ശ്രീ ശുക ഉവാച:
ദൃഷ്ട്വാത്മനി ജയേ വ്യഗ്രാന് നൃപാന് ഹസതി ഭൂരിയമ് ।
അഹോ മാ വിജിഗീഷന്തി മൃത്യോഃ ക്രീഡനകാ നൃപാഃ ॥ ൧ ॥
ദൃഷ്ട്വാത്മനി ജയേ വ്യഗ്രാന് നൃപാന് ഹസതി ഭൂരിയമ് ।
അഹോ മാ വിജിഗീഷന്തി മൃത്യോഃ ക്രീഡനകാ നൃപാഃ ॥ ൧ ॥
കാമ ഏഷ നരേന്ദ്രാണാം മോഘഃ സ്യാദ് വിദുഷാമപി ।
യേന ഫേനോപമേ പിണ്ഡേ യേഽതിവിശ്രമ്ഭിതാ നൃപാഃ ॥ ൨ ॥
യേന ഫേനോപമേ പിണ്ഡേ യേഽതിവിശ്രമ്ഭിതാ നൃപാഃ ॥ ൨ ॥
പൂര്വം നിര്ജിത്യ ഷഡ്വര്ഗം ജേഷ്യാമോ രാജമന്ത്രിണഃ ।
തതഃ സചിവപൌരാപ്തകരീന്ദ്രാനസ്യ കണ്ടകാന് ॥ ൩ ॥
തതഃ സചിവപൌരാപ്തകരീന്ദ്രാനസ്യ കണ്ടകാന് ॥ ൩ ॥
ഏവം ക്രമേണ ജേഷ്യാമഃ പൃഥ്വീം സാഗരമേഖലാമ് ।
ഇത്യാശാബദ്ധഹൃദയാ ന പശ്യന്ത്യന്തികേഽന്തകമ് ॥ ൪ ॥
ഇത്യാശാബദ്ധഹൃദയാ ന പശ്യന്ത്യന്തികേഽന്തകമ് ॥ ൪ ॥
സമുദ്രാവരണാം ജിത്വാ മാം വിശന്ത്യബ്ധിമോജസാ ।
കിയദാത്മജയസ്യൈതന്മുക്തിരാത്മജയേ ഫലമ് ॥ ൫ ॥
കിയദാത്മജയസ്യൈതന്മുക്തിരാത്മജയേ ഫലമ് ॥ ൫ ॥
യാം വിസൃജ്യൈവ മനവസ്തത്സുതാശ്ച കുരൂദ്വഹ ।
ഗതാ യഥാഗതം യുദ്ധേ താം മാം ജേഷ്യന്ത്യബുദ്ധയഃ ॥ ൬ ॥
ഗതാ യഥാഗതം യുദ്ധേ താം മാം ജേഷ്യന്ത്യബുദ്ധയഃ ॥ ൬ ॥
മത്കൃതേ പിതൃപുത്രാണാം ഭ്രാതൃണാം ചാപി വിഗ്രഹഃ ।
ജായതേ ഹ്യസതാം രാജ്യേ മമതാബദ്ധചേതസാമ് ॥ ൭ ॥
ജായതേ ഹ്യസതാം രാജ്യേ മമതാബദ്ധചേതസാമ് ॥ ൭ ॥
മമൈവേയം മഹീ കൃത്സ്നാ ന തേ മൂഢേതി വാദിനഃ ।
സ്പര്ധമാനാ മിഥോ ഘ്നന്തി മ്രിയന്തേ മത്കൃതേ നൃപാഃ ॥ ൮ ॥
സ്പര്ധമാനാ മിഥോ ഘ്നന്തി മ്രിയന്തേ മത്കൃതേ നൃപാഃ ॥ ൮ ॥
ശ്രീശുക ഉവാച
പൃഥുഃ പുരൂരവാ ഗാധിര്നഹുഷോ ഭരതോഽര്ജുനഃ ।
മാന്ധാതാ സഗരോ രാമഃ ഖട്വാങ്ഗോ ധുന്ധുഹാ രഘുഃ ॥ ൯ ॥
പൃഥുഃ പുരൂരവാ ഗാധിര്നഹുഷോ ഭരതോഽര്ജുനഃ ।
മാന്ധാതാ സഗരോ രാമഃ ഖട്വാങ്ഗോ ധുന്ധുഹാ രഘുഃ ॥ ൯ ॥
തൃണബിന്ദുര്യയാതിശ്ച ശര്യാതിഃ ശന്തനുര്ഗയഃ ।
ഭഗീരഥഃ കുവലയാശ്വഃ കകുത്സ്ഥോ നൈഷധോ നൃഗഃ ॥ ൧൦ ॥
ഭഗീരഥഃ കുവലയാശ്വഃ കകുത്സ്ഥോ നൈഷധോ നൃഗഃ ॥ ൧൦ ॥
ഹിരണ്യകശിപുര്വൃത്രോ രാവണോ ലോകരാവണഃ ।
നമുചിഃ ശമ്ബരോ ഭൌമോ ഹിരണ്യാക്ഷോഽഥ താരകഃ ॥ ൧൧ ॥
നമുചിഃ ശമ്ബരോ ഭൌമോ ഹിരണ്യാക്ഷോഽഥ താരകഃ ॥ ൧൧ ॥
അന്യേ ച ബഹവോ ദൈത്യാ രാജാനോ യേ മഹേശ്വരാഃ ।
സര്വേ സര്വവിദഃ ശൂരാഃ സര്വേ സര്വജിതോഽജിതാഃ ॥ ൧൨ ॥
സര്വേ സര്വവിദഃ ശൂരാഃ സര്വേ സര്വജിതോഽജിതാഃ ॥ ൧൨ ॥
മമതാം മയ്യവര്തന്ത കൃത്വോച്ചൈര്മര്ത്യധര്മിണഃ ।
കഥാവശേഷാഃ കാലേന ഹ്യകൃതാര്ഥാഃ കൃതാ വിഭോ ॥ ൧൩ ॥
കഥാവശേഷാഃ കാലേന ഹ്യകൃതാര്ഥാഃ കൃതാ വിഭോ ॥ ൧൩ ॥
കഥാ ഇമാസ്തേ കഥിതാ മഹീയസാം
വിതായ ലോകേഷു യശഃ പരേയുഷാമ് ।
വിജ്ഞാനവൈരാഗ്യവിവക്ഷയാ വിഭോ
വചോവിഭൂതീര്ന തു പാരമാര്ഥ്യമ് ॥ ൧൪ ॥
വിതായ ലോകേഷു യശഃ പരേയുഷാമ് ।
വിജ്ഞാനവൈരാഗ്യവിവക്ഷയാ വിഭോ
വചോവിഭൂതീര്ന തു പാരമാര്ഥ്യമ് ॥ ൧൪ ॥
യസ്തൂത്തമഃശ്ലോകഗുണാനുവാദഃ
സങ്ഗീയതേഽഭീക്ഷ്ണമമങ്ഗലഘ്നഃ ।
തമേവ നിത്യം ശൃണുയാദഭീക്ഷ്ണം
കൃഷ്ണേഽമലാം ഭക്തിമഭീപ്സമാനഃ ॥ ൧൫ ॥
സങ്ഗീയതേഽഭീക്ഷ്ണമമങ്ഗലഘ്നഃ ।
തമേവ നിത്യം ശൃണുയാദഭീക്ഷ്ണം
കൃഷ്ണേഽമലാം ഭക്തിമഭീപ്സമാനഃ ॥ ൧൫ ॥
ശ്രീരാജോവാച
കേനോപായേന ഭഗവന് കലേര്ദോഷാന് കലൌ ജനാഃ ।
വിധമിഷ്യന്ത്യുപചിതാംസ്തന്മേ ബ്രൂഹി യഥാ മുനേ ॥ ൧൬ ॥
കേനോപായേന ഭഗവന് കലേര്ദോഷാന് കലൌ ജനാഃ ।
വിധമിഷ്യന്ത്യുപചിതാംസ്തന്മേ ബ്രൂഹി യഥാ മുനേ ॥ ൧൬ ॥
യുഗാനി യുഗധര്മാംശ്ച മാനം പ്രലയകല്പയോഃ ।
കാലസ്യേശ്വരരൂപസ്യ ഗതിം വിഷ്ണോര്മഹാത്മനഃ ॥ ൧൭ ॥
കാലസ്യേശ്വരരൂപസ്യ ഗതിം വിഷ്ണോര്മഹാത്മനഃ ॥ ൧൭ ॥
ശ്രീശുക ഉവാച
കൃതേ പ്രവര്തതേ ധര്മശ്ചതുഷ്പാത്തജ്ജനൈര്ധൃതഃ ।
സത്യം ദയാ തപോ ദാനമിതി പാദാ വിഭോര്നൃപ ॥ ൧൮ ॥
കൃതേ പ്രവര്തതേ ധര്മശ്ചതുഷ്പാത്തജ്ജനൈര്ധൃതഃ ।
സത്യം ദയാ തപോ ദാനമിതി പാദാ വിഭോര്നൃപ ॥ ൧൮ ॥
സന്തുഷ്ടാഃ കരുണാ മൈത്രാഃ ശാന്താ ദാന്താസ്തിതിക്ഷവഃ ।
ആത്മാരാമാഃ സമദൃശഃ പ്രായശഃ ശ്രമണാ ജനാഃ ॥ ൧൯ ॥
ആത്മാരാമാഃ സമദൃശഃ പ്രായശഃ ശ്രമണാ ജനാഃ ॥ ൧൯ ॥
ത്രേതായാം ധര്മപാദാനാം തുര്യാംശോ ഹീയതേ ശനൈഃ ।
അധര്മപാദൈരനൃതഹിംസാസന്തോഷവിഗ്രഹൈഃ ॥ ൨൦ ॥
അധര്മപാദൈരനൃതഹിംസാസന്തോഷവിഗ്രഹൈഃ ॥ ൨൦ ॥
തദാ ക്രിയാതപോനിഷ്ഠാ നാതിഹിംസ്രാ ന ലമ്പടാഃ ।
ത്രൈവര്ഗികാസ്ത്രയീവൃദ്ധാ വര്ണാ ബ്രഹ്മോത്തരാ നൃപ ॥ ൨൧ ॥
ത്രൈവര്ഗികാസ്ത്രയീവൃദ്ധാ വര്ണാ ബ്രഹ്മോത്തരാ നൃപ ॥ ൨൧ ॥
തപഃസത്യദയാദാനേഷ്വര്ധം ഹ്രസ്വതി ദ്വാപരേ ।
ഹിംസാതുഷ്ടയനൃതദ്വേഷൈര്ധര്മസ്യാധര്മലക്ഷണൈഃ ॥ ൨൨ ॥
ഹിംസാതുഷ്ടയനൃതദ്വേഷൈര്ധര്മസ്യാധര്മലക്ഷണൈഃ ॥ ൨൨ ॥
യശസ്വിനോ മഹാശീലാഃ സ്വാധ്യായാധ്യയനേ രതാഃ ।
ആഢ്യാഃ കുടുമ്ബിനോ ഹൃഷ്ടാ വര്ണാഃ ക്ഷത്രദ്വിജോത്തരാഃ ॥ ൨൩ ॥
ആഢ്യാഃ കുടുമ്ബിനോ ഹൃഷ്ടാ വര്ണാഃ ക്ഷത്രദ്വിജോത്തരാഃ ॥ ൨൩ ॥
കലൌ തു ധര്മപാദാനാം തുര്യാംശോഽധര്മഹേതുഭിഃ ।
ഏധമാനൈഃ ക്ഷീയമാണോ ഹ്യന്തേ സോഽപി വിനങ്ക്ഷ്യതി ॥ ൨൪ ॥
ഏധമാനൈഃ ക്ഷീയമാണോ ഹ്യന്തേ സോഽപി വിനങ്ക്ഷ്യതി ॥ ൨൪ ॥
തസ്മിന് ലുബ്ധാ ദുരാചാരാ നിര്ദയാഃ ശുഷ്കവൈരിണഃ ।
ദുര്ഭഗാ ഭൂരിതര്ഷാശ്ച ശൂദ്രദാസോത്തരാഃ പ്രജാഃ ॥ ൨൫ ॥
ദുര്ഭഗാ ഭൂരിതര്ഷാശ്ച ശൂദ്രദാസോത്തരാഃ പ്രജാഃ ॥ ൨൫ ॥
സത്ത്വം രജസ്തമ ഇതി ദൃശ്യന്തേ പുരുഷേ ഗുണാഃ ।
കാലസഞ്ചോദിതാസ്തേ വൈ പരിവര്തന്ത ആത്മനി ॥ ൨൬ ॥
കാലസഞ്ചോദിതാസ്തേ വൈ പരിവര്തന്ത ആത്മനി ॥ ൨൬ ॥
പ്രഭവന്തി യദാ സത്ത്വേ മനോബുദ്ധീന്ദ്രിയാണി ച ।
തദാ കൃതയുഗം വിദ്യാജ്ജ്ഞാനേ തപസി യദ് രുചിഃ ॥ ൨൭ ॥
തദാ കൃതയുഗം വിദ്യാജ്ജ്ഞാനേ തപസി യദ് രുചിഃ ॥ ൨൭ ॥
യദാ കര്മസു കാമ്യേഷു ഭക്തിര്യശസി ദേഹിനാമ് ।
തദാ ത്രേതാ രജോവൃത്തിരിതി ജാനീഹി ബുദ്ധിമന് ॥ ൨൮ ॥
തദാ ത്രേതാ രജോവൃത്തിരിതി ജാനീഹി ബുദ്ധിമന് ॥ ൨൮ ॥
യദാ ലോഭസ്ത്വസന്തോഷോ മാനോ ദമ്ഭോഽഥ മത്സരഃ ।
കര്മണാം ചാപി കാമ്യാനാം ദ്വാപരം തദ് രജസ്തമഃ ॥ ൨൯ ॥
കര്മണാം ചാപി കാമ്യാനാം ദ്വാപരം തദ് രജസ്തമഃ ॥ ൨൯ ॥
യദാ മായാനൃതം തന്ദ്രാ നിദ്രാ ഹിംസാ വിഷാദനമ് ।
ശോകമോഹൌ ഭയം ദൈന്യം സ കലിസ്താമസഃ സ്മൃതഃ ॥ ൩൦ ॥
ശോകമോഹൌ ഭയം ദൈന്യം സ കലിസ്താമസഃ സ്മൃതഃ ॥ ൩൦ ॥
തസ്മാത് ക്ഷുദ്രദൃശോ മര്ത്യാഃ ക്ഷുദ്രഭാഗ്യാ മഹാശനാഃ ।
കാമിനോ വിത്തഹീനാശ്ച സ്വൈരിണ്യശ്ച സ്ത്രിയോഽസതീഃ ॥ ൩൧ ॥
കാമിനോ വിത്തഹീനാശ്ച സ്വൈരിണ്യശ്ച സ്ത്രിയോഽസതീഃ ॥ ൩൧ ॥
ദസ്യൂത്കൃഷ്ടാ ജനപദാ വേദാഃ പാഷണ്ഡദൂഷിതാഃ ।
രാജാനശ്ച പ്രജാഭക്ഷാഃ ശിശ്നോദരപരാ ദ്വിജാഃ ॥ ൩൨ ॥
രാജാനശ്ച പ്രജാഭക്ഷാഃ ശിശ്നോദരപരാ ദ്വിജാഃ ॥ ൩൨ ॥
അവ്രതാ ബടവോഽശൌചാ ഭിക്ഷവശ്ച കുടുമ്ബിനഃ ।
തപസ്വിനോ ഗ്രാമവാസാ ന്യാസിനോഽത്യര്ഥലോലുപാഃ ॥ ൩൩ ॥
തപസ്വിനോ ഗ്രാമവാസാ ന്യാസിനോഽത്യര്ഥലോലുപാഃ ॥ ൩൩ ॥
ഹ്രസ്വകായാ മഹാഹാരാ ഭൂര്യപത്യാ ഗതഹ്രിയഃ ।
ശശ്വത്കടുകഭാഷിണ്യശ്ചൌര്യമായോരുസാഹസാഃ ॥ ൩൪ ॥
ശശ്വത്കടുകഭാഷിണ്യശ്ചൌര്യമായോരുസാഹസാഃ ॥ ൩൪ ॥
പണയിഷ്യന്തി വൈ ക്ഷുദ്രാഃ കിരാടാഃ കൂടകാരിണഃ ।
അനാപദ്യപി മംസ്യന്തേ വാര്താം സാധു ജുഗുപ്സിതാമ് ॥ ൩൫ ॥
അനാപദ്യപി മംസ്യന്തേ വാര്താം സാധു ജുഗുപ്സിതാമ് ॥ ൩൫ ॥
പതിം ത്യക്ഷ്യന്തി നിര്ദ്രവ്യം ഭൃത്യാ അപ്യഖിലോത്തമമ് ।
ഭൃത്യം വിപന്നം പതയഃ കൌലം ഗാശ്ചാപയസ്വിനീഃ ॥ ൩൬ ॥
ഭൃത്യം വിപന്നം പതയഃ കൌലം ഗാശ്ചാപയസ്വിനീഃ ॥ ൩൬ ॥
പിതൃഭ്രാതൃസുഹൃജ്ജ്ഞാതീന് ഹിത്വാ സൌരതസൌഹൃദാഃ ।
നനാന്ദൃശ്യാലസംവാദാ ദീനാഃ സ്ത്രൈണാഃ കലൌ നരാഃ ॥ ൩൭ ॥
നനാന്ദൃശ്യാലസംവാദാ ദീനാഃ സ്ത്രൈണാഃ കലൌ നരാഃ ॥ ൩൭ ॥
ശൂദ്രാഃ പ്രതിഗ്രഹീഷ്യന്തി തപോവേഷോപജീവിനഃ ।
ധര്മം വക്ഷ്യന്ത്യധര്മജ്ഞാ അധിരുഹ്യോത്തമാസനമ് ॥ ൩൮ ॥
ധര്മം വക്ഷ്യന്ത്യധര്മജ്ഞാ അധിരുഹ്യോത്തമാസനമ് ॥ ൩൮ ॥
നിത്യമുദ്വിഗ്നമനസോ ദുര്ഭിക്ഷകരകര്ശിതാഃ ।
നിരന്നേ ഭൂതലേ രാജനനാവൃഷ്ടിഭയാതുരാഃ ॥ ൩൯ ॥
നിരന്നേ ഭൂതലേ രാജനനാവൃഷ്ടിഭയാതുരാഃ ॥ ൩൯ ॥
വാസോഽന്നപാനശയനവ്യവായസ്നാനഭൂഷണൈഃ ।
ഹീനാഃ പിശാചസന്ദര്ശാ ഭവിഷ്യന്തി കലൌ പ്രജാഃ ॥ ൪൦ ॥
ഹീനാഃ പിശാചസന്ദര്ശാ ഭവിഷ്യന്തി കലൌ പ്രജാഃ ॥ ൪൦ ॥
കലൌ കാകിണികേഽപ്യര്ഥേ വിഗൃഹ്യ ത്യക്തസൌഹൃദാഃ ।
ത്യക്ഷ്യന്തി ച പ്രിയാന് പ്രാണാന് ഹനിഷ്യന്തി സ്വകാനപി ॥ ൪൧ ॥
ത്യക്ഷ്യന്തി ച പ്രിയാന് പ്രാണാന് ഹനിഷ്യന്തി സ്വകാനപി ॥ ൪൧ ॥
ന രക്ഷിഷ്യന്തി മനുജാഃ സ്ഥവിരൌ പിതരാവപി ।
പുത്രാന് ഭാര്യാം ച കുലജാം ക്ഷുദ്രാഃ ശിശ്നോദരംഭരാഃ ॥ ൪൨ ॥
പുത്രാന് ഭാര്യാം ച കുലജാം ക്ഷുദ്രാഃ ശിശ്നോദരംഭരാഃ ॥ ൪൨ ॥
കലൌ ന രാജന്ജഗതാം പരം ഗുരും
ത്രിലോകനാഥാനതപാദപങ്കജമ് ।
പ്രായേണ മര്ത്യാ ഭഗവന്തമച്യുതം
യക്ഷ്യന്തി പാഷണ്ഡവിഭിന്നചേതസഃ ॥ ൪൩ ॥
ത്രിലോകനാഥാനതപാദപങ്കജമ് ।
പ്രായേണ മര്ത്യാ ഭഗവന്തമച്യുതം
യക്ഷ്യന്തി പാഷണ്ഡവിഭിന്നചേതസഃ ॥ ൪൩ ॥
യന്നാമധേയം മ്രിയമാണ ആതുരഃ
പതന് സ്ഖലന് വാ വിവശോ ഗൃണന് പുമാന് ।
വിമുക്തകര്മാര്ഗല ഉത്തമാം ഗതിം
പ്രാപ്നോതി യക്ഷ്യന്തി ന തം കലൌ ജനാഃ ॥ ൪൪ ॥
പതന് സ്ഖലന് വാ വിവശോ ഗൃണന് പുമാന് ।
വിമുക്തകര്മാര്ഗല ഉത്തമാം ഗതിം
പ്രാപ്നോതി യക്ഷ്യന്തി ന തം കലൌ ജനാഃ ॥ ൪൪ ॥
പുംസാം കലികൃതാന് ദോഷാന് ദ്രവ്യദേശാത്മസമ്ഭവാന് ।
സര്വാന് ഹരതി ചിത്തസ്ഥോ ഭഗവാന് പുരുഷോത്തമഃ ॥ ൪൫ ॥
സര്വാന് ഹരതി ചിത്തസ്ഥോ ഭഗവാന് പുരുഷോത്തമഃ ॥ ൪൫ ॥
ശ്രുതഃ സങ്കീര്തിതോ ധ്യാതഃ പൂജിതശ്ചാദൃതോഽപി വാ ।
നൃണാം ധുനോതി ഭഗവാന് ഹൃത്സ്ഥോ ജന്മായുതാശുഭമ് ॥ ൪൬ ॥
നൃണാം ധുനോതി ഭഗവാന് ഹൃത്സ്ഥോ ജന്മായുതാശുഭമ് ॥ ൪൬ ॥
യഥാ ഹേമ്നി സ്ഥിതോ വഹ്നിര്ദുര്വര്ണം ഹന്തി ധാതുജമ് ।
ഏവമാത്മഗതോ വിഷ്ണുര്യോഗിനാമശുഭാശയമ് ॥ ൪൭ ॥
ഏവമാത്മഗതോ വിഷ്ണുര്യോഗിനാമശുഭാശയമ് ॥ ൪൭ ॥
വിദ്യാതപഃപ്രാണനിരോധമൈത്രീ-
തീര്ഥാഭിഷേകവ്രതദാനജപ്യൈഃ ।
നാത്യന്തശുദ്ധിം ലഭതേഽന്തരാത്മാ
യഥാ ഹൃദിസ്ഥേ ഭഗവത്യനന്തേ ॥ ൪൮ ॥
തീര്ഥാഭിഷേകവ്രതദാനജപ്യൈഃ ।
നാത്യന്തശുദ്ധിം ലഭതേഽന്തരാത്മാ
യഥാ ഹൃദിസ്ഥേ ഭഗവത്യനന്തേ ॥ ൪൮ ॥
തസ്മാത് സര്വാത്മനാ രാജന് ഹൃദിസ്ഥം കുരു കേശവമ് ।
മ്രിയമാണോ ഹ്യവഹിതസ്തതോ യാസി പരാം ഗതിമ് ॥ ൪൯ ॥
മ്രിയമാണോ ഹ്യവഹിതസ്തതോ യാസി പരാം ഗതിമ് ॥ ൪൯ ॥
മ്രിയമാണൈരഭിധ്യേയോ ഭഗവാന് പരമേശ്വരഃ ।
ആത്മഭാവം നയത്യങ്ഗ സര്വാത്മാ സര്വസംശ്രയഃ ॥ ൫൦ ॥
ആത്മഭാവം നയത്യങ്ഗ സര്വാത്മാ സര്വസംശ്രയഃ ॥ ൫൦ ॥
കലേര്ദോഷനിധേ രാജന്നസ്തി ഹ്യേകോ മഹാന് ഗുണഃ ।
കീര്തനാദേവ കൃഷ്ണസ്യ മുക്തസങ്ഗഃ പരം വ്രജേത് ॥ ൫൧ ॥
കീര്തനാദേവ കൃഷ്ണസ്യ മുക്തസങ്ഗഃ പരം വ്രജേത് ॥ ൫൧ ॥
കൃതേ യദ്ധ്യായതോ വിഷ്ണും ത്രേതായാം യജതോ മഖൈഃ ।
ദ്വാപരേ പരിചര്യായാം കലൌ തദ്ധരികീര്തനാത് ॥ ൫൨ ॥
ദ്വാപരേ പരിചര്യായാം കലൌ തദ്ധരികീര്തനാത് ॥ ൫൨ ॥