ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ
ପରସ୍ଵଭାଵକର୍ମାଣି ନ ପ୍ରଶଂସେନ୍ନ ଗର୍ହଯେତ୍ ।
ଵିଶ୍ଵମେକାତ୍ମକଂ ପଶ୍ଯନ୍ ପ୍ରକୃତ୍ଯା ପୁରୁଷେଣ ଚ ॥ ୧ ॥
ପରସ୍ଵଭାଵକର୍ମାଣି ନ ପ୍ରଶଂସେନ୍ନ ଗର୍ହଯେତ୍ ।
ଵିଶ୍ଵମେକାତ୍ମକଂ ପଶ୍ଯନ୍ ପ୍ରକୃତ୍ଯା ପୁରୁଷେଣ ଚ ॥ ୧ ॥
ପରସ୍ଵଭାଵକର୍ମାଣି ଯଃ ପ୍ରଶଂସତି ନିନ୍ଦତି ।
ସ ଆଶୁ ଭ୍ରଶ୍ଯତେ ସ୍ଵାର୍ଥାଦସତ୍ଯଭିନିଵେଶତଃ ॥ ୨ ॥
ସ ଆଶୁ ଭ୍ରଶ୍ଯତେ ସ୍ଵାର୍ଥାଦସତ୍ଯଭିନିଵେଶତଃ ॥ ୨ ॥
ତୈଜସେ ନିଦ୍ରଯାପନ୍ନେ ପିଣ୍ଡସ୍ଥୋ ନଷ୍ଟଚେତନଃ ।
ମାଯାଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ମୃତ୍ଯୁଂ ଵା ତଦ୍ଵନ୍ନାନାର୍ଥଦୃକ୍ ପୁମାନ୍ ॥ ୩ ॥
ମାଯାଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ମୃତ୍ଯୁଂ ଵା ତଦ୍ଵନ୍ନାନାର୍ଥଦୃକ୍ ପୁମାନ୍ ॥ ୩ ॥
କିଂ ଭଦ୍ରଂ କିମଭଦ୍ରଂ ଵା ଦ୍ଵୈତସ୍ଯାଵସ୍ତୁନଃ କିଯତ୍ ।
ଵାଚୋଦିତଂ ତଦନୃତଂ ମନସା ଧ୍ଯାତମେଵ ଚ ॥ ୪ ॥
ଵାଚୋଦିତଂ ତଦନୃତଂ ମନସା ଧ୍ଯାତମେଵ ଚ ॥ ୪ ॥
ଛାଯାପ୍ରତ୍ଯାହ୍ଵଯାଭାସା ହ୍ଯସନ୍ତୋଽପ୍ଯର୍ଥକାରିଣଃ ।
ଏଵଂ ଦେହାଦଯୋ ଭାଵା ଯଚ୍ଛନ୍ତ୍ଯାମୃତ୍ଯୁତୋ ଭଯମ୍ ॥ ୫ ॥
ଏଵଂ ଦେହାଦଯୋ ଭାଵା ଯଚ୍ଛନ୍ତ୍ଯାମୃତ୍ଯୁତୋ ଭଯମ୍ ॥ ୫ ॥
ଆତ୍ମୈଵ ତଦିଦଂ ଵିଶ୍ଵଂ ସୃଜ୍ଯତେ ସୃଜତି ପ୍ରଭୁଃ ।
ତ୍ରାଯତେ ତ୍ରାତି ଵିଶ୍ଵାତ୍ମା ହ୍ରିଯତେ ହରତୀଶ୍ଵରଃ ॥ ୬ ॥
ତ୍ରାଯତେ ତ୍ରାତି ଵିଶ୍ଵାତ୍ମା ହ୍ରିଯତେ ହରତୀଶ୍ଵରଃ ॥ ୬ ॥
ତସ୍ମାନ୍ନ ହ୍ଯାତ୍ମନୋଽନ୍ଯସ୍ମାଦନ୍ଯୋ ଭାଵୋ ନିରୂପିତଃ ।
ନିରୂପିତେଽଯଂ ତ୍ରିଵିଧା ନିର୍ମୂଲା ଭାତିରାତ୍ମନି ।
ଇଦଂ ଗୁଣମଯଂ ଵିଦ୍ଧି ତ୍ରିଵିଧଂ ମାଯଯା କୃତମ୍ ॥ ୭ ॥
ନିରୂପିତେଽଯଂ ତ୍ରିଵିଧା ନିର୍ମୂଲା ଭାତିରାତ୍ମନି ।
ଇଦଂ ଗୁଣମଯଂ ଵିଦ୍ଧି ତ୍ରିଵିଧଂ ମାଯଯା କୃତମ୍ ॥ ୭ ॥
ଏତଦ୍ ଵିଦ୍ଵାନ୍ ମଦୁଦିତଂ ଜ୍ଞାନଵିଜ୍ଞାନନୈପୁଣମ୍ ।
ନ ନିନ୍ଦତି ନ ଚ ସ୍ତୌତି ଲୋକେ ଚରତି ସୂର୍ଯଵତ୍ ॥ ୮ ॥
ନ ନିନ୍ଦତି ନ ଚ ସ୍ତୌତି ଲୋକେ ଚରତି ସୂର୍ଯଵତ୍ ॥ ୮ ॥
ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷେଣାନୁମାନେନ ନିଗମେନାତ୍ମସଂଵିଦା ।
ଆଦ୍ଯନ୍ତଵଦସଜ୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ନିଃସଙ୍ଗୋ ଵିଚରେଦିହ ॥ ୯ ॥
ଆଦ୍ଯନ୍ତଵଦସଜ୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ନିଃସଙ୍ଗୋ ଵିଚରେଦିହ ॥ ୯ ॥
ଶ୍ରୀଉଦ୍ଧଵ ଉଵାଚ
ନୈଵାତ୍ମନୋ ନ ଦେହସ୍ଯ ସଂସୃତିର୍ଦ୍ରଷ୍ଟୃଦୃଶ୍ଯଯୋଃ ।
ଅନାତ୍ମସ୍ଵଦୃଶୋରୀଶ କସ୍ଯ ସ୍ଯାଦୁପଲଭ୍ଯତେ ॥ ୧୦ ॥
ନୈଵାତ୍ମନୋ ନ ଦେହସ୍ଯ ସଂସୃତିର୍ଦ୍ରଷ୍ଟୃଦୃଶ୍ଯଯୋଃ ।
ଅନାତ୍ମସ୍ଵଦୃଶୋରୀଶ କସ୍ଯ ସ୍ଯାଦୁପଲଭ୍ଯତେ ॥ ୧୦ ॥
ଆତ୍ମାଵ୍ଯଯୋଽଗୁଣଃ ଶୁଦ୍ଧଃ ସ୍ଵଯଂଜ୍ଯୋତିରନାଵୃତଃ ।
ଅଗ୍ନିଵଦ୍ଦାରୁଵଦଚିଦ୍ଦେହଃ କସ୍ଯେହ ସଂସୃତିଃ ॥ ୧୧ ॥
ଅଗ୍ନିଵଦ୍ଦାରୁଵଦଚିଦ୍ଦେହଃ କସ୍ଯେହ ସଂସୃତିଃ ॥ ୧୧ ॥
ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ
ଯାଵଦ୍ ଦେହେନ୍ଦ୍ରିଯପ୍ରାଣୈରାତ୍ମନଃ ସନ୍ନିକର୍ଷଣମ୍ ।
ସଂସାରଃ ଫଲଵାଂସ୍ତାଵଦପାର୍ଥୋଽପ୍ଯଵିଵେକିନଃ ॥ ୧୨ ॥
ଯାଵଦ୍ ଦେହେନ୍ଦ୍ରିଯପ୍ରାଣୈରାତ୍ମନଃ ସନ୍ନିକର୍ଷଣମ୍ ।
ସଂସାରଃ ଫଲଵାଂସ୍ତାଵଦପାର୍ଥୋଽପ୍ଯଵିଵେକିନଃ ॥ ୧୨ ॥
ଅର୍ଥେ ହ୍ଯଵିଦ୍ଯମାନେଽପି ସଂସୃତିର୍ନ ନିଵର୍ତତେ ।
ଧ୍ଯାଯତୋ ଵିଷଯାନସ୍ଯ ସ୍ଵପ୍ନେଽନର୍ଥାଗମୋ ଯଥା ॥ ୧୩ ॥
ଧ୍ଯାଯତୋ ଵିଷଯାନସ୍ଯ ସ୍ଵପ୍ନେଽନର୍ଥାଗମୋ ଯଥା ॥ ୧୩ ॥
ଯଥା ହ୍ଯପ୍ରତିବୁଦ୍ଧସ୍ଯ ପ୍ରସ୍ଵାପୋ ବହ୍ଵନର୍ଥଭୃତ୍ ।
ସ ଏଵ ପ୍ରତିବୁଦ୍ଧସ୍ଯ ନ ଵୈ ମୋହାଯ କଲ୍ପତେ ॥ ୧୪ ॥
ସ ଏଵ ପ୍ରତିବୁଦ୍ଧସ୍ଯ ନ ଵୈ ମୋହାଯ କଲ୍ପତେ ॥ ୧୪ ॥
ଶୋକହର୍ଷଭଯକ୍ରୋଧଲୋଭମୋହସ୍ପୃହାଦଯଃ ।
ଅହଙ୍କାରସ୍ଯ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ଜନ୍ମ ମୃତ୍ଯୁଶ୍ଚ ନାତ୍ମନଃ ॥ ୧୫ ॥
ଅହଙ୍କାରସ୍ଯ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ଜନ୍ମ ମୃତ୍ଯୁଶ୍ଚ ନାତ୍ମନଃ ॥ ୧୫ ॥
ଦେହେନ୍ଦ୍ରିଯପ୍ରାଣମନୋଽଭିମାନୋ
ଜୀଵୋଽନ୍ତରାତ୍ମା ଗୁଣକର୍ମମୂର୍ତିଃ ।
ସୂତ୍ରଂ ମହାନିତ୍ଯୁରୁଧେଵ ଗୀତଃ
ସଂସାର ଆଧାଵତି କାଲତନ୍ତ୍ରଃ ॥ ୧୬ ॥
ଜୀଵୋଽନ୍ତରାତ୍ମା ଗୁଣକର୍ମମୂର୍ତିଃ ।
ସୂତ୍ରଂ ମହାନିତ୍ଯୁରୁଧେଵ ଗୀତଃ
ସଂସାର ଆଧାଵତି କାଲତନ୍ତ୍ରଃ ॥ ୧୬ ॥
ଅମୂଲମେତଦ୍ ବହୁରୂପରୂପିତଂ
ମନୋଵଚଃପ୍ରାଣଶରୀରକର୍ମ ।
ଜ୍ଞାନାସିନୋପାସନଯା ଶିତେନ-
ଚ୍ଛିତ୍ତ୍ଵା ମୁନିର୍ଗାଂ ଵିଚରତ୍ଯତୃଷ୍ଣଃ ॥ ୧୭ ॥
ମନୋଵଚଃପ୍ରାଣଶରୀରକର୍ମ ।
ଜ୍ଞାନାସିନୋପାସନଯା ଶିତେନ-
ଚ୍ଛିତ୍ତ୍ଵା ମୁନିର୍ଗାଂ ଵିଚରତ୍ଯତୃଷ୍ଣଃ ॥ ୧୭ ॥
ଜ୍ଞାନଂ ଵିଵେକୋ ନିଗମସ୍ତପଶ୍ଚ
ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷମୈତିହ୍ଯମଥାନୁମାନମ୍ ।
ଆଦ୍ଯନ୍ତଯୋରସ୍ଯ ଯଦେଵ କେଵଲଂ
କାଲଶ୍ଚ ହେତୁଶ୍ଚ ତଦେଵ ମଧ୍ଯେ ॥ ୧୮ ॥
ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷମୈତିହ୍ଯମଥାନୁମାନମ୍ ।
ଆଦ୍ଯନ୍ତଯୋରସ୍ଯ ଯଦେଵ କେଵଲଂ
କାଲଶ୍ଚ ହେତୁଶ୍ଚ ତଦେଵ ମଧ୍ଯେ ॥ ୧୮ ॥
ଯଥା ହିରଣ୍ଯଂ ସ୍ଵକୃତଂ ପୁରସ୍ତାତ୍
ପଶ୍ଚାଚ୍ଚ ସର୍ଵସ୍ଯ ହିରଣ୍ମଯସ୍ଯ ।
ତଦେଵ ମଧ୍ଯେ ଵ୍ଯଵହାର୍ଯମାଣଂ
ନାନାପଦେଶୈରହମସ୍ଯ ତଦ୍ଵତ୍ ॥ ୧୯ ॥
ପଶ୍ଚାଚ୍ଚ ସର୍ଵସ୍ଯ ହିରଣ୍ମଯସ୍ଯ ।
ତଦେଵ ମଧ୍ଯେ ଵ୍ଯଵହାର୍ଯମାଣଂ
ନାନାପଦେଶୈରହମସ୍ଯ ତଦ୍ଵତ୍ ॥ ୧୯ ॥
ଵିଜ୍ଞାନମେତତ୍ତ୍ରିଯଵସ୍ଥମଙ୍ଗ
ଗୁଣତ୍ରଯଂ କାରଣକାର୍ଯକର୍ତୃ ।
ସମନ୍ଵଯେନ ଵ୍ଯତିରେକତଶ୍ଚ
ଯେନୈଵ ତୁର୍ଯେଣ ତଦେଵ ସତ୍ଯମ୍ ॥ ୨୦ ॥
ଗୁଣତ୍ରଯଂ କାରଣକାର୍ଯକର୍ତୃ ।
ସମନ୍ଵଯେନ ଵ୍ଯତିରେକତଶ୍ଚ
ଯେନୈଵ ତୁର୍ଯେଣ ତଦେଵ ସତ୍ଯମ୍ ॥ ୨୦ ॥
ନ ଯତ୍ ପୁରସ୍ତାଦୁତ ଯନ୍ନ ପଶ୍ଚା-
ନ୍ମଧ୍ଯେ ଚ ତନ୍ନ ଵ୍ଯପଦେଶମାତ୍ରମ୍ ।
ଭୂତଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧଂ ଚ ପରେଣ ଯଦ୍ ଯତ୍
ତଦେଵ ତତ୍ ସ୍ଯାଦିତି ମେ ମନୀଷା ॥ ୨୧ ॥
ନ୍ମଧ୍ଯେ ଚ ତନ୍ନ ଵ୍ଯପଦେଶମାତ୍ରମ୍ ।
ଭୂତଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧଂ ଚ ପରେଣ ଯଦ୍ ଯତ୍
ତଦେଵ ତତ୍ ସ୍ଯାଦିତି ମେ ମନୀଷା ॥ ୨୧ ॥
ଅଵିଦ୍ଯମାନୋଽପ୍ଯଵଭାସତେ ଯୋ
ଵୈକାରିକୋ ରାଜସସର୍ଗ ଏଷଃ ।
ବ୍ରହ୍ମ ସ୍ଵଯଂଜ୍ଯୋତିରତୋ ଵିଭାତି
ବ୍ରହ୍ମେନ୍ଦ୍ରିଯାର୍ଥାତ୍ମଵିକାରଚିତ୍ରମ୍ ॥ ୨୨ ॥
ଵୈକାରିକୋ ରାଜସସର୍ଗ ଏଷଃ ।
ବ୍ରହ୍ମ ସ୍ଵଯଂଜ୍ଯୋତିରତୋ ଵିଭାତି
ବ୍ରହ୍ମେନ୍ଦ୍ରିଯାର୍ଥାତ୍ମଵିକାରଚିତ୍ରମ୍ ॥ ୨୨ ॥
ଏଵଂ ସ୍ଫୁଟଂ ବ୍ରହ୍ମଵିଵେକହେତୁଭିଃ
ପରାପଵାଦେନ ଵିଶାରଦେନ ।
ଛିତ୍ତ୍ଵାତ୍ମସନ୍ଦେହମୁପାରମେତ
ସ୍ଵାନନ୍ଦତୁଷ୍ଟୋଽଖିଲକାମୁକେଭ୍ଯଃ ॥ ୨୩ ॥
ପରାପଵାଦେନ ଵିଶାରଦେନ ।
ଛିତ୍ତ୍ଵାତ୍ମସନ୍ଦେହମୁପାରମେତ
ସ୍ଵାନନ୍ଦତୁଷ୍ଟୋଽଖିଲକାମୁକେଭ୍ଯଃ ॥ ୨୩ ॥
ନାତ୍ମା ଵପୁଃ ପାର୍ଥିଵମିନ୍ଦ୍ରିଯାଣି
ଦେଵା ହ୍ଯସୁର୍ଵାଯୁର୍ଜଲମ୍ ହୁତାଶଃ ।
ମନୋଽନ୍ନମାତ୍ରଂ ଧିଷଣା ଚ ସତ୍ତ୍ଵ-
ମହଙ୍କୃତିଃ ଖଂ କ୍ଷିତିରର୍ଥସାମ୍ଯମ୍ ॥ ୨୪ ॥
ଦେଵା ହ୍ଯସୁର୍ଵାଯୁର୍ଜଲମ୍ ହୁତାଶଃ ।
ମନୋଽନ୍ନମାତ୍ରଂ ଧିଷଣା ଚ ସତ୍ତ୍ଵ-
ମହଙ୍କୃତିଃ ଖଂ କ୍ଷିତିରର୍ଥସାମ୍ଯମ୍ ॥ ୨୪ ॥
ସମାହିତୈଃ କଃ କରଣୈର୍ଗୁଣାତ୍ମଭି-ର୍ଗୁଣୋ ଭଵେନ୍ମତ୍ସୁଵିଵିକ୍ତଧାମ୍ନଃ ।
ଵିକ୍ଷିପ୍ଯମାଣୈରୁତ କିଂ ନୁ ଦୂଷଣଂଘନୈରୁପେତୈର୍ଵିଗତୈ ରଵେଃ କିମ୍ ॥ ୨୫ ॥
ଵିକ୍ଷିପ୍ଯମାଣୈରୁତ କିଂ ନୁ ଦୂଷଣଂଘନୈରୁପେତୈର୍ଵିଗତୈ ରଵେଃ କିମ୍ ॥ ୨୫ ॥
ଯଥା ନଭୋ ଵାଯ୍ଵନଲାମ୍ବୁଭୂଗୁଣୈ-
ର୍ଗତାଗତୈର୍ଵର୍ତୁଗୁଣୈର୍ନ ସଜ୍ଜତେ ।
ତଥାକ୍ଷରଂ ସତ୍ତ୍ଵରଜସ୍ତମୋମଲୈ-
ରହଂମତେଃ ସଂସୃତିହେତୁଭିଃ ପରମ୍ ॥ ୨୬ ॥
ର୍ଗତାଗତୈର୍ଵର୍ତୁଗୁଣୈର୍ନ ସଜ୍ଜତେ ।
ତଥାକ୍ଷରଂ ସତ୍ତ୍ଵରଜସ୍ତମୋମଲୈ-
ରହଂମତେଃ ସଂସୃତିହେତୁଭିଃ ପରମ୍ ॥ ୨୬ ॥
ତଥାପି ସଙ୍ଗଃ ପରିଵର୍ଜନୀଯୋ
ଗୁଣେଷୁ ମାଯାରଚିତେଷୁ ତାଵତ୍ ।
ମଦ୍ଭକ୍ତିଯୋଗେନ ଦୃଢେନ ଯାଵଦ୍
ରଜୋ ନିରସ୍ଯେତ ମନଃକଷାଯଃ ॥ ୨୭ ॥
ଗୁଣେଷୁ ମାଯାରଚିତେଷୁ ତାଵତ୍ ।
ମଦ୍ଭକ୍ତିଯୋଗେନ ଦୃଢେନ ଯାଵଦ୍
ରଜୋ ନିରସ୍ଯେତ ମନଃକଷାଯଃ ॥ ୨୭ ॥
ଯଥାମଯୋଽସାଧୁଚିକିତ୍ସିତୋ ନୃଣାଂ
ପୁନଃ ପୁନଃ ସନ୍ତୁଦତି ପ୍ରରୋହନ୍ ।
ଏଵଂ ମନୋଽପକ୍ଵକଷାଯକର୍ମ
କୁଯୋଗିନଂ ଵିଧ୍ଯତି ସର୍ଵସଙ୍ଗମ୍ ॥ ୨୮ ॥
ପୁନଃ ପୁନଃ ସନ୍ତୁଦତି ପ୍ରରୋହନ୍ ।
ଏଵଂ ମନୋଽପକ୍ଵକଷାଯକର୍ମ
କୁଯୋଗିନଂ ଵିଧ୍ଯତି ସର୍ଵସଙ୍ଗମ୍ ॥ ୨୮ ॥
କୁଯୋଗିନୋ ଯେ ଵିହିତାନ୍ତରାଯୈ-
ର୍ମନୁଷ୍ଯଭୂତୈସ୍ତ୍ରିଦଶୋପସୃଷ୍ଟୈଃ ।
ତେ ପ୍ରାକ୍ତନାଭ୍ଯାସବଲେନ ଭୂଯୋ
ଯୁଞ୍ଜନ୍ତି ଯୋଗଂ ନ ତୁ କର୍ମତନ୍ତ୍ରମ୍ ॥ ୨୯ ॥
ର୍ମନୁଷ୍ଯଭୂତୈସ୍ତ୍ରିଦଶୋପସୃଷ୍ଟୈଃ ।
ତେ ପ୍ରାକ୍ତନାଭ୍ଯାସବଲେନ ଭୂଯୋ
ଯୁଞ୍ଜନ୍ତି ଯୋଗଂ ନ ତୁ କର୍ମତନ୍ତ୍ରମ୍ ॥ ୨୯ ॥
କରୋତି କର୍ମ କ୍ରିଯତେ ଚ ଜନ୍ତୁଃ
କେନାପ୍ଯସୌ ଚୋଦିତ ଆନିପାତାତ୍ ।
ନ ତତ୍ର ଵିଦ୍ଵାନ୍ ପ୍ରକୃତୌ ସ୍ଥିତୋଽପି
ନିଵୃତ୍ତତୃଷ୍ଣଃ ସ୍ଵସୁଖାନୁଭୂତ୍ଯା ॥ ୩୦ ॥
କେନାପ୍ଯସୌ ଚୋଦିତ ଆନିପାତାତ୍ ।
ନ ତତ୍ର ଵିଦ୍ଵାନ୍ ପ୍ରକୃତୌ ସ୍ଥିତୋଽପି
ନିଵୃତ୍ତତୃଷ୍ଣଃ ସ୍ଵସୁଖାନୁଭୂତ୍ଯା ॥ ୩୦ ॥
ତିଷ୍ଠନ୍ତମାସୀନମୁତ ଵ୍ରଜନ୍ତଂ
ଶଯାନମୁକ୍ଷନ୍ତମଦନ୍ତମନ୍ନମ୍ ।
ସ୍ଵଭାଵମନ୍ଯତ୍ କିମପୀହମାନ-
ମାତ୍ମାନମାତ୍ମସ୍ଥମତିର୍ନ ଵେଦ ॥ ୩୧ ॥
ଶଯାନମୁକ୍ଷନ୍ତମଦନ୍ତମନ୍ନମ୍ ।
ସ୍ଵଭାଵମନ୍ଯତ୍ କିମପୀହମାନ-
ମାତ୍ମାନମାତ୍ମସ୍ଥମତିର୍ନ ଵେଦ ॥ ୩୧ ॥
ଯଦି ସ୍ମ ପଶ୍ଯତ୍ଯସଦିନ୍ଦ୍ରିଯାର୍ଥଂ
ନାନାନୁମାନେନ ଵିରୁଦ୍ଧମନ୍ଯତ୍ ।
ନ ମନ୍ଯତେ ଵସ୍ତୁତଯା ମନୀଷୀ
ସ୍ଵାପ୍ନଂ ଯଥୋତ୍ଥାଯ ତିରୋଦଧାନମ୍ ॥ ୩୨ ॥
ନାନାନୁମାନେନ ଵିରୁଦ୍ଧମନ୍ଯତ୍ ।
ନ ମନ୍ଯତେ ଵସ୍ତୁତଯା ମନୀଷୀ
ସ୍ଵାପ୍ନଂ ଯଥୋତ୍ଥାଯ ତିରୋଦଧାନମ୍ ॥ ୩୨ ॥
ପୂର୍ଵଂ ଗୃହୀତଂ ଗୁଣକର୍ମଚିତ୍ର-
ମଜ୍ଞାନମାତ୍ମନ୍ଯଵିଵିକ୍ତମଙ୍ଗ ।
ନିଵର୍ତତେ ତତ୍ ପୁନରୀକ୍ଷଯୈଵ
ନ ଗୃହ୍ଯତେ ନାପି ଵିସୃଜ୍ଯ ଆତ୍ମା ॥ ୩୩ ॥
ମଜ୍ଞାନମାତ୍ମନ୍ଯଵିଵିକ୍ତମଙ୍ଗ ।
ନିଵର୍ତତେ ତତ୍ ପୁନରୀକ୍ଷଯୈଵ
ନ ଗୃହ୍ଯତେ ନାପି ଵିସୃଜ୍ଯ ଆତ୍ମା ॥ ୩୩ ॥
ଯଥା ହି ଭାନୋରୁଦଯୋ ନୃଚକ୍ଷୁଷାଂ
ତମୋ ନିହନ୍ଯାନ୍ନ ତୁ ସଦ୍ ଵିଧତ୍ତେ ।
ଏଵଂ ସମୀକ୍ଷା ନିପୁଣା ସତୀ ମେ
ହନ୍ଯାତ୍ତମିସ୍ରଂ ପୁରୁଷସ୍ଯ ବୁଦ୍ଧେଃ ॥ ୩୪ ॥
ତମୋ ନିହନ୍ଯାନ୍ନ ତୁ ସଦ୍ ଵିଧତ୍ତେ ।
ଏଵଂ ସମୀକ୍ଷା ନିପୁଣା ସତୀ ମେ
ହନ୍ଯାତ୍ତମିସ୍ରଂ ପୁରୁଷସ୍ଯ ବୁଦ୍ଧେଃ ॥ ୩୪ ॥
ଏଷ ସ୍ଵଯଂଜ୍ଯୋତିରଜୋଽପ୍ରମେଯୋ
ମହାନୁଭୂତିଃ ସକଲାନୁଭୂତିଃ ।
ଏକୋଽଦ୍ଵିତୀଯୋ ଵଚସାଂ ଵିରାମେ
ଯେନେଷିତା ଵାଗସଵଶ୍ଚରନ୍ତି ॥ ୩୫ ॥
ମହାନୁଭୂତିଃ ସକଲାନୁଭୂତିଃ ।
ଏକୋଽଦ୍ଵିତୀଯୋ ଵଚସାଂ ଵିରାମେ
ଯେନେଷିତା ଵାଗସଵଶ୍ଚରନ୍ତି ॥ ୩୫ ॥
ଏତାଵାନାତ୍ମସମ୍ମୋହୋ ଯଦ୍ ଵିକଲ୍ପସ୍ତୁ କେଵଲେ ।
ଆତ୍ମନୃତେ ସ୍ଵମାତ୍ମାନମଵଲମ୍ବୋ ନ ଯସ୍ଯ ହି ॥ ୩୬ ॥
ଆତ୍ମନୃତେ ସ୍ଵମାତ୍ମାନମଵଲମ୍ବୋ ନ ଯସ୍ଯ ହି ॥ ୩୬ ॥
ଯନ୍ନାମାକୃତିଭିର୍ଗ୍ରାହ୍ଯଂ ପଞ୍ଚଵର୍ଣମବାଧିତମ୍ ।
ଵ୍ଯର୍ଥେନାପ୍ଯର୍ଥଵାଦୋଽଯଂ ଦ୍ଵଯଂ ପଣ୍ଡିତମାନିନାମ୍ ॥ ୩୭ ॥
ଵ୍ଯର୍ଥେନାପ୍ଯର୍ଥଵାଦୋଽଯଂ ଦ୍ଵଯଂ ପଣ୍ଡିତମାନିନାମ୍ ॥ ୩୭ ॥
ଯୋଗିନୋଽପକ୍ଵଯୋଗସ୍ଯ ଯୁଞ୍ଜତଃ କାଯ ଉତ୍ଥିତୈଃ ।
ଉପସର୍ଗୈର୍ଵିହନ୍ଯେତ ତତ୍ରାଯଂ ଵିହିତୋ ଵିଧିଃ ॥ ୩୮ ॥
ଉପସର୍ଗୈର୍ଵିହନ୍ଯେତ ତତ୍ରାଯଂ ଵିହିତୋ ଵିଧିଃ ॥ ୩୮ ॥
ଯୋଗଧାରଣଯା କାଂଶ୍ଚିଦାସନୈର୍ଧାରଣାନ୍ଵିତୈଃ ।
ତପୋମନ୍ତ୍ରୌଷଧୈଃ କାଂଶ୍ଚିଦୁପସର୍ଗାନ୍ ଵିନିର୍ଦହେତ୍ ॥ ୩୯ ॥
ତପୋମନ୍ତ୍ରୌଷଧୈଃ କାଂଶ୍ଚିଦୁପସର୍ଗାନ୍ ଵିନିର୍ଦହେତ୍ ॥ ୩୯ ॥
କାଂଶ୍ଚିନ୍ମମାନୁଧ୍ଯାନେନ ନାମସଙ୍କୀର୍ତନାଦିଭିଃ ।
ଯୋଗେଶ୍ଵରାନୁଵୃତ୍ତ୍ଯା ଵା ହନ୍ଯାଦଶୁଭଦାନ୍ ଶନୈଃ ॥ ୪୦ ॥
ଯୋଗେଶ୍ଵରାନୁଵୃତ୍ତ୍ଯା ଵା ହନ୍ଯାଦଶୁଭଦାନ୍ ଶନୈଃ ॥ ୪୦ ॥
କେଚିଦ୍ ଦେହମିମଂ ଧୀରାଃ ସୁକଲ୍ପଂ ଵଯସି ସ୍ଥିରମ୍ ।
ଵିଧାଯ ଵିଵିଧୋପାଯୈରଥ ଯୁଞ୍ଜନ୍ତି ସିଦ୍ଧଯେ ॥ ୪୧ ॥
ଵିଧାଯ ଵିଵିଧୋପାଯୈରଥ ଯୁଞ୍ଜନ୍ତି ସିଦ୍ଧଯେ ॥ ୪୧ ॥
ନ ହି ତତ୍ କୁଶଲାଦୃତ୍ଯଂ ତଦାଯାସୋ ହ୍ଯପାର୍ଥକଃ ।
ଅନ୍ତଵତ୍ତ୍ଵାଚ୍ଛରୀରସ୍ଯ ଫଲସ୍ଯେଵ ଵନସ୍ପତେଃ ॥ ୪୨ ॥
ଅନ୍ତଵତ୍ତ୍ଵାଚ୍ଛରୀରସ୍ଯ ଫଲସ୍ଯେଵ ଵନସ୍ପତେଃ ॥ ୪୨ ॥
ଯୋଗଂ ନିଷେଵତୋ ନିତ୍ଯଂ କାଯଶ୍ଚେତ୍ କଲ୍ପତାମିଯାତ୍ ।
ତଚ୍ଛ୍ରଦ୍ଦଧ୍ଯାନ୍ନ ମତିମାନ୍ଯୋଗମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ମତ୍ପରଃ ॥ ୪୩ ॥
ତଚ୍ଛ୍ରଦ୍ଦଧ୍ଯାନ୍ନ ମତିମାନ୍ଯୋଗମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ମତ୍ପରଃ ॥ ୪୩ ॥
ଯୋଗଚର୍ଯାମିମାଂ ଯୋଗୀ ଵିଚରନ୍ ମଦପାଶ୍ରଯଃ ।
ନାନ୍ତରାଯୈର୍ଵିହନ୍ଯେତ ନିଃସ୍ପୃହଃ ସ୍ଵସୁଖାନୁଭୂଃ ॥ ୪୪ ॥
ନାନ୍ତରାଯୈର୍ଵିହନ୍ଯେତ ନିଃସ୍ପୃହଃ ସ୍ଵସୁଖାନୁଭୂଃ ॥ ୪୪ ॥
ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ।
ସ ଏଵମୁକ୍ତୋ ହରିମେଧସୋଦ୍ଧଵଃ
ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ ତଂ ପରିସୃତ୍ଯ ପାଦଯୋଃ ।
ଶିରୋ ନିଧାଯାଶ୍ରୁକଲାଭିରାର୍ଦ୍ରଧୀ-
ର୍ନ୍ଯଷିଞ୍ଚଦଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵପରୋଽପ୍ଯପକ୍ରମେ
ସ ଏଵମୁକ୍ତୋ ହରିମେଧସୋଦ୍ଧଵଃ
ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ ତଂ ପରିସୃତ୍ଯ ପାଦଯୋଃ ।
ଶିରୋ ନିଧାଯାଶ୍ରୁକଲାଭିରାର୍ଦ୍ରଧୀ-
ର୍ନ୍ଯଷିଞ୍ଚଦଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵପରୋଽପ୍ଯପକ୍ରମେ
ସୁଦୁସ୍ତ୍ଯଜସ୍ନେହଵିଯୋଗକାତରୋ
ନ ଶକ୍ନୁଵଂସ୍ତଂ ପରିହାତୁମାତୁରଃ ।
କୃଚ୍ଛ୍ରଂ ଯଯୌ ମୂର୍ଧନି ଭର୍ତୃପାଦୁକେ
ବିଭ୍ରନ୍ନମସ୍କୃତ୍ଯ ଯଯୌ ପୁନଃ ପୁନଃ
ନ ଶକ୍ନୁଵଂସ୍ତଂ ପରିହାତୁମାତୁରଃ ।
କୃଚ୍ଛ୍ରଂ ଯଯୌ ମୂର୍ଧନି ଭର୍ତୃପାଦୁକେ
ବିଭ୍ରନ୍ନମସ୍କୃତ୍ଯ ଯଯୌ ପୁନଃ ପୁନଃ
ତତସ୍ତମନ୍ତର୍ହୃଦି ସନ୍ନିଵେଶ୍ଯ
ଗତୋ ମହାଭାଗଵତୋ ଵିଶାଲାମ୍ ।
ଯଥୋପଦିଷ୍ଟାଂ ଜଗଦେକବନ୍ଧୁନା
ତପଃ ସମାସ୍ଥାଯ ହରେରଗାଦ୍ଗତିମ୍
ଗତୋ ମହାଭାଗଵତୋ ଵିଶାଲାମ୍ ।
ଯଥୋପଦିଷ୍ଟାଂ ଜଗଦେକବନ୍ଧୁନା
ତପଃ ସମାସ୍ଥାଯ ହରେରଗାଦ୍ଗତିମ୍
ଯ ଏତଦାନନ୍ଦସମୁଦ୍ରସମ୍ଭୃତଂ
ଜ୍ଞାନାମୃତଂ ଭାଗଵତାଯ ଭାଷିତମ୍ ।
କୃଷ୍ଣେନ ଯୋଗେଶ୍ଵରସେଵିତାଙ୍ଘ୍ରିଣା
ସଚ୍ଛ୍ରଦ୍ଧଯାଽଽସେଵ୍ଯ ଜଗଦ୍ଵିମୁଚ୍ଯତେ
ଜ୍ଞାନାମୃତଂ ଭାଗଵତାଯ ଭାଷିତମ୍ ।
କୃଷ୍ଣେନ ଯୋଗେଶ୍ଵରସେଵିତାଙ୍ଘ୍ରିଣା
ସଚ୍ଛ୍ରଦ୍ଧଯାଽଽସେଵ୍ଯ ଜଗଦ୍ଵିମୁଚ୍ଯତେ
ଭଵଭଯମପହନ୍ତୁଂ ଜ୍ଞାନଵିଜ୍ଞାନସାରଂ
ନିଗମକୃଦୁପଜହ୍ରେ ଭୃଙ୍ଗଵଦ୍ଵେଦସାରମ୍ ।
ଅମୃତମୁଦଧିତଶ୍ଚାପାଯଯଦ୍ଭୃତ୍ଯଵର୍ଗାନ୍
ପୁରୁଷମୃଷଭମାଦ୍ଯଂ କୃଷ୍ଣସଂଜ୍ଞଂ ନତୋଽସ୍ମି
ନିଗମକୃଦୁପଜହ୍ରେ ଭୃଙ୍ଗଵଦ୍ଵେଦସାରମ୍ ।
ଅମୃତମୁଦଧିତଶ୍ଚାପାଯଯଦ୍ଭୃତ୍ଯଵର୍ଗାନ୍
ପୁରୁଷମୃଷଭମାଦ୍ଯଂ କୃଷ୍ଣସଂଜ୍ଞଂ ନତୋଽସ୍ମି