શ્રીભગવાનુવાચ
પરસ્વભાવકર્માણિ ન પ્રશંસેન્ન ગર્હયેત્ ।
વિશ્વમેકાત્મકં પશ્યન્ પ્રકૃત્યા પુરુષેણ ચ ॥ ૧ ॥
પરસ્વભાવકર્માણિ ન પ્રશંસેન્ન ગર્હયેત્ ।
વિશ્વમેકાત્મકં પશ્યન્ પ્રકૃત્યા પુરુષેણ ચ ॥ ૧ ॥
પરસ્વભાવકર્માણિ યઃ પ્રશંસતિ નિન્દતિ ।
સ આશુ ભ્રશ્યતે સ્વાર્થાદસત્યભિનિવેશતઃ ॥ ૨ ॥
સ આશુ ભ્રશ્યતે સ્વાર્થાદસત્યભિનિવેશતઃ ॥ ૨ ॥
તૈજસે નિદ્રયાપન્ને પિણ્ડસ્થો નષ્ટચેતનઃ ।
માયાં પ્રાપ્નોતિ મૃત્યું વા તદ્વન્નાનાર્થદૃક્ પુમાન્ ॥ ૩ ॥
માયાં પ્રાપ્નોતિ મૃત્યું વા તદ્વન્નાનાર્થદૃક્ પુમાન્ ॥ ૩ ॥
કિં ભદ્રં કિમભદ્રં વા દ્વૈતસ્યાવસ્તુનઃ કિયત્ ।
વાચોદિતં તદનૃતં મનસા ધ્યાતમેવ ચ ॥ ૪ ॥
વાચોદિતં તદનૃતં મનસા ધ્યાતમેવ ચ ॥ ૪ ॥
છાયાપ્રત્યાહ્વયાભાસા હ્યસન્તોઽપ્યર્થકારિણઃ ।
એવં દેહાદયો ભાવા યચ્છન્ત્યામૃત્યુતો ભયમ્ ॥ ૫ ॥
એવં દેહાદયો ભાવા યચ્છન્ત્યામૃત્યુતો ભયમ્ ॥ ૫ ॥
આત્મૈવ તદિદં વિશ્વં સૃજ્યતે સૃજતિ પ્રભુઃ ।
ત્રાયતે ત્રાતિ વિશ્વાત્મા હ્રિયતે હરતીશ્વરઃ ॥ ૬ ॥
ત્રાયતે ત્રાતિ વિશ્વાત્મા હ્રિયતે હરતીશ્વરઃ ॥ ૬ ॥
તસ્માન્ન હ્યાત્મનોઽન્યસ્માદન્યો ભાવો નિરૂપિતઃ ।
નિરૂપિતેઽયં ત્રિવિધા નિર્મૂલા ભાતિરાત્મનિ ।
ઇદં ગુણમયં વિદ્ધિ ત્રિવિધં માયયા કૃતમ્ ॥ ૭ ॥
નિરૂપિતેઽયં ત્રિવિધા નિર્મૂલા ભાતિરાત્મનિ ।
ઇદં ગુણમયં વિદ્ધિ ત્રિવિધં માયયા કૃતમ્ ॥ ૭ ॥
એતદ્ વિદ્વાન્ મદુદિતં જ્ઞાનવિજ્ઞાનનૈપુણમ્ ।
ન નિન્દતિ ન ચ સ્તૌતિ લોકે ચરતિ સૂર્યવત્ ॥ ૮ ॥
ન નિન્દતિ ન ચ સ્તૌતિ લોકે ચરતિ સૂર્યવત્ ॥ ૮ ॥
પ્રત્યક્ષેણાનુમાનેન નિગમેનાત્મસંવિદા ।
આદ્યન્તવદસજ્જ્ઞાત્વા નિઃસઙ્ગો વિચરેદિહ ॥ ૯ ॥
આદ્યન્તવદસજ્જ્ઞાત્વા નિઃસઙ્ગો વિચરેદિહ ॥ ૯ ॥
શ્રીઉદ્ધવ ઉવાચ
નૈવાત્મનો ન દેહસ્ય સંસૃતિર્દ્રષ્ટૃદૃશ્યયોઃ ।
અનાત્મસ્વદૃશોરીશ કસ્ય સ્યાદુપલભ્યતે ॥ ૧૦ ॥
નૈવાત્મનો ન દેહસ્ય સંસૃતિર્દ્રષ્ટૃદૃશ્યયોઃ ।
અનાત્મસ્વદૃશોરીશ કસ્ય સ્યાદુપલભ્યતે ॥ ૧૦ ॥
આત્માવ્યયોઽગુણઃ શુદ્ધઃ સ્વયંજ્યોતિરનાવૃતઃ ।
અગ્નિવદ્દારુવદચિદ્દેહઃ કસ્યેહ સંસૃતિઃ ॥ ૧૧ ॥
અગ્નિવદ્દારુવદચિદ્દેહઃ કસ્યેહ સંસૃતિઃ ॥ ૧૧ ॥
શ્રીભગવાનુવાચ
યાવદ્ દેહેન્દ્રિયપ્રાણૈરાત્મનઃ સન્નિકર્ષણમ્ ।
સંસારઃ ફલવાંસ્તાવદપાર્થોઽપ્યવિવેકિનઃ ॥ ૧૨ ॥
યાવદ્ દેહેન્દ્રિયપ્રાણૈરાત્મનઃ સન્નિકર્ષણમ્ ।
સંસારઃ ફલવાંસ્તાવદપાર્થોઽપ્યવિવેકિનઃ ॥ ૧૨ ॥
અર્થે હ્યવિદ્યમાનેઽપિ સંસૃતિર્ન નિવર્તતે ।
ધ્યાયતો વિષયાનસ્ય સ્વપ્નેઽનર્થાગમો યથા ॥ ૧૩ ॥
ધ્યાયતો વિષયાનસ્ય સ્વપ્નેઽનર્થાગમો યથા ॥ ૧૩ ॥
યથા હ્યપ્રતિબુદ્ધસ્ય પ્રસ્વાપો બહ્વનર્થભૃત્ ।
સ એવ પ્રતિબુદ્ધસ્ય ન વૈ મોહાય કલ્પતે ॥ ૧૪ ॥
સ એવ પ્રતિબુદ્ધસ્ય ન વૈ મોહાય કલ્પતે ॥ ૧૪ ॥
શોકહર્ષભયક્રોધલોભમોહસ્પૃહાદયઃ ।
અહઙ્કારસ્ય દૃશ્યન્તે જન્મ મૃત્યુશ્ચ નાત્મનઃ ॥ ૧૫ ॥
અહઙ્કારસ્ય દૃશ્યન્તે જન્મ મૃત્યુશ્ચ નાત્મનઃ ॥ ૧૫ ॥
દેહેન્દ્રિયપ્રાણમનોઽભિમાનો
જીવોઽન્તરાત્મા ગુણકર્મમૂર્તિઃ ।
સૂત્રં મહાનિત્યુરુધેવ ગીતઃ
સંસાર આધાવતિ કાલતન્ત્રઃ ॥ ૧૬ ॥
જીવોઽન્તરાત્મા ગુણકર્મમૂર્તિઃ ।
સૂત્રં મહાનિત્યુરુધેવ ગીતઃ
સંસાર આધાવતિ કાલતન્ત્રઃ ॥ ૧૬ ॥
અમૂલમેતદ્ બહુરૂપરૂપિતં
મનોવચઃપ્રાણશરીરકર્મ ।
જ્ઞાનાસિનોપાસનયા શિતેન-
ચ્છિત્ત્વા મુનિર્ગાં વિચરત્યતૃષ્ણઃ ॥ ૧૭ ॥
મનોવચઃપ્રાણશરીરકર્મ ।
જ્ઞાનાસિનોપાસનયા શિતેન-
ચ્છિત્ત્વા મુનિર્ગાં વિચરત્યતૃષ્ણઃ ॥ ૧૭ ॥
જ્ઞાનં વિવેકો નિગમસ્તપશ્ચ
પ્રત્યક્ષમૈતિહ્યમથાનુમાનમ્ ।
આદ્યન્તયોરસ્ય યદેવ કેવલં
કાલશ્ચ હેતુશ્ચ તદેવ મધ્યે ॥ ૧૮ ॥
પ્રત્યક્ષમૈતિહ્યમથાનુમાનમ્ ।
આદ્યન્તયોરસ્ય યદેવ કેવલં
કાલશ્ચ હેતુશ્ચ તદેવ મધ્યે ॥ ૧૮ ॥
યથા હિરણ્યં સ્વકૃતં પુરસ્તાત્
પશ્ચાચ્ચ સર્વસ્ય હિરણ્મયસ્ય ।
તદેવ મધ્યે વ્યવહાર્યમાણં
નાનાપદેશૈરહમસ્ય તદ્વત્ ॥ ૧૯ ॥
પશ્ચાચ્ચ સર્વસ્ય હિરણ્મયસ્ય ।
તદેવ મધ્યે વ્યવહાર્યમાણં
નાનાપદેશૈરહમસ્ય તદ્વત્ ॥ ૧૯ ॥
વિજ્ઞાનમેતત્ત્રિયવસ્થમઙ્ગ
ગુણત્રયં કારણકાર્યકર્તૃ ।
સમન્વયેન વ્યતિરેકતશ્ચ
યેનૈવ તુર્યેણ તદેવ સત્યમ્ ॥ ૨૦ ॥
ગુણત્રયં કારણકાર્યકર્તૃ ।
સમન્વયેન વ્યતિરેકતશ્ચ
યેનૈવ તુર્યેણ તદેવ સત્યમ્ ॥ ૨૦ ॥
ન યત્ પુરસ્તાદુત યન્ન પશ્ચા-
ન્મધ્યે ચ તન્ન વ્યપદેશમાત્રમ્ ।
ભૂતં પ્રસિદ્ધં ચ પરેણ યદ્ યત્
તદેવ તત્ સ્યાદિતિ મે મનીષા ॥ ૨૧ ॥
ન્મધ્યે ચ તન્ન વ્યપદેશમાત્રમ્ ।
ભૂતં પ્રસિદ્ધં ચ પરેણ યદ્ યત્
તદેવ તત્ સ્યાદિતિ મે મનીષા ॥ ૨૧ ॥
અવિદ્યમાનોઽપ્યવભાસતે યો
વૈકારિકો રાજસસર્ગ એષઃ ।
બ્રહ્મ સ્વયંજ્યોતિરતો વિભાતિ
બ્રહ્મેન્દ્રિયાર્થાત્મવિકારચિત્રમ્ ॥ ૨૨ ॥
વૈકારિકો રાજસસર્ગ એષઃ ।
બ્રહ્મ સ્વયંજ્યોતિરતો વિભાતિ
બ્રહ્મેન્દ્રિયાર્થાત્મવિકારચિત્રમ્ ॥ ૨૨ ॥
એવં સ્ફુટં બ્રહ્મવિવેકહેતુભિઃ
પરાપવાદેન વિશારદેન ।
છિત્ત્વાત્મસન્દેહમુપારમેત
સ્વાનન્દતુષ્ટોઽખિલકામુકેભ્યઃ ॥ ૨૩ ॥
પરાપવાદેન વિશારદેન ।
છિત્ત્વાત્મસન્દેહમુપારમેત
સ્વાનન્દતુષ્ટોઽખિલકામુકેભ્યઃ ॥ ૨૩ ॥
નાત્મા વપુઃ પાર્થિવમિન્દ્રિયાણિ
દેવા હ્યસુર્વાયુર્જલમ્ હુતાશઃ ।
મનોઽન્નમાત્રં ધિષણા ચ સત્ત્વ-
મહઙ્કૃતિઃ ખં ક્ષિતિરર્થસામ્યમ્ ॥ ૨૪ ॥
દેવા હ્યસુર્વાયુર્જલમ્ હુતાશઃ ।
મનોઽન્નમાત્રં ધિષણા ચ સત્ત્વ-
મહઙ્કૃતિઃ ખં ક્ષિતિરર્થસામ્યમ્ ॥ ૨૪ ॥
સમાહિતૈઃ કઃ કરણૈર્ગુણાત્મભિ-ર્ગુણો ભવેન્મત્સુવિવિક્તધામ્નઃ ।
વિક્ષિપ્યમાણૈરુત કિં નુ દૂષણંઘનૈરુપેતૈર્વિગતૈ રવેઃ કિમ્ ॥ ૨૫ ॥
વિક્ષિપ્યમાણૈરુત કિં નુ દૂષણંઘનૈરુપેતૈર્વિગતૈ રવેઃ કિમ્ ॥ ૨૫ ॥
યથા નભો વાય્વનલામ્બુભૂગુણૈ-
ર્ગતાગતૈર્વર્તુગુણૈર્ન સજ્જતે ।
તથાક્ષરં સત્ત્વરજસ્તમોમલૈ-
રહંમતેઃ સંસૃતિહેતુભિઃ પરમ્ ॥ ૨૬ ॥
ર્ગતાગતૈર્વર્તુગુણૈર્ન સજ્જતે ।
તથાક્ષરં સત્ત્વરજસ્તમોમલૈ-
રહંમતેઃ સંસૃતિહેતુભિઃ પરમ્ ॥ ૨૬ ॥
તથાપિ સઙ્ગઃ પરિવર્જનીયો
ગુણેષુ માયારચિતેષુ તાવત્ ।
મદ્ભક્તિયોગેન દૃઢેન યાવદ્
રજો નિરસ્યેત મનઃકષાયઃ ॥ ૨૭ ॥
ગુણેષુ માયારચિતેષુ તાવત્ ।
મદ્ભક્તિયોગેન દૃઢેન યાવદ્
રજો નિરસ્યેત મનઃકષાયઃ ॥ ૨૭ ॥
યથામયોઽસાધુચિકિત્સિતો નૃણાં
પુનઃ પુનઃ સન્તુદતિ પ્રરોહન્ ।
એવં મનોઽપક્વકષાયકર્મ
કુયોગિનં વિધ્યતિ સર્વસઙ્ગમ્ ॥ ૨૮ ॥
પુનઃ પુનઃ સન્તુદતિ પ્રરોહન્ ।
એવં મનોઽપક્વકષાયકર્મ
કુયોગિનં વિધ્યતિ સર્વસઙ્ગમ્ ॥ ૨૮ ॥
કુયોગિનો યે વિહિતાન્તરાયૈ-
ર્મનુષ્યભૂતૈસ્ત્રિદશોપસૃષ્ટૈઃ ।
તે પ્રાક્તનાભ્યાસબલેન ભૂયો
યુઞ્જન્તિ યોગં ન તુ કર્મતન્ત્રમ્ ॥ ૨૯ ॥
ર્મનુષ્યભૂતૈસ્ત્રિદશોપસૃષ્ટૈઃ ।
તે પ્રાક્તનાભ્યાસબલેન ભૂયો
યુઞ્જન્તિ યોગં ન તુ કર્મતન્ત્રમ્ ॥ ૨૯ ॥
કરોતિ કર્મ ક્રિયતે ચ જન્તુઃ
કેનાપ્યસૌ ચોદિત આનિપાતાત્ ।
ન તત્ર વિદ્વાન્ પ્રકૃતૌ સ્થિતોઽપિ
નિવૃત્તતૃષ્ણઃ સ્વસુખાનુભૂત્યા ॥ ૩૦ ॥
કેનાપ્યસૌ ચોદિત આનિપાતાત્ ।
ન તત્ર વિદ્વાન્ પ્રકૃતૌ સ્થિતોઽપિ
નિવૃત્તતૃષ્ણઃ સ્વસુખાનુભૂત્યા ॥ ૩૦ ॥
તિષ્ઠન્તમાસીનમુત વ્રજન્તં
શયાનમુક્ષન્તમદન્તમન્નમ્ ।
સ્વભાવમન્યત્ કિમપીહમાન-
માત્માનમાત્મસ્થમતિર્ન વેદ ॥ ૩૧ ॥
શયાનમુક્ષન્તમદન્તમન્નમ્ ।
સ્વભાવમન્યત્ કિમપીહમાન-
માત્માનમાત્મસ્થમતિર્ન વેદ ॥ ૩૧ ॥
યદિ સ્મ પશ્યત્યસદિન્દ્રિયાર્થં
નાનાનુમાનેન વિરુદ્ધમન્યત્ ।
ન મન્યતે વસ્તુતયા મનીષી
સ્વાપ્નં યથોત્થાય તિરોદધાનમ્ ॥ ૩૨ ॥
નાનાનુમાનેન વિરુદ્ધમન્યત્ ।
ન મન્યતે વસ્તુતયા મનીષી
સ્વાપ્નં યથોત્થાય તિરોદધાનમ્ ॥ ૩૨ ॥
પૂર્વં ગૃહીતં ગુણકર્મચિત્ર-
મજ્ઞાનમાત્મન્યવિવિક્તમઙ્ગ ।
નિવર્તતે તત્ પુનરીક્ષયૈવ
ન ગૃહ્યતે નાપિ વિસૃજ્ય આત્મા ॥ ૩૩ ॥
મજ્ઞાનમાત્મન્યવિવિક્તમઙ્ગ ।
નિવર્તતે તત્ પુનરીક્ષયૈવ
ન ગૃહ્યતે નાપિ વિસૃજ્ય આત્મા ॥ ૩૩ ॥
યથા હિ ભાનોરુદયો નૃચક્ષુષાં
તમો નિહન્યાન્ન તુ સદ્ વિધત્તે ।
એવં સમીક્ષા નિપુણા સતી મે
હન્યાત્તમિસ્રં પુરુષસ્ય બુદ્ધેઃ ॥ ૩૪ ॥
તમો નિહન્યાન્ન તુ સદ્ વિધત્તે ।
એવં સમીક્ષા નિપુણા સતી મે
હન્યાત્તમિસ્રં પુરુષસ્ય બુદ્ધેઃ ॥ ૩૪ ॥
એષ સ્વયંજ્યોતિરજોઽપ્રમેયો
મહાનુભૂતિઃ સકલાનુભૂતિઃ ।
એકોઽદ્વિતીયો વચસાં વિરામે
યેનેષિતા વાગસવશ્ચરન્તિ ॥ ૩૫ ॥
મહાનુભૂતિઃ સકલાનુભૂતિઃ ।
એકોઽદ્વિતીયો વચસાં વિરામે
યેનેષિતા વાગસવશ્ચરન્તિ ॥ ૩૫ ॥
એતાવાનાત્મસમ્મોહો યદ્ વિકલ્પસ્તુ કેવલે ।
આત્મનૃતે સ્વમાત્માનમવલમ્બો ન યસ્ય હિ ॥ ૩૬ ॥
આત્મનૃતે સ્વમાત્માનમવલમ્બો ન યસ્ય હિ ॥ ૩૬ ॥
યન્નામાકૃતિભિર્ગ્રાહ્યં પઞ્ચવર્ણમબાધિતમ્ ।
વ્યર્થેનાપ્યર્થવાદોઽયં દ્વયં પણ્ડિતમાનિનામ્ ॥ ૩૭ ॥
વ્યર્થેનાપ્યર્થવાદોઽયં દ્વયં પણ્ડિતમાનિનામ્ ॥ ૩૭ ॥
યોગિનોઽપક્વયોગસ્ય યુઞ્જતઃ કાય ઉત્થિતૈઃ ।
ઉપસર્ગૈર્વિહન્યેત તત્રાયં વિહિતો વિધિઃ ॥ ૩૮ ॥
ઉપસર્ગૈર્વિહન્યેત તત્રાયં વિહિતો વિધિઃ ॥ ૩૮ ॥
યોગધારણયા કાંશ્ચિદાસનૈર્ધારણાન્વિતૈઃ ।
તપોમન્ત્રૌષધૈઃ કાંશ્ચિદુપસર્ગાન્ વિનિર્દહેત્ ॥ ૩૯ ॥
તપોમન્ત્રૌષધૈઃ કાંશ્ચિદુપસર્ગાન્ વિનિર્દહેત્ ॥ ૩૯ ॥
કાંશ્ચિન્મમાનુધ્યાનેન નામસઙ્કીર્તનાદિભિઃ ।
યોગેશ્વરાનુવૃત્ત્યા વા હન્યાદશુભદાન્ શનૈઃ ॥ ૪૦ ॥
યોગેશ્વરાનુવૃત્ત્યા વા હન્યાદશુભદાન્ શનૈઃ ॥ ૪૦ ॥
કેચિદ્ દેહમિમં ધીરાઃ સુકલ્પં વયસિ સ્થિરમ્ ।
વિધાય વિવિધોપાયૈરથ યુઞ્જન્તિ સિદ્ધયે ॥ ૪૧ ॥
વિધાય વિવિધોપાયૈરથ યુઞ્જન્તિ સિદ્ધયે ॥ ૪૧ ॥
ન હિ તત્ કુશલાદૃત્યં તદાયાસો હ્યપાર્થકઃ ।
અન્તવત્ત્વાચ્છરીરસ્ય ફલસ્યેવ વનસ્પતેઃ ॥ ૪૨ ॥
અન્તવત્ત્વાચ્છરીરસ્ય ફલસ્યેવ વનસ્પતેઃ ॥ ૪૨ ॥
યોગં નિષેવતો નિત્યં કાયશ્ચેત્ કલ્પતામિયાત્ ।
તચ્છ્રદ્દધ્યાન્ન મતિમાન્યોગમુત્સૃજ્ય મત્પરઃ ॥ ૪૩ ॥
તચ્છ્રદ્દધ્યાન્ન મતિમાન્યોગમુત્સૃજ્ય મત્પરઃ ॥ ૪૩ ॥
યોગચર્યામિમાં યોગી વિચરન્ મદપાશ્રયઃ ।
નાન્તરાયૈર્વિહન્યેત નિઃસ્પૃહઃ સ્વસુખાનુભૂઃ ॥ ૪૪ ॥
નાન્તરાયૈર્વિહન્યેત નિઃસ્પૃહઃ સ્વસુખાનુભૂઃ ॥ ૪૪ ॥
શ્રીશુક ઉવાચ।
સ એવમુક્તો હરિમેધસોદ્ધવઃ
પ્રદક્ષિણં તં પરિસૃત્ય પાદયોઃ ।
શિરો નિધાયાશ્રુકલાભિરાર્દ્રધી-
ર્ન્યષિઞ્ચદદ્વન્દ્વપરોઽપ્યપક્રમે
સ એવમુક્તો હરિમેધસોદ્ધવઃ
પ્રદક્ષિણં તં પરિસૃત્ય પાદયોઃ ।
શિરો નિધાયાશ્રુકલાભિરાર્દ્રધી-
ર્ન્યષિઞ્ચદદ્વન્દ્વપરોઽપ્યપક્રમે
સુદુસ્ત્યજસ્નેહવિયોગકાતરો
ન શક્નુવંસ્તં પરિહાતુમાતુરઃ ।
કૃચ્છ્રં યયૌ મૂર્ધનિ ભર્તૃપાદુકે
બિભ્રન્નમસ્કૃત્ય યયૌ પુનઃ પુનઃ
ન શક્નુવંસ્તં પરિહાતુમાતુરઃ ।
કૃચ્છ્રં યયૌ મૂર્ધનિ ભર્તૃપાદુકે
બિભ્રન્નમસ્કૃત્ય યયૌ પુનઃ પુનઃ
તતસ્તમન્તર્હૃદિ સન્નિવેશ્ય
ગતો મહાભાગવતો વિશાલામ્ ।
યથોપદિષ્ટાં જગદેકબન્ધુના
તપઃ સમાસ્થાય હરેરગાદ્ગતિમ્
ગતો મહાભાગવતો વિશાલામ્ ।
યથોપદિષ્ટાં જગદેકબન્ધુના
તપઃ સમાસ્થાય હરેરગાદ્ગતિમ્
ય એતદાનન્દસમુદ્રસમ્ભૃતં
જ્ઞાનામૃતં ભાગવતાય ભાષિતમ્ ।
કૃષ્ણેન યોગેશ્વરસેવિતાઙ્ઘ્રિણા
સચ્છ્રદ્ધયાઽઽસેવ્ય જગદ્વિમુચ્યતે
જ્ઞાનામૃતં ભાગવતાય ભાષિતમ્ ।
કૃષ્ણેન યોગેશ્વરસેવિતાઙ્ઘ્રિણા
સચ્છ્રદ્ધયાઽઽસેવ્ય જગદ્વિમુચ્યતે
ભવભયમપહન્તું જ્ઞાનવિજ્ઞાનસારં
નિગમકૃદુપજહ્રે ભૃઙ્ગવદ્વેદસારમ્ ।
અમૃતમુદધિતશ્ચાપાયયદ્ભૃત્યવર્ગાન્
પુરુષમૃષભમાદ્યં કૃષ્ણસંજ્ઞં નતોઽસ્મિ
નિગમકૃદુપજહ્રે ભૃઙ્ગવદ્વેદસારમ્ ।
અમૃતમુદધિતશ્ચાપાયયદ્ભૃત્યવર્ગાન્
પુરુષમૃષભમાદ્યં કૃષ્ણસંજ્ઞં નતોઽસ્મિ