শ্ৰীউদ্ধৱ উৱাচ
যস্ত্ৱযাভিহিতঃ পূৰ্ৱং ধৰ্মস্ত্ৱদ্ভক্তিলক্ষণঃ ।
ৱৰ্ণাশ্ৰমাচাৰৱতাং সৰ্ৱেষাং দ্ৱিপদামপি ॥ ১ ॥
যস্ত্ৱযাভিহিতঃ পূৰ্ৱং ধৰ্মস্ত্ৱদ্ভক্তিলক্ষণঃ ।
ৱৰ্ণাশ্ৰমাচাৰৱতাং সৰ্ৱেষাং দ্ৱিপদামপি ॥ ১ ॥
যথানুষ্ঠীযমানেন ত্ৱযি ভক্তিৰ্নৃণাং ভৱেত্ ।
স্ৱধৰ্মেণাৰৱিন্দাক্ষ তন্ মমাখ্যাতুমৰ্হসি ॥ ২ ॥
স্ৱধৰ্মেণাৰৱিন্দাক্ষ তন্ মমাখ্যাতুমৰ্হসি ॥ ২ ॥
পুৰা কিল মহাবাহো ধৰ্মং পৰমকং প্ৰভো ।
যত্তেন হংসৰূপেণ ব্ৰহ্মণেঽভ্যাত্থ মাধৱ ॥ ৩ ॥
যত্তেন হংসৰূপেণ ব্ৰহ্মণেঽভ্যাত্থ মাধৱ ॥ ৩ ॥
স ইদানীং সুমহতা কালেনামিত্ৰকৰ্শন ।
ন প্ৰাযো ভৱিতা মৰ্ত্যলোকে প্ৰাগনুশাসিতঃ ॥ ৪ ॥
ন প্ৰাযো ভৱিতা মৰ্ত্যলোকে প্ৰাগনুশাসিতঃ ॥ ৪ ॥
ৱক্তা কৰ্তাৱিতা নান্যো ধৰ্মস্যাচ্যুত তে ভুৱি ।
সভাযামপি ৱৈৰিঞ্চ্যাং যত্ৰ মূৰ্তিধৰাঃ কলাঃ ॥ ৫ ॥
সভাযামপি ৱৈৰিঞ্চ্যাং যত্ৰ মূৰ্তিধৰাঃ কলাঃ ॥ ৫ ॥
কৰ্ত্ৰাৱিত্ৰা প্ৰৱক্ত্ৰা চ ভৱতা মধুসূদন ।
ত্যক্তে মহীতলে দেৱ ৱিনষ্টং কঃ প্ৰৱক্ষ্যতি ॥ ৬ ॥
ত্যক্তে মহীতলে দেৱ ৱিনষ্টং কঃ প্ৰৱক্ষ্যতি ॥ ৬ ॥
তত্ত্ৱং নঃ সৰ্ৱধৰ্মজ্ঞ ধৰ্মস্ত্ৱদ্ভক্তিলক্ষণঃ ।
যথা যস্য ৱিধীযেত তথা ৱৰ্ণয মে প্ৰভো ॥ ৭ ॥
যথা যস্য ৱিধীযেত তথা ৱৰ্ণয মে প্ৰভো ॥ ৭ ॥
শ্ৰীশুক উৱাচ
ইত্থং স্ৱভৃত্যমুখ্যেন পৃষ্টঃ স ভগৱান্ হৰিঃ ।
প্ৰীতঃ ক্ষেমায মৰ্ত্যানাং ধৰ্মানাহ সনাতনান্ ॥ ৮ ॥
ইত্থং স্ৱভৃত্যমুখ্যেন পৃষ্টঃ স ভগৱান্ হৰিঃ ।
প্ৰীতঃ ক্ষেমায মৰ্ত্যানাং ধৰ্মানাহ সনাতনান্ ॥ ৮ ॥
শ্ৰীভগৱানুৱাচ
ধৰ্ম্য এষ তৱ প্ৰশ্নো নৈঃশ্ৰেযসকৰো নৃণাম্ ।
ৱৰ্ণাশ্ৰমাচাৰৱতাং তমুদ্ধৱ নিবোধ মে ॥ ৯ ॥
ধৰ্ম্য এষ তৱ প্ৰশ্নো নৈঃশ্ৰেযসকৰো নৃণাম্ ।
ৱৰ্ণাশ্ৰমাচাৰৱতাং তমুদ্ধৱ নিবোধ মে ॥ ৯ ॥
আদৌ কৃতযুগে ৱৰ্ণো নৃণাং হংস ইতি স্মৃতঃ ।
কৃতকৃত্যাঃ প্ৰজা জাত্যা তস্মাত্ কৃতযুগং ৱিদুঃ ॥ ১০ ॥
কৃতকৃত্যাঃ প্ৰজা জাত্যা তস্মাত্ কৃতযুগং ৱিদুঃ ॥ ১০ ॥
ৱেদঃ প্ৰণৱ এৱাগ্ৰে ধৰ্মোঽহং ৱৃষৰূপধৃক্ ।
উপাসতে তপোনিষ্ঠা হংসং মাং মুক্তকিল্বিষাঃ ॥ ১১ ॥
উপাসতে তপোনিষ্ঠা হংসং মাং মুক্তকিল্বিষাঃ ॥ ১১ ॥
ত্ৰেতামুখে মহাভাগ প্ৰাণান্মে হৃদযাত্ত্ৰযী ।
ৱিদ্যা প্ৰাদুৰভূত্তস্যা অহমাসং ত্ৰিৱৃন্মখঃ ॥ ১২ ॥
ৱিদ্যা প্ৰাদুৰভূত্তস্যা অহমাসং ত্ৰিৱৃন্মখঃ ॥ ১২ ॥
ৱিপ্ৰক্ষত্ৰিযৱিট্শূদ্ৰা মুখবাহূৰুপাদজাঃ ।
ৱৈৰাজাত্ পুৰুষাজ্জাতা য আত্মাচাৰলক্ষণাঃ ॥ ১৩ ॥
ৱৈৰাজাত্ পুৰুষাজ্জাতা য আত্মাচাৰলক্ষণাঃ ॥ ১৩ ॥
গৃহাশ্ৰমো জঘনতো ব্ৰহ্মচৰ্যং হৃদো মম ।
ৱক্ষঃস্থলাদ্ৱনেৱাসঃ সংন্যাসঃ শিৰসি স্থিতঃ ॥ ১৪ ॥
ৱক্ষঃস্থলাদ্ৱনেৱাসঃ সংন্যাসঃ শিৰসি স্থিতঃ ॥ ১৪ ॥
ৱৰ্ণানামাশ্ৰমাণাং চ জন্মভূম্যনুসাৰিণীঃ ।
আসন্ প্ৰকৃতযো নৃণাং নীচৈৰ্নীচোত্তমোত্তমাঃ ॥ ১৫ ॥
আসন্ প্ৰকৃতযো নৃণাং নীচৈৰ্নীচোত্তমোত্তমাঃ ॥ ১৫ ॥
শমো দমস্তপঃ শৌচং সন্তোষঃ ক্ষান্তিৰাৰ্জৱম্ ।
মদ্ভক্তিশ্চ দযা সত্যং ব্ৰহ্মপ্ৰকৃতযস্ত্ৱিমাঃ ॥ ১৬ ॥
মদ্ভক্তিশ্চ দযা সত্যং ব্ৰহ্মপ্ৰকৃতযস্ত্ৱিমাঃ ॥ ১৬ ॥
তেজো বলং ধৃতিঃ শৌৰ্যং তিতিক্ষৌদাৰ্যমুদ্যমঃ ।
স্থৈৰ্যং ব্ৰহ্মণ্যমৈশ্ৱৰ্যং ক্ষত্ৰপ্ৰকৃতযস্ত্ৱিমাঃ ॥ ১৭ ॥
স্থৈৰ্যং ব্ৰহ্মণ্যমৈশ্ৱৰ্যং ক্ষত্ৰপ্ৰকৃতযস্ত্ৱিমাঃ ॥ ১৭ ॥
আস্তিক্যং দাননিষ্ঠা চ অদম্ভো ব্ৰহ্মসেৱনম্ ।
অতুষ্টিৰৰ্থোপচযৈৰ্ৱৈশ্যপ্ৰকৃতযস্ত্ৱিমাঃ ॥ ১৮ ॥
অতুষ্টিৰৰ্থোপচযৈৰ্ৱৈশ্যপ্ৰকৃতযস্ত্ৱিমাঃ ॥ ১৮ ॥
শুশ্ৰূষণং দ্ৱিজগৱাং দেৱানাং চাপ্যমাযযা ।
তত্ৰ লব্ধেন সন্তোষঃ শূদ্ৰপ্ৰকৃতযস্ত্ৱিমাঃ ॥ ১৯ ॥
তত্ৰ লব্ধেন সন্তোষঃ শূদ্ৰপ্ৰকৃতযস্ত্ৱিমাঃ ॥ ১৯ ॥
অশৌচমনৃতং স্তেযং নাস্তিক্যং শুষ্কৱিগ্ৰহঃ ।
কামঃ ক্ৰোধশ্চ তৰ্ষশ্চ স ভাৱোঽন্ত্যাৱসাযিনাম্ ॥ ২০ ॥
কামঃ ক্ৰোধশ্চ তৰ্ষশ্চ স ভাৱোঽন্ত্যাৱসাযিনাম্ ॥ ২০ ॥
অহিংসা সত্যমস্তেযমকামক্ৰোধলোভতা ।
ভূতপ্ৰিযহিতেহা চ ধৰ্মোঽযং সাৰ্ৱৱৰ্ণিকঃ ॥ ২১ ॥
ভূতপ্ৰিযহিতেহা চ ধৰ্মোঽযং সাৰ্ৱৱৰ্ণিকঃ ॥ ২১ ॥
দ্ৱিতীযং প্ৰাপ্যানুপূৰ্ৱ্যাজ্জন্মোপনযনং দ্ৱিজঃ ।
ৱসন্ গুৰুকুলে দান্তো ব্ৰহ্মাধীযীত চাহূতঃ ॥ ২২ ॥
ৱসন্ গুৰুকুলে দান্তো ব্ৰহ্মাধীযীত চাহূতঃ ॥ ২২ ॥
মেখলাজিনদণ্ডাক্ষব্ৰহ্মসূত্ৰকমণ্ডলূন্ ।
জটিলোঽধৌতদদ্ৱাসোঽৰক্তপীঠঃ কুশান্ দধত্ ॥ ২৩ ॥
জটিলোঽধৌতদদ্ৱাসোঽৰক্তপীঠঃ কুশান্ দধত্ ॥ ২৩ ॥
স্নানভোজনহোমেষু জপোচ্চাৰে চ ৱাগ্যতঃ ।
ন চ্ছিন্দ্যান্নখৰোমাণি কক্ষোপস্থগতান্যপি ॥ ২৪ ॥
ন চ্ছিন্দ্যান্নখৰোমাণি কক্ষোপস্থগতান্যপি ॥ ২৪ ॥
ৰেতো নাৱকিৰেজ্জাতু ব্ৰহ্মৱ্ৰতধৰঃ স্ৱযম্ ।
অৱকীৰ্ণেঽৱগাহ্যাপ্সু যতাসুস্ত্ৰিপদাং জপেত্ ॥ ২৫ ॥
অৱকীৰ্ণেঽৱগাহ্যাপ্সু যতাসুস্ত্ৰিপদাং জপেত্ ॥ ২৫ ॥
অগ্ন্যৰ্কাচাৰ্যগোৱিপ্ৰগুৰুৱৃদ্ধসুৰাঞ্শুচিঃ ।
সমাহিত উপাসীত সন্ধ্যে দ্ৱে যতৱাগ্ জপন্ ॥ ২৬ ॥
সমাহিত উপাসীত সন্ধ্যে দ্ৱে যতৱাগ্ জপন্ ॥ ২৬ ॥
আচাৰ্যং মাং ৱিজানীযান্নাৱমন্যেত কৰ্হিচিত্ ।
ন মৰ্ত্যবুদ্ধ্যাসূযেত সৰ্ৱদেৱমযো গুৰুঃ ॥ ২৭ ॥
ন মৰ্ত্যবুদ্ধ্যাসূযেত সৰ্ৱদেৱমযো গুৰুঃ ॥ ২৭ ॥
সাযং প্ৰাতৰুপানীয ভৈক্ষ্যং তস্মৈ নিৱেদযেত্ ।
যচ্চান্যদপ্যনুজ্ঞাতমুপযুঞ্জীত সংযতঃ ॥ ২৮ ॥
যচ্চান্যদপ্যনুজ্ঞাতমুপযুঞ্জীত সংযতঃ ॥ ২৮ ॥
শুশ্ৰূষমাণ আচাৰ্যং সদোপাসীত নীচৱত্ ।
যানশয্যাসনস্থানৈৰ্নাতিদূৰে কৃতাঞ্জলিঃ ॥ ২৯ ॥
যানশয্যাসনস্থানৈৰ্নাতিদূৰে কৃতাঞ্জলিঃ ॥ ২৯ ॥
এৱংৱৃত্তো গুৰুকুলে ৱসেদ্ ভোগৱিৱৰ্জিতঃ ।
ৱিদ্যা সমাপ্যতে যাৱদ্ বিভ্ৰদ্ ৱ্ৰতমখণ্ডিতম্ ॥ ৩০ ॥
ৱিদ্যা সমাপ্যতে যাৱদ্ বিভ্ৰদ্ ৱ্ৰতমখণ্ডিতম্ ॥ ৩০ ॥
যদ্যসৌ ছন্দসাং লোকমাৰোক্ষ্যন্ ব্ৰহ্মৱিষ্টপম্ ।
গুৰৱে ৱিন্যসেদ্ দেহং স্ৱাধ্যাযাৰ্থং বৃহদ্ৱ্ৰতঃ ॥ ৩১ ॥
গুৰৱে ৱিন্যসেদ্ দেহং স্ৱাধ্যাযাৰ্থং বৃহদ্ৱ্ৰতঃ ॥ ৩১ ॥
অগ্নৌ গুৰাৱাত্মনি চ সৰ্ৱভূতেষু মাং পৰম্ ।
অপৃথগ্ধীৰুপাসীত ব্ৰহ্মৱৰ্চস্ৱ্যকল্মষঃ ॥ ৩২ ॥
অপৃথগ্ধীৰুপাসীত ব্ৰহ্মৱৰ্চস্ৱ্যকল্মষঃ ॥ ৩২ ॥
স্ত্ৰীণাং নিৰীক্ষণস্পৰ্শসংলাপক্ষ্ৱেলনাদিকম্ ।
প্ৰাণিনো মিথুনীভূতানগৃহস্থোঽগ্ৰতস্ত্যজেত্ ॥ ৩৩ ॥
প্ৰাণিনো মিথুনীভূতানগৃহস্থোঽগ্ৰতস্ত্যজেত্ ॥ ৩৩ ॥
শৌচমাচমনং স্নানং সন্ধ্যোপাস্তিৰ্মমাৰ্চনম্ ।
তীৰ্থসেৱা জপোঽস্পৃশ্যাভক্ষ্যাসম্ভাষ্যৱৰ্জনম্ ॥ ৩৪ ॥
তীৰ্থসেৱা জপোঽস্পৃশ্যাভক্ষ্যাসম্ভাষ্যৱৰ্জনম্ ॥ ৩৪ ॥
সৰ্ৱাশ্ৰমপ্ৰযুক্তোঽযং নিযমঃ কুলনন্দন ।
মদ্ভাৱঃ সৰ্ৱভূতেষু মনোৱাক্কাযসংযমঃ ॥ ৩৫ ॥
মদ্ভাৱঃ সৰ্ৱভূতেষু মনোৱাক্কাযসংযমঃ ॥ ৩৫ ॥
এৱং বৃহদ্ৱ্ৰতধৰো ব্ৰাহ্মণোঽগ্নিৰিৱ জ্ৱলন্ ।
মদ্ভক্তস্তীৱ্ৰতপসা দগ্ধকৰ্মাশযোঽমলঃ ॥ ৩৬ ॥
মদ্ভক্তস্তীৱ্ৰতপসা দগ্ধকৰ্মাশযোঽমলঃ ॥ ৩৬ ॥
অথানন্তৰমাৱেক্ষ্যন্ যথা জিজ্ঞাসিতাগমঃ ।
গুৰৱে দক্ষিণাং দত্ত্ৱা স্নাযাদ্ গুৰ্ৱনুমোদিতঃ ॥ ৩৭ ॥
গুৰৱে দক্ষিণাং দত্ত্ৱা স্নাযাদ্ গুৰ্ৱনুমোদিতঃ ॥ ৩৭ ॥
গৃহং ৱনং ৱোপৱিশেত্ প্ৰৱ্ৰজেদ্ ৱা দ্ৱিজোত্তমঃ ।
আশ্ৰমাদাশ্ৰমং গচ্ছেন্নান্যথামত্পৰশ্চৰেত্ ॥ ৩৮ ॥
আশ্ৰমাদাশ্ৰমং গচ্ছেন্নান্যথামত্পৰশ্চৰেত্ ॥ ৩৮ ॥
গৃহাৰ্থী সদৃশীং ভাৰ্যামুদ্ৱহেদজুগুপ্সিতাম্ ।
যৱীযসীং তু ৱযসা যাং সৱৰ্ণামনুক্ৰমাত্ ॥ ৩৯ ॥
যৱীযসীং তু ৱযসা যাং সৱৰ্ণামনুক্ৰমাত্ ॥ ৩৯ ॥
ইজ্যাধ্যযনদানানি সৰ্ৱেষাং চ দ্ৱিজন্মনাম্ ।
প্ৰতিগ্ৰহোঽধ্যাপনং চ ব্ৰাহ্মণস্যৈৱ যাজনম্ ॥ ৪০ ॥
প্ৰতিগ্ৰহোঽধ্যাপনং চ ব্ৰাহ্মণস্যৈৱ যাজনম্ ॥ ৪০ ॥
প্ৰতিগ্ৰহং মন্যমানস্তপস্তেজোযশোনুদম্ ।
অন্যাভ্যামেৱ জীৱেত শিলৈৰ্ৱা দোষদৃক্ তযোঃ ॥ ৪১ ॥
অন্যাভ্যামেৱ জীৱেত শিলৈৰ্ৱা দোষদৃক্ তযোঃ ॥ ৪১ ॥
ব্ৰাহ্মণস্য হি দেহোঽযং ক্ষুদ্ৰকামায নেষ্যতে ।
কৃচ্ছ্ৰায তপসে চেহ প্ৰেত্যানন্তসুখায চ ॥ ৪২ ॥
কৃচ্ছ্ৰায তপসে চেহ প্ৰেত্যানন্তসুখায চ ॥ ৪২ ॥
শিলোঞ্ছৱৃত্ত্যা পৰিতুষ্টচিত্তো
ধৰ্মং মহান্তং ৱিৰজং জুষাণঃ ।
ময্যৰ্পিতাত্মা গৃহ এৱ তিষ্ঠ-
ন্নাতিপ্ৰসক্তঃ সমুপৈতি শান্তিম্ ॥ ৪৩ ॥
ধৰ্মং মহান্তং ৱিৰজং জুষাণঃ ।
ময্যৰ্পিতাত্মা গৃহ এৱ তিষ্ঠ-
ন্নাতিপ্ৰসক্তঃ সমুপৈতি শান্তিম্ ॥ ৪৩ ॥
সমুদ্ধৰন্তি যে ৱিপ্ৰং সীদন্তং মত্পৰাযণম্ ।
তানুদ্ধৰিষ্যে নচিৰাদাপদ্ভ্যো নৌৰিৱাৰ্ণৱাত্ ॥ ৪৪ ॥
তানুদ্ধৰিষ্যে নচিৰাদাপদ্ভ্যো নৌৰিৱাৰ্ণৱাত্ ॥ ৪৪ ॥
সৰ্ৱাঃ সমুদ্ধৰেদ্ ৰাজা পিতেৱ ৱ্যসনাত্ প্ৰজাঃ ।
আত্মানমাত্মনা ধীৰো যথা গজপতিৰ্গজান্ ॥ ৪৫ ॥
আত্মানমাত্মনা ধীৰো যথা গজপতিৰ্গজান্ ॥ ৪৫ ॥
এৱংৱিধো নৰপতিৰ্ৱিমানেনাৰ্কৱৰ্চসা ।
ৱিধূযেহাশুভং কৃত্স্নমিন্দ্ৰেণ সহ মোদতে ॥ ৪৬ ॥
ৱিধূযেহাশুভং কৃত্স্নমিন্দ্ৰেণ সহ মোদতে ॥ ৪৬ ॥
সীদন্ ৱিপ্ৰো ৱণিগ্ৱৃত্ত্যা পণ্যৈৰেৱাপদং তৰেত্ ।
খড্গেন ৱাপদাক্ৰান্তো ন শ্ৱৱৃত্ত্যা কথঞ্চন ॥ ৪৭ ॥
খড্গেন ৱাপদাক্ৰান্তো ন শ্ৱৱৃত্ত্যা কথঞ্চন ॥ ৪৭ ॥
ৱৈশ্যৱৃত্ত্যা তু ৰাজন্যো জীৱেন্মৃগযযাপদি ।
চৰেদ্ ৱা ৱিপ্ৰৰূপেণ ন শ্ৱৱৃত্ত্যা কথঞ্চন ॥ ৪৮ ॥
চৰেদ্ ৱা ৱিপ্ৰৰূপেণ ন শ্ৱৱৃত্ত্যা কথঞ্চন ॥ ৪৮ ॥
শূদ্ৰৱৃত্তিং ভজেদ্ ৱৈশ্যঃ শূদ্ৰঃ কাৰুকটক্ৰিযাম্ ।
কৃচ্ছ্ৰান্মুক্তো ন গৰ্হ্যেণ ৱৃত্তিং লিপ্সেত কৰ্মণা ॥ ৪৯ ॥
কৃচ্ছ্ৰান্মুক্তো ন গৰ্হ্যেণ ৱৃত্তিং লিপ্সেত কৰ্মণা ॥ ৪৯ ॥
ৱেদাধ্যাযস্ৱধাস্ৱাহাবল্যন্নাদ্যৈৰ্যথোদযম্ ।
দেৱৰ্ষিপিতৃভূতানি মদ্ৰূপাণ্যন্ৱহং যজেত্ ॥ ৫০ ॥
দেৱৰ্ষিপিতৃভূতানি মদ্ৰূপাণ্যন্ৱহং যজেত্ ॥ ৫০ ॥
যদৃচ্ছযোপপন্নেন শুক্লেনোপাৰ্জিতেন ৱা ।
ধনেনাপীডযন্ ভৃত্যান্ ন্যাযেনৈৱাহৰেত্ ক্ৰতূন্ ॥ ৫১ ॥
ধনেনাপীডযন্ ভৃত্যান্ ন্যাযেনৈৱাহৰেত্ ক্ৰতূন্ ॥ ৫১ ॥
কুটুম্বেষু ন সজ্জেত ন প্ৰমাদ্যেত্ কুটুম্ব্যপি ।
ৱিপশ্চিন্নশ্ৱৰং পশ্যেদদৃষ্টমপি দৃষ্টৱত্ ॥ ৫২ ॥
ৱিপশ্চিন্নশ্ৱৰং পশ্যেদদৃষ্টমপি দৃষ্টৱত্ ॥ ৫২ ॥
পুত্ৰদাৰাপ্তবন্ধূনাং সঙ্গমঃ পান্থসঙ্গমঃ ।
অনুদেহং ৱিযন্ত্যেতে স্ৱপ্নো নিদ্ৰানুগো যথা ॥ ৫৩ ॥
অনুদেহং ৱিযন্ত্যেতে স্ৱপ্নো নিদ্ৰানুগো যথা ॥ ৫৩ ॥
ইত্থং পৰিমৃশন্মুক্তো গৃহেষ্ৱতিথিৱদ্ ৱসন্ ।
ন গৃহৈৰনুবধ্যেত নিৰ্মমো নিৰহঙ্কৃতঃ ॥ ৫৪ ॥
ন গৃহৈৰনুবধ্যেত নিৰ্মমো নিৰহঙ্কৃতঃ ॥ ৫৪ ॥
কৰ্মভিগৃহমেধীযৈৰিষ্ট্ৱা মামেৱ ভক্তিমান্ ।
তিষ্ঠেদ্ ৱনং ৱোপৱিশেত্ প্ৰজাৱান্ ৱা পৰিৱ্ৰজেত্ ॥ ৫৫ ॥
তিষ্ঠেদ্ ৱনং ৱোপৱিশেত্ প্ৰজাৱান্ ৱা পৰিৱ্ৰজেত্ ॥ ৫৫ ॥
যস্ত্ৱাসক্তমতিৰ্গেহে পুত্ৰৱিত্তৈষণাতুৰঃ ।
স্ত্ৰৈণঃ কৃপণধীৰ্মূঢো মমাহমিতি বধ্যতে ॥ ৫৬ ॥
স্ত্ৰৈণঃ কৃপণধীৰ্মূঢো মমাহমিতি বধ্যতে ॥ ৫৬ ॥
অহো মে পিতৰৌ ৱৃদ্ধৌ ভাৰ্যা বালাত্মজাত্মজাঃ ।
অনাথা মামৃতে দীনাঃ কথং জীৱন্তি দুঃখিতাঃ ॥ ৫৭ ॥
অনাথা মামৃতে দীনাঃ কথং জীৱন্তি দুঃখিতাঃ ॥ ৫৭ ॥
এৱং গৃহাশযাক্ষিপ্তহৃদযো মূঢধীৰযম্ ।
অতৃপ্তস্তাননুধ্যাযন্ মৃতোঽন্ধং ৱিশতে তমঃ ॥ ৫৮ ॥
অতৃপ্তস্তাননুধ্যাযন্ মৃতোঽন্ধং ৱিশতে তমঃ ॥ ৫৮ ॥