന സജ്ജേത ന പ്രമാദ്യേത്കുടുമ്ബ്യപി ।
വിപശ്ചിന്നശ്വരം പശ്യേദദൃഷ്ടമപി ദൃഷ്ടവത്
വിപശ്ചിന്നശ്വരം പശ്യേദദൃഷ്ടമപി ദൃഷ്ടവത്
പുത്രദാരാപ്തബന്ധൂനാം സങ്ഗമഃ പാന്ഥസങ്ഗമഃ ।
അനുദേഹം വിയന്ത്യേതേ സ്വപ്നോ നിദ്രാനുഗോ യഥാ
അനുദേഹം വിയന്ത്യേതേ സ്വപ്നോ നിദ്രാനുഗോ യഥാ
ഇത്ഥം പരിമൃശന് മുക്തോ ഗൃഹേഷ്വതിഥിവദ്വസന് ।
ന ഗൃഹൈരനുബധ്യേത നിര്മമോ നിരഹങ്കൃതഃ
ന ഗൃഹൈരനുബധ്യേത നിര്മമോ നിരഹങ്കൃതഃ
കര്മഭിര്ഗൃഹമേധീയൈരിഷ്ട്വാ മാമേവ ഭക്തിമാന് ।
തിഷ്ഠേദ്വനം വോപവിശേത്പ്രജാവാന് വാ പരിവ്രജേത്
തിഷ്ഠേദ്വനം വോപവിശേത്പ്രജാവാന് വാ പരിവ്രജേത്
യസ്ത്വാസക്തമതിര്ഗേഹേ പുത്രവിത്തൈഷണാതുരഃ ।
സ്ത്രൈണഃ കൃപണധീര്മൂഢോ മമാഹമിതി ബധ്യതേ
സ്ത്രൈണഃ കൃപണധീര്മൂഢോ മമാഹമിതി ബധ്യതേ
അഹോ മേ പിതരൌ വൃദ്ധൌ ഭാര്യാ ബാലാത്മജാത്മജാഃ ।
അനാഥാ മാമൃതേ ദീനാഃ കഥം ജീവന്തി ദുഃഖിതാഃ
അനാഥാ മാമൃതേ ദീനാഃ കഥം ജീവന്തി ദുഃഖിതാഃ
ഏവം ഗൃഹാശയാക്ഷിപ്തഹൃദയോ മൂഢധീരയമ് ।
അതൃപ്തസ്താനനുധ്യായന് മൃതോഽന്ധം വിശതേ തമഃ
അതൃപ്തസ്താനനുധ്യായന് മൃതോഽന്ധം വിശതേ തമഃ