ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ ।
ଯଦାତ୍ଥ ମାଂ ମହାଭାଗ ତଚ୍ଚିକୀର୍ଷିତମେଵ ମେ ।
ବ୍ରହ୍ମା ଭଵୋ ଲୋକପାଲାଃ ସ୍ଵର୍ଵାସଂ ମେଽଭିକାଙ୍କ୍ଷିଣଃ
ଯଦାତ୍ଥ ମାଂ ମହାଭାଗ ତଚ୍ଚିକୀର୍ଷିତମେଵ ମେ ।
ବ୍ରହ୍ମା ଭଵୋ ଲୋକପାଲାଃ ସ୍ଵର୍ଵାସଂ ମେଽଭିକାଙ୍କ୍ଷିଣଃ
ମଯା ନିଷ୍ପାଦିତଂ ହ୍ଯତ୍ର ଦେଵକାର୍ଯମଶେଷତଃ ।
ଯଦର୍ଥମଵତୀର୍ଣୋଽହମଂଶେନ ବ୍ରହ୍ମଣାର୍ଥିତଃ ॥ ୨ ॥
ଯଦର୍ଥମଵତୀର୍ଣୋଽହମଂଶେନ ବ୍ରହ୍ମଣାର୍ଥିତଃ ॥ ୨ ॥
କୁଲଂ ଵୈ ଶାପନିର୍ଦଗ୍ଧଂ ନଙ୍କ୍ଷ୍ଯତ୍ଯନ୍ଯୋନ୍ଯଵିଗ୍ରହାତ୍ ।
ସମୁଦ୍ରଃ ସପ୍ତମେ ହ୍ଯେନାଂ ପୁରୀଂ ଚ ପ୍ଲାଵଯିଷ୍ଯତି ॥ ୩ ॥
ସମୁଦ୍ରଃ ସପ୍ତମେ ହ୍ଯେନାଂ ପୁରୀଂ ଚ ପ୍ଲାଵଯିଷ୍ଯତି ॥ ୩ ॥
ଯର୍ହ୍ଯେଵାଯଂ ମଯା ତ୍ଯକ୍ତୋ ଲୋକୋଽଯଂ ନଷ୍ଟମଙ୍ଗଲଃ ।
ଭଵିଷ୍ଯତ୍ଯଚିରାତ୍ସାଧୋ କଲିନାପି ନିରାକୃତଃ ॥ ୪ ॥
ଭଵିଷ୍ଯତ୍ଯଚିରାତ୍ସାଧୋ କଲିନାପି ନିରାକୃତଃ ॥ ୪ ॥
ନ ଵସ୍ତଵ୍ଯଂ ତ୍ଵଯୈଵେହ ମଯା ତ୍ଯକ୍ତେ ମହୀତଲେ ।
ଜନୋଽଭଦ୍ରରୁଚିର୍ଭଦ୍ର ଭଵିଷ୍ଯତି କଲୌ ଯୁଗେ ॥ ୫ ॥
ଜନୋଽଭଦ୍ରରୁଚିର୍ଭଦ୍ର ଭଵିଷ୍ଯତି କଲୌ ଯୁଗେ ॥ ୫ ॥
ତ୍ଵଂ ତୁ ସର୍ଵଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ସ୍ନେହଂ ସ୍ଵଜନବନ୍ଧୁଷୁ ।
ମଯ୍ଯାଵେଶ୍ଯ ମନଃ ସମ୍ଯକ୍ ସମଦୃଗ୍ ଵିଚରସ୍ଵ ଗାମ୍ ॥ ୬ ॥
ମଯ୍ଯାଵେଶ୍ଯ ମନଃ ସମ୍ଯକ୍ ସମଦୃଗ୍ ଵିଚରସ୍ଵ ଗାମ୍ ॥ ୬ ॥
ଯଦିଦଂ ମନସା ଵାଚା ଚକ୍ଷୁର୍ଭ୍ଯାଂ ଶ୍ରଵଣାଦିଭିଃ ।
ନଶ୍ଵରଂ ଗୃହ୍ଯମାଣଂ ଚ ଵିଦ୍ଧି ମାଯାମନୋମଯମ୍ ॥ ୭ ॥
ନଶ୍ଵରଂ ଗୃହ୍ଯମାଣଂ ଚ ଵିଦ୍ଧି ମାଯାମନୋମଯମ୍ ॥ ୭ ॥
ପୁଂସୋଽଯୁକ୍ତସ୍ଯ ନାନାର୍ଥୋ ଭ୍ରମଃ ସ ଗୁଣଦୋଷଭାକ୍ ।
କର୍ମାକର୍ମଵିକର୍ମେତି ଗୁଣଦୋଷଧିଯୋ ଭିଦା ॥ ୮ ॥
କର୍ମାକର୍ମଵିକର୍ମେତି ଗୁଣଦୋଷଧିଯୋ ଭିଦା ॥ ୮ ॥
ତସ୍ମାଦ୍ ଯୁକ୍ତେନ୍ଦ୍ରିଯଗ୍ରାମୋ ଯୁକ୍ତଚିତ୍ତ ଇଦମ୍ ଜଗତ୍ ।
ଆତ୍ମନୀକ୍ଷସ୍ଵ ଵିତତମାତ୍ମାନଂ ମଯ୍ଯଧୀଶ୍ଵରେ ॥ ୯ ॥
ଆତ୍ମନୀକ୍ଷସ୍ଵ ଵିତତମାତ୍ମାନଂ ମଯ୍ଯଧୀଶ୍ଵରେ ॥ ୯ ॥
ଜ୍ଞାନଵିଜ୍ଞାନସଂଯୁକ୍ତ ଆତ୍ମଭୂତଃ ଶରୀରିଣାମ୍ ।
ଆତ୍ମାନୁଭଵତୁଷ୍ଟାତ୍ମା ନାନ୍ତରାଯୈର୍ଵିହନ୍ଯସେ ॥ ୧୦ ॥
ଆତ୍ମାନୁଭଵତୁଷ୍ଟାତ୍ମା ନାନ୍ତରାଯୈର୍ଵିହନ୍ଯସେ ॥ ୧୦ ॥
ଦୋଷବୁଦ୍ଧ୍ଯୋଭଯାତୀତୋ ନିଷେଧାନ୍ନ ନିଵର୍ତତେ ।
ଗୁଣବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଚ ଵିହିତଂ ନ କରୋତି ଯଥାର୍ଭକଃ ॥ ୧୧ ॥
ଗୁଣବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଚ ଵିହିତଂ ନ କରୋତି ଯଥାର୍ଭକଃ ॥ ୧୧ ॥
ସର୍ଵଭୂତସୁହୃଚ୍ଛାନ୍ତୋ ଜ୍ଞାନଵିଜ୍ଞାନନିଶ୍ଚଯଃ ।
ପଶ୍ଯନ୍ ମଦାତ୍ମକଂ ଵିଶ୍ଵଂ ନ ଵିପଦ୍ଯେତ ଵୈ ପୁନଃ ॥ ୧୨ ॥
ପଶ୍ଯନ୍ ମଦାତ୍ମକଂ ଵିଶ୍ଵଂ ନ ଵିପଦ୍ଯେତ ଵୈ ପୁନଃ ॥ ୧୨ ॥
ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ
ଇତ୍ଯାଦିଷ୍ଟୋ ଭଗଵତା ମହାଭାଗଵତୋ ନୃପ ।
ଉଦ୍ଧଵଃ ପ୍ରଣିପତ୍ଯାହ ତତ୍ତ୍ଵଂଜିଜ୍ଞାସୁରଚ୍ଯୁତମ୍ ॥ ୧୩ ॥
ଇତ୍ଯାଦିଷ୍ଟୋ ଭଗଵତା ମହାଭାଗଵତୋ ନୃପ ।
ଉଦ୍ଧଵଃ ପ୍ରଣିପତ୍ଯାହ ତତ୍ତ୍ଵଂଜିଜ୍ଞାସୁରଚ୍ଯୁତମ୍ ॥ ୧୩ ॥
ଶ୍ରୀଉଦ୍ଧଵ ଉଵାଚ
ଯୋଗେଶ ଯୋଗଵିନ୍ଯାସ ଯୋଗାତ୍ମନ୍ ଯୋଗସମ୍ଭଵ ।
ନିଃଶ୍ରେଯସାଯ ମେ ପ୍ରୋକ୍ତସ୍ତ୍ଯାଗଃ ସନ୍ନ୍ଯାସଲକ୍ଷଣଃ ॥ ୧୪ ॥
ଯୋଗେଶ ଯୋଗଵିନ୍ଯାସ ଯୋଗାତ୍ମନ୍ ଯୋଗସମ୍ଭଵ ।
ନିଃଶ୍ରେଯସାଯ ମେ ପ୍ରୋକ୍ତସ୍ତ୍ଯାଗଃ ସନ୍ନ୍ଯାସଲକ୍ଷଣଃ ॥ ୧୪ ॥
ତ୍ଯାଗୋଽଯଂ ଦୁଷ୍କରୋ ଭୂମନ୍ କାମାନାଂ ଵିଷଯାତ୍ମଭିଃ ।
ସୁତରାଂ ତ୍ଵଯି ସର୍ଵାତ୍ମନ୍ନଭକ୍ତୈରିତି ମେ ମତିଃ ॥ ୧୫ ॥
ସୁତରାଂ ତ୍ଵଯି ସର୍ଵାତ୍ମନ୍ନଭକ୍ତୈରିତି ମେ ମତିଃ ॥ ୧୫ ॥
ସୋଽହଂ ମମାହମିତି ମୂଢମତିର୍ଵିଗାଢ-
ସ୍ତ୍ଵନ୍ମାଯଯା ଵିରଚିତାତ୍ମନି ସାନୁବନ୍ଧେ ।
ତତ୍ତ୍ଵଞ୍ଜସା ନିଗଦିତଂ ଭଵତା ଯଥାହଂ
ସଂସାଧଯାମି ଭଗଵନ୍ନନୁଶାଧି ଭୃତ୍ଯମ୍ ॥ ୧୬ ॥
ସ୍ତ୍ଵନ୍ମାଯଯା ଵିରଚିତାତ୍ମନି ସାନୁବନ୍ଧେ ।
ତତ୍ତ୍ଵଞ୍ଜସା ନିଗଦିତଂ ଭଵତା ଯଥାହଂ
ସଂସାଧଯାମି ଭଗଵନ୍ନନୁଶାଧି ଭୃତ୍ଯମ୍ ॥ ୧୬ ॥
ସତ୍ଯସ୍ଯ ତେ ସ୍ଵଦୃଶ ଆତ୍ମନ ଆତ୍ମନୋଽନ୍ଯଂ
ଵକ୍ତାରମୀଶ ଵିବୁଧେଷ୍ଵପି ନାନୁଚକ୍ଷେ ।
ସର୍ଵେ ଵିମୋହିତଧିଯସ୍ତଵ ମାଯଯେମେ
ବ୍ରହ୍ମାଦଯସ୍ତନୁଭୃତୋ ବହିରର୍ଥଭାଵାଃ ॥ ୧୭ ॥
ଵକ୍ତାରମୀଶ ଵିବୁଧେଷ୍ଵପି ନାନୁଚକ୍ଷେ ।
ସର୍ଵେ ଵିମୋହିତଧିଯସ୍ତଵ ମାଯଯେମେ
ବ୍ରହ୍ମାଦଯସ୍ତନୁଭୃତୋ ବହିରର୍ଥଭାଵାଃ ॥ ୧୭ ॥
ତସ୍ମାଦ୍ ଭଵନ୍ତମନଵଦ୍ଯମନନ୍ତପାରଂ
ସର୍ଵଜ୍ଞମୀଶ୍ଵରମକୁଣ୍ଠଵିକୁଣ୍ଠଧିଷ୍ଣ୍ଯମ୍ ।
ନିର୍ଵିଣ୍ଣଧୀରହମୁ ହେ ଵୃଜିନାଭିତପ୍ତୋ
ନାରାଯଣଂ ନରସଖଂ ଶରଣଂ ପ୍ରପଦ୍ଯେ ॥ ୧୮ ॥
ସର୍ଵଜ୍ଞମୀଶ୍ଵରମକୁଣ୍ଠଵିକୁଣ୍ଠଧିଷ୍ଣ୍ଯମ୍ ।
ନିର୍ଵିଣ୍ଣଧୀରହମୁ ହେ ଵୃଜିନାଭିତପ୍ତୋ
ନାରାଯଣଂ ନରସଖଂ ଶରଣଂ ପ୍ରପଦ୍ଯେ ॥ ୧୮ ॥
ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ
ପ୍ରାଯେଣ ମନୁଜା ଲୋକେ ଲୋକତତ୍ତ୍ଵଵିଚକ୍ଷଣାଃ ।
ସମୁଦ୍ଧରନ୍ତି ହ୍ଯାତ୍ମାନମାତ୍ମନୈଵାଶୁଭାଶଯାତ୍ ॥ ୧୯ ॥
ପ୍ରାଯେଣ ମନୁଜା ଲୋକେ ଲୋକତତ୍ତ୍ଵଵିଚକ୍ଷଣାଃ ।
ସମୁଦ୍ଧରନ୍ତି ହ୍ଯାତ୍ମାନମାତ୍ମନୈଵାଶୁଭାଶଯାତ୍ ॥ ୧୯ ॥
ଆତ୍ମନୋ ଗୁରୁରାତ୍ମୈଵ ପୁରୁଷସ୍ଯ ଵିଶେଷତଃ ।
ଯତ୍ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷାନୁମାନାଭ୍ଯାଂ ଶ୍ରେଯୋଽସାଵନୁଵିନ୍ଦତେ ॥ ୨୦ ॥
ଯତ୍ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷାନୁମାନାଭ୍ଯାଂ ଶ୍ରେଯୋଽସାଵନୁଵିନ୍ଦତେ ॥ ୨୦ ॥
ପୁରୁଷତ୍ଵେ ଚ ମାଂ ଧୀରାଃ ସାଙ୍ଖ୍ଯଯୋଗଵିଶାରଦାଃ ।
ଆଵିସ୍ତରାଂ ପ୍ରପଶ୍ଯନ୍ତି ସର୍ଵଶକ୍ତ୍ଯୁପବୃଂହିତମ୍ ॥ ୨୧ ॥
ଆଵିସ୍ତରାଂ ପ୍ରପଶ୍ଯନ୍ତି ସର୍ଵଶକ୍ତ୍ଯୁପବୃଂହିତମ୍ ॥ ୨୧ ॥
ଏକଦ୍ଵିତ୍ରିଚତୁଷ୍ପାଦୋ ବହୁପାଦସ୍ତଥାପଦଃ ।
ବହ୍ଵ୍ଯଃ ସନ୍ତି ପୁରଃ ସୃଷ୍ଟାସ୍ତାସାଂ ମେ ପୌରୁଷୀ ପ୍ରିଯା ॥ ୨୨ ॥
ବହ୍ଵ୍ଯଃ ସନ୍ତି ପୁରଃ ସୃଷ୍ଟାସ୍ତାସାଂ ମେ ପୌରୁଷୀ ପ୍ରିଯା ॥ ୨୨ ॥
ଅତ୍ର ମାଂ ମୃଗଯନ୍ତ୍ଯଦ୍ଧା ଯୁକ୍ତା ହେତୁଭିରୀଶ୍ଵରମ୍ ।
ଗୃହ୍ଯମାଣୈର୍ଗୁଣୈର୍ଲିଙ୍ଗୈରଗ୍ରାହ୍ଯମନୁମାନତଃ ॥ ୨୩ ॥
ଗୃହ୍ଯମାଣୈର୍ଗୁଣୈର୍ଲିଙ୍ଗୈରଗ୍ରାହ୍ଯମନୁମାନତଃ ॥ ୨୩ ॥
ଅତ୍ରାପ୍ଯୁଦାହରନ୍ତୀମମିତିହାସଂ ପୁରାତନମ୍ ।
ଅଵଧୂତସ୍ଯ ସଂଵାଦଂ ଯଦୋରମିତତେଜସଃ ॥ ୨୪ ॥
ଅଵଧୂତସ୍ଯ ସଂଵାଦଂ ଯଦୋରମିତତେଜସଃ ॥ ୨୪ ॥
ଅଵଧୂତଂ ଦ୍ଵିଜଂ କଞ୍ଚିଚ୍ଚରନ୍ତମକୁତୋଭଯମ୍ ।
କଵିଂ ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ତରୁଣଂ ଯଦୁଃ ପପ୍ରଚ୍ଛ ଧର୍ମଵିତ୍ ॥ ୨୫ ॥
କଵିଂ ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ତରୁଣଂ ଯଦୁଃ ପପ୍ରଚ୍ଛ ଧର୍ମଵିତ୍ ॥ ୨୫ ॥
ଶ୍ରୀଯଦୁରୁଵାଚ
କୁତୋ ବୁଦ୍ଧିରିଯଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ନକର୍ତୁଃ ସୁଵିଶାରଦା ।
ଯାମାସାଦ୍ଯ ଭଵାଲ୍ଲୋକଂ ଵିଦ୍ଵାଂଶ୍ଚରତି ବାଲଵତ୍ ॥ ୨୬ ॥
କୁତୋ ବୁଦ୍ଧିରିଯଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ନକର୍ତୁଃ ସୁଵିଶାରଦା ।
ଯାମାସାଦ୍ଯ ଭଵାଲ୍ଲୋକଂ ଵିଦ୍ଵାଂଶ୍ଚରତି ବାଲଵତ୍ ॥ ୨୬ ॥
ପ୍ରାଯୋ ଧର୍ମାର୍ଥକାମେଷୁ ଵିଵିତ୍ସାଯାଂ ଚ ମାନଵାଃ ।
ହେତୁନୈଵ ସମୀହନ୍ତ ଆଯୁଷୋ ଯଶସଃ ଶ୍ରିଯଃ ॥ ୨୭ ॥
ହେତୁନୈଵ ସମୀହନ୍ତ ଆଯୁଷୋ ଯଶସଃ ଶ୍ରିଯଃ ॥ ୨୭ ॥
ତ୍ଵଂ ତୁ କଲ୍ପଃ କଵିର୍ଦକ୍ଷଃ ସୁଭଗୋଽମୃତଭାଷଣଃ ।
ନ କର୍ତା ନେହସେ କିଞ୍ଚିଜ୍ଜଡୋନ୍ମତ୍ତପିଶାଚଵତ୍ ॥ ୨୮ ॥
ନ କର୍ତା ନେହସେ କିଞ୍ଚିଜ୍ଜଡୋନ୍ମତ୍ତପିଶାଚଵତ୍ ॥ ୨୮ ॥
ଜନେଷୁ ଦହ୍ଯମାନେଷୁ କାମଲୋଭଦଵାଗ୍ନିନା ।
ନ ତପ୍ଯସେଽଗ୍ନିନା ମୁକ୍ତୋ ଗଙ୍ଗାମ୍ଭଃସ୍ଥ ଇଵ ଦ୍ଵିପଃ ॥ ୨୯ ॥
ନ ତପ୍ଯସେଽଗ୍ନିନା ମୁକ୍ତୋ ଗଙ୍ଗାମ୍ଭଃସ୍ଥ ଇଵ ଦ୍ଵିପଃ ॥ ୨୯ ॥
ତ୍ଵଂ ହି ନଃ ପୃଚ୍ଛତାଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ନାତ୍ମନ୍ଯାନନ୍ଦକାରଣମ୍ ।
ବ୍ରୂହି ସ୍ପର୍ଶଵିହୀନସ୍ଯ ଭଵତଃ କେଵଲାତ୍ମନଃ ॥ ୩୦ ॥
ବ୍ରୂହି ସ୍ପର୍ଶଵିହୀନସ୍ଯ ଭଵତଃ କେଵଲାତ୍ମନଃ ॥ ୩୦ ॥
ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ
ଯଦୁନୈଵଂ ମହାଭାଗୋ ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯେନ ସୁମେଧସା ।
ପୃଷ୍ଟଃ ସଭାଜିତଃ ପ୍ରାହ ପ୍ରଶ୍ରଯାଵନତଂ ଦ୍ଵିଜଃ ॥ ୩୧ ॥
ଯଦୁନୈଵଂ ମହାଭାଗୋ ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯେନ ସୁମେଧସା ।
ପୃଷ୍ଟଃ ସଭାଜିତଃ ପ୍ରାହ ପ୍ରଶ୍ରଯାଵନତଂ ଦ୍ଵିଜଃ ॥ ୩୧ ॥
ଶ୍ରୀବ୍ରାହ୍ମଣ ଉଵାଚ
ସନ୍ତି ମେ ଗୁରଵୋ ରାଜନ୍ ବହଵୋ ବୁଦ୍ଧ୍ଯୁପାଶ୍ରିତାଃ ।
ଯତୋ ବୁଦ୍ଧିମୁପାଦାଯ ମୁକ୍ତୋଽଟାମୀହ ତାନ୍ ଶୃଣୁ ॥ ୩୨ ॥
ସନ୍ତି ମେ ଗୁରଵୋ ରାଜନ୍ ବହଵୋ ବୁଦ୍ଧ୍ଯୁପାଶ୍ରିତାଃ ।
ଯତୋ ବୁଦ୍ଧିମୁପାଦାଯ ମୁକ୍ତୋଽଟାମୀହ ତାନ୍ ଶୃଣୁ ॥ ୩୨ ॥
ପୃଥିଵୀ ଵାଯୁରାକାଶମାପୋଽଗ୍ନିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରମା ରଵିଃ ।
କପୋତୋଽଜଗରଃ ସିନ୍ଧୁଃ ପତଙ୍ଗୋ ମଧୁକୃଦ୍ ଗଜଃ ॥ ୩୩ ॥
କପୋତୋଽଜଗରଃ ସିନ୍ଧୁଃ ପତଙ୍ଗୋ ମଧୁକୃଦ୍ ଗଜଃ ॥ ୩୩ ॥
ମଧୁହାହରିଣୋ ମୀନଃ ପିଙ୍ଗଲା କୁରରୋଽର୍ଭକଃ ।
କୁମାରୀ ଶରକୃତ୍ ସର୍ପ ଊର୍ଣନାଭିଃ ସୁପେଶକୃତ୍ ॥ ୩୪ ॥
କୁମାରୀ ଶରକୃତ୍ ସର୍ପ ଊର୍ଣନାଭିଃ ସୁପେଶକୃତ୍ ॥ ୩୪ ॥
ଏତେ ମେ ଗୁରଵୋ ରାଜନ୍ ଚତୁର୍ଵିଂଶତିରାଶ୍ରିତାଃ ।
ଶିକ୍ଷା ଵୃତ୍ତିଭିରେତେଷାମନ୍ଵଶିକ୍ଷମିହାତ୍ମନଃ ॥ ୩୫ ॥
ଶିକ୍ଷା ଵୃତ୍ତିଭିରେତେଷାମନ୍ଵଶିକ୍ଷମିହାତ୍ମନଃ ॥ ୩୫ ॥
ଯତୋ ଯଦନୁଶିକ୍ଷାମି ଯଥା ଵା ନାହୁଷାତ୍ମଜ ।
ତତ୍ତଥା ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ର ନିବୋଧ କଥଯାମି ତେ ॥ ୩୬ ॥
ତତ୍ତଥା ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ର ନିବୋଧ କଥଯାମି ତେ ॥ ୩୬ ॥
ଭୂତୈରାକ୍ରମ୍ଯମାଣୋଽପି ଧୀରୋ ଦୈଵଵଶାନୁଗୈଃ ।
ତଦ୍ ଵିଦ୍ଵାନ୍ନ ଚଲେନ୍ମାର୍ଗାଦନ୍ଵଶିକ୍ଷଂ କ୍ଷିତେର୍ଵ୍ରତମ୍ ॥ ୩୭ ॥
ତଦ୍ ଵିଦ୍ଵାନ୍ନ ଚଲେନ୍ମାର୍ଗାଦନ୍ଵଶିକ୍ଷଂ କ୍ଷିତେର୍ଵ୍ରତମ୍ ॥ ୩୭ ॥
ଶଶ୍ଵତ୍ପରାର୍ଥସର୍ଵେହଃ ପରାର୍ଥୈକାନ୍ତସମ୍ଭଵଃ ।
ସାଧୁଃ ଶିକ୍ଷେତ ଭୂଭୃତ୍ତୋ ନଗଶିଷ୍ଯଃ ପରାତ୍ମତାମ୍ ॥ ୩୮ ॥
ସାଧୁଃ ଶିକ୍ଷେତ ଭୂଭୃତ୍ତୋ ନଗଶିଷ୍ଯଃ ପରାତ୍ମତାମ୍ ॥ ୩୮ ॥
ପ୍ରାଣଵୃତ୍ତ୍ଯୈଵ ସନ୍ତୁଷ୍ଯେନ୍ମୁନିର୍ନୈଵେନ୍ଦ୍ରିଯପ୍ରିଯୈଃ ।
ଜ୍ଞାନଂ ଯଥା ନ ନଶ୍ଯେତ ନାଵକୀର୍ଯେତ ଵାଙ୍ମନଃ ॥ ୩୯ ॥
ଜ୍ଞାନଂ ଯଥା ନ ନଶ୍ଯେତ ନାଵକୀର୍ଯେତ ଵାଙ୍ମନଃ ॥ ୩୯ ॥
ଵିଷଯେଷ୍ଵାଵିଶନ୍ ଯୋଗୀ ନାନାଧର୍ମେଷୁ ସର୍ଵତଃ ।
ଗୁଣଦୋଷଵ୍ଯପେତାତ୍ମା ନ ଵିଷଜ୍ଜେତ ଵାଯୁଵତ୍ ॥ ୪୦ ॥
ଗୁଣଦୋଷଵ୍ଯପେତାତ୍ମା ନ ଵିଷଜ୍ଜେତ ଵାଯୁଵତ୍ ॥ ୪୦ ॥
ପାର୍ଥିଵେଷ୍ଵିହ ଦେହେଷୁ ପ୍ରଵିଷ୍ଟସ୍ତଦ୍ଗୁଣାଶ୍ରଯଃ ।
ଗୁଣୈର୍ନ ଯୁଜ୍ଯତେ ଯୋଗୀ ଗନ୍ଧୈର୍ଵାଯୁରିଵାତ୍ମଦୃକ୍ ॥ ୪୧ ॥
ଗୁଣୈର୍ନ ଯୁଜ୍ଯତେ ଯୋଗୀ ଗନ୍ଧୈର୍ଵାଯୁରିଵାତ୍ମଦୃକ୍ ॥ ୪୧ ॥
ଅନ୍ତର୍ହିତଶ୍ଚ ସ୍ଥିରଜଙ୍ଗମେଷୁ
ବ୍ରହ୍ମାତ୍ମଭାଵେନ ସମନ୍ଵଯେନ ।
ଵ୍ଯାପ୍ତ୍ଯାଵ୍ଯଵଚ୍ଛେଦମସଙ୍ଗମାତ୍ମନୋ
ମୁନିର୍ନଭସ୍ତ୍ଵଂ ଵିତତସ୍ଯ ଭାଵଯେତ୍ ॥ ୪୨ ॥
ବ୍ରହ୍ମାତ୍ମଭାଵେନ ସମନ୍ଵଯେନ ।
ଵ୍ଯାପ୍ତ୍ଯାଵ୍ଯଵଚ୍ଛେଦମସଙ୍ଗମାତ୍ମନୋ
ମୁନିର୍ନଭସ୍ତ୍ଵଂ ଵିତତସ୍ଯ ଭାଵଯେତ୍ ॥ ୪୨ ॥
ତେଜୋଽବନ୍ନମଯୈର୍ଭାଵୈର୍ମେଘାଦ୍ଯୈର୍ଵାଯୁନେରିତୈଃ ।
ନ ସ୍ପୃଶ୍ଯତେ ନଭସ୍ତଦ୍ଵତ୍ କାଲସୃଷ୍ଟୈର୍ଗୁଣୈଃ ପୁମାନ୍ ॥ ୪୩ ॥
ନ ସ୍ପୃଶ୍ଯତେ ନଭସ୍ତଦ୍ଵତ୍ କାଲସୃଷ୍ଟୈର୍ଗୁଣୈଃ ପୁମାନ୍ ॥ ୪୩ ॥
ସ୍ଵଚ୍ଛଃ ପ୍ରକୃତିତଃ ସ୍ନିଗ୍ଧୋ ମାଧୁର୍ଯସ୍ତୀର୍ଥଭୂର୍ନୃଣାମ୍ ।
ମୁନିଃ ପୁନାତ୍ଯପାଂ ମିତ୍ରମୀକ୍ଷୋପସ୍ପର୍ଶକୀର୍ତନୈଃ ॥ ୪୪ ॥
ମୁନିଃ ପୁନାତ୍ଯପାଂ ମିତ୍ରମୀକ୍ଷୋପସ୍ପର୍ଶକୀର୍ତନୈଃ ॥ ୪୪ ॥
ତେଜସ୍ଵୀ ତପସା ଦୀପ୍ତୋ ଦୁର୍ଧର୍ଷୋଦରଭାଜନଃ ।
ସର୍ଵଭକ୍ଷ୍ଯୋଽପି ଯୁକ୍ତାତ୍ମା ନାଦତ୍ତେ ମଲମଗ୍ନିଵତ୍ ॥ ୪୫ ॥
ସର୍ଵଭକ୍ଷ୍ଯୋଽପି ଯୁକ୍ତାତ୍ମା ନାଦତ୍ତେ ମଲମଗ୍ନିଵତ୍ ॥ ୪୫ ॥
କ୍ଵଚିଚ୍ଛନ୍ନଃ କ୍ଵଚିତ୍ ସ୍ପଷ୍ଟ ଉପାସ୍ଯଃ ଶ୍ରେଯ ଇଚ୍ଛତାମ୍ ।
ଭୁଙ୍କ୍ତେ ସର୍ଵତ୍ର ଦାତୃଣାଂ ଦହନ୍ ପ୍ରାଗୁତ୍ତରାଶୁଭମ୍ ॥ ୪୬ ॥
ଭୁଙ୍କ୍ତେ ସର୍ଵତ୍ର ଦାତୃଣାଂ ଦହନ୍ ପ୍ରାଗୁତ୍ତରାଶୁଭମ୍ ॥ ୪୬ ॥
ସ୍ଵମାଯଯା ସୃଷ୍ଟମିଦଂ ସଦସଲ୍ଲକ୍ଷଣଂ ଵିଭୁଃ ।
ପ୍ରଵିଷ୍ଟ ଈଯତେ ତତ୍ତତ୍ସ୍ଵରୂପୋଽଗ୍ନିରିଵୈଧସି ॥ ୪୭ ॥
ପ୍ରଵିଷ୍ଟ ଈଯତେ ତତ୍ତତ୍ସ୍ଵରୂପୋଽଗ୍ନିରିଵୈଧସି ॥ ୪୭ ॥
ଵିସର୍ଗାଦ୍ଯାଃ ଶ୍ମଶାନାନ୍ତା ଭାଵା ଦେହସ୍ଯ ନାତ୍ମନଃ ।
କଲାନାମିଵ ଚନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ କାଲେନାଵ୍ଯକ୍ତଵର୍ତ୍ମନା ॥ ୪୮ ॥
କଲାନାମିଵ ଚନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ କାଲେନାଵ୍ଯକ୍ତଵର୍ତ୍ମନା ॥ ୪୮ ॥
କାଲେନ ହ୍ଯୋଘଵେଗେନ ଭୂତାନାଂ ପ୍ରଭଵାପ୍ଯଯୌ ।
ନିତ୍ଯାଵପି ନ ଦୃଶ୍ଯେତେ ଆତ୍ମନୋଽଗ୍ନେର୍ଯଥାର୍ଚିଷାମ୍ ॥ ୪୯ ॥
ନିତ୍ଯାଵପି ନ ଦୃଶ୍ଯେତେ ଆତ୍ମନୋଽଗ୍ନେର୍ଯଥାର୍ଚିଷାମ୍ ॥ ୪୯ ॥
ଗୁଣୈର୍ଗୁଣାନୁପାଦତ୍ତେ ଯଥାକାଲଂ ଵିମୁଞ୍ଚତି ।
ନ ତେଷୁ ଯୁଜ୍ଯତେ ଯୋଗୀ ଗୋଭିର୍ଗା ଇଵ ଗୋପତିଃ ॥ ୫୦ ॥
ନ ତେଷୁ ଯୁଜ୍ଯତେ ଯୋଗୀ ଗୋଭିର୍ଗା ଇଵ ଗୋପତିଃ ॥ ୫୦ ॥
ବୁଧ୍ଯତେ ସ୍ଵେ ନ ଭେଦେନ ଵ୍ଯକ୍ତିସ୍ଥ ଇଵ ତଦ୍ଗତଃ ।
ଲକ୍ଷ୍ଯତେ ସ୍ଥୂଲମତିଭିରାତ୍ମା ଚାଵସ୍ଥିତୋଽର୍କଵତ୍ ॥ ୫୧ ॥
ଲକ୍ଷ୍ଯତେ ସ୍ଥୂଲମତିଭିରାତ୍ମା ଚାଵସ୍ଥିତୋଽର୍କଵତ୍ ॥ ୫୧ ॥
ନାତିସ୍ନେହଃ ପ୍ରସଙ୍ଗୋ ଵା କର୍ତଵ୍ଯଃ କ୍ଵାପି କେନଚିତ୍ ।
କୁର୍ଵନ୍ ଵିନ୍ଦେତ ସନ୍ତାପଂ କପୋତ ଇଵ ଦୀନଧୀଃ ॥ ୫୨ ॥
କୁର୍ଵନ୍ ଵିନ୍ଦେତ ସନ୍ତାପଂ କପୋତ ଇଵ ଦୀନଧୀଃ ॥ ୫୨ ॥
କପୋତଃ କଶ୍ଚନାରଣ୍ଯେ କୃତନୀଡୋ ଵନସ୍ପତୌ ।
କପୋତ୍ଯା ଭାର୍ଯଯା ସାର୍ଧମୁଵାସ କତିଚିତ୍ ସମାଃ ॥ ୫୩ ॥
କପୋତ୍ଯା ଭାର୍ଯଯା ସାର୍ଧମୁଵାସ କତିଚିତ୍ ସମାଃ ॥ ୫୩ ॥
କପୋତୌ ସ୍ନେହଗୁଣିତହୃଦଯୌ ଗୃହଧର୍ମିଣୌ ।
ଦୃଷ୍ଟିଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଯାଙ୍ଗମଙ୍ଗେନ ବୁଦ୍ଧିଂ ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ବବନ୍ଧତୁଃ ॥ ୫୪ ॥
ଦୃଷ୍ଟିଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଯାଙ୍ଗମଙ୍ଗେନ ବୁଦ୍ଧିଂ ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ବବନ୍ଧତୁଃ ॥ ୫୪ ॥
ଶଯ୍ଯାସନାଟନସ୍ଥାନଵାର୍ତାକ୍ରୀଡାଶନାଦିକମ୍ ।
ମିଥୁନୀଭୂଯ ଵିଶ୍ରବ୍ଧୌ ଚେରତୁର୍ଵନରାଜିଷୁ ॥ ୫୫ ॥
ମିଥୁନୀଭୂଯ ଵିଶ୍ରବ୍ଧୌ ଚେରତୁର୍ଵନରାଜିଷୁ ॥ ୫୫ ॥
ଯଂ ଯଂ ଵାଞ୍ଛତି ସା ରାଜନ୍ ତର୍ପଯନ୍ତ୍ଯନୁକମ୍ପିତା ।
ତଂ ତଂ ସମନଯତ୍ କାମଂ କୃଚ୍ଛ୍ରେଣାପ୍ଯଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ ॥ ୫୬ ॥
ତଂ ତଂ ସମନଯତ୍ କାମଂ କୃଚ୍ଛ୍ରେଣାପ୍ଯଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ ॥ ୫୬ ॥
କପୋତୀ ପ୍ରଥମଂ ଗର୍ଭଂ ଗୃହ୍ଣନ୍ତୀ କାଲ ଆଗତେ ।
ଅଣ୍ଡାନି ସୁଷୁଵେ ନୀଡେ ସ୍ଵପତ୍ଯୁଃ ସନ୍ନିଧୌ ସତୀ ॥ ୫୭ ॥
ଅଣ୍ଡାନି ସୁଷୁଵେ ନୀଡେ ସ୍ଵପତ୍ଯୁଃ ସନ୍ନିଧୌ ସତୀ ॥ ୫୭ ॥
ତେଷୁ କାଲେ ଵ୍ଯଜାଯନ୍ତ ରଚିତାଵଯଵା ହରେଃ ।
ଶକ୍ତିଭିର୍ଦୁର୍ଵିଭାଵ୍ଯାଭିଃ କୋମଲାଙ୍ଗତନୂରୁହାଃ ॥ ୫୮ ॥
ଶକ୍ତିଭିର୍ଦୁର୍ଵିଭାଵ୍ଯାଭିଃ କୋମଲାଙ୍ଗତନୂରୁହାଃ ॥ ୫୮ ॥
ପ୍ରଜାଃ ପୁପୁଷତୁଃ ପ୍ରୀତୌ ଦମ୍ପତୀ ପୁତ୍ରଵତ୍ସଲୌ ।
ଶୃଣ୍ଵନ୍ତୌ କୂଜିତଂ ତାସାଂ ନିର୍ଵୃତୌ କଲଭାଷିତୈଃ ॥ ୫୯ ॥
ଶୃଣ୍ଵନ୍ତୌ କୂଜିତଂ ତାସାଂ ନିର୍ଵୃତୌ କଲଭାଷିତୈଃ ॥ ୫୯ ॥
ତାସାଂ ପତତ୍ରୈଃ ସୁସ୍ପର୍ଶୈଃ କୂଜିତୈର୍ମୁଗ୍ଧଚେଷ୍ଟିତୈଃ ।
ପ୍ରତ୍ଯୁଦ୍ଗମୈରଦୀନାନାଂ ପିତରୌ ମୁଦମାପତୁଃ ॥ ୬୦ ॥
ପ୍ରତ୍ଯୁଦ୍ଗମୈରଦୀନାନାଂ ପିତରୌ ମୁଦମାପତୁଃ ॥ ୬୦ ॥
ସ୍ନେହାନୁବଦ୍ଧହୃଦଯାଵନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଵିଷ୍ଣୁମାଯଯା ।
ଵିମୋହିତୌ ଦୀନଧିଯୌ ଶିଶୂନ୍ ପୁପୁଷତୁଃ ପ୍ରଜାଃ ॥ ୬୧ ॥
ଵିମୋହିତୌ ଦୀନଧିଯୌ ଶିଶୂନ୍ ପୁପୁଷତୁଃ ପ୍ରଜାଃ ॥ ୬୧ ॥
ଏକଦା ଜଗ୍ମତୁସ୍ତାସାମନ୍ନାର୍ଥଂ ତୌ କୁଟୁମ୍ବିନୌ ।
ପରିତଃ କାନନେ ତସ୍ମିନ୍ନର୍ଥିନୌ ଚେରତୁଶ୍ଚିରମ୍ ॥ ୬୨ ॥
ପରିତଃ କାନନେ ତସ୍ମିନ୍ନର୍ଥିନୌ ଚେରତୁଶ୍ଚିରମ୍ ॥ ୬୨ ॥
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାନ୍ ଲୁବ୍ଧକଃ କଶ୍ଚିଦ୍ ଯଦୃଚ୍ଛାତୋ ଵନେଚରଃ ।
ଜଗୃହେ ଜାଲମାତତ୍ଯ ଚରତଃ ସ୍ଵାଲଯାନ୍ତିକେ ॥ ୬୩ ॥
ଜଗୃହେ ଜାଲମାତତ୍ଯ ଚରତଃ ସ୍ଵାଲଯାନ୍ତିକେ ॥ ୬୩ ॥
କପୋତଶ୍ଚ କପୋତୀ ଚ ପ୍ରଜାପୋଷେ ସଦୋତ୍ସୁକୌ ।
ଗତୌ ପୋଷଣମାଦାଯ ସ୍ଵନୀଡମୁପଜଗ୍ମତୁଃ ॥ ୬୪ ॥
ଗତୌ ପୋଷଣମାଦାଯ ସ୍ଵନୀଡମୁପଜଗ୍ମତୁଃ ॥ ୬୪ ॥
କପୋତୀ ସ୍ଵାତ୍ମଜାନ୍ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ବାଲକାନ୍ ଜାଲସଂଵୃତାନ୍ ।
ତାନଭ୍ଯଧାଵତ୍ କ୍ରୋଶନ୍ତୀ କ୍ରୋଶତୋ ଭୃଶଦୁଃଖିତା ॥ ୬୫ ॥
ତାନଭ୍ଯଧାଵତ୍ କ୍ରୋଶନ୍ତୀ କ୍ରୋଶତୋ ଭୃଶଦୁଃଖିତା ॥ ୬୫ ॥
ସାସକୃତ୍ସ୍ନେହଗୁଣିତା ଦୀନଚିତ୍ତାଜମାଯଯା ।
ସ୍ଵଯଂ ଚାବଧ୍ଯତ ଶିଚା ବଦ୍ଧାନ୍ ପଶ୍ଯନ୍ତ୍ଯପସ୍ମୃତିଃ ॥ ୬୬ ॥
ସ୍ଵଯଂ ଚାବଧ୍ଯତ ଶିଚା ବଦ୍ଧାନ୍ ପଶ୍ଯନ୍ତ୍ଯପସ୍ମୃତିଃ ॥ ୬୬ ॥
କପୋତଃ ସ୍ଵାତ୍ମଜାନ୍ ବଦ୍ଧାନାତ୍ମନୋଽପ୍ଯଧିକାନ୍ ପ୍ରିଯାନ୍ ।
ଭାର୍ଯାଂ ଚାତ୍ମସମାଂ ଦୀନୋ ଵିଲଲାପାତିଦୁଃଖିତଃ ॥ ୬୭ ॥
ଭାର୍ଯାଂ ଚାତ୍ମସମାଂ ଦୀନୋ ଵିଲଲାପାତିଦୁଃଖିତଃ ॥ ୬୭ ॥
ଅହୋ ମେ ପଶ୍ଯତାପାଯମଲ୍ପପୁଣ୍ଯସ୍ଯ ଦୁର୍ମତେଃ ।
ଅତୃପ୍ତସ୍ଯାକୃତାର୍ଥସ୍ଯ ଗୃହସ୍ତ୍ରୈଵର୍ଗିକୋହତଃ ॥ ୬୮ ॥
ଅତୃପ୍ତସ୍ଯାକୃତାର୍ଥସ୍ଯ ଗୃହସ୍ତ୍ରୈଵର୍ଗିକୋହତଃ ॥ ୬୮ ॥
ଅନୁରୂପାନୁକୂଲା ଚ ଯସ୍ଯ ମେ ପତିଦେଵତା ।
ଶୂନ୍ଯେ ଗୃହେ ମାଂ ସନ୍ତ୍ଯଜ୍ଯ ପୁତ୍ରୈଃ ସ୍ଵର୍ଯାତି ସାଧୁଭିଃ ॥ ୬୯ ॥
ଶୂନ୍ଯେ ଗୃହେ ମାଂ ସନ୍ତ୍ଯଜ୍ଯ ପୁତ୍ରୈଃ ସ୍ଵର୍ଯାତି ସାଧୁଭିଃ ॥ ୬୯ ॥
ସୋଽହଂ ଶୂନ୍ଯେ ଗୃହେ ଦୀନୋ ମୃତଦାରୋ ମୃତପ୍ରଜଃ ।
ଜିଜୀଵିଷେ କିମର୍ଥଂ ଵା ଵିଧୁରୋ ଦୁଃଖଜୀଵିତଃ ॥ ୭୦ ॥
ଜିଜୀଵିଷେ କିମର୍ଥଂ ଵା ଵିଧୁରୋ ଦୁଃଖଜୀଵିତଃ ॥ ୭୦ ॥
ତାଂସ୍ତଥୈଵାଵୃତାନ୍ ଶିଗ୍ଭିର୍ମୃତ୍ଯୁଗ୍ରସ୍ତାନ୍ ଵିଚେଷ୍ଟତଃ ।
ସ୍ଵଯଂ ଚ କୃପଣଃ ଶିକ୍ଷୁ ପଶ୍ଯନ୍ନପ୍ଯବୁଧୋଽପତତ୍ ॥ ୭୧ ॥
ସ୍ଵଯଂ ଚ କୃପଣଃ ଶିକ୍ଷୁ ପଶ୍ଯନ୍ନପ୍ଯବୁଧୋଽପତତ୍ ॥ ୭୧ ॥
ତଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ଲୁବ୍ଧକଃ କ୍ରୂରଃ କପୋତଂ ଗୃହମେଧିନମ୍ ।
କପୋତକାନ୍ କପୋତୀଂ ଚ ସିଦ୍ଧାର୍ଥଃ ପ୍ରଯଯୌ ଗୃହମ୍ ॥ ୭୨ ॥
କପୋତକାନ୍ କପୋତୀଂ ଚ ସିଦ୍ଧାର୍ଥଃ ପ୍ରଯଯୌ ଗୃହମ୍ ॥ ୭୨ ॥
ଏଵଂ କୁଟୁମ୍ବ୍ଯଶାନ୍ତାତ୍ମା ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵାରାମଃ ପତତ୍ରିଵତ୍ ।
ପୁଷ୍ଣନ୍ କୁଟୁମ୍ବଂ କୃପଣଃ ସାନୁବନ୍ଧୋଽଵସୀଦତି ॥ ୭୩ ॥
ପୁଷ୍ଣନ୍ କୁଟୁମ୍ବଂ କୃପଣଃ ସାନୁବନ୍ଧୋଽଵସୀଦତି ॥ ୭୩ ॥
ଯଃ ପ୍ରାପ୍ଯ ମାନୁଷଂ ଲୋକଂ ମୁକ୍ତିଦ୍ଵାରମପାଵୃତମ୍ ।
ଗୃହେଷୁ ଖଗଵତ୍ ସକ୍ତସ୍ତମାରୂଢଚ୍ଯୁତଂ ଵିଦୁଃ ॥ ୭୪ ॥
ଗୃହେଷୁ ଖଗଵତ୍ ସକ୍ତସ୍ତମାରୂଢଚ୍ଯୁତଂ ଵିଦୁଃ ॥ ୭୪ ॥