শ্ৰী শুক উৱাচ:
দৃষ্ট্ৱাত্মনি জযে ৱ্যগ্ৰান্ নৃপান্ হসতি ভূৰিযম্ ।
অহো মা ৱিজিগীষন্তি মৃত্যোঃ ক্ৰীডনকা নৃপাঃ ॥ ১ ॥
দৃষ্ট্ৱাত্মনি জযে ৱ্যগ্ৰান্ নৃপান্ হসতি ভূৰিযম্ ।
অহো মা ৱিজিগীষন্তি মৃত্যোঃ ক্ৰীডনকা নৃপাঃ ॥ ১ ॥
কাম এষ নৰেন্দ্ৰাণাং মোঘঃ স্যাদ্ ৱিদুষামপি ।
যেন ফেনোপমে পিণ্ডে যেঽতিৱিশ্ৰম্ভিতা নৃপাঃ ॥ ২ ॥
যেন ফেনোপমে পিণ্ডে যেঽতিৱিশ্ৰম্ভিতা নৃপাঃ ॥ ২ ॥
পূৰ্ৱং নিৰ্জিত্য ষড্ৱৰ্গং জেষ্যামো ৰাজমন্ত্ৰিণঃ ।
ততঃ সচিৱপৌৰাপ্তকৰীন্দ্ৰানস্য কণ্টকান্ ॥ ৩ ॥
ততঃ সচিৱপৌৰাপ্তকৰীন্দ্ৰানস্য কণ্টকান্ ॥ ৩ ॥
এৱং ক্ৰমেণ জেষ্যামঃ পৃথ্ৱীং সাগৰমেখলাম্ ।
ইত্যাশাবদ্ধহৃদযা ন পশ্যন্ত্যন্তিকেঽন্তকম্ ॥ ৪ ॥
ইত্যাশাবদ্ধহৃদযা ন পশ্যন্ত্যন্তিকেঽন্তকম্ ॥ ৪ ॥
সমুদ্ৰাৱৰণাং জিত্ৱা মাং ৱিশন্ত্যব্ধিমোজসা ।
কিযদাত্মজযস্যৈতন্মুক্তিৰাত্মজযে ফলম্ ॥ ৫ ॥
কিযদাত্মজযস্যৈতন্মুক্তিৰাত্মজযে ফলম্ ॥ ৫ ॥
যাং ৱিসৃজ্যৈৱ মনৱস্তত্সুতাশ্চ কুৰূদ্ৱহ ।
গতা যথাগতং যুদ্ধে তাং মাং জেষ্যন্ত্যবুদ্ধযঃ ॥ ৬ ॥
গতা যথাগতং যুদ্ধে তাং মাং জেষ্যন্ত্যবুদ্ধযঃ ॥ ৬ ॥
মত্কৃতে পিতৃপুত্ৰাণাং ভ্ৰাতৃণাং চাপি ৱিগ্ৰহঃ ।
জাযতে হ্যসতাং ৰাজ্যে মমতাবদ্ধচেতসাম্ ॥ ৭ ॥
জাযতে হ্যসতাং ৰাজ্যে মমতাবদ্ধচেতসাম্ ॥ ৭ ॥
মমৈৱেযং মহী কৃত্স্না ন তে মূঢেতি ৱাদিনঃ ।
স্পৰ্ধমানা মিথো ঘ্নন্তি ম্ৰিযন্তে মত্কৃতে নৃপাঃ ॥ ৮ ॥
স্পৰ্ধমানা মিথো ঘ্নন্তি ম্ৰিযন্তে মত্কৃতে নৃপাঃ ॥ ৮ ॥
শ্ৰীশুক উৱাচ
পৃথুঃ পুৰূৰৱা গাধিৰ্নহুষো ভৰতোঽৰ্জুনঃ ।
মান্ধাতা সগৰো ৰামঃ খট্ৱাঙ্গো ধুন্ধুহা ৰঘুঃ ॥ ৯ ॥
পৃথুঃ পুৰূৰৱা গাধিৰ্নহুষো ভৰতোঽৰ্জুনঃ ।
মান্ধাতা সগৰো ৰামঃ খট্ৱাঙ্গো ধুন্ধুহা ৰঘুঃ ॥ ৯ ॥
তৃণবিন্দুৰ্যযাতিশ্চ শৰ্যাতিঃ শন্তনুৰ্গযঃ ।
ভগীৰথঃ কুৱলযাশ্ৱঃ ককুত্স্থো নৈষধো নৃগঃ ॥ ১০ ॥
ভগীৰথঃ কুৱলযাশ্ৱঃ ককুত্স্থো নৈষধো নৃগঃ ॥ ১০ ॥
হিৰণ্যকশিপুৰ্ৱৃত্ৰো ৰাৱণো লোকৰাৱণঃ ।
নমুচিঃ শম্বৰো ভৌমো হিৰণ্যাক্ষোঽথ তাৰকঃ ॥ ১১ ॥
নমুচিঃ শম্বৰো ভৌমো হিৰণ্যাক্ষোঽথ তাৰকঃ ॥ ১১ ॥
অন্যে চ বহৱো দৈত্যা ৰাজানো যে মহেশ্ৱৰাঃ ।
সৰ্ৱে সৰ্ৱৱিদঃ শূৰাঃ সৰ্ৱে সৰ্ৱজিতোঽজিতাঃ ॥ ১২ ॥
সৰ্ৱে সৰ্ৱৱিদঃ শূৰাঃ সৰ্ৱে সৰ্ৱজিতোঽজিতাঃ ॥ ১২ ॥
মমতাং ময্যৱৰ্তন্ত কৃত্ৱোচ্চৈৰ্মৰ্ত্যধৰ্মিণঃ ।
কথাৱশেষাঃ কালেন হ্যকৃতাৰ্থাঃ কৃতা ৱিভো ॥ ১৩ ॥
কথাৱশেষাঃ কালেন হ্যকৃতাৰ্থাঃ কৃতা ৱিভো ॥ ১৩ ॥
কথা ইমাস্তে কথিতা মহীযসাং
ৱিতায লোকেষু যশঃ পৰেযুষাম্ ।
ৱিজ্ঞানৱৈৰাগ্যৱিৱক্ষযা ৱিভো
ৱচোৱিভূতীৰ্ন তু পাৰমাৰ্থ্যম্ ॥ ১৪ ॥
ৱিতায লোকেষু যশঃ পৰেযুষাম্ ।
ৱিজ্ঞানৱৈৰাগ্যৱিৱক্ষযা ৱিভো
ৱচোৱিভূতীৰ্ন তু পাৰমাৰ্থ্যম্ ॥ ১৪ ॥
যস্তূত্তমঃশ্লোকগুণানুৱাদঃ
সঙ্গীযতেঽভীক্ষ্ণমমঙ্গলঘ্নঃ ।
তমেৱ নিত্যং শৃণুযাদভীক্ষ্ণং
কৃষ্ণেঽমলাং ভক্তিমভীপ্সমানঃ ॥ ১৫ ॥
সঙ্গীযতেঽভীক্ষ্ণমমঙ্গলঘ্নঃ ।
তমেৱ নিত্যং শৃণুযাদভীক্ষ্ণং
কৃষ্ণেঽমলাং ভক্তিমভীপ্সমানঃ ॥ ১৫ ॥
শ্ৰীৰাজোৱাচ
কেনোপাযেন ভগৱন্ কলেৰ্দোষান্ কলৌ জনাঃ ।
ৱিধমিষ্যন্ত্যুপচিতাংস্তন্মে ব্ৰূহি যথা মুনে ॥ ১৬ ॥
কেনোপাযেন ভগৱন্ কলেৰ্দোষান্ কলৌ জনাঃ ।
ৱিধমিষ্যন্ত্যুপচিতাংস্তন্মে ব্ৰূহি যথা মুনে ॥ ১৬ ॥
যুগানি যুগধৰ্মাংশ্চ মানং প্ৰলযকল্পযোঃ ।
কালস্যেশ্ৱৰৰূপস্য গতিং ৱিষ্ণোৰ্মহাত্মনঃ ॥ ১৭ ॥
কালস্যেশ্ৱৰৰূপস্য গতিং ৱিষ্ণোৰ্মহাত্মনঃ ॥ ১৭ ॥
শ্ৰীশুক উৱাচ
কৃতে প্ৰৱৰ্ততে ধৰ্মশ্চতুষ্পাত্তজ্জনৈৰ্ধৃতঃ ।
সত্যং দযা তপো দানমিতি পাদা ৱিভোৰ্নৃপ ॥ ১৮ ॥
কৃতে প্ৰৱৰ্ততে ধৰ্মশ্চতুষ্পাত্তজ্জনৈৰ্ধৃতঃ ।
সত্যং দযা তপো দানমিতি পাদা ৱিভোৰ্নৃপ ॥ ১৮ ॥
সন্তুষ্টাঃ কৰুণা মৈত্ৰাঃ শান্তা দান্তাস্তিতিক্ষৱঃ ।
আত্মাৰামাঃ সমদৃশঃ প্ৰাযশঃ শ্ৰমণা জনাঃ ॥ ১৯ ॥
আত্মাৰামাঃ সমদৃশঃ প্ৰাযশঃ শ্ৰমণা জনাঃ ॥ ১৯ ॥
ত্ৰেতাযাং ধৰ্মপাদানাং তুৰ্যাংশো হীযতে শনৈঃ ।
অধৰ্মপাদৈৰনৃতহিংসাসন্তোষৱিগ্ৰহৈঃ ॥ ২০ ॥
অধৰ্মপাদৈৰনৃতহিংসাসন্তোষৱিগ্ৰহৈঃ ॥ ২০ ॥
তদা ক্ৰিযাতপোনিষ্ঠা নাতিহিংস্ৰা ন লম্পটাঃ ।
ত্ৰৈৱৰ্গিকাস্ত্ৰযীৱৃদ্ধা ৱৰ্ণা ব্ৰহ্মোত্তৰা নৃপ ॥ ২১ ॥
ত্ৰৈৱৰ্গিকাস্ত্ৰযীৱৃদ্ধা ৱৰ্ণা ব্ৰহ্মোত্তৰা নৃপ ॥ ২১ ॥
তপঃসত্যদযাদানেষ্ৱৰ্ধং হ্ৰস্ৱতি দ্ৱাপৰে ।
হিংসাতুষ্টযনৃতদ্ৱেষৈৰ্ধৰ্মস্যাধৰ্মলক্ষণৈঃ ॥ ২২ ॥
হিংসাতুষ্টযনৃতদ্ৱেষৈৰ্ধৰ্মস্যাধৰ্মলক্ষণৈঃ ॥ ২২ ॥
যশস্ৱিনো মহাশীলাঃ স্ৱাধ্যাযাধ্যযনে ৰতাঃ ।
আঢ্যাঃ কুটুম্বিনো হৃষ্টা ৱৰ্ণাঃ ক্ষত্ৰদ্ৱিজোত্তৰাঃ ॥ ২৩ ॥
আঢ্যাঃ কুটুম্বিনো হৃষ্টা ৱৰ্ণাঃ ক্ষত্ৰদ্ৱিজোত্তৰাঃ ॥ ২৩ ॥
কলৌ তু ধৰ্মপাদানাং তুৰ্যাংশোঽধৰ্মহেতুভিঃ ।
এধমানৈঃ ক্ষীযমাণো হ্যন্তে সোঽপি ৱিনঙ্ক্ষ্যতি ॥ ২৪ ॥
এধমানৈঃ ক্ষীযমাণো হ্যন্তে সোঽপি ৱিনঙ্ক্ষ্যতি ॥ ২৪ ॥
তস্মিন্ লুব্ধা দুৰাচাৰা নিৰ্দযাঃ শুষ্কৱৈৰিণঃ ।
দুৰ্ভগা ভূৰিতৰ্ষাশ্চ শূদ্ৰদাসোত্তৰাঃ প্ৰজাঃ ॥ ২৫ ॥
দুৰ্ভগা ভূৰিতৰ্ষাশ্চ শূদ্ৰদাসোত্তৰাঃ প্ৰজাঃ ॥ ২৫ ॥
সত্ত্ৱং ৰজস্তম ইতি দৃশ্যন্তে পুৰুষে গুণাঃ ।
কালসঞ্চোদিতাস্তে ৱৈ পৰিৱৰ্তন্ত আত্মনি ॥ ২৬ ॥
কালসঞ্চোদিতাস্তে ৱৈ পৰিৱৰ্তন্ত আত্মনি ॥ ২৬ ॥
প্ৰভৱন্তি যদা সত্ত্ৱে মনোবুদ্ধীন্দ্ৰিযাণি চ ।
তদা কৃতযুগং ৱিদ্যাজ্জ্ঞানে তপসি যদ্ ৰুচিঃ ॥ ২৭ ॥
তদা কৃতযুগং ৱিদ্যাজ্জ্ঞানে তপসি যদ্ ৰুচিঃ ॥ ২৭ ॥
যদা কৰ্মসু কাম্যেষু ভক্তিৰ্যশসি দেহিনাম্ ।
তদা ত্ৰেতা ৰজোৱৃত্তিৰিতি জানীহি বুদ্ধিমন্ ॥ ২৮ ॥
তদা ত্ৰেতা ৰজোৱৃত্তিৰিতি জানীহি বুদ্ধিমন্ ॥ ২৮ ॥
যদা লোভস্ত্ৱসন্তোষো মানো দম্ভোঽথ মত্সৰঃ ।
কৰ্মণাং চাপি কাম্যানাং দ্ৱাপৰং তদ্ ৰজস্তমঃ ॥ ২৯ ॥
কৰ্মণাং চাপি কাম্যানাং দ্ৱাপৰং তদ্ ৰজস্তমঃ ॥ ২৯ ॥
যদা মাযানৃতং তন্দ্ৰা নিদ্ৰা হিংসা ৱিষাদনম্ ।
শোকমোহৌ ভযং দৈন্যং স কলিস্তামসঃ স্মৃতঃ ॥ ৩০ ॥
শোকমোহৌ ভযং দৈন্যং স কলিস্তামসঃ স্মৃতঃ ॥ ৩০ ॥
তস্মাত্ ক্ষুদ্ৰদৃশো মৰ্ত্যাঃ ক্ষুদ্ৰভাগ্যা মহাশনাঃ ।
কামিনো ৱিত্তহীনাশ্চ স্ৱৈৰিণ্যশ্চ স্ত্ৰিযোঽসতীঃ ॥ ৩১ ॥
কামিনো ৱিত্তহীনাশ্চ স্ৱৈৰিণ্যশ্চ স্ত্ৰিযোঽসতীঃ ॥ ৩১ ॥
দস্যূত্কৃষ্টা জনপদা ৱেদাঃ পাষণ্ডদূষিতাঃ ।
ৰাজানশ্চ প্ৰজাভক্ষাঃ শিশ্নোদৰপৰা দ্ৱিজাঃ ॥ ৩২ ॥
ৰাজানশ্চ প্ৰজাভক্ষাঃ শিশ্নোদৰপৰা দ্ৱিজাঃ ॥ ৩২ ॥
অৱ্ৰতা বটৱোঽশৌচা ভিক্ষৱশ্চ কুটুম্বিনঃ ।
তপস্ৱিনো গ্ৰামৱাসা ন্যাসিনোঽত্যৰ্থলোলুপাঃ ॥ ৩৩ ॥
তপস্ৱিনো গ্ৰামৱাসা ন্যাসিনোঽত্যৰ্থলোলুপাঃ ॥ ৩৩ ॥
হ্ৰস্ৱকাযা মহাহাৰা ভূৰ্যপত্যা গতহ্ৰিযঃ ।
শশ্ৱত্কটুকভাষিণ্যশ্চৌৰ্যমাযোৰুসাহসাঃ ॥ ৩৪ ॥
শশ্ৱত্কটুকভাষিণ্যশ্চৌৰ্যমাযোৰুসাহসাঃ ॥ ৩৪ ॥
পণযিষ্যন্তি ৱৈ ক্ষুদ্ৰাঃ কিৰাটাঃ কূটকাৰিণঃ ।
অনাপদ্যপি মংস্যন্তে ৱাৰ্তাং সাধু জুগুপ্সিতাম্ ॥ ৩৫ ॥
অনাপদ্যপি মংস্যন্তে ৱাৰ্তাং সাধু জুগুপ্সিতাম্ ॥ ৩৫ ॥
পতিং ত্যক্ষ্যন্তি নিৰ্দ্ৰৱ্যং ভৃত্যা অপ্যখিলোত্তমম্ ।
ভৃত্যং ৱিপন্নং পতযঃ কৌলং গাশ্চাপযস্ৱিনীঃ ॥ ৩৬ ॥
ভৃত্যং ৱিপন্নং পতযঃ কৌলং গাশ্চাপযস্ৱিনীঃ ॥ ৩৬ ॥
পিতৃভ্ৰাতৃসুহৃজ্জ্ঞাতীন্ হিত্ৱা সৌৰতসৌহৃদাঃ ।
ননান্দৃশ্যালসংৱাদা দীনাঃ স্ত্ৰৈণাঃ কলৌ নৰাঃ ॥ ৩৭ ॥
ননান্দৃশ্যালসংৱাদা দীনাঃ স্ত্ৰৈণাঃ কলৌ নৰাঃ ॥ ৩৭ ॥
শূদ্ৰাঃ প্ৰতিগ্ৰহীষ্যন্তি তপোৱেষোপজীৱিনঃ ।
ধৰ্মং ৱক্ষ্যন্ত্যধৰ্মজ্ঞা অধিৰুহ্যোত্তমাসনম্ ॥ ৩৮ ॥
ধৰ্মং ৱক্ষ্যন্ত্যধৰ্মজ্ঞা অধিৰুহ্যোত্তমাসনম্ ॥ ৩৮ ॥
নিত্যমুদ্ৱিগ্নমনসো দুৰ্ভিক্ষকৰকৰ্শিতাঃ ।
নিৰন্নে ভূতলে ৰাজননাৱৃষ্টিভযাতুৰাঃ ॥ ৩৯ ॥
নিৰন্নে ভূতলে ৰাজননাৱৃষ্টিভযাতুৰাঃ ॥ ৩৯ ॥
ৱাসোঽন্নপানশযনৱ্যৱাযস্নানভূষণৈঃ ।
হীনাঃ পিশাচসন্দৰ্শা ভৱিষ্যন্তি কলৌ প্ৰজাঃ ॥ ৪০ ॥
হীনাঃ পিশাচসন্দৰ্শা ভৱিষ্যন্তি কলৌ প্ৰজাঃ ॥ ৪০ ॥
কলৌ কাকিণিকেঽপ্যৰ্থে ৱিগৃহ্য ত্যক্তসৌহৃদাঃ ।
ত্যক্ষ্যন্তি চ প্ৰিযান্ প্ৰাণান্ হনিষ্যন্তি স্ৱকানপি ॥ ৪১ ॥
ত্যক্ষ্যন্তি চ প্ৰিযান্ প্ৰাণান্ হনিষ্যন্তি স্ৱকানপি ॥ ৪১ ॥
ন ৰক্ষিষ্যন্তি মনুজাঃ স্থৱিৰৌ পিতৰাৱপি ।
পুত্ৰান্ ভাৰ্যাং চ কুলজাং ক্ষুদ্ৰাঃ শিশ্নোদৰংভৰাঃ ॥ ৪২ ॥
পুত্ৰান্ ভাৰ্যাং চ কুলজাং ক্ষুদ্ৰাঃ শিশ্নোদৰংভৰাঃ ॥ ৪২ ॥
কলৌ ন ৰাজন্জগতাং পৰং গুৰুং
ত্ৰিলোকনাথানতপাদপঙ্কজম্ ।
প্ৰাযেণ মৰ্ত্যা ভগৱন্তমচ্যুতং
যক্ষ্যন্তি পাষণ্ডৱিভিন্নচেতসঃ ॥ ৪৩ ॥
ত্ৰিলোকনাথানতপাদপঙ্কজম্ ।
প্ৰাযেণ মৰ্ত্যা ভগৱন্তমচ্যুতং
যক্ষ্যন্তি পাষণ্ডৱিভিন্নচেতসঃ ॥ ৪৩ ॥
যন্নামধেযং ম্ৰিযমাণ আতুৰঃ
পতন্ স্খলন্ ৱা ৱিৱশো গৃণন্ পুমান্ ।
ৱিমুক্তকৰ্মাৰ্গল উত্তমাং গতিং
প্ৰাপ্নোতি যক্ষ্যন্তি ন তং কলৌ জনাঃ ॥ ৪৪ ॥
পতন্ স্খলন্ ৱা ৱিৱশো গৃণন্ পুমান্ ।
ৱিমুক্তকৰ্মাৰ্গল উত্তমাং গতিং
প্ৰাপ্নোতি যক্ষ্যন্তি ন তং কলৌ জনাঃ ॥ ৪৪ ॥
পুংসাং কলিকৃতান্ দোষান্ দ্ৰৱ্যদেশাত্মসম্ভৱান্ ।
সৰ্ৱান্ হৰতি চিত্তস্থো ভগৱান্ পুৰুষোত্তমঃ ॥ ৪৫ ॥
সৰ্ৱান্ হৰতি চিত্তস্থো ভগৱান্ পুৰুষোত্তমঃ ॥ ৪৫ ॥
শ্ৰুতঃ সঙ্কীৰ্তিতো ধ্যাতঃ পূজিতশ্চাদৃতোঽপি ৱা ।
নৃণাং ধুনোতি ভগৱান্ হৃত্স্থো জন্মাযুতাশুভম্ ॥ ৪৬ ॥
নৃণাং ধুনোতি ভগৱান্ হৃত্স্থো জন্মাযুতাশুভম্ ॥ ৪৬ ॥
যথা হেম্নি স্থিতো ৱহ্নিৰ্দুৰ্ৱৰ্ণং হন্তি ধাতুজম্ ।
এৱমাত্মগতো ৱিষ্ণুৰ্যোগিনামশুভাশযম্ ॥ ৪৭ ॥
এৱমাত্মগতো ৱিষ্ণুৰ্যোগিনামশুভাশযম্ ॥ ৪৭ ॥
ৱিদ্যাতপঃপ্ৰাণনিৰোধমৈত্ৰী-
তীৰ্থাভিষেকৱ্ৰতদানজপ্যৈঃ ।
নাত্যন্তশুদ্ধিং লভতেঽন্তৰাত্মা
যথা হৃদিস্থে ভগৱত্যনন্তে ॥ ৪৮ ॥
তীৰ্থাভিষেকৱ্ৰতদানজপ্যৈঃ ।
নাত্যন্তশুদ্ধিং লভতেঽন্তৰাত্মা
যথা হৃদিস্থে ভগৱত্যনন্তে ॥ ৪৮ ॥
তস্মাত্ সৰ্ৱাত্মনা ৰাজন্ হৃদিস্থং কুৰু কেশৱম্ ।
ম্ৰিযমাণো হ্যৱহিতস্ততো যাসি পৰাং গতিম্ ॥ ৪৯ ॥
ম্ৰিযমাণো হ্যৱহিতস্ততো যাসি পৰাং গতিম্ ॥ ৪৯ ॥
ম্ৰিযমাণৈৰভিধ্যেযো ভগৱান্ পৰমেশ্ৱৰঃ ।
আত্মভাৱং নযত্যঙ্গ সৰ্ৱাত্মা সৰ্ৱসংশ্ৰযঃ ॥ ৫০ ॥
আত্মভাৱং নযত্যঙ্গ সৰ্ৱাত্মা সৰ্ৱসংশ্ৰযঃ ॥ ৫০ ॥
কলেৰ্দোষনিধে ৰাজন্নস্তি হ্যেকো মহান্ গুণঃ ।
কীৰ্তনাদেৱ কৃষ্ণস্য মুক্তসঙ্গঃ পৰং ৱ্ৰজেত্ ॥ ৫১ ॥
কীৰ্তনাদেৱ কৃষ্ণস্য মুক্তসঙ্গঃ পৰং ৱ্ৰজেত্ ॥ ৫১ ॥
কৃতে যদ্ধ্যাযতো ৱিষ্ণুং ত্ৰেতাযাং যজতো মখৈঃ ।
দ্ৱাপৰে পৰিচৰ্যাযাং কলৌ তদ্ধৰিকীৰ্তনাত্ ॥ ৫২ ॥
দ্ৱাপৰে পৰিচৰ্যাযাং কলৌ তদ্ধৰিকীৰ্তনাত্ ॥ ৫২ ॥