શ્રીભગવાનુવાચ ।
યદાત્થ માં મહાભાગ તચ્ચિકીર્ષિતમેવ મે ।
બ્રહ્મા ભવો લોકપાલાઃ સ્વર્વાસં મેઽભિકાઙ્ક્ષિણઃ
યદાત્થ માં મહાભાગ તચ્ચિકીર્ષિતમેવ મે ।
બ્રહ્મા ભવો લોકપાલાઃ સ્વર્વાસં મેઽભિકાઙ્ક્ષિણઃ
મયા નિષ્પાદિતં હ્યત્ર દેવકાર્યમશેષતઃ ।
યદર્થમવતીર્ણોઽહમંશેન બ્રહ્મણાર્થિતઃ ॥ ૨ ॥
યદર્થમવતીર્ણોઽહમંશેન બ્રહ્મણાર્થિતઃ ॥ ૨ ॥
કુલં વૈ શાપનિર્દગ્ધં નઙ્ક્ષ્યત્યન્યોન્યવિગ્રહાત્ ।
સમુદ્રઃ સપ્તમે હ્યેનાં પુરીં ચ પ્લાવયિષ્યતિ ॥ ૩ ॥
સમુદ્રઃ સપ્તમે હ્યેનાં પુરીં ચ પ્લાવયિષ્યતિ ॥ ૩ ॥
યર્હ્યેવાયં મયા ત્યક્તો લોકોઽયં નષ્ટમઙ્ગલઃ ।
ભવિષ્યત્યચિરાત્સાધો કલિનાપિ નિરાકૃતઃ ॥ ૪ ॥
ભવિષ્યત્યચિરાત્સાધો કલિનાપિ નિરાકૃતઃ ॥ ૪ ॥
ન વસ્તવ્યં ત્વયૈવેહ મયા ત્યક્તે મહીતલે ।
જનોઽભદ્રરુચિર્ભદ્ર ભવિષ્યતિ કલૌ યુગે ॥ ૫ ॥
જનોઽભદ્રરુચિર્ભદ્ર ભવિષ્યતિ કલૌ યુગે ॥ ૫ ॥
ત્વં તુ સર્વં પરિત્યજ્ય સ્નેહં સ્વજનબન્ધુષુ ।
મય્યાવેશ્ય મનઃ સમ્યક્ સમદૃગ્ વિચરસ્વ ગામ્ ॥ ૬ ॥
મય્યાવેશ્ય મનઃ સમ્યક્ સમદૃગ્ વિચરસ્વ ગામ્ ॥ ૬ ॥
યદિદં મનસા વાચા ચક્ષુર્ભ્યાં શ્રવણાદિભિઃ ।
નશ્વરં ગૃહ્યમાણં ચ વિદ્ધિ માયામનોમયમ્ ॥ ૭ ॥
નશ્વરં ગૃહ્યમાણં ચ વિદ્ધિ માયામનોમયમ્ ॥ ૭ ॥
પુંસોઽયુક્તસ્ય નાનાર્થો ભ્રમઃ સ ગુણદોષભાક્ ।
કર્માકર્મવિકર્મેતિ ગુણદોષધિયો ભિદા ॥ ૮ ॥
કર્માકર્મવિકર્મેતિ ગુણદોષધિયો ભિદા ॥ ૮ ॥
તસ્માદ્ યુક્તેન્દ્રિયગ્રામો યુક્તચિત્ત ઇદમ્ જગત્ ।
આત્મનીક્ષસ્વ વિતતમાત્માનં મય્યધીશ્વરે ॥ ૯ ॥
આત્મનીક્ષસ્વ વિતતમાત્માનં મય્યધીશ્વરે ॥ ૯ ॥
જ્ઞાનવિજ્ઞાનસંયુક્ત આત્મભૂતઃ શરીરિણામ્ ।
આત્માનુભવતુષ્ટાત્મા નાન્તરાયૈર્વિહન્યસે ॥ ૧૦ ॥
આત્માનુભવતુષ્ટાત્મા નાન્તરાયૈર્વિહન્યસે ॥ ૧૦ ॥
દોષબુદ્ધ્યોભયાતીતો નિષેધાન્ન નિવર્તતે ।
ગુણબુદ્ધ્યા ચ વિહિતં ન કરોતિ યથાર્ભકઃ ॥ ૧૧ ॥
ગુણબુદ્ધ્યા ચ વિહિતં ન કરોતિ યથાર્ભકઃ ॥ ૧૧ ॥
સર્વભૂતસુહૃચ્છાન્તો જ્ઞાનવિજ્ઞાનનિશ્ચયઃ ।
પશ્યન્ મદાત્મકં વિશ્વં ન વિપદ્યેત વૈ પુનઃ ॥ ૧૨ ॥
પશ્યન્ મદાત્મકં વિશ્વં ન વિપદ્યેત વૈ પુનઃ ॥ ૧૨ ॥
શ્રીશુક ઉવાચ
ઇત્યાદિષ્ટો ભગવતા મહાભાગવતો નૃપ ।
ઉદ્ધવઃ પ્રણિપત્યાહ તત્ત્વંજિજ્ઞાસુરચ્યુતમ્ ॥ ૧૩ ॥
ઇત્યાદિષ્ટો ભગવતા મહાભાગવતો નૃપ ।
ઉદ્ધવઃ પ્રણિપત્યાહ તત્ત્વંજિજ્ઞાસુરચ્યુતમ્ ॥ ૧૩ ॥
શ્રીઉદ્ધવ ઉવાચ
યોગેશ યોગવિન્યાસ યોગાત્મન્ યોગસમ્ભવ ।
નિઃશ્રેયસાય મે પ્રોક્તસ્ત્યાગઃ સન્ન્યાસલક્ષણઃ ॥ ૧૪ ॥
યોગેશ યોગવિન્યાસ યોગાત્મન્ યોગસમ્ભવ ।
નિઃશ્રેયસાય મે પ્રોક્તસ્ત્યાગઃ સન્ન્યાસલક્ષણઃ ॥ ૧૪ ॥
ત્યાગોઽયં દુષ્કરો ભૂમન્ કામાનાં વિષયાત્મભિઃ ।
સુતરાં ત્વયિ સર્વાત્મન્નભક્તૈરિતિ મે મતિઃ ॥ ૧૫ ॥
સુતરાં ત્વયિ સર્વાત્મન્નભક્તૈરિતિ મે મતિઃ ॥ ૧૫ ॥
સોઽહં મમાહમિતિ મૂઢમતિર્વિગાઢ-
સ્ત્વન્માયયા વિરચિતાત્મનિ સાનુબન્ધે ।
તત્ત્વઞ્જસા નિગદિતં ભવતા યથાહં
સંસાધયામિ ભગવન્નનુશાધિ ભૃત્યમ્ ॥ ૧૬ ॥
સ્ત્વન્માયયા વિરચિતાત્મનિ સાનુબન્ધે ।
તત્ત્વઞ્જસા નિગદિતં ભવતા યથાહં
સંસાધયામિ ભગવન્નનુશાધિ ભૃત્યમ્ ॥ ૧૬ ॥
સત્યસ્ય તે સ્વદૃશ આત્મન આત્મનોઽન્યં
વક્તારમીશ વિબુધેષ્વપિ નાનુચક્ષે ।
સર્વે વિમોહિતધિયસ્તવ માયયેમે
બ્રહ્માદયસ્તનુભૃતો બહિરર્થભાવાઃ ॥ ૧૭ ॥
વક્તારમીશ વિબુધેષ્વપિ નાનુચક્ષે ।
સર્વે વિમોહિતધિયસ્તવ માયયેમે
બ્રહ્માદયસ્તનુભૃતો બહિરર્થભાવાઃ ॥ ૧૭ ॥
તસ્માદ્ ભવન્તમનવદ્યમનન્તપારં
સર્વજ્ઞમીશ્વરમકુણ્ઠવિકુણ્ઠધિષ્ણ્યમ્ ।
નિર્વિણ્ણધીરહમુ હે વૃજિનાભિતપ્તો
નારાયણં નરસખં શરણં પ્રપદ્યે ॥ ૧૮ ॥
સર્વજ્ઞમીશ્વરમકુણ્ઠવિકુણ્ઠધિષ્ણ્યમ્ ।
નિર્વિણ્ણધીરહમુ હે વૃજિનાભિતપ્તો
નારાયણં નરસખં શરણં પ્રપદ્યે ॥ ૧૮ ॥
શ્રીભગવાનુવાચ
પ્રાયેણ મનુજા લોકે લોકતત્ત્વવિચક્ષણાઃ ।
સમુદ્ધરન્તિ હ્યાત્માનમાત્મનૈવાશુભાશયાત્ ॥ ૧૯ ॥
પ્રાયેણ મનુજા લોકે લોકતત્ત્વવિચક્ષણાઃ ।
સમુદ્ધરન્તિ હ્યાત્માનમાત્મનૈવાશુભાશયાત્ ॥ ૧૯ ॥
આત્મનો ગુરુરાત્મૈવ પુરુષસ્ય વિશેષતઃ ।
યત્ પ્રત્યક્ષાનુમાનાભ્યાં શ્રેયોઽસાવનુવિન્દતે ॥ ૨૦ ॥
યત્ પ્રત્યક્ષાનુમાનાભ્યાં શ્રેયોઽસાવનુવિન્દતે ॥ ૨૦ ॥
પુરુષત્વે ચ માં ધીરાઃ સાઙ્ખ્યયોગવિશારદાઃ ।
આવિસ્તરાં પ્રપશ્યન્તિ સર્વશક્ત્યુપબૃંહિતમ્ ॥ ૨૧ ॥
આવિસ્તરાં પ્રપશ્યન્તિ સર્વશક્ત્યુપબૃંહિતમ્ ॥ ૨૧ ॥
એકદ્વિત્રિચતુષ્પાદો બહુપાદસ્તથાપદઃ ।
બહ્વ્યઃ સન્તિ પુરઃ સૃષ્ટાસ્તાસાં મે પૌરુષી પ્રિયા ॥ ૨૨ ॥
બહ્વ્યઃ સન્તિ પુરઃ સૃષ્ટાસ્તાસાં મે પૌરુષી પ્રિયા ॥ ૨૨ ॥
અત્ર માં મૃગયન્ત્યદ્ધા યુક્તા હેતુભિરીશ્વરમ્ ।
ગૃહ્યમાણૈર્ગુણૈર્લિઙ્ગૈરગ્રાહ્યમનુમાનતઃ ॥ ૨૩ ॥
ગૃહ્યમાણૈર્ગુણૈર્લિઙ્ગૈરગ્રાહ્યમનુમાનતઃ ॥ ૨૩ ॥
અત્રાપ્યુદાહરન્તીમમિતિહાસં પુરાતનમ્ ।
અવધૂતસ્ય સંવાદં યદોરમિતતેજસઃ ॥ ૨૪ ॥
અવધૂતસ્ય સંવાદં યદોરમિતતેજસઃ ॥ ૨૪ ॥
અવધૂતં દ્વિજં કઞ્ચિચ્ચરન્તમકુતોભયમ્ ।
કવિં નિરીક્ષ્ય તરુણં યદુઃ પપ્રચ્છ ધર્મવિત્ ॥ ૨૫ ॥
કવિં નિરીક્ષ્ય તરુણં યદુઃ પપ્રચ્છ ધર્મવિત્ ॥ ૨૫ ॥
શ્રીયદુરુવાચ
કુતો બુદ્ધિરિયં બ્રહ્મન્નકર્તુઃ સુવિશારદા ।
યામાસાદ્ય ભવાલ્લોકં વિદ્વાંશ્ચરતિ બાલવત્ ॥ ૨૬ ॥
કુતો બુદ્ધિરિયં બ્રહ્મન્નકર્તુઃ સુવિશારદા ।
યામાસાદ્ય ભવાલ્લોકં વિદ્વાંશ્ચરતિ બાલવત્ ॥ ૨૬ ॥
પ્રાયો ધર્માર્થકામેષુ વિવિત્સાયાં ચ માનવાઃ ।
હેતુનૈવ સમીહન્ત આયુષો યશસઃ શ્રિયઃ ॥ ૨૭ ॥
હેતુનૈવ સમીહન્ત આયુષો યશસઃ શ્રિયઃ ॥ ૨૭ ॥
ત્વં તુ કલ્પઃ કવિર્દક્ષઃ સુભગોઽમૃતભાષણઃ ।
ન કર્તા નેહસે કિઞ્ચિજ્જડોન્મત્તપિશાચવત્ ॥ ૨૮ ॥
ન કર્તા નેહસે કિઞ્ચિજ્જડોન્મત્તપિશાચવત્ ॥ ૨૮ ॥
જનેષુ દહ્યમાનેષુ કામલોભદવાગ્નિના ।
ન તપ્યસેઽગ્નિના મુક્તો ગઙ્ગામ્ભઃસ્થ ઇવ દ્વિપઃ ॥ ૨૯ ॥
ન તપ્યસેઽગ્નિના મુક્તો ગઙ્ગામ્ભઃસ્થ ઇવ દ્વિપઃ ॥ ૨૯ ॥
ત્વં હિ નઃ પૃચ્છતાં બ્રહ્મન્નાત્મન્યાનન્દકારણમ્ ।
બ્રૂહિ સ્પર્શવિહીનસ્ય ભવતઃ કેવલાત્મનઃ ॥ ૩૦ ॥
બ્રૂહિ સ્પર્શવિહીનસ્ય ભવતઃ કેવલાત્મનઃ ॥ ૩૦ ॥
શ્રીભગવાનુવાચ
યદુનૈવં મહાભાગો બ્રહ્મણ્યેન સુમેધસા ।
પૃષ્ટઃ સભાજિતઃ પ્રાહ પ્રશ્રયાવનતં દ્વિજઃ ॥ ૩૧ ॥
યદુનૈવં મહાભાગો બ્રહ્મણ્યેન સુમેધસા ।
પૃષ્ટઃ સભાજિતઃ પ્રાહ પ્રશ્રયાવનતં દ્વિજઃ ॥ ૩૧ ॥
શ્રીબ્રાહ્મણ ઉવાચ
સન્તિ મે ગુરવો રાજન્ બહવો બુદ્ધ્યુપાશ્રિતાઃ ।
યતો બુદ્ધિમુપાદાય મુક્તોઽટામીહ તાન્ શૃણુ ॥ ૩૨ ॥
સન્તિ મે ગુરવો રાજન્ બહવો બુદ્ધ્યુપાશ્રિતાઃ ।
યતો બુદ્ધિમુપાદાય મુક્તોઽટામીહ તાન્ શૃણુ ॥ ૩૨ ॥
પૃથિવી વાયુરાકાશમાપોઽગ્નિશ્ચન્દ્રમા રવિઃ ।
કપોતોઽજગરઃ સિન્ધુઃ પતઙ્ગો મધુકૃદ્ ગજઃ ॥ ૩૩ ॥
કપોતોઽજગરઃ સિન્ધુઃ પતઙ્ગો મધુકૃદ્ ગજઃ ॥ ૩૩ ॥
મધુહાહરિણો મીનઃ પિઙ્ગલા કુરરોઽર્ભકઃ ।
કુમારી શરકૃત્ સર્પ ઊર્ણનાભિઃ સુપેશકૃત્ ॥ ૩૪ ॥
કુમારી શરકૃત્ સર્પ ઊર્ણનાભિઃ સુપેશકૃત્ ॥ ૩૪ ॥
એતે મે ગુરવો રાજન્ ચતુર્વિંશતિરાશ્રિતાઃ ।
શિક્ષા વૃત્તિભિરેતેષામન્વશિક્ષમિહાત્મનઃ ॥ ૩૫ ॥
શિક્ષા વૃત્તિભિરેતેષામન્વશિક્ષમિહાત્મનઃ ॥ ૩૫ ॥
યતો યદનુશિક્ષામિ યથા વા નાહુષાત્મજ ।
તત્તથા પુરુષવ્યાઘ્ર નિબોધ કથયામિ તે ॥ ૩૬ ॥
તત્તથા પુરુષવ્યાઘ્ર નિબોધ કથયામિ તે ॥ ૩૬ ॥
ભૂતૈરાક્રમ્યમાણોઽપિ ધીરો દૈવવશાનુગૈઃ ।
તદ્ વિદ્વાન્ન ચલેન્માર્ગાદન્વશિક્ષં ક્ષિતેર્વ્રતમ્ ॥ ૩૭ ॥
તદ્ વિદ્વાન્ન ચલેન્માર્ગાદન્વશિક્ષં ક્ષિતેર્વ્રતમ્ ॥ ૩૭ ॥
શશ્વત્પરાર્થસર્વેહઃ પરાર્થૈકાન્તસમ્ભવઃ ।
સાધુઃ શિક્ષેત ભૂભૃત્તો નગશિષ્યઃ પરાત્મતામ્ ॥ ૩૮ ॥
સાધુઃ શિક્ષેત ભૂભૃત્તો નગશિષ્યઃ પરાત્મતામ્ ॥ ૩૮ ॥
પ્રાણવૃત્ત્યૈવ સન્તુષ્યેન્મુનિર્નૈવેન્દ્રિયપ્રિયૈઃ ।
જ્ઞાનં યથા ન નશ્યેત નાવકીર્યેત વાઙ્મનઃ ॥ ૩૯ ॥
જ્ઞાનં યથા ન નશ્યેત નાવકીર્યેત વાઙ્મનઃ ॥ ૩૯ ॥
વિષયેષ્વાવિશન્ યોગી નાનાધર્મેષુ સર્વતઃ ।
ગુણદોષવ્યપેતાત્મા ન વિષજ્જેત વાયુવત્ ॥ ૪૦ ॥
ગુણદોષવ્યપેતાત્મા ન વિષજ્જેત વાયુવત્ ॥ ૪૦ ॥
પાર્થિવેષ્વિહ દેહેષુ પ્રવિષ્ટસ્તદ્ગુણાશ્રયઃ ।
ગુણૈર્ન યુજ્યતે યોગી ગન્ધૈર્વાયુરિવાત્મદૃક્ ॥ ૪૧ ॥
ગુણૈર્ન યુજ્યતે યોગી ગન્ધૈર્વાયુરિવાત્મદૃક્ ॥ ૪૧ ॥
અન્તર્હિતશ્ચ સ્થિરજઙ્ગમેષુ
બ્રહ્માત્મભાવેન સમન્વયેન ।
વ્યાપ્ત્યાવ્યવચ્છેદમસઙ્ગમાત્મનો
મુનિર્નભસ્ત્વં વિતતસ્ય ભાવયેત્ ॥ ૪૨ ॥
બ્રહ્માત્મભાવેન સમન્વયેન ।
વ્યાપ્ત્યાવ્યવચ્છેદમસઙ્ગમાત્મનો
મુનિર્નભસ્ત્વં વિતતસ્ય ભાવયેત્ ॥ ૪૨ ॥
તેજોઽબન્નમયૈર્ભાવૈર્મેઘાદ્યૈર્વાયુનેરિતૈઃ ।
ન સ્પૃશ્યતે નભસ્તદ્વત્ કાલસૃષ્ટૈર્ગુણૈઃ પુમાન્ ॥ ૪૩ ॥
ન સ્પૃશ્યતે નભસ્તદ્વત્ કાલસૃષ્ટૈર્ગુણૈઃ પુમાન્ ॥ ૪૩ ॥
સ્વચ્છઃ પ્રકૃતિતઃ સ્નિગ્ધો માધુર્યસ્તીર્થભૂર્નૃણામ્ ।
મુનિઃ પુનાત્યપાં મિત્રમીક્ષોપસ્પર્શકીર્તનૈઃ ॥ ૪૪ ॥
મુનિઃ પુનાત્યપાં મિત્રમીક્ષોપસ્પર્શકીર્તનૈઃ ॥ ૪૪ ॥
તેજસ્વી તપસા દીપ્તો દુર્ધર્ષોદરભાજનઃ ।
સર્વભક્ષ્યોઽપિ યુક્તાત્મા નાદત્તે મલમગ્નિવત્ ॥ ૪૫ ॥
સર્વભક્ષ્યોઽપિ યુક્તાત્મા નાદત્તે મલમગ્નિવત્ ॥ ૪૫ ॥
ક્વચિચ્છન્નઃ ક્વચિત્ સ્પષ્ટ ઉપાસ્યઃ શ્રેય ઇચ્છતામ્ ।
ભુઙ્ક્તે સર્વત્ર દાતૃણાં દહન્ પ્રાગુત્તરાશુભમ્ ॥ ૪૬ ॥
ભુઙ્ક્તે સર્વત્ર દાતૃણાં દહન્ પ્રાગુત્તરાશુભમ્ ॥ ૪૬ ॥
સ્વમાયયા સૃષ્ટમિદં સદસલ્લક્ષણં વિભુઃ ।
પ્રવિષ્ટ ઈયતે તત્તત્સ્વરૂપોઽગ્નિરિવૈધસિ ॥ ૪૭ ॥
પ્રવિષ્ટ ઈયતે તત્તત્સ્વરૂપોઽગ્નિરિવૈધસિ ॥ ૪૭ ॥
વિસર્ગાદ્યાઃ શ્મશાનાન્તા ભાવા દેહસ્ય નાત્મનઃ ।
કલાનામિવ ચન્દ્રસ્ય કાલેનાવ્યક્તવર્ત્મના ॥ ૪૮ ॥
કલાનામિવ ચન્દ્રસ્ય કાલેનાવ્યક્તવર્ત્મના ॥ ૪૮ ॥
કાલેન હ્યોઘવેગેન ભૂતાનાં પ્રભવાપ્યયૌ ।
નિત્યાવપિ ન દૃશ્યેતે આત્મનોઽગ્નેર્યથાર્ચિષામ્ ॥ ૪૯ ॥
નિત્યાવપિ ન દૃશ્યેતે આત્મનોઽગ્નેર્યથાર્ચિષામ્ ॥ ૪૯ ॥
ગુણૈર્ગુણાનુપાદત્તે યથાકાલં વિમુઞ્ચતિ ।
ન તેષુ યુજ્યતે યોગી ગોભિર્ગા ઇવ ગોપતિઃ ॥ ૫૦ ॥
ન તેષુ યુજ્યતે યોગી ગોભિર્ગા ઇવ ગોપતિઃ ॥ ૫૦ ॥
બુધ્યતે સ્વે ન ભેદેન વ્યક્તિસ્થ ઇવ તદ્ગતઃ ।
લક્ષ્યતે સ્થૂલમતિભિરાત્મા ચાવસ્થિતોઽર્કવત્ ॥ ૫૧ ॥
લક્ષ્યતે સ્થૂલમતિભિરાત્મા ચાવસ્થિતોઽર્કવત્ ॥ ૫૧ ॥
નાતિસ્નેહઃ પ્રસઙ્ગો વા કર્તવ્યઃ ક્વાપિ કેનચિત્ ।
કુર્વન્ વિન્દેત સન્તાપં કપોત ઇવ દીનધીઃ ॥ ૫૨ ॥
કુર્વન્ વિન્દેત સન્તાપં કપોત ઇવ દીનધીઃ ॥ ૫૨ ॥
કપોતઃ કશ્ચનારણ્યે કૃતનીડો વનસ્પતૌ ।
કપોત્યા ભાર્યયા સાર્ધમુવાસ કતિચિત્ સમાઃ ॥ ૫૩ ॥
કપોત્યા ભાર્યયા સાર્ધમુવાસ કતિચિત્ સમાઃ ॥ ૫૩ ॥
કપોતૌ સ્નેહગુણિતહૃદયૌ ગૃહધર્મિણૌ ।
દૃષ્ટિં દૃષ્ટ્યાઙ્ગમઙ્ગેન બુદ્ધિં બુદ્ધ્યા બબન્ધતુઃ ॥ ૫૪ ॥
દૃષ્ટિં દૃષ્ટ્યાઙ્ગમઙ્ગેન બુદ્ધિં બુદ્ધ્યા બબન્ધતુઃ ॥ ૫૪ ॥
શય્યાસનાટનસ્થાનવાર્તાક્રીડાશનાદિકમ્ ।
મિથુનીભૂય વિશ્રબ્ધૌ ચેરતુર્વનરાજિષુ ॥ ૫૫ ॥
મિથુનીભૂય વિશ્રબ્ધૌ ચેરતુર્વનરાજિષુ ॥ ૫૫ ॥
યં યં વાઞ્છતિ સા રાજન્ તર્પયન્ત્યનુકમ્પિતા ।
તં તં સમનયત્ કામં કૃચ્છ્રેણાપ્યજિતેન્દ્રિયઃ ॥ ૫૬ ॥
તં તં સમનયત્ કામં કૃચ્છ્રેણાપ્યજિતેન્દ્રિયઃ ॥ ૫૬ ॥
કપોતી પ્રથમં ગર્ભં ગૃહ્ણન્તી કાલ આગતે ।
અણ્ડાનિ સુષુવે નીડે સ્વપત્યુઃ સન્નિધૌ સતી ॥ ૫૭ ॥
અણ્ડાનિ સુષુવે નીડે સ્વપત્યુઃ સન્નિધૌ સતી ॥ ૫૭ ॥
તેષુ કાલે વ્યજાયન્ત રચિતાવયવા હરેઃ ।
શક્તિભિર્દુર્વિભાવ્યાભિઃ કોમલાઙ્ગતનૂરુહાઃ ॥ ૫૮ ॥
શક્તિભિર્દુર્વિભાવ્યાભિઃ કોમલાઙ્ગતનૂરુહાઃ ॥ ૫૮ ॥
પ્રજાઃ પુપુષતુઃ પ્રીતૌ દમ્પતી પુત્રવત્સલૌ ।
શૃણ્વન્તૌ કૂજિતં તાસાં નિર્વૃતૌ કલભાષિતૈઃ ॥ ૫૯ ॥
શૃણ્વન્તૌ કૂજિતં તાસાં નિર્વૃતૌ કલભાષિતૈઃ ॥ ૫૯ ॥
તાસાં પતત્રૈઃ સુસ્પર્શૈઃ કૂજિતૈર્મુગ્ધચેષ્ટિતૈઃ ।
પ્રત્યુદ્ગમૈરદીનાનાં પિતરૌ મુદમાપતુઃ ॥ ૬૦ ॥
પ્રત્યુદ્ગમૈરદીનાનાં પિતરૌ મુદમાપતુઃ ॥ ૬૦ ॥
સ્નેહાનુબદ્ધહૃદયાવન્યોન્યં વિષ્ણુમાયયા ।
વિમોહિતૌ દીનધિયૌ શિશૂન્ પુપુષતુઃ પ્રજાઃ ॥ ૬૧ ॥
વિમોહિતૌ દીનધિયૌ શિશૂન્ પુપુષતુઃ પ્રજાઃ ॥ ૬૧ ॥
એકદા જગ્મતુસ્તાસામન્નાર્થં તૌ કુટુમ્બિનૌ ।
પરિતઃ કાનને તસ્મિન્નર્થિનૌ ચેરતુશ્ચિરમ્ ॥ ૬૨ ॥
પરિતઃ કાનને તસ્મિન્નર્થિનૌ ચેરતુશ્ચિરમ્ ॥ ૬૨ ॥
દૃષ્ટ્વા તાન્ લુબ્ધકઃ કશ્ચિદ્ યદૃચ્છાતો વનેચરઃ ।
જગૃહે જાલમાતત્ય ચરતઃ સ્વાલયાન્તિકે ॥ ૬૩ ॥
જગૃહે જાલમાતત્ય ચરતઃ સ્વાલયાન્તિકે ॥ ૬૩ ॥
કપોતશ્ચ કપોતી ચ પ્રજાપોષે સદોત્સુકૌ ।
ગતૌ પોષણમાદાય સ્વનીડમુપજગ્મતુઃ ॥ ૬૪ ॥
ગતૌ પોષણમાદાય સ્વનીડમુપજગ્મતુઃ ॥ ૬૪ ॥
કપોતી સ્વાત્મજાન્ વીક્ષ્ય બાલકાન્ જાલસંવૃતાન્ ।
તાનભ્યધાવત્ ક્રોશન્તી ક્રોશતો ભૃશદુઃખિતા ॥ ૬૫ ॥
તાનભ્યધાવત્ ક્રોશન્તી ક્રોશતો ભૃશદુઃખિતા ॥ ૬૫ ॥
સાસકૃત્સ્નેહગુણિતા દીનચિત્તાજમાયયા ।
સ્વયં ચાબધ્યત શિચા બદ્ધાન્ પશ્યન્ત્યપસ્મૃતિઃ ॥ ૬૬ ॥
સ્વયં ચાબધ્યત શિચા બદ્ધાન્ પશ્યન્ત્યપસ્મૃતિઃ ॥ ૬૬ ॥
કપોતઃ સ્વાત્મજાન્ બદ્ધાનાત્મનોઽપ્યધિકાન્ પ્રિયાન્ ।
ભાર્યાં ચાત્મસમાં દીનો વિલલાપાતિદુઃખિતઃ ॥ ૬૭ ॥
ભાર્યાં ચાત્મસમાં દીનો વિલલાપાતિદુઃખિતઃ ॥ ૬૭ ॥
અહો મે પશ્યતાપાયમલ્પપુણ્યસ્ય દુર્મતેઃ ।
અતૃપ્તસ્યાકૃતાર્થસ્ય ગૃહસ્ત્રૈવર્ગિકોહતઃ ॥ ૬૮ ॥
અતૃપ્તસ્યાકૃતાર્થસ્ય ગૃહસ્ત્રૈવર્ગિકોહતઃ ॥ ૬૮ ॥
અનુરૂપાનુકૂલા ચ યસ્ય મે પતિદેવતા ।
શૂન્યે ગૃહે માં સન્ત્યજ્ય પુત્રૈઃ સ્વર્યાતિ સાધુભિઃ ॥ ૬૯ ॥
શૂન્યે ગૃહે માં સન્ત્યજ્ય પુત્રૈઃ સ્વર્યાતિ સાધુભિઃ ॥ ૬૯ ॥
સોઽહં શૂન્યે ગૃહે દીનો મૃતદારો મૃતપ્રજઃ ।
જિજીવિષે કિમર્થં વા વિધુરો દુઃખજીવિતઃ ॥ ૭૦ ॥
જિજીવિષે કિમર્થં વા વિધુરો દુઃખજીવિતઃ ॥ ૭૦ ॥
તાંસ્તથૈવાવૃતાન્ શિગ્ભિર્મૃત્યુગ્રસ્તાન્ વિચેષ્ટતઃ ।
સ્વયં ચ કૃપણઃ શિક્ષુ પશ્યન્નપ્યબુધોઽપતત્ ॥ ૭૧ ॥
સ્વયં ચ કૃપણઃ શિક્ષુ પશ્યન્નપ્યબુધોઽપતત્ ॥ ૭૧ ॥
તં લબ્ધ્વા લુબ્ધકઃ ક્રૂરઃ કપોતં ગૃહમેધિનમ્ ।
કપોતકાન્ કપોતીં ચ સિદ્ધાર્થઃ પ્રયયૌ ગૃહમ્ ॥ ૭૨ ॥
કપોતકાન્ કપોતીં ચ સિદ્ધાર્થઃ પ્રયયૌ ગૃહમ્ ॥ ૭૨ ॥
એવં કુટુમ્બ્યશાન્તાત્મા દ્વન્દ્વારામઃ પતત્રિવત્ ।
પુષ્ણન્ કુટુમ્બં કૃપણઃ સાનુબન્ધોઽવસીદતિ ॥ ૭૩ ॥
પુષ્ણન્ કુટુમ્બં કૃપણઃ સાનુબન્ધોઽવસીદતિ ॥ ૭૩ ॥
યઃ પ્રાપ્ય માનુષં લોકં મુક્તિદ્વારમપાવૃતમ્ ।
ગૃહેષુ ખગવત્ સક્તસ્તમારૂઢચ્યુતં વિદુઃ ॥ ૭૪ ॥
ગૃહેષુ ખગવત્ સક્તસ્તમારૂઢચ્યુતં વિદુઃ ॥ ૭૪ ॥