শ্ৰীব্ৰাহ্মণ উৱাচ
সুখমৈন্দ্ৰিযকং ৰাজন্ স্ৱৰ্গে নৰক এৱ চ ।
দেহিনাং যদ্ যথা দুঃখং তস্মান্নেচ্ছেত তদ্ বুধঃ ॥ ১ ॥
সুখমৈন্দ্ৰিযকং ৰাজন্ স্ৱৰ্গে নৰক এৱ চ ।
দেহিনাং যদ্ যথা দুঃখং তস্মান্নেচ্ছেত তদ্ বুধঃ ॥ ১ ॥
গ্ৰাসং সুমৃষ্টং ৱিৰসং মহান্তং স্তোকমেৱ ৱা ।
যদৃচ্ছযৈৱাপতিতং গ্ৰসেদাজগৰোঽক্ৰিযঃ ॥ ২ ॥
যদৃচ্ছযৈৱাপতিতং গ্ৰসেদাজগৰোঽক্ৰিযঃ ॥ ২ ॥
শযীতাহানি ভূৰীণি নিৰাহাৰোঽনুপক্ৰমঃ ।
যদি নোপনযেদ্ গ্ৰাসো মহাহিৰিৱ দিষ্টভুক্ ॥ ৩ ॥
যদি নোপনযেদ্ গ্ৰাসো মহাহিৰিৱ দিষ্টভুক্ ॥ ৩ ॥
ওজঃসহোবলযুতং বিভ্ৰদ্ দেহমকৰ্মকম্ ।
শযানো ৱীতনিদ্ৰশ্চ নেহেতেন্দ্ৰিযৱানপি ॥ ৪ ॥
শযানো ৱীতনিদ্ৰশ্চ নেহেতেন্দ্ৰিযৱানপি ॥ ৪ ॥
মুনিঃ প্ৰসন্নগম্ভীৰো দুৰ্ৱিগাহ্যো দুৰত্যযঃ ।
অনন্তপাৰো হ্যক্ষোভ্যঃ স্তিমিতোদ ইৱাৰ্ণৱঃ ॥ ৫ ॥
অনন্তপাৰো হ্যক্ষোভ্যঃ স্তিমিতোদ ইৱাৰ্ণৱঃ ॥ ৫ ॥
সমৃদ্ধকামোহীনো ৱা নাৰাযণপৰো মুনিঃ ।
নোত্সৰ্পেত ন শুষ্যেত সৰিদ্ভিৰিৱ সাগৰঃ ॥ ৬ ॥
নোত্সৰ্পেত ন শুষ্যেত সৰিদ্ভিৰিৱ সাগৰঃ ॥ ৬ ॥
দৃষ্ট্ৱা স্ত্ৰিযং দেৱমাযাং তদ্ভাৱৈৰজিতেন্দ্ৰিযঃ ।
প্ৰলোভিতঃ পতত্যন্ধে তমস্যগ্নৌ পতঙ্গৱত্ ॥ ৭ ॥
প্ৰলোভিতঃ পতত্যন্ধে তমস্যগ্নৌ পতঙ্গৱত্ ॥ ৭ ॥
যোষিদ্ধিৰণ্যাভৰণাম্বৰাদি-
দ্ৰৱ্যেষু মাযাৰচিতেষু মূঢঃ ।
প্ৰলোভিতাত্মা হ্যুপভোগবুদ্ধ্যা
পতঙ্গৱন্নশ্যতি নষ্টদৃষ্টিঃ ॥ ৮ ॥
দ্ৰৱ্যেষু মাযাৰচিতেষু মূঢঃ ।
প্ৰলোভিতাত্মা হ্যুপভোগবুদ্ধ্যা
পতঙ্গৱন্নশ্যতি নষ্টদৃষ্টিঃ ॥ ৮ ॥
স্তোকং স্তোকং গ্ৰসেদ্ গ্ৰাসং দেহো ৱৰ্তেত যাৱতা ।
গৃহানহিংসন্নাতিষ্ঠেদ্ ৱৃত্তিং মাধুকৰীং মুনিঃ ॥ ৯ ॥
গৃহানহিংসন্নাতিষ্ঠেদ্ ৱৃত্তিং মাধুকৰীং মুনিঃ ॥ ৯ ॥
অণুভ্যশ্চ মহদ্ভ্যশ্চ শাস্ত্ৰেভ্যঃ কুশলো নৰঃ ।
সৰ্ৱতঃ সাৰমাদদ্যাত্ পুষ্পেভ্য ইৱ ষট্পদঃ ॥ ১০ ॥
সৰ্ৱতঃ সাৰমাদদ্যাত্ পুষ্পেভ্য ইৱ ষট্পদঃ ॥ ১০ ॥
সাযন্তনং শ্ৱস্তনং ৱা ন সঙ্গৃহ্ণীত ভিক্ষিতম্ ।
পাণিপাত্ৰোদৰামত্ৰো মক্ষিকেৱ ন সঙ্গ্ৰহী ॥ ১১ ॥
পাণিপাত্ৰোদৰামত্ৰো মক্ষিকেৱ ন সঙ্গ্ৰহী ॥ ১১ ॥
সাযন্তনং শ্ৱস্তনং ৱা ন সঙ্গৃহ্ণীত ভিক্ষুকঃ ।
মক্ষিকা ইৱ সঙ্গৃহ্ণন্ সহ তেন ৱিনশ্যতি ॥ ১২ ॥
মক্ষিকা ইৱ সঙ্গৃহ্ণন্ সহ তেন ৱিনশ্যতি ॥ ১২ ॥
পদাপি যুৱতীং ভিক্ষুৰ্ন স্পৃশেদ্ দাৰৱীমপি ।
স্পৃশন্ কৰীৱ বধ্যেত কৰিণ্যা অঙ্গসঙ্গতঃ ॥ ১৩ ॥
স্পৃশন্ কৰীৱ বধ্যেত কৰিণ্যা অঙ্গসঙ্গতঃ ॥ ১৩ ॥
নাধিগচ্ছেত্ স্ত্ৰিযং প্ৰাজ্ঞঃ কৰ্হিচিন্মৃত্যুমাত্মনঃ ।
বলাধিকৈঃ স হন্যেত গজৈৰন্যৈৰ্গজো যথা ॥ ১৪ ॥
বলাধিকৈঃ স হন্যেত গজৈৰন্যৈৰ্গজো যথা ॥ ১৪ ॥
ন দেযং নোপভোগ্যং চ লুব্ধৈৰ্যদ্ দুঃখসঞ্চিতম্ ।
ভুঙ্ক্তে তদপি তচ্চান্যো মধুহেৱাৰ্থৱিন্মধু ॥ ১৫ ॥
ভুঙ্ক্তে তদপি তচ্চান্যো মধুহেৱাৰ্থৱিন্মধু ॥ ১৫ ॥
সুদুঃখোপাৰ্জিতৈৰ্ৱিত্তৈৰাশাসানাং গৃহাশিষঃ ।
মধুহেৱাগ্ৰতো ভুঙ্ক্তে যতিৰ্ৱৈ গৃহমেধিনাম্ ॥ ১৬ ॥
মধুহেৱাগ্ৰতো ভুঙ্ক্তে যতিৰ্ৱৈ গৃহমেধিনাম্ ॥ ১৬ ॥
গ্ৰাম্যগীতং ন শৃণুযাদ্ যতিৰ্ৱনচৰঃ ক্ৱচিত্ ।
শিক্ষেত হৰিণাদ্ বদ্ধান্মৃগযোৰ্গীতমোহিতাত্ ॥ ১৭ ॥
শিক্ষেত হৰিণাদ্ বদ্ধান্মৃগযোৰ্গীতমোহিতাত্ ॥ ১৭ ॥
নৃত্যৱাদিত্ৰগীতানি জুষন্ গ্ৰাম্যাণি যোষিতাম্ ।
আসাং ক্ৰীডনকো ৱশ্য ঋষ্যশৃঙ্গো মৃগীসুতঃ ॥ ১৮ ॥
আসাং ক্ৰীডনকো ৱশ্য ঋষ্যশৃঙ্গো মৃগীসুতঃ ॥ ১৮ ॥
জিহ্ৱযাতিপ্ৰমাথিন্যা জনো ৰসৱিমোহিতঃ ।
মৃত্যুমৃচ্ছত্যসদ্বুদ্ধিৰ্মীনস্তু বডিশৈৰ্যথা ॥ ১৯ ॥
মৃত্যুমৃচ্ছত্যসদ্বুদ্ধিৰ্মীনস্তু বডিশৈৰ্যথা ॥ ১৯ ॥
ইন্দ্ৰিযাণি জযন্ত্যাশু নিৰাহাৰা মনীষিণঃ ।
ৱৰ্জযিত্ৱা তু ৰসনং তন্নিৰন্নস্য ৱৰ্ধতে ॥ ২০ ॥
ৱৰ্জযিত্ৱা তু ৰসনং তন্নিৰন্নস্য ৱৰ্ধতে ॥ ২০ ॥
তাৱজ্জিতেন্দ্ৰিযো ন স্যাদ্ ৱিজিতান্যেন্দ্ৰিযঃ পুমান্ ।
ন জযেদ্ ৰসনং যাৱজ্জিতং সৰ্ৱং জিতে ৰসে ॥ ২১ ॥
ন জযেদ্ ৰসনং যাৱজ্জিতং সৰ্ৱং জিতে ৰসে ॥ ২১ ॥
পিঙ্গলা নাম ৱেশ্যাসীদ্ ৱিদেহনগৰে পুৰা ।
তস্যা মে শিক্ষিতং কিঞ্চিন্নিবোধ নৃপনন্দন ॥ ২২ ॥
তস্যা মে শিক্ষিতং কিঞ্চিন্নিবোধ নৃপনন্দন ॥ ২২ ॥
সা স্ৱৈৰিণ্যেকদা কান্তং সঙ্কেত উপনেষ্যতী ।
অভূত্ কালে বহিৰ্দ্ৱাৰে বিভ্ৰতী ৰূপমুত্তমম্ ॥ ২৩ ॥
অভূত্ কালে বহিৰ্দ্ৱাৰে বিভ্ৰতী ৰূপমুত্তমম্ ॥ ২৩ ॥
মাৰ্গ আগচ্ছতো ৱীক্ষ্য পুৰুষান্ পুৰুষৰ্ষভ ।
তান্ শুল্কদান্ ৱিত্তৱতঃ কান্তান্ মেনেঽৰ্থকামুকী ॥ ২৪ ॥
তান্ শুল্কদান্ ৱিত্তৱতঃ কান্তান্ মেনেঽৰ্থকামুকী ॥ ২৪ ॥
আগতেষ্ৱপযাতেষু সা সঙ্কেতোপজীৱিনী ।
অপ্যন্যো ৱিত্তৱান্ কোঽপি মামুপৈষ্যতি ভূৰিদঃ ॥ ২৫ ॥
অপ্যন্যো ৱিত্তৱান্ কোঽপি মামুপৈষ্যতি ভূৰিদঃ ॥ ২৫ ॥
এৱং দুৰাশযা ধ্ৱস্তনিদ্ৰা দ্ৱাৰ্যৱলম্বতী ।
নিৰ্গচ্ছন্তী প্ৰৱিশতী নিশীথং সমপদ্যত ॥ ২৬ ॥
নিৰ্গচ্ছন্তী প্ৰৱিশতী নিশীথং সমপদ্যত ॥ ২৬ ॥
তস্যা ৱিত্তাশযা শুষ্যদ্ৱক্ত্ৰাযা দীনচেতসঃ ।
নিৰ্ৱেদঃ পৰমো জজ্ঞে চিন্তাহেতুঃ সুখাৱহঃ ॥ ২৭ ॥
নিৰ্ৱেদঃ পৰমো জজ্ঞে চিন্তাহেতুঃ সুখাৱহঃ ॥ ২৭ ॥
তস্যা নিৰ্ৱিণ্ণচিত্তাযা গীতং শৃণু যথা মম ।
নিৰ্ৱেদ আশাপাশানাং পুৰুষস্য যথা হ্যসিঃ ॥ ২৮ ॥
নিৰ্ৱেদ আশাপাশানাং পুৰুষস্য যথা হ্যসিঃ ॥ ২৮ ॥
ন হ্যঙ্গাজাতনিৰ্ৱেদো দেহবন্ধং জিহাসতি ।
যথা ৱিজ্ঞানৰহিতো মনুজো মমতাং নৃপ ॥ ২৯ ॥
যথা ৱিজ্ঞানৰহিতো মনুজো মমতাং নৃপ ॥ ২৯ ॥
পিঙ্গলোৱাচ
অহো মে মোহৱিততিং পশ্যতাৱিজিতাত্মনঃ ।
যা কান্তাদসতঃ কামং কামযে যেন বালিশা ॥ ৩০ ॥
অহো মে মোহৱিততিং পশ্যতাৱিজিতাত্মনঃ ।
যা কান্তাদসতঃ কামং কামযে যেন বালিশা ॥ ৩০ ॥
সন্তং সমীপে ৰমণং ৰতিপ্ৰদং
ৱিত্তপ্ৰদং নিত্যমিমং ৱিহায ।
অকামদং দুঃখভযাধিশোক-
মোহপ্ৰদং তুচ্ছমহং ভজেঽজ্ঞা ॥ ৩১ ॥
ৱিত্তপ্ৰদং নিত্যমিমং ৱিহায ।
অকামদং দুঃখভযাধিশোক-
মোহপ্ৰদং তুচ্ছমহং ভজেঽজ্ঞা ॥ ৩১ ॥
অহো মযাত্মা পৰিতাপিতো ৱৃথা
সাঙ্কেত্যৱৃত্ত্যাতিৱিগৰ্হ্যৱাৰ্তযা ।
স্ত্ৰৈণান্নৰাদ্ যাৰ্থতৃষোঽনুশোচ্যাত্
ক্ৰীতেন ৱিত্তং ৰতিমাত্মনেচ্ছতী ॥ ৩২ ॥
সাঙ্কেত্যৱৃত্ত্যাতিৱিগৰ্হ্যৱাৰ্তযা ।
স্ত্ৰৈণান্নৰাদ্ যাৰ্থতৃষোঽনুশোচ্যাত্
ক্ৰীতেন ৱিত্তং ৰতিমাত্মনেচ্ছতী ॥ ৩২ ॥
যদস্থিভিৰ্নিৰ্মিতৱংশৱংশ্য-
স্থূণং ত্ৱচা ৰোমনখৈঃ পিনদ্ধম্ ।
ক্ষৰন্নৱদ্ৱাৰমগাৰমেতদ্
ৱিণ্মূত্ৰপূৰ্ণং মদুপৈতি কান্যা ॥ ৩৩ ॥
স্থূণং ত্ৱচা ৰোমনখৈঃ পিনদ্ধম্ ।
ক্ষৰন্নৱদ্ৱাৰমগাৰমেতদ্
ৱিণ্মূত্ৰপূৰ্ণং মদুপৈতি কান্যা ॥ ৩৩ ॥
ৱিদেহানাং পুৰে হ্যস্মিন্নহমেকৈৱ মূঢধীঃ ।
যান্যমিচ্ছন্ত্যসত্যস্মাদাত্মদাত্ কামমচ্যুতাত্ ॥ ৩৪ ॥
যান্যমিচ্ছন্ত্যসত্যস্মাদাত্মদাত্ কামমচ্যুতাত্ ॥ ৩৪ ॥
সুহৃত্ প্ৰেষ্ঠতমো নাথ আত্মা চাযং শৰীৰিণাম্ ।
তং ৱিক্ৰীযাত্মনৈৱাহং ৰমেঽনেন যথা ৰমা ॥ ৩৫ ॥
তং ৱিক্ৰীযাত্মনৈৱাহং ৰমেঽনেন যথা ৰমা ॥ ৩৫ ॥
কিযত্ প্ৰিযং তে ৱ্যভজন্ কামা যে কামদা নৰাঃ ।
আদ্যন্তৱন্তো ভাৰ্যাযা দেৱা ৱা কালৱিদ্ৰুতাঃ ॥ ৩৬ ॥
আদ্যন্তৱন্তো ভাৰ্যাযা দেৱা ৱা কালৱিদ্ৰুতাঃ ॥ ৩৬ ॥
নূনং মে ভগৱান্ প্ৰীতো ৱিষ্ণুঃ কেনাপি কৰ্মণা ।
নিৰ্ৱেদোঽযং দুৰাশাযা যন্মে জাতঃ সুখাৱহঃ ॥ ৩৭ ॥
নিৰ্ৱেদোঽযং দুৰাশাযা যন্মে জাতঃ সুখাৱহঃ ॥ ৩৭ ॥
মৈৱং স্যুৰ্মন্দভাগ্যাযাঃ ক্লেশা নিৰ্ৱেদহেতৱঃ ।
যেনানুবন্ধং নিৰ্হৃত্য পুৰুষঃ শমমৃচ্ছতি ॥ ৩৮ ॥
যেনানুবন্ধং নিৰ্হৃত্য পুৰুষঃ শমমৃচ্ছতি ॥ ৩৮ ॥
তেনোপকৃতমাদায শিৰসা গ্ৰাম্যসঙ্গতাঃ ।
ত্যক্ত্ৱা দুৰাশাঃ শৰণং ৱ্ৰজামি তমধীশ্ৱৰম্ ॥ ৩৯ ॥
ত্যক্ত্ৱা দুৰাশাঃ শৰণং ৱ্ৰজামি তমধীশ্ৱৰম্ ॥ ৩৯ ॥
সন্তুষ্টা শ্ৰদ্দধত্যেতদ্যথালাভেন জীৱতী ।
ৱিহৰাম্যমুনৈৱাহমাত্মনা ৰমণেন ৱৈ ॥ ৪০ ॥
ৱিহৰাম্যমুনৈৱাহমাত্মনা ৰমণেন ৱৈ ॥ ৪০ ॥
সংসাৰকূপে পতিতং ৱিষযৈৰ্মুষিতেক্ষণম্ ।
গ্ৰস্তং কালাহিনাত্মানং কোঽন্যস্ত্ৰাতুমধীশ্ৱৰঃ ॥ ৪১ ॥
গ্ৰস্তং কালাহিনাত্মানং কোঽন্যস্ত্ৰাতুমধীশ্ৱৰঃ ॥ ৪১ ॥
আত্মৈৱ হ্যাত্মনো গোপ্তা নিৰ্ৱিদ্যেত যদাখিলাত্ ।
অপ্ৰমত্ত ইদং পশ্যেদ্ গ্ৰস্তং কালাহিনা জগত্ ॥ ৪২ ॥
অপ্ৰমত্ত ইদং পশ্যেদ্ গ্ৰস্তং কালাহিনা জগত্ ॥ ৪২ ॥
শ্ৰীব্ৰাহ্মণ উৱাচ
এৱং ৱ্যৱসিতমতিৰ্দুৰাশাং কান্ততৰ্ষজাম্ ।
ছিত্ত্ৱোপশমমাস্থায শয্যামুপৱিৱেশ সা ॥ ৪৩ ॥
এৱং ৱ্যৱসিতমতিৰ্দুৰাশাং কান্ততৰ্ষজাম্ ।
ছিত্ত্ৱোপশমমাস্থায শয্যামুপৱিৱেশ সা ॥ ৪৩ ॥
আশা হি পৰমং দুঃখং নৈৰাশ্যং পৰমং সুখম্ ।
যথা সঞ্ছিদ্য কান্তাশাং সুখং সুষ্ৱাপ পিঙ্গলা ॥ ৪৪ ॥
যথা সঞ্ছিদ্য কান্তাশাং সুখং সুষ্ৱাপ পিঙ্গলা ॥ ৪৪ ॥