શ્રીબ્રાહ્મણ ઉવાચ
સુખમૈન્દ્રિયકં રાજન્ સ્વર્ગે નરક એવ ચ ।
દેહિનાં યદ્ યથા દુઃખં તસ્માન્નેચ્છેત તદ્ બુધઃ ॥ ૧ ॥
સુખમૈન્દ્રિયકં રાજન્ સ્વર્ગે નરક એવ ચ ।
દેહિનાં યદ્ યથા દુઃખં તસ્માન્નેચ્છેત તદ્ બુધઃ ॥ ૧ ॥
ગ્રાસં સુમૃષ્ટં વિરસં મહાન્તં સ્તોકમેવ વા ।
યદૃચ્છયૈવાપતિતં ગ્રસેદાજગરોઽક્રિયઃ ॥ ૨ ॥
યદૃચ્છયૈવાપતિતં ગ્રસેદાજગરોઽક્રિયઃ ॥ ૨ ॥
શયીતાહાનિ ભૂરીણિ નિરાહારોઽનુપક્રમઃ ।
યદિ નોપનયેદ્ ગ્રાસો મહાહિરિવ દિષ્ટભુક્ ॥ ૩ ॥
યદિ નોપનયેદ્ ગ્રાસો મહાહિરિવ દિષ્ટભુક્ ॥ ૩ ॥
ઓજઃસહોબલયુતં બિભ્રદ્ દેહમકર્મકમ્ ।
શયાનો વીતનિદ્રશ્ચ નેહેતેન્દ્રિયવાનપિ ॥ ૪ ॥
શયાનો વીતનિદ્રશ્ચ નેહેતેન્દ્રિયવાનપિ ॥ ૪ ॥
મુનિઃ પ્રસન્નગમ્ભીરો દુર્વિગાહ્યો દુરત્યયઃ ।
અનન્તપારો હ્યક્ષોભ્યઃ સ્તિમિતોદ ઇવાર્ણવઃ ॥ ૫ ॥
અનન્તપારો હ્યક્ષોભ્યઃ સ્તિમિતોદ ઇવાર્ણવઃ ॥ ૫ ॥
સમૃદ્ધકામોહીનો વા નારાયણપરો મુનિઃ ।
નોત્સર્પેત ન શુષ્યેત સરિદ્ભિરિવ સાગરઃ ॥ ૬ ॥
નોત્સર્પેત ન શુષ્યેત સરિદ્ભિરિવ સાગરઃ ॥ ૬ ॥
દૃષ્ટ્વા સ્ત્રિયં દેવમાયાં તદ્ભાવૈરજિતેન્દ્રિયઃ ।
પ્રલોભિતઃ પતત્યન્ધે તમસ્યગ્નૌ પતઙ્ગવત્ ॥ ૭ ॥
પ્રલોભિતઃ પતત્યન્ધે તમસ્યગ્નૌ પતઙ્ગવત્ ॥ ૭ ॥
યોષિદ્ધિરણ્યાભરણામ્બરાદિ-
દ્રવ્યેષુ માયારચિતેષુ મૂઢઃ ।
પ્રલોભિતાત્મા હ્યુપભોગબુદ્ધ્યા
પતઙ્ગવન્નશ્યતિ નષ્ટદૃષ્ટિઃ ॥ ૮ ॥
દ્રવ્યેષુ માયારચિતેષુ મૂઢઃ ।
પ્રલોભિતાત્મા હ્યુપભોગબુદ્ધ્યા
પતઙ્ગવન્નશ્યતિ નષ્ટદૃષ્ટિઃ ॥ ૮ ॥
સ્તોકં સ્તોકં ગ્રસેદ્ ગ્રાસં દેહો વર્તેત યાવતા ।
ગૃહાનહિંસન્નાતિષ્ઠેદ્ વૃત્તિં માધુકરીં મુનિઃ ॥ ૯ ॥
ગૃહાનહિંસન્નાતિષ્ઠેદ્ વૃત્તિં માધુકરીં મુનિઃ ॥ ૯ ॥
અણુભ્યશ્ચ મહદ્ભ્યશ્ચ શાસ્ત્રેભ્યઃ કુશલો નરઃ ।
સર્વતઃ સારમાદદ્યાત્ પુષ્પેભ્ય ઇવ ષટ્પદઃ ॥ ૧૦ ॥
સર્વતઃ સારમાદદ્યાત્ પુષ્પેભ્ય ઇવ ષટ્પદઃ ॥ ૧૦ ॥
સાયન્તનં શ્વસ્તનં વા ન સઙ્ગૃહ્ણીત ભિક્ષિતમ્ ।
પાણિપાત્રોદરામત્રો મક્ષિકેવ ન સઙ્ગ્રહી ॥ ૧૧ ॥
પાણિપાત્રોદરામત્રો મક્ષિકેવ ન સઙ્ગ્રહી ॥ ૧૧ ॥
સાયન્તનં શ્વસ્તનં વા ન સઙ્ગૃહ્ણીત ભિક્ષુકઃ ।
મક્ષિકા ઇવ સઙ્ગૃહ્ણન્ સહ તેન વિનશ્યતિ ॥ ૧૨ ॥
મક્ષિકા ઇવ સઙ્ગૃહ્ણન્ સહ તેન વિનશ્યતિ ॥ ૧૨ ॥
પદાપિ યુવતીં ભિક્ષુર્ન સ્પૃશેદ્ દારવીમપિ ।
સ્પૃશન્ કરીવ બધ્યેત કરિણ્યા અઙ્ગસઙ્ગતઃ ॥ ૧૩ ॥
સ્પૃશન્ કરીવ બધ્યેત કરિણ્યા અઙ્ગસઙ્ગતઃ ॥ ૧૩ ॥
નાધિગચ્છેત્ સ્ત્રિયં પ્રાજ્ઞઃ કર્હિચિન્મૃત્યુમાત્મનઃ ।
બલાધિકૈઃ સ હન્યેત ગજૈરન્યૈર્ગજો યથા ॥ ૧૪ ॥
બલાધિકૈઃ સ હન્યેત ગજૈરન્યૈર્ગજો યથા ॥ ૧૪ ॥
ન દેયં નોપભોગ્યં ચ લુબ્ધૈર્યદ્ દુઃખસઞ્ચિતમ્ ।
ભુઙ્ક્તે તદપિ તચ્ચાન્યો મધુહેવાર્થવિન્મધુ ॥ ૧૫ ॥
ભુઙ્ક્તે તદપિ તચ્ચાન્યો મધુહેવાર્થવિન્મધુ ॥ ૧૫ ॥
સુદુઃખોપાર્જિતૈર્વિત્તૈરાશાસાનાં ગૃહાશિષઃ ।
મધુહેવાગ્રતો ભુઙ્ક્તે યતિર્વૈ ગૃહમેધિનામ્ ॥ ૧૬ ॥
મધુહેવાગ્રતો ભુઙ્ક્તે યતિર્વૈ ગૃહમેધિનામ્ ॥ ૧૬ ॥
ગ્રામ્યગીતં ન શૃણુયાદ્ યતિર્વનચરઃ ક્વચિત્ ।
શિક્ષેત હરિણાદ્ બદ્ધાન્મૃગયોર્ગીતમોહિતાત્ ॥ ૧૭ ॥
શિક્ષેત હરિણાદ્ બદ્ધાન્મૃગયોર્ગીતમોહિતાત્ ॥ ૧૭ ॥
નૃત્યવાદિત્રગીતાનિ જુષન્ ગ્રામ્યાણિ યોષિતામ્ ।
આસાં ક્રીડનકો વશ્ય ઋષ્યશૃઙ્ગો મૃગીસુતઃ ॥ ૧૮ ॥
આસાં ક્રીડનકો વશ્ય ઋષ્યશૃઙ્ગો મૃગીસુતઃ ॥ ૧૮ ॥
જિહ્વયાતિપ્રમાથિન્યા જનો રસવિમોહિતઃ ।
મૃત્યુમૃચ્છત્યસદ્બુદ્ધિર્મીનસ્તુ બડિશૈર્યથા ॥ ૧૯ ॥
મૃત્યુમૃચ્છત્યસદ્બુદ્ધિર્મીનસ્તુ બડિશૈર્યથા ॥ ૧૯ ॥
ઇન્દ્રિયાણિ જયન્ત્યાશુ નિરાહારા મનીષિણઃ ।
વર્જયિત્વા તુ રસનં તન્નિરન્નસ્ય વર્ધતે ॥ ૨૦ ॥
વર્જયિત્વા તુ રસનં તન્નિરન્નસ્ય વર્ધતે ॥ ૨૦ ॥
તાવજ્જિતેન્દ્રિયો ન સ્યાદ્ વિજિતાન્યેન્દ્રિયઃ પુમાન્ ।
ન જયેદ્ રસનં યાવજ્જિતં સર્વં જિતે રસે ॥ ૨૧ ॥
ન જયેદ્ રસનં યાવજ્જિતં સર્વં જિતે રસે ॥ ૨૧ ॥
પિઙ્ગલા નામ વેશ્યાસીદ્ વિદેહનગરે પુરા ।
તસ્યા મે શિક્ષિતં કિઞ્ચિન્નિબોધ નૃપનન્દન ॥ ૨૨ ॥
તસ્યા મે શિક્ષિતં કિઞ્ચિન્નિબોધ નૃપનન્દન ॥ ૨૨ ॥
સા સ્વૈરિણ્યેકદા કાન્તં સઙ્કેત ઉપનેષ્યતી ।
અભૂત્ કાલે બહિર્દ્વારે બિભ્રતી રૂપમુત્તમમ્ ॥ ૨૩ ॥
અભૂત્ કાલે બહિર્દ્વારે બિભ્રતી રૂપમુત્તમમ્ ॥ ૨૩ ॥
માર્ગ આગચ્છતો વીક્ષ્ય પુરુષાન્ પુરુષર્ષભ ।
તાન્ શુલ્કદાન્ વિત્તવતઃ કાન્તાન્ મેનેઽર્થકામુકી ॥ ૨૪ ॥
તાન્ શુલ્કદાન્ વિત્તવતઃ કાન્તાન્ મેનેઽર્થકામુકી ॥ ૨૪ ॥
આગતેષ્વપયાતેષુ સા સઙ્કેતોપજીવિની ।
અપ્યન્યો વિત્તવાન્ કોઽપિ મામુપૈષ્યતિ ભૂરિદઃ ॥ ૨૫ ॥
અપ્યન્યો વિત્તવાન્ કોઽપિ મામુપૈષ્યતિ ભૂરિદઃ ॥ ૨૫ ॥
એવં દુરાશયા ધ્વસ્તનિદ્રા દ્વાર્યવલમ્બતી ।
નિર્ગચ્છન્તી પ્રવિશતી નિશીથં સમપદ્યત ॥ ૨૬ ॥
નિર્ગચ્છન્તી પ્રવિશતી નિશીથં સમપદ્યત ॥ ૨૬ ॥
તસ્યા વિત્તાશયા શુષ્યદ્વક્ત્રાયા દીનચેતસઃ ।
નિર્વેદઃ પરમો જજ્ઞે ચિન્તાહેતુઃ સુખાવહઃ ॥ ૨૭ ॥
નિર્વેદઃ પરમો જજ્ઞે ચિન્તાહેતુઃ સુખાવહઃ ॥ ૨૭ ॥
તસ્યા નિર્વિણ્ણચિત્તાયા ગીતં શૃણુ યથા મમ ।
નિર્વેદ આશાપાશાનાં પુરુષસ્ય યથા હ્યસિઃ ॥ ૨૮ ॥
નિર્વેદ આશાપાશાનાં પુરુષસ્ય યથા હ્યસિઃ ॥ ૨૮ ॥
ન હ્યઙ્ગાજાતનિર્વેદો દેહબન્ધં જિહાસતિ ।
યથા વિજ્ઞાનરહિતો મનુજો મમતાં નૃપ ॥ ૨૯ ॥
યથા વિજ્ઞાનરહિતો મનુજો મમતાં નૃપ ॥ ૨૯ ॥
પિઙ્ગલોવાચ
અહો મે મોહવિતતિં પશ્યતાવિજિતાત્મનઃ ।
યા કાન્તાદસતઃ કામં કામયે યેન બાલિશા ॥ ૩૦ ॥
અહો મે મોહવિતતિં પશ્યતાવિજિતાત્મનઃ ।
યા કાન્તાદસતઃ કામં કામયે યેન બાલિશા ॥ ૩૦ ॥
સન્તં સમીપે રમણં રતિપ્રદં
વિત્તપ્રદં નિત્યમિમં વિહાય ।
અકામદં દુઃખભયાધિશોક-
મોહપ્રદં તુચ્છમહં ભજેઽજ્ઞા ॥ ૩૧ ॥
વિત્તપ્રદં નિત્યમિમં વિહાય ।
અકામદં દુઃખભયાધિશોક-
મોહપ્રદં તુચ્છમહં ભજેઽજ્ઞા ॥ ૩૧ ॥
અહો મયાત્મા પરિતાપિતો વૃથા
સાઙ્કેત્યવૃત્ત્યાતિવિગર્હ્યવાર્તયા ।
સ્ત્રૈણાન્નરાદ્ યાર્થતૃષોઽનુશોચ્યાત્
ક્રીતેન વિત્તં રતિમાત્મનેચ્છતી ॥ ૩૨ ॥
સાઙ્કેત્યવૃત્ત્યાતિવિગર્હ્યવાર્તયા ।
સ્ત્રૈણાન્નરાદ્ યાર્થતૃષોઽનુશોચ્યાત્
ક્રીતેન વિત્તં રતિમાત્મનેચ્છતી ॥ ૩૨ ॥
યદસ્થિભિર્નિર્મિતવંશવંશ્ય-
સ્થૂણં ત્વચા રોમનખૈઃ પિનદ્ધમ્ ।
ક્ષરન્નવદ્વારમગારમેતદ્
વિણ્મૂત્રપૂર્ણં મદુપૈતિ કાન્યા ॥ ૩૩ ॥
સ્થૂણં ત્વચા રોમનખૈઃ પિનદ્ધમ્ ।
ક્ષરન્નવદ્વારમગારમેતદ્
વિણ્મૂત્રપૂર્ણં મદુપૈતિ કાન્યા ॥ ૩૩ ॥
વિદેહાનાં પુરે હ્યસ્મિન્નહમેકૈવ મૂઢધીઃ ।
યાન્યમિચ્છન્ત્યસત્યસ્માદાત્મદાત્ કામમચ્યુતાત્ ॥ ૩૪ ॥
યાન્યમિચ્છન્ત્યસત્યસ્માદાત્મદાત્ કામમચ્યુતાત્ ॥ ૩૪ ॥
સુહૃત્ પ્રેષ્ઠતમો નાથ આત્મા ચાયં શરીરિણામ્ ।
તં વિક્રીયાત્મનૈવાહં રમેઽનેન યથા રમા ॥ ૩૫ ॥
તં વિક્રીયાત્મનૈવાહં રમેઽનેન યથા રમા ॥ ૩૫ ॥
કિયત્ પ્રિયં તે વ્યભજન્ કામા યે કામદા નરાઃ ।
આદ્યન્તવન્તો ભાર્યાયા દેવા વા કાલવિદ્રુતાઃ ॥ ૩૬ ॥
આદ્યન્તવન્તો ભાર્યાયા દેવા વા કાલવિદ્રુતાઃ ॥ ૩૬ ॥
નૂનં મે ભગવાન્ પ્રીતો વિષ્ણુઃ કેનાપિ કર્મણા ।
નિર્વેદોઽયં દુરાશાયા યન્મે જાતઃ સુખાવહઃ ॥ ૩૭ ॥
નિર્વેદોઽયં દુરાશાયા યન્મે જાતઃ સુખાવહઃ ॥ ૩૭ ॥
મૈવં સ્યુર્મન્દભાગ્યાયાઃ ક્લેશા નિર્વેદહેતવઃ ।
યેનાનુબન્ધં નિર્હૃત્ય પુરુષઃ શમમૃચ્છતિ ॥ ૩૮ ॥
યેનાનુબન્ધં નિર્હૃત્ય પુરુષઃ શમમૃચ્છતિ ॥ ૩૮ ॥
તેનોપકૃતમાદાય શિરસા ગ્રામ્યસઙ્ગતાઃ ।
ત્યક્ત્વા દુરાશાઃ શરણં વ્રજામિ તમધીશ્વરમ્ ॥ ૩૯ ॥
ત્યક્ત્વા દુરાશાઃ શરણં વ્રજામિ તમધીશ્વરમ્ ॥ ૩૯ ॥
સન્તુષ્ટા શ્રદ્દધત્યેતદ્યથાલાભેન જીવતી ।
વિહરામ્યમુનૈવાહમાત્મના રમણેન વૈ ॥ ૪૦ ॥
વિહરામ્યમુનૈવાહમાત્મના રમણેન વૈ ॥ ૪૦ ॥
સંસારકૂપે પતિતં વિષયૈર્મુષિતેક્ષણમ્ ।
ગ્રસ્તં કાલાહિનાત્માનં કોઽન્યસ્ત્રાતુમધીશ્વરઃ ॥ ૪૧ ॥
ગ્રસ્તં કાલાહિનાત્માનં કોઽન્યસ્ત્રાતુમધીશ્વરઃ ॥ ૪૧ ॥
આત્મૈવ હ્યાત્મનો ગોપ્તા નિર્વિદ્યેત યદાખિલાત્ ।
અપ્રમત્ત ઇદં પશ્યેદ્ ગ્રસ્તં કાલાહિના જગત્ ॥ ૪૨ ॥
અપ્રમત્ત ઇદં પશ્યેદ્ ગ્રસ્તં કાલાહિના જગત્ ॥ ૪૨ ॥
શ્રીબ્રાહ્મણ ઉવાચ
એવં વ્યવસિતમતિર્દુરાશાં કાન્તતર્ષજામ્ ।
છિત્ત્વોપશમમાસ્થાય શય્યામુપવિવેશ સા ॥ ૪૩ ॥
એવં વ્યવસિતમતિર્દુરાશાં કાન્તતર્ષજામ્ ।
છિત્ત્વોપશમમાસ્થાય શય્યામુપવિવેશ સા ॥ ૪૩ ॥
આશા હિ પરમં દુઃખં નૈરાશ્યં પરમં સુખમ્ ।
યથા સઞ્છિદ્ય કાન્તાશાં સુખં સુષ્વાપ પિઙ્ગલા ॥ ૪૪ ॥
યથા સઞ્છિદ્ય કાન્તાશાં સુખં સુષ્વાપ પિઙ્ગલા ॥ ૪૪ ॥