ശ്രീഉദ്ധവ ഉവാച
യസ്ത്വയാഭിഹിതഃ പൂര്വം ധര്മസ്ത്വദ്ഭക്തിലക്ഷണഃ ।
വര്ണാശ്രമാചാരവതാം സര്വേഷാം ദ്വിപദാമപി ॥ ൧ ॥
യസ്ത്വയാഭിഹിതഃ പൂര്വം ധര്മസ്ത്വദ്ഭക്തിലക്ഷണഃ ।
വര്ണാശ്രമാചാരവതാം സര്വേഷാം ദ്വിപദാമപി ॥ ൧ ॥
യഥാനുഷ്ഠീയമാനേന ത്വയി ഭക്തിര്നൃണാം ഭവേത് ।
സ്വധര്മേണാരവിന്ദാക്ഷ തന് മമാഖ്യാതുമര്ഹസി ॥ ൨ ॥
സ്വധര്മേണാരവിന്ദാക്ഷ തന് മമാഖ്യാതുമര്ഹസി ॥ ൨ ॥
പുരാ കില മഹാബാഹോ ധര്മം പരമകം പ്രഭോ ।
യത്തേന ഹംസരൂപേണ ബ്രഹ്മണേഽഭ്യാത്ഥ മാധവ ॥ ൩ ॥
യത്തേന ഹംസരൂപേണ ബ്രഹ്മണേഽഭ്യാത്ഥ മാധവ ॥ ൩ ॥
സ ഇദാനീം സുമഹതാ കാലേനാമിത്രകര്ശന ।
ന പ്രായോ ഭവിതാ മര്ത്യലോകേ പ്രാഗനുശാസിതഃ ॥ ൪ ॥
ന പ്രായോ ഭവിതാ മര്ത്യലോകേ പ്രാഗനുശാസിതഃ ॥ ൪ ॥
വക്താ കര്താവിതാ നാന്യോ ധര്മസ്യാച്യുത തേ ഭുവി ।
സഭായാമപി വൈരിഞ്ച്യാം യത്ര മൂര്തിധരാഃ കലാഃ ॥ ൫ ॥
സഭായാമപി വൈരിഞ്ച്യാം യത്ര മൂര്തിധരാഃ കലാഃ ॥ ൫ ॥
കര്ത്രാവിത്രാ പ്രവക്ത്രാ ച ഭവതാ മധുസൂദന ।
ത്യക്തേ മഹീതലേ ദേവ വിനഷ്ടം കഃ പ്രവക്ഷ്യതി ॥ ൬ ॥
ത്യക്തേ മഹീതലേ ദേവ വിനഷ്ടം കഃ പ്രവക്ഷ്യതി ॥ ൬ ॥
തത്ത്വം നഃ സര്വധര്മജ്ഞ ധര്മസ്ത്വദ്ഭക്തിലക്ഷണഃ ।
യഥാ യസ്യ വിധീയേത തഥാ വര്ണയ മേ പ്രഭോ ॥ ൭ ॥
യഥാ യസ്യ വിധീയേത തഥാ വര്ണയ മേ പ്രഭോ ॥ ൭ ॥
ശ്രീശുക ഉവാച
ഇത്ഥം സ്വഭൃത്യമുഖ്യേന പൃഷ്ടഃ സ ഭഗവാന് ഹരിഃ ।
പ്രീതഃ ക്ഷേമായ മര്ത്യാനാം ധര്മാനാഹ സനാതനാന് ॥ ൮ ॥
ഇത്ഥം സ്വഭൃത്യമുഖ്യേന പൃഷ്ടഃ സ ഭഗവാന് ഹരിഃ ।
പ്രീതഃ ക്ഷേമായ മര്ത്യാനാം ധര്മാനാഹ സനാതനാന് ॥ ൮ ॥
ശ്രീഭഗവാനുവാച
ധര്മ്യ ഏഷ തവ പ്രശ്നോ നൈഃശ്രേയസകരോ നൃണാമ് ।
വര്ണാശ്രമാചാരവതാം തമുദ്ധവ നിബോധ മേ ॥ ൯ ॥
ധര്മ്യ ഏഷ തവ പ്രശ്നോ നൈഃശ്രേയസകരോ നൃണാമ് ।
വര്ണാശ്രമാചാരവതാം തമുദ്ധവ നിബോധ മേ ॥ ൯ ॥
ആദൌ കൃതയുഗേ വര്ണോ നൃണാം ഹംസ ഇതി സ്മൃതഃ ।
കൃതകൃത്യാഃ പ്രജാ ജാത്യാ തസ്മാത് കൃതയുഗം വിദുഃ ॥ ൧൦ ॥
കൃതകൃത്യാഃ പ്രജാ ജാത്യാ തസ്മാത് കൃതയുഗം വിദുഃ ॥ ൧൦ ॥
വേദഃ പ്രണവ ഏവാഗ്രേ ധര്മോഽഹം വൃഷരൂപധൃക് ।
ഉപാസതേ തപോനിഷ്ഠാ ഹംസം മാം മുക്തകില്ബിഷാഃ ॥ ൧൧ ॥
ഉപാസതേ തപോനിഷ്ഠാ ഹംസം മാം മുക്തകില്ബിഷാഃ ॥ ൧൧ ॥
ത്രേതാമുഖേ മഹാഭാഗ പ്രാണാന്മേ ഹൃദയാത്ത്രയീ ।
വിദ്യാ പ്രാദുരഭൂത്തസ്യാ അഹമാസം ത്രിവൃന്മഖഃ ॥ ൧൨ ॥
വിദ്യാ പ്രാദുരഭൂത്തസ്യാ അഹമാസം ത്രിവൃന്മഖഃ ॥ ൧൨ ॥
വിപ്രക്ഷത്രിയവിട്ശൂദ്രാ മുഖബാഹൂരുപാദജാഃ ।
വൈരാജാത് പുരുഷാജ്ജാതാ യ ആത്മാചാരലക്ഷണാഃ ॥ ൧൩ ॥
വൈരാജാത് പുരുഷാജ്ജാതാ യ ആത്മാചാരലക്ഷണാഃ ॥ ൧൩ ॥
ഗൃഹാശ്രമോ ജഘനതോ ബ്രഹ്മചര്യം ഹൃദോ മമ ।
വക്ഷഃസ്ഥലാദ്വനേവാസഃ സംന്യാസഃ ശിരസി സ്ഥിതഃ ॥ ൧൪ ॥
വക്ഷഃസ്ഥലാദ്വനേവാസഃ സംന്യാസഃ ശിരസി സ്ഥിതഃ ॥ ൧൪ ॥
വര്ണാനാമാശ്രമാണാം ച ജന്മഭൂമ്യനുസാരിണീഃ ।
ആസന് പ്രകൃതയോ നൃണാം നീചൈര്നീചോത്തമോത്തമാഃ ॥ ൧൫ ॥
ആസന് പ്രകൃതയോ നൃണാം നീചൈര്നീചോത്തമോത്തമാഃ ॥ ൧൫ ॥
ശമോ ദമസ്തപഃ ശൌചം സന്തോഷഃ ക്ഷാന്തിരാര്ജവമ് ।
മദ്ഭക്തിശ്ച ദയാ സത്യം ബ്രഹ്മപ്രകൃതയസ്ത്വിമാഃ ॥ ൧൬ ॥
മദ്ഭക്തിശ്ച ദയാ സത്യം ബ്രഹ്മപ്രകൃതയസ്ത്വിമാഃ ॥ ൧൬ ॥
തേജോ ബലം ധൃതിഃ ശൌര്യം തിതിക്ഷൌദാര്യമുദ്യമഃ ।
സ്ഥൈര്യം ബ്രഹ്മണ്യമൈശ്വര്യം ക്ഷത്രപ്രകൃതയസ്ത്വിമാഃ ॥ ൧൭ ॥
സ്ഥൈര്യം ബ്രഹ്മണ്യമൈശ്വര്യം ക്ഷത്രപ്രകൃതയസ്ത്വിമാഃ ॥ ൧൭ ॥
ആസ്തിക്യം ദാനനിഷ്ഠാ ച അദമ്ഭോ ബ്രഹ്മസേവനമ് ।
അതുഷ്ടിരര്ഥോപചയൈര്വൈശ്യപ്രകൃതയസ്ത്വിമാഃ ॥ ൧൮ ॥
അതുഷ്ടിരര്ഥോപചയൈര്വൈശ്യപ്രകൃതയസ്ത്വിമാഃ ॥ ൧൮ ॥
ശുശ്രൂഷണം ദ്വിജഗവാം ദേവാനാം ചാപ്യമായയാ ।
തത്ര ലബ്ധേന സന്തോഷഃ ശൂദ്രപ്രകൃതയസ്ത്വിമാഃ ॥ ൧൯ ॥
തത്ര ലബ്ധേന സന്തോഷഃ ശൂദ്രപ്രകൃതയസ്ത്വിമാഃ ॥ ൧൯ ॥
അശൌചമനൃതം സ്തേയം നാസ്തിക്യം ശുഷ്കവിഗ്രഹഃ ।
കാമഃ ക്രോധശ്ച തര്ഷശ്ച സ ഭാവോഽന്ത്യാവസായിനാമ് ॥ ൨൦ ॥
കാമഃ ക്രോധശ്ച തര്ഷശ്ച സ ഭാവോഽന്ത്യാവസായിനാമ് ॥ ൨൦ ॥
അഹിംസാ സത്യമസ്തേയമകാമക്രോധലോഭതാ ।
ഭൂതപ്രിയഹിതേഹാ ച ധര്മോഽയം സാര്വവര്ണികഃ ॥ ൨൧ ॥
ഭൂതപ്രിയഹിതേഹാ ച ധര്മോഽയം സാര്വവര്ണികഃ ॥ ൨൧ ॥
ദ്വിതീയം പ്രാപ്യാനുപൂര്വ്യാജ്ജന്മോപനയനം ദ്വിജഃ ।
വസന് ഗുരുകുലേ ദാന്തോ ബ്രഹ്മാധീയീത ചാഹൂതഃ ॥ ൨൨ ॥
വസന് ഗുരുകുലേ ദാന്തോ ബ്രഹ്മാധീയീത ചാഹൂതഃ ॥ ൨൨ ॥
മേഖലാജിനദണ്ഡാക്ഷബ്രഹ്മസൂത്രകമണ്ഡലൂന് ।
ജടിലോഽധൌതദദ്വാസോഽരക്തപീഠഃ കുശാന് ദധത് ॥ ൨൩ ॥
ജടിലോഽധൌതദദ്വാസോഽരക്തപീഠഃ കുശാന് ദധത് ॥ ൨൩ ॥
സ്നാനഭോജനഹോമേഷു ജപോച്ചാരേ ച വാഗ്യതഃ ।
ന ച്ഛിന്ദ്യാന്നഖരോമാണി കക്ഷോപസ്ഥഗതാന്യപി ॥ ൨൪ ॥
ന ച്ഛിന്ദ്യാന്നഖരോമാണി കക്ഷോപസ്ഥഗതാന്യപി ॥ ൨൪ ॥
രേതോ നാവകിരേജ്ജാതു ബ്രഹ്മവ്രതധരഃ സ്വയമ് ।
അവകീര്ണേഽവഗാഹ്യാപ്സു യതാസുസ്ത്രിപദാം ജപേത് ॥ ൨൫ ॥
അവകീര്ണേഽവഗാഹ്യാപ്സു യതാസുസ്ത്രിപദാം ജപേത് ॥ ൨൫ ॥
അഗ്ന്യര്കാചാര്യഗോവിപ്രഗുരുവൃദ്ധസുരാഞ്ശുചിഃ ।
സമാഹിത ഉപാസീത സന്ധ്യേ ദ്വേ യതവാഗ് ജപന് ॥ ൨൬ ॥
സമാഹിത ഉപാസീത സന്ധ്യേ ദ്വേ യതവാഗ് ജപന് ॥ ൨൬ ॥
ആചാര്യം മാം വിജാനീയാന്നാവമന്യേത കര്ഹിചിത് ।
ന മര്ത്യബുദ്ധ്യാസൂയേത സര്വദേവമയോ ഗുരുഃ ॥ ൨൭ ॥
ന മര്ത്യബുദ്ധ്യാസൂയേത സര്വദേവമയോ ഗുരുഃ ॥ ൨൭ ॥
സായം പ്രാതരുപാനീയ ഭൈക്ഷ്യം തസ്മൈ നിവേദയേത് ।
യച്ചാന്യദപ്യനുജ്ഞാതമുപയുഞ്ജീത സംയതഃ ॥ ൨൮ ॥
യച്ചാന്യദപ്യനുജ്ഞാതമുപയുഞ്ജീത സംയതഃ ॥ ൨൮ ॥
ശുശ്രൂഷമാണ ആചാര്യം സദോപാസീത നീചവത് ।
യാനശയ്യാസനസ്ഥാനൈര്നാതിദൂരേ കൃതാഞ്ജലിഃ ॥ ൨൯ ॥
യാനശയ്യാസനസ്ഥാനൈര്നാതിദൂരേ കൃതാഞ്ജലിഃ ॥ ൨൯ ॥
ഏവംവൃത്തോ ഗുരുകുലേ വസേദ് ഭോഗവിവര്ജിതഃ ।
വിദ്യാ സമാപ്യതേ യാവദ് ബിഭ്രദ് വ്രതമഖണ്ഡിതമ് ॥ ൩൦ ॥
വിദ്യാ സമാപ്യതേ യാവദ് ബിഭ്രദ് വ്രതമഖണ്ഡിതമ് ॥ ൩൦ ॥
യദ്യസൌ ഛന്ദസാം ലോകമാരോക്ഷ്യന് ബ്രഹ്മവിഷ്ടപമ് ।
ഗുരവേ വിന്യസേദ് ദേഹം സ്വാധ്യായാര്ഥം ബൃഹദ്വ്രതഃ ॥ ൩൧ ॥
ഗുരവേ വിന്യസേദ് ദേഹം സ്വാധ്യായാര്ഥം ബൃഹദ്വ്രതഃ ॥ ൩൧ ॥
അഗ്നൌ ഗുരാവാത്മനി ച സര്വഭൂതേഷു മാം പരമ് ।
അപൃഥഗ്ധീരുപാസീത ബ്രഹ്മവര്ചസ്വ്യകല്മഷഃ ॥ ൩൨ ॥
അപൃഥഗ്ധീരുപാസീത ബ്രഹ്മവര്ചസ്വ്യകല്മഷഃ ॥ ൩൨ ॥
സ്ത്രീണാം നിരീക്ഷണസ്പര്ശസംലാപക്ഷ്വേലനാദികമ് ।
പ്രാണിനോ മിഥുനീഭൂതാനഗൃഹസ്ഥോഽഗ്രതസ്ത്യജേത് ॥ ൩൩ ॥
പ്രാണിനോ മിഥുനീഭൂതാനഗൃഹസ്ഥോഽഗ്രതസ്ത്യജേത് ॥ ൩൩ ॥
ശൌചമാചമനം സ്നാനം സന്ധ്യോപാസ്തിര്മമാര്ചനമ് ।
തീര്ഥസേവാ ജപോഽസ്പൃശ്യാഭക്ഷ്യാസമ്ഭാഷ്യവര്ജനമ് ॥ ൩൪ ॥
തീര്ഥസേവാ ജപോഽസ്പൃശ്യാഭക്ഷ്യാസമ്ഭാഷ്യവര്ജനമ് ॥ ൩൪ ॥
സര്വാശ്രമപ്രയുക്തോഽയം നിയമഃ കുലനന്ദന ।
മദ്ഭാവഃ സര്വഭൂതേഷു മനോവാക്കായസംയമഃ ॥ ൩൫ ॥
മദ്ഭാവഃ സര്വഭൂതേഷു മനോവാക്കായസംയമഃ ॥ ൩൫ ॥
ഏവം ബൃഹദ്വ്രതധരോ ബ്രാഹ്മണോഽഗ്നിരിവ ജ്വലന് ।
മദ്ഭക്തസ്തീവ്രതപസാ ദഗ്ധകര്മാശയോഽമലഃ ॥ ൩൬ ॥
മദ്ഭക്തസ്തീവ്രതപസാ ദഗ്ധകര്മാശയോഽമലഃ ॥ ൩൬ ॥
അഥാനന്തരമാവേക്ഷ്യന് യഥാ ജിജ്ഞാസിതാഗമഃ ।
ഗുരവേ ദക്ഷിണാം ദത്ത്വാ സ്നായാദ് ഗുര്വനുമോദിതഃ ॥ ൩൭ ॥
ഗുരവേ ദക്ഷിണാം ദത്ത്വാ സ്നായാദ് ഗുര്വനുമോദിതഃ ॥ ൩൭ ॥
ഗൃഹം വനം വോപവിശേത് പ്രവ്രജേദ് വാ ദ്വിജോത്തമഃ ।
ആശ്രമാദാശ്രമം ഗച്ഛേന്നാന്യഥാമത്പരശ്ചരേത് ॥ ൩൮ ॥
ആശ്രമാദാശ്രമം ഗച്ഛേന്നാന്യഥാമത്പരശ്ചരേത് ॥ ൩൮ ॥
ഗൃഹാര്ഥീ സദൃശീം ഭാര്യാമുദ്വഹേദജുഗുപ്സിതാമ് ।
യവീയസീം തു വയസാ യാം സവര്ണാമനുക്രമാത് ॥ ൩൯ ॥
യവീയസീം തു വയസാ യാം സവര്ണാമനുക്രമാത് ॥ ൩൯ ॥
ഇജ്യാധ്യയനദാനാനി സര്വേഷാം ച ദ്വിജന്മനാമ് ।
പ്രതിഗ്രഹോഽധ്യാപനം ച ബ്രാഹ്മണസ്യൈവ യാജനമ് ॥ ൪൦ ॥
പ്രതിഗ്രഹോഽധ്യാപനം ച ബ്രാഹ്മണസ്യൈവ യാജനമ് ॥ ൪൦ ॥
പ്രതിഗ്രഹം മന്യമാനസ്തപസ്തേജോയശോനുദമ് ।
അന്യാഭ്യാമേവ ജീവേത ശിലൈര്വാ ദോഷദൃക് തയോഃ ॥ ൪൧ ॥
അന്യാഭ്യാമേവ ജീവേത ശിലൈര്വാ ദോഷദൃക് തയോഃ ॥ ൪൧ ॥
ബ്രാഹ്മണസ്യ ഹി ദേഹോഽയം ക്ഷുദ്രകാമായ നേഷ്യതേ ।
കൃച്ഛ്രായ തപസേ ചേഹ പ്രേത്യാനന്തസുഖായ ച ॥ ൪൨ ॥
കൃച്ഛ്രായ തപസേ ചേഹ പ്രേത്യാനന്തസുഖായ ച ॥ ൪൨ ॥
ശിലോഞ്ഛവൃത്ത്യാ പരിതുഷ്ടചിത്തോ
ധര്മം മഹാന്തം വിരജം ജുഷാണഃ ।
മയ്യര്പിതാത്മാ ഗൃഹ ഏവ തിഷ്ഠ-
ന്നാതിപ്രസക്തഃ സമുപൈതി ശാന്തിമ് ॥ ൪൩ ॥
ധര്മം മഹാന്തം വിരജം ജുഷാണഃ ।
മയ്യര്പിതാത്മാ ഗൃഹ ഏവ തിഷ്ഠ-
ന്നാതിപ്രസക്തഃ സമുപൈതി ശാന്തിമ് ॥ ൪൩ ॥
സമുദ്ധരന്തി യേ വിപ്രം സീദന്തം മത്പരായണമ് ।
താനുദ്ധരിഷ്യേ നചിരാദാപദ്ഭ്യോ നൌരിവാര്ണവാത് ॥ ൪൪ ॥
താനുദ്ധരിഷ്യേ നചിരാദാപദ്ഭ്യോ നൌരിവാര്ണവാത് ॥ ൪൪ ॥
സര്വാഃ സമുദ്ധരേദ് രാജാ പിതേവ വ്യസനാത് പ്രജാഃ ।
ആത്മാനമാത്മനാ ധീരോ യഥാ ഗജപതിര്ഗജാന് ॥ ൪൫ ॥
ആത്മാനമാത്മനാ ധീരോ യഥാ ഗജപതിര്ഗജാന് ॥ ൪൫ ॥
ഏവംവിധോ നരപതിര്വിമാനേനാര്കവര്ചസാ ।
വിധൂയേഹാശുഭം കൃത്സ്നമിന്ദ്രേണ സഹ മോദതേ ॥ ൪൬ ॥
വിധൂയേഹാശുഭം കൃത്സ്നമിന്ദ്രേണ സഹ മോദതേ ॥ ൪൬ ॥
സീദന് വിപ്രോ വണിഗ്വൃത്ത്യാ പണ്യൈരേവാപദം തരേത് ।
ഖഡ്ഗേന വാപദാക്രാന്തോ ന ശ്വവൃത്ത്യാ കഥഞ്ചന ॥ ൪൭ ॥
ഖഡ്ഗേന വാപദാക്രാന്തോ ന ശ്വവൃത്ത്യാ കഥഞ്ചന ॥ ൪൭ ॥
വൈശ്യവൃത്ത്യാ തു രാജന്യോ ജീവേന്മൃഗയയാപദി ।
ചരേദ് വാ വിപ്രരൂപേണ ന ശ്വവൃത്ത്യാ കഥഞ്ചന ॥ ൪൮ ॥
ചരേദ് വാ വിപ്രരൂപേണ ന ശ്വവൃത്ത്യാ കഥഞ്ചന ॥ ൪൮ ॥
ശൂദ്രവൃത്തിം ഭജേദ് വൈശ്യഃ ശൂദ്രഃ കാരുകടക്രിയാമ് ।
കൃച്ഛ്രാന്മുക്തോ ന ഗര്ഹ്യേണ വൃത്തിം ലിപ്സേത കര്മണാ ॥ ൪൯ ॥
കൃച്ഛ്രാന്മുക്തോ ന ഗര്ഹ്യേണ വൃത്തിം ലിപ്സേത കര്മണാ ॥ ൪൯ ॥
വേദാധ്യായസ്വധാസ്വാഹാബല്യന്നാദ്യൈര്യഥോദയമ് ।
ദേവര്ഷിപിതൃഭൂതാനി മദ്രൂപാണ്യന്വഹം യജേത് ॥ ൫൦ ॥
ദേവര്ഷിപിതൃഭൂതാനി മദ്രൂപാണ്യന്വഹം യജേത് ॥ ൫൦ ॥
യദൃച്ഛയോപപന്നേന ശുക്ലേനോപാര്ജിതേന വാ ।
ധനേനാപീഡയന് ഭൃത്യാന് ന്യായേനൈവാഹരേത് ക്രതൂന് ॥ ൫൧ ॥
ധനേനാപീഡയന് ഭൃത്യാന് ന്യായേനൈവാഹരേത് ക്രതൂന് ॥ ൫൧ ॥
കുടുമ്ബേഷു ന സജ്ജേത ന പ്രമാദ്യേത് കുടുമ്ബ്യപി ।
വിപശ്ചിന്നശ്വരം പശ്യേദദൃഷ്ടമപി ദൃഷ്ടവത് ॥ ൫൨ ॥
വിപശ്ചിന്നശ്വരം പശ്യേദദൃഷ്ടമപി ദൃഷ്ടവത് ॥ ൫൨ ॥
പുത്രദാരാപ്തബന്ധൂനാം സങ്ഗമഃ പാന്ഥസങ്ഗമഃ ।
അനുദേഹം വിയന്ത്യേതേ സ്വപ്നോ നിദ്രാനുഗോ യഥാ ॥ ൫൩ ॥
അനുദേഹം വിയന്ത്യേതേ സ്വപ്നോ നിദ്രാനുഗോ യഥാ ॥ ൫൩ ॥
ഇത്ഥം പരിമൃശന്മുക്തോ ഗൃഹേഷ്വതിഥിവദ് വസന് ।
ന ഗൃഹൈരനുബധ്യേത നിര്മമോ നിരഹങ്കൃതഃ ॥ ൫൪ ॥
ന ഗൃഹൈരനുബധ്യേത നിര്മമോ നിരഹങ്കൃതഃ ॥ ൫൪ ॥
കര്മഭിഗൃഹമേധീയൈരിഷ്ട്വാ മാമേവ ഭക്തിമാന് ।
തിഷ്ഠേദ് വനം വോപവിശേത് പ്രജാവാന് വാ പരിവ്രജേത് ॥ ൫൫ ॥
തിഷ്ഠേദ് വനം വോപവിശേത് പ്രജാവാന് വാ പരിവ്രജേത് ॥ ൫൫ ॥
യസ്ത്വാസക്തമതിര്ഗേഹേ പുത്രവിത്തൈഷണാതുരഃ ।
സ്ത്രൈണഃ കൃപണധീര്മൂഢോ മമാഹമിതി ബധ്യതേ ॥ ൫൬ ॥
സ്ത്രൈണഃ കൃപണധീര്മൂഢോ മമാഹമിതി ബധ്യതേ ॥ ൫൬ ॥
അഹോ മേ പിതരൌ വൃദ്ധൌ ഭാര്യാ ബാലാത്മജാത്മജാഃ ।
അനാഥാ മാമൃതേ ദീനാഃ കഥം ജീവന്തി ദുഃഖിതാഃ ॥ ൫൭ ॥
അനാഥാ മാമൃതേ ദീനാഃ കഥം ജീവന്തി ദുഃഖിതാഃ ॥ ൫൭ ॥
ഏവം ഗൃഹാശയാക്ഷിപ്തഹൃദയോ മൂഢധീരയമ് ।
അതൃപ്തസ്താനനുധ്യായന് മൃതോഽന്ധം വിശതേ തമഃ ॥ ൫൮ ॥
അതൃപ്തസ്താനനുധ്യായന് മൃതോഽന്ധം വിശതേ തമഃ ॥ ൫൮ ॥