ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ
ଅଥ ତେ ସମ୍ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସାଙ୍ଖ୍ଯଂ ପୂର୍ଵୈର୍ଵିନିଶ୍ଚିତମ୍ ।
ଯଦ୍ ଵିଜ୍ଞାଯ ପୁମାନ୍ ସଦ୍ଯୋ ଜହ୍ଯାଦ୍ ଵୈକଲ୍ପିକଂ ଭ୍ରମମ୍ ॥ ୧ ॥
ଅଥ ତେ ସମ୍ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସାଙ୍ଖ୍ଯଂ ପୂର୍ଵୈର୍ଵିନିଶ୍ଚିତମ୍ ।
ଯଦ୍ ଵିଜ୍ଞାଯ ପୁମାନ୍ ସଦ୍ଯୋ ଜହ୍ଯାଦ୍ ଵୈକଲ୍ପିକଂ ଭ୍ରମମ୍ ॥ ୧ ॥
ଆସୀଜ୍ଜ୍ଞାନମଥୋ ଅର୍ଥ ଏକମେଵାଵିକଲ୍ପିତମ୍ ।
ଯଦା ଵିଵେକନିପୁଣା ଆଦୌ କୃତଯୁଗେଽଯୁଗେ ॥ ୨ ॥
ଯଦା ଵିଵେକନିପୁଣା ଆଦୌ କୃତଯୁଗେଽଯୁଗେ ॥ ୨ ॥
ତନ୍ମାଯାଫଲରୂପେଣ କେଵଲଂ ନିର୍ଵିକଲ୍ପିତମ୍ ।
ଵାଙ୍ମନୋଽଗୋଚରଂ ସତ୍ଯଂ ଦ୍ଵିଧା ସମଭଵଦ୍ ବୃହତ୍ ॥ ୩ ॥
ଵାଙ୍ମନୋଽଗୋଚରଂ ସତ୍ଯଂ ଦ୍ଵିଧା ସମଭଵଦ୍ ବୃହତ୍ ॥ ୩ ॥
ତଯୋରେକତରୋ ହ୍ଯର୍ଥଃ ପ୍ରକୃତିଃ ସୋଭଯାତ୍ମିକା ।
ଜ୍ଞାନଂ ତ୍ଵନ୍ଯତମୋ ଭାଵଃ ପୁରୁଷଃ ସୋଽଭିଧୀଯତେ ॥ ୪ ॥
ଜ୍ଞାନଂ ତ୍ଵନ୍ଯତମୋ ଭାଵଃ ପୁରୁଷଃ ସୋଽଭିଧୀଯତେ ॥ ୪ ॥
ତମୋ ରଜଃ ସତ୍ତ୍ଵମିତି ପ୍ରକୃତେରଭଵନ୍ ଗୁଣାଃ ।
ମଯା ପ୍ରକ୍ଷୋଭ୍ଯମାଣାଯାଃ ପୁରୁଷାନୁମତେନ ଚ ॥ ୫ ॥
ମଯା ପ୍ରକ୍ଷୋଭ୍ଯମାଣାଯାଃ ପୁରୁଷାନୁମତେନ ଚ ॥ ୫ ॥
ତେଭ୍ଯଃ ସମଭଵତ୍ ସୂତ୍ରଂ ମହାନ୍ ସୂତ୍ରେଣ ସଂଯୁତଃ ।
ତତୋ ଵିକୁର୍ଵତୋ ଜାତୋ ଯୋଽହଙ୍କାରୋ ଵିମୋହନଃ ॥ ୬ ॥
ତତୋ ଵିକୁର୍ଵତୋ ଜାତୋ ଯୋଽହଙ୍କାରୋ ଵିମୋହନଃ ॥ ୬ ॥
ଵୈକାରିକସ୍ତୈଜସଶ୍ଚ ତାମସଶ୍ଚେତ୍ଯହଂ ତ୍ରିଵୃତ୍ । ତନ୍ମାତ୍ରେନ୍ଦ୍ରିଯମନସାଂ କାରଣଂ ଚିଦଚିନ୍ମଯଃ ॥ ୭ ॥
ଅର୍ଥସ୍ତନ୍ମାତ୍ରିକାଜ୍ଜଜ୍ଞେ ତାମସାଦିନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ଚ ।
ତୈଜସାଦ୍ ଦେଵତା ଆସନ୍ନେକାଦଶ ଚ ଵୈକୃତାତ୍ ॥ ୮ ॥
ତୈଜସାଦ୍ ଦେଵତା ଆସନ୍ନେକାଦଶ ଚ ଵୈକୃତାତ୍ ॥ ୮ ॥
ମଯା ସଞ୍ଚୋଦିତା ଭାଵାଃ ସର୍ଵେ ସଂହତ୍ଯକାରିଣଃ ।
ଅଣ୍ଡମୁତ୍ପାଦଯାମାସୁର୍ମମାଯତନମୁତ୍ତମମ୍ ॥ ୯ ॥
ଅଣ୍ଡମୁତ୍ପାଦଯାମାସୁର୍ମମାଯତନମୁତ୍ତମମ୍ ॥ ୯ ॥
ତସ୍ମିନ୍ନହଂ ସମଭଵମଣ୍ଡେ ସଲିଲସଂସ୍ଥିତୌ ।
ମମ ନାଭ୍ଯାମଭୂତ୍ ପଦ୍ମଂ ଵିଶ୍ଵାଖ୍ଯଂ ତତ୍ର ଚାତ୍ମଭୂଃ ॥ ୧୦ ॥
ମମ ନାଭ୍ଯାମଭୂତ୍ ପଦ୍ମଂ ଵିଶ୍ଵାଖ୍ଯଂ ତତ୍ର ଚାତ୍ମଭୂଃ ॥ ୧୦ ॥
ସୋଽସୃଜତ୍ତପସା ଯୁକ୍ତୋ ରଜସା ମଦନୁଗ୍ରହାତ୍ ।
ଲୋକାନ୍ ସପାଲାନ୍ ଵିଶ୍ଵାତ୍ମା ଭୂର୍ଭୁଵଃ ସ୍ଵରିତି ତ୍ରିଧା ॥ ୧୧ ॥
ଲୋକାନ୍ ସପାଲାନ୍ ଵିଶ୍ଵାତ୍ମା ଭୂର୍ଭୁଵଃ ସ୍ଵରିତି ତ୍ରିଧା ॥ ୧୧ ॥
ଦେଵାନାମୋକ ଆସୀତ୍ ସ୍ଵର୍ଭୂତାନାଂ ଚ ଭୁଵଃ ପଦମ୍ ।
ମର୍ତ୍ଯାଦୀନାଂ ଚ ଭୂର୍ଲୋକଃ ସିଦ୍ଧାନାଂ ତ୍ରିତଯାତ୍ ପରମ୍ ॥ ୧୨ ॥
ମର୍ତ୍ଯାଦୀନାଂ ଚ ଭୂର୍ଲୋକଃ ସିଦ୍ଧାନାଂ ତ୍ରିତଯାତ୍ ପରମ୍ ॥ ୧୨ ॥
ଅଧୋଽସୁରାଣାଂ ନାଗାନାଂ ଭୂମେରୋକୋଽସୃଜତ୍ ପ୍ରଭୁଃ ।
ତ୍ରିଲୋକ୍ଯାଂ ଗତଯଃ ସର୍ଵାଃ କର୍ମଣାଂ ତ୍ରିଗୁଣାତ୍ମନାମ୍ ॥ ୧୩ ॥
ତ୍ରିଲୋକ୍ଯାଂ ଗତଯଃ ସର୍ଵାଃ କର୍ମଣାଂ ତ୍ରିଗୁଣାତ୍ମନାମ୍ ॥ ୧୩ ॥
ଯୋଗସ୍ଯ ତପସଶ୍ଚୈଵ ନ୍ଯାସସ୍ଯ ଗତଯୋଽମଲାଃ ।
ମହର୍ଜନସ୍ତପଃ ସତ୍ଯଂ ଭକ୍ତିଯୋଗସ୍ଯ ମଦ୍ଗତିଃ ॥ ୧୪ ॥
ମହର୍ଜନସ୍ତପଃ ସତ୍ଯଂ ଭକ୍ତିଯୋଗସ୍ଯ ମଦ୍ଗତିଃ ॥ ୧୪ ॥
ମଯା କାଲାତ୍ମନା ଧାତ୍ରା କର୍ମଯୁକ୍ତମିଦଂ ଜଗତ୍ ।
ଗୁଣପ୍ରଵାହ ଏତସ୍ମିନ୍ନୁନ୍ମଜ୍ଜତି ନିମଜ୍ଜତି ॥ ୧୫ ॥
ଗୁଣପ୍ରଵାହ ଏତସ୍ମିନ୍ନୁନ୍ମଜ୍ଜତି ନିମଜ୍ଜତି ॥ ୧୫ ॥
ଅଣୁର୍ବୃହତ୍ କୃଶଃ ସ୍ଥୂଲୋ ଯୋ ଯୋ ଭାଵଃ ପ୍ରସିଧ୍ଯତି ।
ସର୍ଵୋଽପ୍ଯୁଭଯସଂଯୁକ୍ତଃ ପ୍ରକୃତ୍ଯା ପୁରୁଷେଣ ଚ ॥ ୧୬ ॥
ସର୍ଵୋଽପ୍ଯୁଭଯସଂଯୁକ୍ତଃ ପ୍ରକୃତ୍ଯା ପୁରୁଷେଣ ଚ ॥ ୧୬ ॥
ଯସ୍ତୁ ଯସ୍ଯାଦିରନ୍ତଶ୍ଚ ସ ଵୈ ମଧ୍ଯଂ ଚ ତସ୍ଯ ସନ୍ ।
ଵିକାରୋ ଵ୍ଯଵହାରାର୍ଥୋ ଯଥା ତୈଜସପାର୍ଥିଵାଃ ॥ ୧୭ ॥
ଵିକାରୋ ଵ୍ଯଵହାରାର୍ଥୋ ଯଥା ତୈଜସପାର୍ଥିଵାଃ ॥ ୧୭ ॥
ଯଦୁପାଦାଯ ପୂର୍ଵସ୍ତୁ ଭାଵୋ ଵିକୁରୁତେଽପରମ୍ ।
ଆଦିରନ୍ତୋ ଯଦା ଯସ୍ଯ ତତ୍ ସତ୍ଯମଭିଧୀଯତେ ॥ ୧୮ ॥
ଆଦିରନ୍ତୋ ଯଦା ଯସ୍ଯ ତତ୍ ସତ୍ଯମଭିଧୀଯତେ ॥ ୧୮ ॥
ପ୍ରକୃତିର୍ଯସ୍ଯୋପାଦାନମାଧାରଃ ପୁରୁଷଃ ପରଃ ।
ସତୋଽଭିଵ୍ଯଞ୍ଜକଃ କାଲୋ ବ୍ରହ୍ମ ତତ୍ତ୍ରିତଯଂ ତ୍ଵହମ୍ ॥ ୧୯ ॥
ସତୋଽଭିଵ୍ଯଞ୍ଜକଃ କାଲୋ ବ୍ରହ୍ମ ତତ୍ତ୍ରିତଯଂ ତ୍ଵହମ୍ ॥ ୧୯ ॥
ସର୍ଗଃ ପ୍ରଵର୍ତତେ ତାଵତ୍ ପୌର୍ଵାପର୍ଯେଣ ନିତ୍ଯଶଃ ।
ମହାନ୍ ଗୁଣଵିସର୍ଗାର୍ଥଃ ସ୍ଥିତ୍ଯନ୍ତୋ ଯାଵଦୀକ୍ଷଣମ୍ ॥ ୨୦ ॥
ମହାନ୍ ଗୁଣଵିସର୍ଗାର୍ଥଃ ସ୍ଥିତ୍ଯନ୍ତୋ ଯାଵଦୀକ୍ଷଣମ୍ ॥ ୨୦ ॥
ଵିରାଣ୍ମଯାସାଦ୍ଯମାନୋ ଲୋକକଲ୍ପଵିକଲ୍ପକଃ ।
ପଞ୍ଚତ୍ଵାଯ ଵିଶେଷାଯ କଲ୍ପତେ ଭୁଵନୈଃ ସହ ॥ ୨୧ ॥
ପଞ୍ଚତ୍ଵାଯ ଵିଶେଷାଯ କଲ୍ପତେ ଭୁଵନୈଃ ସହ ॥ ୨୧ ॥
ଅନ୍ନେ ପ୍ରଲୀଯତେ ମର୍ତ୍ଯମନ୍ନଂ ଧାନାସୁ ଲୀଯତେ । ଧାନା ଭୂମୌ ପ୍ରଲୀଯନ୍ତେ ଭୂମିର୍ଗନ୍ଧେ ପ୍ରଲୀଯତେ ॥ ୨୨ ॥
ଅପ୍ସୁ ପ୍ରଲୀଯତେ ଗନ୍ଧ ଆପଶ୍ଚ ସ୍ଵଗୁଣେ ରସେ । ଲୀଯତେ ଜ୍ଯୋତିଷି ରସୋ ଜ୍ଯୋତୀ ରୂପେ ପ୍ରଲୀଯତେ ॥ ୨୩ ॥
ରୂପଂ ଵାଯୌ ସ ଚ ସ୍ପର୍ଶେ ଲୀଯତେ ସୋଽପି ଚାମ୍ବରେ । ଅମ୍ବରଂ ଶବ୍ଦତନ୍ମାତ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ସ୍ଵଯୋନିଷୁ ॥ ୨୪ ॥
ଯୋନିର୍ଵୈକାରିକେ ସୌମ୍ଯ ଲୀଯତେ ମନସୀଶ୍ଵରେ । ଶବ୍ଦୋ ଭୂତାଦିମପ୍ଯେତି ଭୂତାଦିର୍ମହତି ପ୍ରଭୁଃ ॥ ୨୫ ॥
ସ ଲୀଯତେ ମହାନ୍ ସ୍ଵେଷୁ ଗୁଣେଷୁ ଗୁଣଵତ୍ତମଃ । ତେଽଵ୍ଯକ୍ତେ ସମ୍ପ୍ରଲୀଯନ୍ତେ ତତ୍ କାଲେ ଲୀଯତେଽଵ୍ଯଯେ ॥ ୨୬ ॥
କାଲୋ ମାଯାମଯେ ଜୀଵେ ଜୀଵ ଆତ୍ମନି ମଯ୍ଯଜେ । ଆତ୍ମା କେଵଲ ଆତ୍ମସ୍ଥୋ ଵିକଲ୍ପାପାଯଲକ୍ଷଣଃ ॥ ୨୭ ॥
ଏଵମନ୍ଵୀକ୍ଷମାଣସ୍ଯ କଥଂ ଵୈକଲ୍ପିକୋ ଭ୍ରମଃ । ମନସୋ ହୃଦି ତିଷ୍ଠେତ ଵ୍ଯୋମ୍ନୀଵାର୍କୋଦଯେ ତମଃ ॥ ୨୮ ॥
ଏଷ ସାଙ୍ଖ୍ଯଵିଧିଃ ପ୍ରୋକ୍ତଃ ସଂଶଯଗ୍ରନ୍ଥିଭେଦନଃ ।
ପ୍ରତିଲୋମାନୁଲୋମାଭ୍ଯାଂ ପରାଵରଦୃଶା ମଯା ॥ ୨୯ ॥
ପ୍ରତିଲୋମାନୁଲୋମାଭ୍ଯାଂ ପରାଵରଦୃଶା ମଯା ॥ ୨୯ ॥
ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ଦେଶଃ ଫଲଂ କାଲୋ ଜ୍ଞାନଂ କର୍ମ ଚ କାରକଃ ।
ଶ୍ରଦ୍ଧାଵସ୍ଥାକୃତିର୍ନିଷ୍ଠା ତ୍ରୈଗୁଣ୍ଯଃ ସର୍ଵ ଏଵ ହି
ଶ୍ରଦ୍ଧାଵସ୍ଥାକୃତିର୍ନିଷ୍ଠା ତ୍ରୈଗୁଣ୍ଯଃ ସର୍ଵ ଏଵ ହି
ସର୍ଵେ ଗୁଣମଯା ଭାଵାଃ ପୁରୁଷାଵ୍ଯକ୍ତଧିଷ୍ଠିତାଃ ।
ଦୃଷ୍ଟଂ ଶ୍ରୁତମନୁଧ୍ଯାତଂ ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଵା ପୁରୁଷର୍ଷଭ
ଦୃଷ୍ଟଂ ଶ୍ରୁତମନୁଧ୍ଯାତଂ ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଵା ପୁରୁଷର୍ଷଭ
ଏତାଃ ସଂସୃତଯଃ ପୁଂସୋ ଗୁଣକର୍ମନିବନ୍ଧନାଃ ।
ଯେନେମେ ନିର୍ଜିତାଃ ସୌମ୍ଯ ଗୁଣା ଜୀଵେନ ଚିତ୍ତଜାଃ ।
ଭକ୍ତିଯୋଗେନ ମନ୍ନିଷ୍ଠୋ ମଦ୍ଭାଵାଯ ପ୍ରପଦ୍ଯତେ
ଯେନେମେ ନିର୍ଜିତାଃ ସୌମ୍ଯ ଗୁଣା ଜୀଵେନ ଚିତ୍ତଜାଃ ।
ଭକ୍ତିଯୋଗେନ ମନ୍ନିଷ୍ଠୋ ମଦ୍ଭାଵାଯ ପ୍ରପଦ୍ଯତେ
ତସ୍ମାଦ୍ଦେହମିମଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ଜ୍ଞାନଵିଜ୍ଞାନସମ୍ଭଵମ୍ ।
ଗୁଣସଙ୍ଗଂ ଵିନିର୍ଧୂଯ ମାଂ ଭଜନ୍ତୁ ଵିଚକ୍ଷଣାଃ
ଗୁଣସଙ୍ଗଂ ଵିନିର୍ଧୂଯ ମାଂ ଭଜନ୍ତୁ ଵିଚକ୍ଷଣାଃ
ନିଃସଙ୍ଗୋ ମାଂ ଭଜେଦ୍ଵିଦ୍ଵାନପ୍ରମତ୍ତୋ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ ।
ରଜସ୍ତମଶ୍ଚାଭିଜଯେତ୍ସତ୍ତ୍ଵସଂସେଵଯା ମୁନିଃ
ରଜସ୍ତମଶ୍ଚାଭିଜଯେତ୍ସତ୍ତ୍ଵସଂସେଵଯା ମୁନିଃ
ସତ୍ତ୍ଵଂ ଚାଭିଜଯେଦ୍ଯୁକ୍ତୋ ନୈରପେକ୍ଷ୍ଯେଣ ଶାନ୍ତଧୀଃ ।
ସମ୍ପଦ୍ଯତେ ଗୁଣୈର୍ମୁକ୍ତୋ ଜୀଵୋ ଜୀଵଂ ଵିହାଯ ମାମ୍
ସମ୍ପଦ୍ଯତେ ଗୁଣୈର୍ମୁକ୍ତୋ ଜୀଵୋ ଜୀଵଂ ଵିହାଯ ମାମ୍
ଜୀଵୋ ଜୀଵଵିନିର୍ମୁକ୍ତୋ ଗୁଣୈଶ୍ଚାଶଯସମ୍ଭଵୈଃ ।
ମଯୈଵ ବ୍ରହ୍ମଣା ପୂର୍ଣୋ ନ ବହିର୍ନାନ୍ତରଶ୍ଚରେତ୍
ମଯୈଵ ବ୍ରହ୍ମଣା ପୂର୍ଣୋ ନ ବହିର୍ନାନ୍ତରଶ୍ଚରେତ୍